ఉస్తాద్ మొయినుద్దీన్ ఖాన్
ఉస్తాద్ మొయినుద్దీన్ ఖాన్ | |
|---|---|
| జననం | |
| ప్రక్రియలు | హిందుస్తానీ శాస్త్రీయ సంగీతం |
| వృత్తులుs |
|
| వాయిద్యాలు | సారంగి |
| బంధువులు | జాకీర్ ఖాన్ (మనవడు) |
| పురస్కారాలు | పద్మశ్రీ (2014) |
ఉస్తాద్ మొయినుద్దీన్ ఖాన్ ఒక భారతీయ శాస్త్రీయ వాయిద్యకారుడు, గాయకుడు, సారంగి విద్వాంసుడు. జైపూర్కు చెందిన ఆయన హిందుస్తానీ శాస్త్రీయ సంగీతంలో జైపూర్ ఘరానాకు చెందినవారు.[1]
ఖాన్ జైపూర్ ఆల్ ఇండియా రేడియోలో సోలో కార్యక్రమాలలో తన సంగీతాన్ని ప్రదర్శించారు. 2014లో భారత ప్రభుత్వం ఆయనకు భారతదేశ నాల్గవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం పద్మశ్రీని ప్రదానం చేసింది.[2]
మొయినుద్దీన్ ఖాన్, ఆయన కుటుంబం తరతరాలుగా ఈ సంప్రదాయాన్ని కొనసాగిస్తున్నారు, ఆయన కుమారుడు శ్రీ మోమిన్ ఖాన్ అత్యున్నత స్థాయిలో సారంగి వాయిస్తూ, ప్రపంచవ్యాప్తంగా పర్యటిస్తున్న 8వ తరం వ్యక్తి.
తొలి జీవితం, నేపథ్యం
[మార్చు]మొయినుద్దీన్ ఖాన్ జైపూర్లోని సంప్రదాయ సంగీత విద్వాంసుల కుటుంబానికి చెందినవారు. ఖాన్ సాబ్కు సంగీత కళ వారసత్వంగా లభించింది, 7 సంవత్సరాల వయస్సులో ప్రముఖ సారంగి విద్వాంసుడైన తన తండ్రి ఉస్తాద్ మెహబూబ్ ఖాన్ వద్ద సారంగిలో సంగీత శిక్షణ ప్రారంభించారు. ఖాన్ స్వయంగా ఎంతో మంది విద్యార్థులకు శిక్షణ ఇచ్చారు, వారిలో ప్రముఖ పండిట్ రామ్ నారాయణ్జీ అత్యంత అద్భుతమైనవారు. ఉస్తాద్ మొయినుద్దీన్ ఖాన్ ప్రముఖ సంగీత విద్వాంసుల కుటుంబం నుండి వచ్చారు. ఖాన్ ఎంతో మంది విద్యార్థులకు శిక్షణ ఇచ్చారు, వారిలో పండిట్ రామ్ నారాయణ్ అత్యంత ప్రముఖులు. ఆయన ప్రముఖ సంగీత విద్వాంసుల కుటుంబం నుండి వచ్చారు.[3][4]
వృత్తి
[మార్చు]ఆయన జైపూర్ ఆల్ ఇండియా రేడియోలో సారంగి విద్వాంసుడిగా చాలా సంవత్సరాలు పనిచేశారు.[5] సంవత్సరాలుగా ఆయన ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలోని దూరదర్శన్ టెలివిజన్ ఛానెల్లో, ఆల్ ఇండియా రేడియోలో సోలో ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు.[6] అంతేకాకుండా ఆయన ఫ్రాన్స్, చెక్ రిపబ్లిక్, డెన్మార్క్, జర్మనీ, ఇతర యూరోపియన్ దేశాలలోని కచేరీలలో ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు.[3] ఆయన వివిధ కచేరీలలో బడే గులామ్ అలీ ఖాన్, అమీర్ ఖాన్, భీమ్సేన్ జోషి, బేగం అక్తర్, ఫయాజ్ ఖాన్ వంటి ప్రముఖ గాయకులకు, తబలా విద్వాంసుడు జాకీర్ హుస్సేన్కు సారంగిలో సహకారం అందించారు.[7][5]
పుష్కర్లో చిత్రీకరించబడిన 1999 ఆంగ్ల చిత్రం హోలీ స్మోక్! లోని ఒక సన్నివేశంలో కనిపించడం ద్వారా ఆయన తన సారంగి ప్రదర్శనలకు ప్రశంసలు అందుకున్నారు. ఆయన తన శిష్యులతో కలిసి సారంగి వాయిస్తున్నట్లు చూపించారు, నటి కేట్ విన్స్లెట్ కూడా ఈ సన్నివేశంలో నటించారు.[7][6]
పురస్కారాలు, గుర్తింపులు
[మార్చు]ఖాన్ తన కెరీర్లో 1994 గణతంత్ర దినోత్సవం సందర్భంగా రాష్ట్ర స్థాయి పురస్కారంతో సహా పలు రాష్ట్ర స్థాయి, జాతీయ స్థాయి పురస్కారాలను గెలుచుకున్నారు.[3] 2001-2002 సంవత్సరానికి గాను రాజస్థాన్ సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారం ఆయనకు లభించింది.[8] శాస్త్రీయ సంగీత ప్రోత్సాహానికి ఆయన చేసిన కృషికి గాను 2006లో ఉదయ్పూర్ మహారాణా మేవార్ ఫౌండేషన్ ఇచ్చే వార్షిక డాగర్ ఘరానా గౌరవాన్ని ఆయన అందుకున్నారు.[6]
ఆయన తన చివరి రోజులను జైపూర్ వాల్డ్ సిటీ పరిధిలోని కళ్యాణ్జీ కా రాస్తా ప్రాంతంలో గడిపారు,[9] అక్కడ ఆయన మరణించే వరకు గురు-శిష్య సంప్రదాయం అనుసరిస్తూ తన శిష్యులకు సారంగి, వయోలిన్, హిందుస్తానీ శాస్త్రీయ గానం బోధించడం కొనసాగించారు.[7][5]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Moinuddin Khan (Jaipur)* - sarangi.net". sarangi.net (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-11-10.
- ↑ "Padma Awards Announced". Press Information Bureau, Ministry of Home Affairs. 25 January 2014. Retrieved 2014-01-26.
- 1 2 3 "Dalveer Bhandari, Panagariya, Moinuddin Khan get Padma award". The Times of India. 26 Jan 2014. Retrieved 2014-02-05.
- ↑ Akhtar, Shabina (31 January 2014). "Sarangi is my beloved: Mounuddin Khan". DNA, India. Archived from the original on 3 March 2016. Retrieved 5 February 2014.
- 1 2 3 "Anup Jalota Sings for CRY". CRY America Inc.(RDU Chapter). Retrieved 2014-02-05.
- 1 2 3 "Honour for sarangi maestro". The Hindu. 27 March 2006. Archived from the original on 13 September 2006. Retrieved 2014-02-05.
- 1 2 3 "Reflecting nuances of Jaipur gharana". The Tribune. 23 November 2003. Retrieved 2014-02-05.
- ↑ "Awards: scroll down to read under title 'Classical Music(Instrumental)'". Rajasthan Sangeet Natak Akademi. Archived from the original on 22 May 2010. Retrieved 2024-03-18.
- ↑ "Sarangi player Moinuddin Khan was selected for Padma Shri on Saturday". The Times of India. 26 January 2014. Retrieved 2014-02-05.