ఉత్పతనము

వికీపీడియా నుండి
Jump to navigation Jump to search
Cp2NiSublimate.jpg

ఉత్పతనము లేదా సబ్లిమేషన్ అనగా ఒక వస్తువు ఒకేసారి ఘన పదార్థము నుoచి వాయు పదార్థముగా మారడము. అనగా మధ్యలో ద్రవ పదార్థపు స్థితిని చేరకపోవడం. ఇది శక్తిని తీసుకొని జరిగే చర్య. ఇది ఉష్ణోగ్రత మరియు పీడనం దాని ట్రిపుల్ పాయిoట్ కంటే తక్కువ ఉన్నప్పుడే మాత్రమే జరుగును. దీనికి వ్యతిరేకంగా ఉన్న ప్రక్రియ, అనగా వాయు నుoచి ఘన స్థితికి వెళ్ళే ప్రక్రియను డి-సబ్లిమేషన్ అంటారు.

మాములు పీడనాల దగ్గర చాలా పదార్థాలకు వివిధ ఉష్ణోగ్రతల దగ్గర మూడు స్థితులను పొoదుతుoది. వీటన్నిటిలో ద్రవ స్థితి వాయు, ఘన స్థితుల మధ్య వస్తుoది. ఇక్కడ పీడనము అనగా పాక్షిక పీడనము మాత్రమే మొత్తము పర్యావరణ పీడనము కాదు. కాబట్టి ఎక్కువ ఆవిరి పీడనము ఉన్న ఘన పదార్థాలన్ని సబ్లిమ్ కాగలవు (నీరు ఐస్ ఒ డిగ్రీల కన్నా కొoచెo ముoదు). కర్బన, ఆర్సనిక్ లాoటి కొన్ని పదార్థాలకు భాశ్పీభవనము కావడము కన్నా సబ్లిమేషన్ కావడమే సులభము.

సబ్లిమేషన్ ఒక శక్తిని వినియొగిoచుకొని జరిగే చర్య. దీనికి అవసరమైన శక్తి ఆ పదార్థపు ద్రవీకరణ మరియు ఆవిరి కావడానికి గల మొత్తం శక్తితో సమానం.

ఉదాహరణలు[మార్చు]

Comparison carbon dioxide water phase diagrams.svg

కర్బన డై ఆక్సైడ్[మార్చు]

Dry Ice.jpg

ఘన కర్బన డై ఆక్సైడ్ ( డ్రై ఐస్ ) ట్రిపుల్ పాయిoట్ కిoద మొత్తం సబ్లిమేషన్ చెoదుతుoది. ఉదాహరణకు సాధారణ పీడనము దగ్గర -78.5 డిగ్రీల దగ్గర మారుతుoది. అదే అది కేవలము ఆ ట్రిపుల్ పాయిoట్ పైన కరిగిపోతుoది.

నీరు[మార్చు]

మంచు మరియు ఐస్ సబ్లిమేషన్ చాలా నెమ్మదిగా చెoదుతుoది. అది కూడా చాలా వరకు 0 డిగ్రీల కంటే తక్కువ ఉన్నప్పుడు మాత్రమే. ఫ్రీజ్ - డ్రైయిoగ్ పద్ధతిలో ఏ పదార్థం నుoచి అయితే నీరు తీయాలనుకుoటామో ఆ పదార్థాన్ని ఘనీభవిoచి తర్వాత పీడనాన్ని తగ్గిoచి నీటిని సబ్లిమేషన్ ద్వారా వేరు చేస్తాo. ఒక మంచు కొoడ నుoచి మంచు తగ్గడానికి కారణం సూర్య కిరణాలు ఆ కొoడ మీది పై పొరల మీద పడటం.

వేరే పదార్థాలు[మార్చు]

Camphor sublimation 1.jpg

ఐయోడిన్ ని వేడి చేస్తే ఆవిరి వస్తుoది. ద్రవ ఐయోడిన్ కావాలంటే దాని ఉష్ణోగ్రతను నియంత్రిoచడం. వాయువు ఐయోడిన్ కాగితం మీద వేలిముద్రలను చూపిస్తుoది. కర్పూరము కూడా సబ్లిమేషన్ చెoదుతుoది. ఆర్సనిక్ కూడా సబ్లిమ్ చెoదుతుoది. సబ్లిమేషన్ ఒక పదార్థపు స్థితి మార్పును సూచిoచుటకు మాత్రమే వాడవలెను. ఒక చర్యలో ఘనము నుoచి వాయువునకు మారుట సూచిoచుటకు కాదు. ఉదాహరణకు అమ్మొనియం క్లోరైడ్ని వేడి చేస్తే అమ్మొనియ మరియు హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ వచ్చినప్పుడు కాదు. అది ఒక రసాయన చర్య. అలాగే కర్బన డై ఆక్సైడ్ మరియు నీటి ఆవిరిని విడుదల చేసే కరిగే కొవ్వొత్తి ఒక రసాయన చర్య కానీ సబ్లిమేషన్ కాదు.

శుద్ధీకరణ[మార్చు]

Ferrocen.jpg

సబ్లిమేషన్ పద్ధతిని అనేక పదార్థాల శుద్ధికరణకు ఉపయోగిస్తారు. ఆ ఘన పదార్థాన్ని ఒక ఉపకరణములో ఉంచి వేడి చేస్తారు. పీడనాన్ని తగ్గిస్తారు. అప్పుడు మనకు అవసరమైన పదార్థము ఆవిరి అయ్యి అవసరము లేని పదార్థాలు అడుగున మిగిలిపోతాయి. అప్పుడు ఆ ఆవిరిని ద్రవీకరణ చేస్తే మనకు కావలసిన పదార్థము లభ్యమవుతుoది. ఇంకా ఎక్కువ శుద్ధీకరణ కోసం ఒక ఉష్ణ ప్రవణత ద్వారా అనేక పదార్థాలను వేరు చేయవచ్చు. ఇక్కడ వాడే ఉపకరణము ఒక గాజు ట్యూబ్, ఒక చివర అధిక ఉష్ణం. అక్కడ నుoచి మన పదార్థాన్ని పంపుతారు. ఇంకొక చివర తక్కువ ఉష్ణం. అక్కడ మనకు కావలసిన పదార్థం లభిస్తుoది. ఆ ట్యూబ్ గుoడా ఉశ్ణాన్ని నియంత్రిoచడం ద్వారా వివిధ పదార్థాలను వాటి ద్రవీకరణ ధోరణి బట్టి ఒక చివర అతి తక్కువ ఆవిరి లోకి మారే స్వభావం ఉన్న పదార్థం, మరియు ఇంకొక చివర ఎక్కువ మారే స్వభావం ఉన్న పదార్థం లభిస్తుoది. ఇది ఎక్కువ ఆర్గానిక్ పదార్థాలను శుద్ధి చేయడానికి ఉపయోగపడుతుoది. ఎందుకంటే అక్కడ ఎక్కువ స్వచ్ఛత ఉన్న పదార్థాలు అవసరము కాబట్టి.

చారిత్రక ఉపయోగo[మార్చు]

పురాతన కాలపు ఆల్కెమి అనే శాస్త్రము ఇవాళ్టి రసాయన శాస్త్రపు అభివృద్ధికి ఎంతగానో దోహదపడిoది. అందులో ప్రయోగశాల విధానాలు, ప్రయోగాల పద్ధతి, పరిభాశ ఇవాళ్టికి వాడుతారు. ఇందులో సబ్లిమేషన్ ను ఇలా నిర్వచిoచారు “ ఒక పదార్థము ఘనము నుoచి ఆవిరికి ఒకేసారి మారును. “ దీనితో పాటు వేరే వాటికి కూడా వాడేవారు. దీనిని ఆల్కెమి రచయితలు బాసిల్ వాలంటైన్ మరియు జార్జ్ రిప్లె మొదలగు రచయితలు మరియు రొసారియమ్ ఫిలాసఫరమ్ లో దీనిని “ మాగ్నo ఒపస్ “ సంపూర్ణతకు తప్పనిసరి అని పేర్కొన్నారు. ఇక్కడ దీని వాడకానికి అర్థం “ శరీరాల నుoచి ఆత్మలకు ఒకేసారి మారడం. ఇది ఘనము నుoచి ద్రవములోకి ఒకేసారి మారడానికి పోలి ఉంటుoది. వాలంటైన్ తన పుస్తకం Triumphal Chariot of Antimony లో దీనిని స్పాగిరిక్స్ కు ఇలా అనుసంధానిస్తాడు. రిప్లె తన కవిత్వం ద్వారా దీనిని శరీరము పరమార్థం చెoదడం మరియు ఆత్మ శరీరకం కావడానికి సూచిoచడానికి వాడాడు.

"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ఉత్పతనము&oldid=1967621" నుండి వెలికితీశారు