ఊనకోటి

ఊనకోటి
సుబ్రాయ్ ఖుంగ్
రాతి గోడపై చెక్కబడిన శిల్పాలు
Religion
Affiliation	హిందూమతం
District	ఊనకోటి
Festival	అశోకాష్టమి పండుగ
Location
Location	కైలాసహర్
State	త్రిపుర
Country	భారతదేశం
Interactive map of ఊనకోటి
Coordinates	24°19′N 92°4′E
Architecture
Type	శిల్పకళా చిహ్నం

ఊనకోటి (లేదా సుబ్రాయ్ ఖుంగ్) అనేది భారతదేశంలోని త్రిపుర రాష్ట్రంలో గల ఒక ప్రసిద్ధ శిల్పకళా క్షేత్రం పురాతన శైవ పుణ్యక్షేత్రం. ఇక్కడ పర్వత శ్రేణుల రాతి గోడలపై దేవతామూర్తుల అద్భుతమైన శిల్పాలు చెక్కబడి ఉన్నాయి. శైలి పరంగా ఊనకోటిలోని ఈ శిల్పాలు మాణిక్య వంశ పాలనకు పూర్వం, అంటే క్రీ.శ. 7వ నుండి 9వ శతాబ్దానికి చెందినవిగా భావిస్తున్నారు. సమతట ప్రాంతంలోని శ్రీభూమిని పాలించిన 'దేవ వంశం' ఈ రాతి శిల్పకళను ఆదరించింది. ఇక్కడ లభించిన ఏకైక శాసనం 'చతుర్ముఖలింగం' పై ఉంది. 11-12వ శతాబ్దపు బెంగాలీ లిపిలో ఉన్న ఈ శాసనం శ్రీ జయదేవ అనే యాత్రికుడి గురించి ప్రస్తావిస్తుంది.

హిందీ మరియు బెంగాలీ భాషలలో ఊనకోటి అంటే "కోటికి ఒకటి తక్కువ" (తొంభై తొమ్మిది లక్షల తొంభై తొమ్మిది వేల తొంభై తొమ్మిది) అని అర్థం. స్థానిక కోక్‌బోరోక్ భాషలో దీనిని 'సుబ్రాయ్ ఖుంగ్' అని పిలుస్తారు. ఈ చారిత్రక ప్రదేశం 2022 లో యునెస్కో (UNESCO) ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల తాత్కాలిక జాబితాలో చేర్చబడింది. ఇది త్రిపురలోని ఈశాన్య జిల్లా అయిన ఊనకోటి జిల్లాలోని కైలాసహర్ సబ్ డివిజన్ పరిధిలో ఉన్న అతిముఖ్యమైన పర్యాటక కేంద్రం.

శిల్పాల వివరణ

ఊనకోటిలో కనిపించే శిల్పాలను రెండు రకాలుగా వర్గీకరించవచ్చు. అవి: కొండ రాతిపై చెక్కబడిన శిల్పాలు విడిగా రాళ్లతో చేసిన విగ్రహాలు. రాతిపై చెక్కబడిన వాటిలో మధ్యలో ఉండే భారీ శివుని తల మరియు పెద్ద గణేశుని శిల్పాలు అత్యంత ప్రధానమైనవి.

మధ్యలో ఉన్న శివుని తలను 'ఊనకోటీశ్వర కాలభైరవ' అని పిలుస్తారు. ఇది సుమారు 30 అడుగుల ఎత్తు ఉంటుంది. దీని తలపై 10 అడుగుల ఎత్తున్న ఎంబ్రాయిడరీ కిరీటం అలంకరించబడి ఉంటుంది. శివుని కిరీటానికి ఇరువైపులా ఇద్దరు దేవతల పూర్తి-పరిమాణ శిల్పాలు ఉన్నాయి - ఒకవైపు సింహంపై నిలబడిన దుర్గాదేవి మరియు మరొక వైపు మరో స్త్రీ మూర్తి శిల్పం ఉన్నాయి. ఇవి కాకుండా, నేలలో సగం వరకు పూడిపోయిన మూడు భారీ నంది విగ్రహాలు కూడా ఇక్కడ కనిపిస్తాయి.

పురాణ గాథలు

హిందూ పురాణాల ప్రకారం, ఒకసారి శివుడు కాశీ (వారణాసి) వెళ్తుండగా రాత్రి విశ్రాంతి కోసం ఈ ప్రదేశంలో ఆగారు. ఆయనతో పాటు 99,99,999 మంది దేవతలు కూడా ఉన్నారు. సూర్యోదయానికి ముందే నిద్రలేచి కాశీ వైపు ప్రయాణం ప్రారంభించాలని శివుడు తన అనుచరులకు చెప్పారు. కానీ మరుసటి రోజు ఉదయం శివుడు తప్ప మరెవరూ నిద్రలేవలేదు. దాంతో కోపగించిన శివుడు ఒంటరిగానే కాశీకి బయలుదేరుతూ, నిద్రపోతున్న మిగిలిన దేవతలందరూ శిలలుగా మారిపోవాలని శపించారు. ఆ విధంగా కోటికి ఒకటి తక్కువగా ఉన్న దేవతలు ఇక్కడ రాతి శిల్పాలుగా మారిపోయారని, అందుకే దీనికి 'ఊనకోటి' అనే పేరు వచ్చిందని ఒక కథనం ప్రాచుర్యంలో ఉంది.

స్థానిక గిరిజనుల నమ్మకం ప్రకారం, ఈ విగ్రహాలను చెక్కినది 'కల్లు గుర్జర్' అనే శిల్పి. ఆయన పార్వతీ దేవి భక్తుడు మరియు శివపార్వతులతో పాటు కైలాస పర్వతానికి వెళ్లాలని ఆశపడ్డాడు. పార్వతి దేవి ఒత్తిడి మేరకు శివుడు ఒక షరతుతో ఇందుకు అంగీకరించారు. ఒకే రాత్రిలో శివుని యొక్క ఒక కోటి విగ్రహాలను చెక్కాలనేదే ఆ షరతు. కల్లు గుర్జర్ రాత్రంతా శ్రద్ధగా విగ్రహాలను చెక్కాడు. కానీ తెల్లవారేసరికి విగ్రహాల సంఖ్య కోటికి ఒకటి తక్కువగా (ఊనకోటి) నిలిచింది. ఈ సాకుతో శివుడు అతడిని కైలాసానికి తీసుకెళ్లకుండా అక్కడే వదిలేసి వెళ్ళిపోయారని గిరిజనులు నమ్ముతారు.

పండుగలు

ప్రతి సంవత్సరం ఏప్రిల్ నెలలో ఇక్కడ 'అశోకాష్టమి మేళా' అనే పెద్ద ఉత్సవం జరుగుతుంది. ఈ పండుగను దర్శించుకోవడానికి వేలాది మంది భక్తులు వస్తుంటారు. జనవరి నెలలో కూడా ఇక్కడ మరొక చిన్న ఉత్సవం నిర్వహిస్తారు.

రవాణా సౌకర్యాలు

ఊనకోటి క్షేత్రం త్రిపుర రాజధాని అగర్తలా నుండి ఈశాన్యంగా 178 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. సమీప విమానాశ్రయం అగర్తలాలోనే ఉంది. జిల్లా కేంద్రమైన కైలాసహర్ నుండి ఇది 8 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది. దీనికి అత్యంత సమీప రైల్వే స్టేషన్ 19.6 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ధర్మనగర్. అగర్తలా నుండి ఉదయం బయలుదేరే రైలు ద్వారా ధర్మనగర్ చేరుకుని, అక్కడి నుండి 30–40 నిమిషాల కార్ ప్రయాణంతో ఊనకోటి చేరుకోవచ్చు.

సంరక్షణ

శతాబ్దాల తరబడి నిర్లక్ష్యానికి గురికావడం వల్ల ఈ రాతి శిల్పాలు కొంతవరకు దెబ్బతిన్నాయి. అయితే, భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ సంస్థ (ASI) దీనిని జాతీయ వారసత్వ ప్రదేశంగా స్వాధీనం చేసుకున్న తర్వాత పరిస్థితి మెరుగైంది. ఈ ప్రాంతాన్ని పెద్ద పర్యాటక కేంద్రంగా అభివృద్ధి చేయడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం నిధులను కూడా మంజూరు చేసింది. డిసెంబర్ 2022 లో ఈ ప్రదేశం యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ సంపద తాత్కాలిక జాబితాలోకి చేరింది.

వెలుపలి లింకులు

• యునెస్కో అధికారిక వెబ్‌సైట్‌లో ఊనకోటి వివరాలు