Jump to content

ఎఫ్.ఎన్. సౌజా

వికీపీడియా నుండి
ఎఫ్. ఎన్. సౌజా
లండన్‌లో సౌజా, 1955
బాల్య నామంఫ్రాన్సిస్కో విక్టర్ న్యూటన్ డి సౌజా
జననం(1924-04-12)1924 ఏప్రిల్ 12
సాలిగావ్, గోవా, పోర్చుగీస్ ఇండియా
మరణం2002 మార్చి 28(2002-03-28) (వయసు: 77)
ముంబై, మహారాష్ట్ర, భారతదేశం
భార్య / భర్త
    మరియా ఫిగ్యురెడో
    ​
    ​
    (m. 1946; విడాకులు తీసుకున్నారు 1964)​
    బార్బరా జిన్‌కాంత్
    ​
    ​
    (m. 1965; విడాకులు తీసుకున్నారు 1977)​
రంగంచిత్రలేఖనం, డ్రాయింగ్
ఉద్యమంఎక్స్‌ప్రెషనిజం
చేసిన పనులుబర్త్ (1955)

ఫ్రాన్సిస్కో విక్టర్ న్యూటన్ డి సౌజా (12 ఏప్రిల్ 1924 - 28 మార్చి 2002), (దీనిని సాధారణంగా ఎఫ్.ఎన్. సౌజా అని పిలుస్తారు), ఆధునిక భారతీయ చిత్రకళకు చెందిన భారతీయ కళాకారుడు, బాంబే ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూపు వ్యవస్థాపక సభ్యుడు. అతని శైలి క్షీణత (decadence), ప్రాచీనతలను (primitivism) రెండింటినీ ప్రదర్శించింది.[1]

ప్రారంభ జీవితం, విద్య

[మార్చు]

ఫ్రాన్సిస్కో విక్టర్ న్యూటన్ డి సౌజా పోర్చుగీస్ గోవాలోని సాలిగావ్ గ్రామంలో గోవా కాథలిక్ తల్లిదండ్రులకు జన్మించాడు. అతని తండ్రి, ఆ తర్వాత అతని అక్క మరణించిన తర్వాత అతను, అతని తల్లి 1929లో బ్రిటిష్ ఇండియాలోని బాంబేకి మారారు.[2] సౌజా తల్లి రెండవ వివాహం చేసుకుంది, అతని సవతి సోదరుడు చిత్రకారుడు లాన్సెలాట్ రిబీరో.[3]

సౌజా బాంబేలోని సెయింట్ జేవియర్స్ కళాశాలలో చదివాడు కానీ విశ్రాంతి గదులలో (restrooms) అశ్లీల చిత్రాలు గీసినందుకు 1939లో బహిష్కరించబడ్డాడు.[4][5][6] అతను బాంబేలోని సర్ జె. జె. స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్ లో చదివాడు కానీ పాఠశాల వేడుకలో యూనియన్ జాక్ జెండాను కిందకు లాగడం, క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో పాల్గొన్నందున 1945లో ఆ పాఠశాల నుండి కూడా బహిష్కరించబడ్డాడు.[6][7] సౌజా కొద్దికాలానికే కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియాలో చేరాడు, 1947లో బాంబే ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూప్‌ను సహ-స్థాపించాడు.[8]

లండన్‌కు పయనం

[మార్చు]

1948లో భారతీయ కళపై జరిగిన ప్రదర్శనలో భాగంగా సౌజా చిత్రాలను లండన్‌లోని బర్లింగ్టన్ హౌస్‌లో ప్రదర్శించారు. అయితే కీమౌల్డ్ ఫ్రేమ్స్‌లో జరిగిన ఎగ్జిబిషన్‌లో అతని పనిని బాంబేలోని గోవా సంఘం తీవ్రంగా విమర్శించింది.[5] అశ్లీలతపై భారతీయ ప్రజల నుండి పోలీసులకు అతనిపై అనేక ఫిర్యాదులు రావడంతో సౌజా 1949లో లండన్‌కు వలస వెళ్ళాడు.[9]

యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో కళాకారుడిగా గుర్తింపు తెచ్చుకోవడానికి అతను మొదట్లో కష్టపడ్డాడు.[9] అతని గోవా భార్య మరియా తమ కుటుంబాన్ని పోషించడానికి అనేక ఉద్యోగాలు చేసింది.[10] ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ కాంటెంపరరీ ఆర్ట్స్ 1954 ఎగ్జిబిషన్‌లో అతని కళాఖండాలను చేర్చింది.

ఆంగ్ల కవి స్టీఫెన్ స్పెండర్ నడుపుతున్న 'ఎన్‌కౌంటర్' మ్యాగజైన్‌లో 1955లో ప్రచురితమైన అతని ఆత్మకథా వ్యాసం 'నిర్వాణ ఆఫ్ ఎ మాగోట్' (Nirvana of a Maggot) తర్వాత కళాకారుడిగా అతని విజయం ఊపందుకుంది.[11] స్పెండర్ సౌజాను బ్రిటిష్ ఆర్ట్ డీలర్ విక్టర్ ముస్గ్రేవ్‌కు పరిచయం చేశాడు. ముస్గ్రేవ్ గ్యాలరీ వన్‌లో 1955లో ప్రదర్శించిన సౌజా చిత్రాలన్నీ అమ్ముడుపోయాయి, ఇది నిరంతర విజయానికి దారితీసింది. అతను 1955లో వేసిన 'బర్త్' చిత్రానికి గాను 1958 గుగ్గెన్‌హీమ్ ఇంటర్నేషనల్ అవార్డు కోసం UK షార్ట్‌లిస్ట్‌లో ఉన్న ఐదుగురు కళాకారులలో సౌజా ఒకరు.[12]

1959లో సౌజా తన ఆత్మకథ 'వర్డ్స్ అండ్ లైన్స్' (Words and Lines) ప్రచురించాడు.[13]

సౌజా కెరీర్ స్థిరంగా అభివృద్ధి చెందింది, అతను అనేక ప్రదర్శనలలో పాల్గొన్నాడు, ఆంగ్ల కళా విమర్శకుడు జాన్ బెర్గెర్ నుండి సానుకూల సమీక్షలను అందుకున్నాడు. బెర్గెర్ ప్రకారం సౌజా శైలి "ఉద్దేశపూర్వకంగా పరిశీలనాత్మకమైనది: ముఖ్యంగా పాత్రలో ఎక్స్‌ప్రెషనిస్ట్", కానీ "యుద్ధానంతర ఆర్ట్ బ్రూట్ ఉద్యమం, బ్రిటిష్ నియో-రొమాంటిసిజం అంశాలను కూడా ఆకర్షించింది".[1]

కీర్తి, గుర్తింపు

[మార్చు]

భారతీయ కళాకారుడు ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్ సౌజాను తన గురువుగా గుర్తించాడు.[14] ఇటీవలి సంవత్సరాలలో సౌజా చిత్రాలు మిలియన్ డాలర్లకు పైగా అమ్ముడయ్యాయి.[15] అతని మొదటి కుమార్తె కెరెన్‌తో గర్భవతిగా ఉన్నప్పుడు అతని ప్రియురాలు లిసెలోట్ నగ్నంగా ఉన్నట్లు చిత్రీకరించిన 'బర్త్' (1955) చిత్రం 2008లో అప్పటి వరకు విక్రయించబడిన అత్యంత ఖరీదైన "భారతీయ" చిత్రంగా ప్రపంచ వేలం రికార్డును నెలకొల్పింది, దీనిని క్రిస్టీస్ వేలంలో టీనా అంబానీ US$2.5 మిలియన్లకు (రూ. 11.3 కోట్లు) కొనుగోలు చేసింది.[7] 2015లో 'బర్త్' చిత్రాన్ని న్యూయార్క్‌లోని క్రిస్టీస్ వేలంలో కిరణ్ నాడార్‌కు తిరిగి విక్రయించారు, దీనికి US$4 మిలియన్ల కంటే ఎక్కువ ధర లభించింది.[16]

జూన్ 2010లో క్రిస్టీస్ సౌజా ఎస్టేట్ నుండి 140కి పైగా వస్తువుల వేలం నిర్వహించింది. సౌజా కళాఖండాలు చాలా వరకు అత్యధిక ధరలను పలికాయి, కొన్ని క్రిస్టీస్ అంచనాల కంటే చాలా రెట్లు ఎక్కువ ధరను సాధించాయి.[17]

2019లో సోథెబైస్ నిర్వహించిన సౌజా చిత్రం 'ది లాస్ట్ సప్పర్' (1990) వేలంలో బిడ్డింగ్ ముగిసిన తర్వాత అతని మాజీ ప్రేయసి, తోటి కళాకారిణి నిమిషా శర్మ వేలానికి అంతరాయం కలిగించింది. ఆ పెయింటింగ్ కోసం చేసిన అతని సంతకంలో కళాకారుడికి జతగా ఉన్న “+” ఎవరు అని ఆమె పదేపదే అడిగింది. ఆమె అతనితో కలిసి దానిని చిత్రించిందని కళా ప్రపంచానికి చెప్పే మార్గమని పరిశీలకులు తరువాత ఊహించారు.[18]

వ్యక్తిగత జీవితం

[మార్చు]
సౌజా మరణానికి కొద్దికాలం ముందు గోవాలో

సౌజా 1945లో గోవా ఫ్యాషన్ డిజైనర్ మరియా ఫిగ్యురెడోను కలిశాడు. వారు కొద్దికాలానికే వివాహం చేసుకున్నారు, వారికి ఒక కుమార్తె ఉంది.[10] 1954లో సౌజా వివాహిత యూదు నటి, ప్రోగ్రెసివ్ లీగ్ సభ్యురాలు లిసెలోట్ క్రిస్టియన్ కోన్‌ను కలిశాడు, ఆమెతో అతను సంబంధాన్ని ప్రారంభించాడు.[19][20] వారికి ముగ్గురు కుమార్తెలు ఉన్నారు కానీ వారు ఎప్పుడూ వివాహం చేసుకోలేదు: సౌజా మరియాను వివాహం చేసుకున్న బంధంలోనే ఉన్నాడు, లిసెలోట్ రిచర్డ్‌తోనే వివాహ బంధంలో కొనసాగింది.[14][19] వారు 1959లో ఒక గర్భాన్ని తొలగించారు,[21] దీని ద్వారా సౌజా కాథలిక్ చర్చి నుండి స్వయంచాలకంగా బహిష్కరించబడ్డాడు.[22]

గృహహింసకు పాల్పడ్డాడని లిసెలోట్ ఆరోపించడంతో 1961లో ఆమెతో సౌజా సంబంధం ముగిసింది.[23][24] అతను 16 ఏళ్ల బార్బరా జిన్‌కాంత్‌ను వివాహం చేసుకోవడానికి 1964లో మరియాకు విడాకులు ఇచ్చాడు. అతను, బార్బరా 1967లో న్యూయార్క్ నగరానికి వెళ్లారు, వారి కుమారుడు 1971లో జన్మించాడు. బార్బరా తన ప్రియుడిని వివాహం చేసుకోవడానికి 1977లో సౌజాకు విడాకులు ఇచ్చింది.[25]

తన రెండవ విడాకుల తర్వాత సౌజా భారతదేశం, యునైటెడ్ స్టేట్స్ మధ్య తన సమయాన్ని విభజించాడు. అతను బాంబేకి చెందిన ఒక యువ వివాహిత మహిళతో సహా పలు సంబంధాలలో ఉన్నాడు, పలువురు వేశ్యలతో లైంగిక సంబంధాలు పెట్టుకున్నాడు.[26] భారతీయ కళాకారిణి, కవయిత్రి శ్రీమతి లాల్ 1993 నుండి అతను మరణించే వరకు అతనితో సంబంధంలో ఉంది.[27]

అతని భాగస్వామి లిసెలోట్ క్రిస్టియన్‌తో జన్మించిన సౌజా పెద్ద కుమార్తె బ్రిటిష్-ఇజ్రాయెలీ చిత్రకారిణి కరెన్ (కెరెన్) సౌజా-కోహ్న్.[14][19][28] కెరెన్ కుమారుడు బ్రిటిష్-ఇజ్రాయెలీ స్ట్రీట్ ఆర్టిస్ట్ సోలమన్ సౌజా, మహనే యెహుదా మార్కెట్‌లోని కుడ్యచిత్రాలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.[29] లిసెలోట్ ద్వారా పుట్టిన అతని చిన్న కుమార్తె అన్యా సౌజా డౌన్ సిండ్రోమ్‌తో జన్మించింది, ఆమె డౌన్ సిండ్రోమ్ అసోసియేషన్‌కు ట్రస్టీగా ఉంది, లండన్‌లోని రీజెంట్స్ కళాశాలలో 2003లో జరిగిన అంతర్జాతీయ డౌన్ సిండ్రోమ్ స్క్రీనింగ్ కాన్ఫరెన్స్‌కు వ్యతిరేకంగా మాట్లాడినందుకు ప్రసిద్ధి చెందింది.[30]

మరణం

[మార్చు]

సౌజా 2002 మార్చి 28న గుండెపోటుతో మరణించాడు. అంత్యక్రియలకు కొద్దిమంది మాత్రమే హాజరయ్యారు, వారిలో అతని కుటుంబ సభ్యులు గానీ, సౌజాకు చెందిన గోవా కమ్యూనిటీ సభ్యులు గానీ ఎవరూ లేరు. ముంబైలోని సెవ్రీ క్రిస్టియన్ సిమెట్రీలో అతని మృతదేహాన్ని ఖననం చేశారు.[5][9]

పబ్లిక్ కలెక్షన్స్

[మార్చు]
  • బర్మింగ్‌హామ్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్, UK
  • బ్రిటిష్ మ్యూజియం, లండన్, UK
  • క్లిఫ్టన్ పార్క్ మ్యూజియం, రోథర్‌హామ్, UK
  • గ్లెన్‌బార్రా ఆర్ట్ మ్యూజియం, హిమేజీ, హ్యోగో, జపాన్
  • హైఫా మ్యూజియం, ఇజ్రాయెల్
  • నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్, న్యూఢిల్లీ, భారతదేశం
  • నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ విక్టోరియా, మెల్బోర్న్, ఆస్ట్రేలియా
  • టేట్ గ్యాలరీ, లండన్, UK
  • ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, న్యూఢిల్లీ, భారతదేశం
  • విక్టోరియా అండ్ ఆల్బర్ట్ మ్యూజియం, లండన్, UK
  • ది హెప్‌వర్త్ వేక్‌ఫీల్డ్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, UK[31]
  • మ్యూజియం ఆఫ్ బిబ్లికల్ ఆర్ట్ (డల్లాస్), టెక్సాస్, USA
  • సర్మామయ ఆర్ట్స్ ఫౌండేషన్, ఫోర్ట్, ముంబై.[32]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ 1.0 1.1 Chopra, Ashok (2016). A Scrapbook of Memories. India: Harper Collins. ISBN 9789352641123.
  2. ↑ Grimes, William (9 April 2020). "Overlooked No More: F.N. Souza, India's Anti-Establishment Artist". The New York Times. Archived from the original on 1 June 2020. Retrieved 1 June 2020.
  3. ↑ Buckman, David (23 October 2011). "Lancelot Ribeiro: Artist in the vanguard of the influx of Indian artists to Britain". The Independent. Archived from the original on 16 May 2021. Retrieved 16 May 2021.
  4. ↑ Team, The Prinseps (2025-04-09). "FN Souza Biography Timeline | Life of Francis Newton Souza". Prinseps (in Indian English). Retrieved 2025-10-28.
  5. ↑ 5.0 5.1 5.2 Maddox, Georgina (9 February 2019). "An exhibition captures F N Souza's early years as an artist". The Hindu. Archived from the original on 11 May 2021. Retrieved 10 May 2021.
  6. ↑ 6.0 6.1 D'Souza, Ornella (6 January 2019). "Born rebel". DNA India (newspaper). Archived from the original on 20 November 2021. Retrieved 20 November 2021.
  7. ↑ 7.0 7.1 Raaj, Neelam (18 September 2015). "With $4m art record, Souza sizzles". The Times of India. Archived from the original on 22 September 2015. Retrieved 6 August 2017.
  8. ↑ Gehi, Reema (27 September 2015). "Mr. Souza's baggage was always excess". The Times of India. Archived from the original on 6 June 2021. Retrieved 6 June 2021.
  9. ↑ 9.0 9.1 9.2 Khasnis, Giridhar (3 October 2009). "A rebel, always". Deccan Herald. Archived from the original on 23 May 2021. Retrieved 6 June 2021.
  10. ↑ 10.0 10.1 Nair, Uma (11 March 2014). "Souza – The Heartless Husband". The Times of India. Archived from the original on 15 May 2021. Retrieved 23 June 2021.
  11. ↑ "F.N. Souza: A Timeline of His Life, Art, and Legacy". Prinseps. 9 April 2025.
  12. ↑ Svendsen, Louise Averill (1958). Guggenheim International Award, 1958. New York City: Solomon R. Guggenheim Museum. OL 16751796W.
  13. ↑ Souza, F. N. (1959). Words and Lines. London: Villiers / Scorpion Press. OCLC 501036319.
  14. ↑ 14.0 14.1 14.2 Singh, Khushwant (6 May 2006). "A Maverick Painter". The Telegraph (India). Archived from the original on 8 May 2021. Retrieved 4 May 2021.
  15. ↑ "Sale of a painting by the late Indian painter Francis Newton Souza has set a record for an Indian work of art". BBC News. 13 June 2008. Archived from the original on 6 March 2019. Retrieved 20 December 2010.
  16. ↑ [1] Archived 28 సెప్టెంబరు 2015 at the Wayback Machine FN Souza’s ‘Birth’ sets new record, sold for $4 million at Christie’s New York auction. The Financial Express, 18 September 2015.
  17. ↑ "Christie's – The Art of Souza: Property from the Estate of Francis Newton Souza". Archived from the original on 17 August 2010. Retrieved 17 January 2011.
  18. ↑ Gehi, Reema (16 November 2019). "Souza's muse interrupts show, a Gaitonde painting goes unsold". Mumbai Mirror. Archived from the original on 21 August 2021. Retrieved 21 August 2021.
  19. ↑ 19.0 19.1 19.2 Carvalho, Selma (2 September 2013). "A morning with F N Souza's daughters". State of the Art. Archived from the original on 13 May 2021. Retrieved 16 May 2021.
  20. ↑ "Liselotte de Kristian (1919–1990), Actress; partner of F.N. Souza". National Portrait Gallery. London. Archived from the original on 22 November 2021. Retrieved 22 November 2021.
  21. ↑ Jackson, Milenka (June 1989). "Part 5". Liselotte Souza interviewed by Milenka Jackson. Living Memory of the Jewish Community (Audio recording summary). London: British Library. She had an abortion in 1959, three babies in these conditions at the age of 40 was too much.
  22. ↑ "Can. 1398". Code of Canon Law. Archived from the original on 3 February 2012. Retrieved 2008-06-01.
  23. ↑ Carvalho, Selma (2 September 2013). "A morning with F N Souza's daughters". State of the Art. Archived from the original on 13 May 2021. Retrieved 16 May 2021. The last one in 1961 at North Audley Street, where Musgrave had shifted the gallery, was hugely successful and in many ways marked the pinnacle of his career. But his relationship with Liselotte had all but collapsed.
  24. ↑ Jackson, Milenka (June 1989). "Part 7". Liselotte Souza interviewed by Milenka Jackson. Living Memory of the Jewish Community (Audio recording summary). London: British Library. Francis continued with the violence and threats, he tried to deprive her first of home, then of the three girls. He turned off her water supply. She tried to adopt her three girls (she never married Francis) to keep them safe with her. Camden Council prevented her; Anya was in care of the Mental Health Act because of Down's Syndrome. Francis refused his permission for her to adopt.
  25. ↑ Rangel-Ribeiro, Victor (2019). Souza: The Artist, His Loves, and His Times. Goa Publications Pvt. Ltd. ISBN 9788190426527.
  26. ↑ Sareen, N K (20 October 2021). "Selfie with Souza, the painter who shot to international fame before Hussain". The News Porter. Archived from the original on 29 October 2021. Retrieved 17 November 2021.
  27. ↑ Sanyal, Amitava (9 April 2010). "Francis Newton Souza: How the artist's libido guided him in art as in life". Hindustan Times. Archived from the original on 6 June 2021. Retrieved 6 June 2021.
  28. ↑ Jackson, Milenka (June 1989). "Part 9". Liselotte Souza interviewed by Milenka Jackson. Living Memory of the Jewish Community (Audio recording summary). London: British Library. Her other daughter Karen took art training and has been successful.
  29. ↑ Corman, Ruth (8 April 2021). "Solomon Souza follows in the footsteps of his grandfather, F.N. Souza". Jerusalem Post. Archived from the original on 15 January 2023. Retrieved 11 August 2022.
  30. ↑ Aspis, Simone (July–August 2003). ""I'm a person, not a disease"". Mouth. p. 31. Archived from the original on 9 June 2021. Retrieved 2022-10-11.
  31. ↑ "Supper at Emmaus with the Believer and the Sceptic by Francis Newton Souza". Art UK. Archived from the original on 14 March 2016. Retrieved 23 November 2014.
  32. ↑ "Supper at Emmaus - Sarmaya". sarmaya.in (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 2018-06-12. Retrieved 2025-06-14.

బయటి లింకులు

[మార్చు]
వికీమీడియా కామన్స్‌లో F. N. Souzaకి సంబంధించి దస్త్రాలు ఉన్నాయి.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ఎఫ్.ఎన్._సౌజా&oldid=4800066" నుండి వెలికితీశారు