ఎత్నో బయాలజీ

Gemini said

ఈ వ్యాసం మనుషులకు, జీవరాశులకు మధ్య ఉన్న సంబంధం గురించి శాస్త్రీయ అధ్యయనం గురించి. other uses కొరకు, ఎత్నో బయాలజీ (disambiguation) చూడండి.

దస్త్రం:EthnoBiologists Logo.png

సొసైటీ ఆఫ్ ఎత్నోబయాలజీ (Society of Ethnobiology) వారి చిహ్నం.

ఎత్నోబయాలజీ (Ethnobiology) అనేది సైన్స్ (Science) లేదా విజ్ఞాన శాస్త్రంలో ఒక ప్రత్యేకమైన విభాగం. ఈ శాస్త్రం ముఖ్యంగా మనుషులు, ప్రకృతి (Nature) ఒకరితో ఒకరు ఎలా కలిసి జీవిస్తారో, ఎలా పని చేస్తారో వివరిస్తుంది. ఈ రంగంలో పనిచేసే శాస్త్రవేత్తలు వేర్వేరు సంస్కృతి (Culture)లకు చెందిన ప్రజలు, తమ చుట్టూ ఉండే మొక్కలు (Plants), జంతువులు (Animals) ఎలా వాడుకుంటారో పరిశోధిస్తారు. ప్రజలు తమ చుట్టూ ఉన్న వాతావరణం గురించి ఏమనుకుంటారు, దాన్ని ఎలా అర్థం చేసుకుంటారు అనే విషయాలను కూడా వీరు తెలుసుకుంటారు.

దీనిని ఒక "మల్టీడిసిప్లినరీ" (Multidisciplinary) రంగం అని పిలుస్తారు. అంటే, ఇది కేవలం ఒక్క విషయానికే పరిమితం కాకుండా, చాలా రకాల చదువుల కలయికగా ఉంటుంది. ఇందులో జీవశాస్త్రం (Biology), సామాజిక శాస్త్రం (Social science), వైద్యం (Medicine) వంటి అనేక అంశాల నుండి ఆలోచనలను తీసుకుంటారు. ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో మనుషులు ఎలా జీవించగలిగారు, ఇన్ని వేల ఏళ్లుగా ఎలా మనుగడ సాగించారో అర్థం చేసుకోవడానికి ఎత్నోబయాలజీ మనకు ఎంతో సహాయపడుతుంది. ఇది ప్రకృతి సంరక్షణ (Nature conservation)లో కూడా కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. స్థానిక ప్రజల నుండి విషయాలు నేర్చుకోవడం ద్వారా, మన భూమిని కాపాడుకోవడానికి మెరుగైన మార్గాలను శాస్త్రవేత్తలు కనుగొనవచ్చు.

అధ్యయన చరిత్ర (History)

ప్రారంభ కాలం (1400ల నుండి 1800ల వరకు)

దాదాపు 1600 సంవత్సరం నాటి పాత ప్రపంచ పటం.

స్థానిక ప్రజలు మొక్కలను, జంతువులను ఎలా ఉపయోగిస్తారో తెలుసుకునే ప్రయత్నం చాలా కాలం క్రితమే మొదలైంది. 15వ శతాబ్దంలో యూరప్ (Europe) ఖండం నుండి ప్రజలు కొత్త ప్రాంతాలకు ప్రయాణాలు చేయడం ప్రారంభించారు. దీనిని తరచుగా వలసవాదం (Colonialism) అని పిలుస్తారు. ఈ ప్రయాణికులు కొత్త ప్రాంతాల్లో అమ్ముకోవడానికి లేదా వాడుకోవడానికి కొత్త వనరుల కోసం వెతుకుతూ ఉండేవారు.

1600లలో జార్జ్ ఎబర్‌హార్డ్ రంఫియస్ (Georg Eberhard Rumphius) అనే వ్యక్తి ఇండోనేషియాలో మొక్కల గురించి అధ్యయనం చేశారు. ఆయన అక్కడి స్థానిక ప్రజల నుండి చాలా విషయాలు నేర్చుకున్నారు. ఆయన 'హెర్బేరియం అంబోయినెన్స్' (Herbarium Amboinense) అనే ఒక ప్రసిద్ధ పుస్తకాన్ని రాశారు. ఆ పుస్తకంలో 1,200 కంటే ఎక్కువ రకాల మొక్కల వివరాలు ఉన్నాయి. ఆ తర్వాత 1700లలో, కార్ల్ లిన్నెయస్ (Carl Linnaeus) జీవులకు పేర్లు పెట్టే తన విధానాన్ని (System for naming living things) తయారు చేయడానికి ఈ సమాచారాన్ని ఉపయోగించుకున్నారు.

1800లలో చార్లెస్ డార్విన్ (Charles Darwin) కూడా స్థానిక ప్రజల జ్ఞానాన్ని గమనించారు. ఆయన తన నౌక అయిన హెచ్.ఎమ్.ఎస్ బీగిల్ (HMS Beagle) మీద ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు, అక్కడి ప్రజలతో మాట్లాడి వారు చూసిన జంతువులు, మొక్కల గురించి తెలుసుకున్నారు. ఈ విషయాలు ఆయనకు పరిణామ క్రమం (Evolution) గురించి తన ఆలోచనలను పెంచుకోవడానికి సహాయపడ్డాయి.

మొదటి దశ: 1900ల ప్రారంభంలో

20వ శతాబ్దం మొదట్లో ఎత్నోబయాలజీ అనేది ఒక ప్రత్యేక అధ్యయన రంగంగా మారింది. మొదట్లో ఇది చాలా సరళంగా ఉండేది. శాస్త్రవేత్తలు కేవలం సాంప్రదాయ ప్రజలు లేదా అడవిలో ఉండే ప్రజలు మొక్కలను, జంతువులను ఎలా ఉపయోగిస్తున్నారో జాబితాలు (Lists) తయారు చేసేవారు.

ఈ దశను "యుటిలిటేరియన్" (Utilitarian) దశ అంటారు. అంటే, దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం పాశ్చాత్య దేశాలకు (Western world) ఉపయోగపడే వస్తువులను కనుగొనడం. ఉదాహరణకు, ఒక తెగకు చెందిన ప్రజలు ఒక వేరును మందుగా ఉపయోగిస్తే, ఆ మందును యూరప్ లేదా అమెరికాలో అమ్ముకోవచ్చా లేదా అని శాస్త్రవేత్తలు చూసేవారు.

రెండవ దశ: 1950ల నుండి 1970ల వరకు

1900ల మధ్య కాలంలో ఈ అధ్యయన పద్ధతి మారింది. శాస్త్రవేత్తలు కేవలం ఉపయోగపడే వస్తువుల కోసం వెతకడం ఆపేశారు. దానికి బదులుగా, ప్రజలు ప్రకృతి గురించి ఏమనుకుంటున్నారు, దాన్ని ఎలా అర్థం చేసుకుంటున్నారు అని తెలుసుకోవాలని అనుకున్నారు. దీనిని "కాగ్నిటివ్" (Cognitive) దశ అని పిలుస్తారు.

దస్త్రం:Tawbuid men.jpg

ఫిలిప్పీన్స్ దేశానికి చెందిన పురుషులు. ఇక్కడి ప్రజలు మొక్కలను ఎలా అర్థం చేసుకుంటారో హెరాల్డ్ కాన్క్లిన్ వంటి శాస్త్రవేత్తలు అధ్యయనం చేశారు.

హెరాల్డ్ కాన్క్లిన్ (Harold Conklin) అనే ఒక ప్రముఖ శాస్త్రవేత్త 1954లో ఫిలిప్పీన్స్లోని హనునో (Hanunó'o) ప్రజల గురించి రాశారు. ఆ ప్రజలకు మొక్కలకు పేర్లు పెట్టే విషయంలో చాలా తెలివైన పద్ధతి ఉందని, అది ఆధునిక సైన్స్ అంత గొప్పగా ఉందని ఆయన నిరూపించారు. క్లాడ్ లెవి-స్ట్రాస్ (Claude Lévi-Strauss) వంటి ఇతర ప్రముఖ ఆలోచనాపరులు కూడా "జానపద" విజ్ఞానం (Folk science) అనేది ప్రపంచాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక నిజమైన మార్గం అని రాశారు.

ఆధునిక కాలం (1980ల నుండి నేటి వరకు)

ప్రస్తుతం ఎత్నోబయాలజీ అనేది చాలా పెద్దదిగా ఎదిగిన రంగం. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న విశ్వవిద్యాలయాలలో దీనిని బోధిస్తున్నారు. ఇది చాలా విషయాలలో సహాయపడుతుంది, అవేంటంటే:

పర్యావరణ శాస్త్రం (Ecology): మనుషులు పర్యావరణ వ్యవస్థ (Ecosystem)ను ఎలా మారుస్తున్నారో అర్థం చేసుకోవడం.

వైద్యం (Medicine): సాంప్రదాయ వైద్య పద్ధతుల ఆధారంగా కొత్త మందులను కనుగొనడం.

రాజకీయాలు (Politics): స్థానిక ప్రజలకు వారి స్వంత జ్ఞానంపై హక్కులు ఉండేలా సహాయం చేయడం.

ఎత్నోబయాలజిస్టులు ఏమి చదువుతారు?

ఎత్నోబయాలజీ చదివే శాస్త్రవేత్తలు (Ethnobiologists) ప్రజలకు, ప్రకృతికి మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని లోతుగా పరిశీలిస్తారు. వారు ముఖ్యంగా ఈ క్రింది విషయాలను గమనిస్తారు:

ఉపయోగం (Usage)

ప్రతి మానవ సమూహం బ్రతకడానికి ప్రకృతిని వాడుకుంటుంది. కానీ, ఒక్కో సమూహం ఒక్కో విధంగా వాడుకుంటుంది. ఒక ప్రాంతం వారు ఒక చెట్టును ఇళ్లు కట్టుకోవడానికి వాడితే, మరో ప్రాంతం వారు అదే చెట్టును ఆహారం కోసం లేదా మందుల కోసం వాడవచ్చు. శాస్త్రవేత్తలు ప్రజలు వాడే పనిముట్లు, వారు ఒక మొక్కను లేదా జంతువును ఎందుకు ఎంచుకుంటారో ఆ కారణాలను వెతుకుతారు.

వర్గీకరణ (Taxonomy)

వర్గీకరణ (Taxonomy) అంటే వస్తువులను గ్రూపులుగా విడదీసి వాటికి పేర్లు పెట్టడం. ఆధునిక సైన్స్ లిన్నెయస్ తయారు చేసిన పద్ధతిని వాడుతుంది. కానీ స్థానిక ప్రజలకు వారి స్వంత పద్ధతులు ఉంటాయి. ఒక తెగ వారు కేవలం ఒక కథ ఆధారంగా "అన్ని ఎర్రటి పక్షులను" ఒకే గ్రూపులో పెట్టవచ్చు. ఆ పక్షులు లోపల ఎలా ఉన్నాయనేది వారు పట్టించుకోకపోవచ్చు. శాస్త్రవేత్తలు ఈ స్థానిక పేర్లను సేకరించి, వారు ఆ పేర్లను ఎలా అమర్చారో గమనిస్తారు.

నమ్మకాలు, ఆత్మలు (Spirit and Beliefs)

చాలా మంది ప్రజలకు ప్రకృతి అనేది కేవలం వాడుకునే వస్తువు కాదు. అది వారి మతం (Religion) లేదా కథల్లో ఒక భాగం. ఉదాహరణకు, కొన్ని సంస్కృతులలో ఒక జంతువును తమను రక్షించే దైవంగా భావిస్తారు. ఇటువంటి నమ్మకాలు ప్రజలు ప్రకృతిని చూసే విధానాన్ని, దాన్ని కాపాడే పద్ధతిని ఎలా మారుస్తాయో ఎత్నోబయాలజిస్టులు అధ్యయనం చేస్తారు.

సాంప్రదాయ పర్యావరణ జ్ఞానం (Traditional Ecological Knowledge - TEK)

స్థానిక ప్రజలకు వారి నేల గురించి అందరికంటే బాగా తెలుస్తుంది. ఎప్పుడు వర్షం పడుతుంది, అరుదైన మొక్కలు ఎక్కడ పెరుగుతాయి అనేది వారికి ముందే తెలుస్తుంది. దీనిని సాంప్రదాయ పర్యావరణ జ్ఞానం (Traditional Ecological Knowledge) అంటారు. భూమిని కాపాడటానికి శాస్త్రవేత్తలు ఈ జ్ఞానాన్ని నేర్చుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తారు. అయితే, ఆ ప్రజల నుండి వారి జ్ఞానాన్ని "దొంగిలించకుండా" జాగ్రత్తగా ఉండాలి.

సంస్కృతుల మధ్య పోలిక (Comparing Cultures)

కొన్నిసార్లు పరిశోధకులు ఒకే సమయంలో రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ సమూహాలను గమనిస్తారు. దీనిని "క్రాస్-కల్చరల్" (Cross-cultural) పరిశోధన అంటారు. ఒకే మొక్కను వేర్వేరు సంస్కృతులు వేర్వేరు విధాలుగా ఎలా వాడుతున్నాయో తెలుసుకోవడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది.

ఎత్నోబయాలజీలోని ప్రధాన విభాగాలు

ఈ శాస్త్రం చాలా పెద్దది కాబట్టి, దీన్ని కొన్ని భాగాలుగా విభజించారు:

ఎత్నోబోటనీ (Ethnobotany)

ఇది మనుషులు, మొక్కల మధ్య ఉండే సంబంధాన్ని చదువుతుంది. ఎత్నోబయాలజీలో ఇది చాలా ప్రసిద్ధి చెందిన భాగం. మొక్కలను ఈ క్రింది వాటి కోసం ఎలా వాడుతారో ఇది వివరిస్తుంది:

ఆహారం, వంటలు.

వైద్యం, ఆరోగ్యం.

పనిముట్లు, బట్టలు తయారు చేయడం.

మతపరమైన పూజలు.

ఎత్నోజూలజీ (Ethnozoology)

ఈ విభాగం మనుషులు, జంతువుల మధ్య ఉండే సంబంధాన్ని చూస్తుంది. ఇందులో వేట (Hunting), చేపలు పట్టడం (Fishing), పెంపుడు జంతువులు లేదా ఫారమ్ జంతువులను పెంచడం వంటి విషయాలు ఉంటాయి. పురాణాలు, కథల్లో జంతువులు ఎలా కనిపిస్తాయో కూడా ఇది అధ్యయనం చేస్తుంది.

ఎత్నో ఎకాలజీ (Ethnoecology)

ఇది ఒక పెద్ద చిత్రాన్ని చూస్తుంది. ఒక సంస్కృతి మొత్తం పర్యావరణ వ్యవస్థను (అంటే అడవిని లేదా నదిని) ఎలా నిర్వహిస్తుందో ఇది చదువుతుంది. ప్రజలు తమ భూమిని ఎక్కువ కాలం ఆరోగ్యంగా ఉంచడానికి ఎటువంటి పద్ధతులు పాటిస్తారో ఇది గమనిస్తుంది.

నైతికత, హక్కులు (Ethics and Rights)

గతంలో చాలా మంది శాస్త్రవేత్తలు స్థానిక ప్రజల నుండి సమాచారాన్ని తీసుకున్నారు, కానీ వారికి తిరిగి ఏమీ ఇవ్వలేదు. ఇది సరైన పద్ధతి కాదు. అందుకే ఈ రోజుల్లో ఎత్నోబయాలజిస్టులు కొన్ని కఠినమైన నియమాలను పాటిస్తున్నారు:

సమ్మతి తీసుకోవడం (Informed Consent): ఒక ప్రాంతం వారి గురించి అధ్యయనం చేసే ముందు వారి అనుమతి తప్పకుండా తీసుకోవాలి.

ప్రయోజనాలను పంచుకోవడం (Sharing Benefits): ఒక శాస్త్రవేత్త ఆ ప్రజల జ్ఞానంతో ఏదైనా కొత్త మందును కనుగొంటే, ఆ లాభంలో లేదా పేరులో స్థానిక ప్రజలకు కూడా వాటా ఉండాలి.

మేధో సంపత్తి (Intellectual Property): ఆ ఆలోచనలు, జ్ఞానం అనేవి వాటిని సృష్టించిన ప్రజలకే చెందుతాయి.

ఇప్పుడు శాస్త్రవేత్తలు స్థానిక ప్రజలను కేవలం "పరిశోధన వస్తువులుగా" చూడకుండా, వారితో కలిసి భాగస్వాములుగా పనిచేస్తున్నారు.

సంబంధిత పేజీలు

వృక్షశాస్త్రం

కణ జీవశాస్త్రం

క్రయోబయాలజీ

జీవశాస్త్రం అభివృద్ధి

బయోలాజికల్ ఇంజనీరింగ్

బయోఎథిక్స్

బయోఇన్ఫర్మేటిక్స్

ఇతర వెబ్‌సైట్లు

ఇంటర్నేషనల్ సొసైటీ ఆఫ్ ఎత్నోబయాలజీ

సొసైటీ ఆఫ్ ఎత్నోబయాలజీ