Jump to content

ఎమిల్ ఫిషర్

వికీపీడియా నుండి
ఎమిల్ ఫిషర్
ఫిషర్, సుమారు 1895
జననంహెర్మన్ ఎమిల్ లూయిస్ ఫిషర్
(1852-10-09)1852 అక్టోబరు 9
యూస్కిర్షెన్, ప్రష్యా రాజ్యం
మరణం1919 జులై 15(1919-07-15) (వయసు: 66)
బెర్లిన్, జర్మనీ
రంగములురసాయన శాస్త్రం
వృత్తిసంస్థలుమ్యూనిక్ విశ్వవిద్యాలయం (1875–1881)

ఎర్లాంగెన్ విశ్వవిద్యాలయం (1881–1888)
వుర్జ్‌బర్గ్ విశ్వవిద్యాలయం (1888–1892)

బెర్లిన్ విశ్వవిద్యాలయం (1892–1919)
పరిశోధనా సలహాదారుడు(లు)అడాల్ఫ్ వాన్ బేయర్
ఫ్రెడ్రిక్ ఆగస్టు కెక్యులే[citation needed]
డాక్టొరల్ విద్యార్థులుఆల్ఫ్రెడ్ స్టాక్

ఒట్టో డీల్స్
ఒట్టో రఫ్
వాల్టర్ ఎ. జేకబ్స్
లుడ్విగ్ నోర్
ఆస్కర్ పైలటీ

జూలియస్ టాఫెల్
ప్రసిద్ధిచక్కెరలు, ప్యూరిన్‌లుపై పరిశోధనలు
ముఖ్యమైన పురస్కారాలు

హెర్మన్ ఎమిల్ లూయిస్ ఫిషర్ FRS FRSE FCS (German pronunciation: [ˈeːmiːl ˈfɪʃɐ] ⓘ; 1852 అక్టోబర్ 9 – 1919 జూలై 15) జర్మన్ రసాయన శాస్త్రవేత్త. ఆయన 1902లో రసాయన శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి అందుకున్నారు. ఫిషర్ ఎస్టరీకరణ ప్రక్రియను కనుగొన్నారు. అలాగే అసమాన కార్బన్ పరమాణువులను చిత్రీకరించడానికి ఉపయోగించే ఫిషర్ ప్రొజెక్షన్ పద్ధతిని అభివృద్ధి చేశారు. ఎంజైమ్‌ల చర్యను వివరించే తాళం - తాళంచెవి నమూనా (Lock and Key Mechanism) సిద్ధాంతాన్ని కూడా ప్రతిపాదించారు. ఆయన తన మొదటి పేరును ఎన్నడూ ఉపయోగించలేదు; జీవితాంతం "ఎమిల్ ఫిషర్" అనే పేరుతోనే ప్రసిద్ధి చెందారు.[1][2][3][4]

ప్రారంభ జీవితం, వృత్తి

[మార్చు]

ఫిషర్ కొలోన్ సమీపంలోని యూస్కిర్షెన్ లో వ్యాపారవేత్త లారెన్జ్ ఫిషర్, ఆయన భార్య జూలీ పోయెన్స్‌గెన్ దంపతులకు జన్మించాడు. పాఠశాల విద్య పూర్తయ్యాక ఆయన ప్రకృతి శాస్త్రాలు అభ్యసించాలని కోరుకున్నాడు. అయితే, తన కుమారుడు కుటుంబ వ్యాపారానికి అనుకూలం కాదని గ్రహించే వరకు ఆయన తండ్రి కుటుంబ వ్యాపారంలో పనిచేయమని బలవంతం చేశాడు.

తరువాత ఫిషర్ 1871లో బాన్ విశ్వవిద్యాలయంలో చేరి, 1872లో స్ట్రాస్‌బర్గ్ విశ్వవిద్యాలయంకు (ప్రస్తుతం ఫ్రాన్స్‌లోని స్ట్రాస్‌బర్గ్) మారాడు.[5] అక్కడ అడాల్ఫ్ వాన్ బేయర్ పర్యవేక్షణలో ఫ్తాలీన్ల (Phthaleins)పై పరిశోధన చేసి 1874లో డాక్టరేట్ పట్టా పొందాడు.[5]

డాక్టరేట్ అనంతరం ఫిషర్ స్ట్రాస్‌బర్గ్‌లో వాన్ బేయర్ వద్ద స్వతంత్ర పరిశోధక విద్యార్థిగా కొనసాగాడు. 1874 శరదృతువులో సేంద్రియ రసాయనశాస్త్ర ప్రయోగశాలలో సహాయకుడిగా నియమితుడయ్యాడు. అక్కడే 1875లో ఆయన హైడ్రజైన్‌లును కనుగొని వాటికి పేరు పెట్టాడు. వీటిలో అసమమిత డైమిథైల్ హైడ్రజైన్ తరువాత అంతరిక్ష పోటీలో ముఖ్య పాత్ర పోషించింది. అలాగే ఫెనైల్ హైడ్రజైన్ను కూడా కనుగొన్నాడు.[1]

ఫెనైల్ హైడ్రజైన్, ఆల్డిహైడ్లు, కీటోన్లతో ప్రతిచర్య చేసి స్ఫటిక ఘనాలను ఏర్పరుస్తుంది. చక్కెరల ఫెనైల్ హైడ్రజోన్‌లపై చేసిన పరిశోధనల ద్వారా ఫిషర్ చక్కెరలు, ప్యూరిన్‌ల సంశ్లేషణపై గొప్ప పరిశోధనలు చేయగలిగాడు. ఈ కృషికిగాను ఆయనకు 1902లో నోబెల్ బహుమతి లభించింది. పైరూవిక్ ఆమ్లం యొక్క ఫెనైల్ హైడ్రజోన్‌ను ఉపయోగించి ఇండోల్ సంశ్లేషణను కూడా అభివృద్ధి చేశాడు.

1875లో వాన్ బేయర్ లుడ్విగ్ మాక్సిమిలియన్ విశ్వవిద్యాలయం, మ్యూనిక్లో జస్టస్ వాన్ లీబిగ్ స్థానాన్ని భర్తీ చేయడానికి ఆహ్వానించబడ్డాడు. ఫిషర్ కూడా ఆయనతో కలిసి మ్యూనిక్‌కు వెళ్లి సేంద్రియ రసాయన శాస్త్రంలో సహాయకుడిగా పనిచేశాడు. 1878లో ఆయన "ప్రైవాట్‌డోజెంట్" (Privatdozent) అర్హత పొందగా, 1879లో విశ్లేషణాత్మక రసాయన శాస్త్రంలో అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్‌గా నియమితుడయ్యాడు.[6]

1882లో ఎర్లాంగెన్–న్యూరెంబర్గ్ విశ్వవిద్యాలయంలో రసాయన శాస్త్ర ప్రొఫెసర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1885లో వుర్జ్‌బర్గ్ విశ్వవిద్యాలయంలో అదే పదవిని చేపట్టాడు. 1892లో ఆగస్ట్ విల్హెల్మ్ వాన్ హోఫ్‌మాన్ స్థానంలో హుంబోల్ట్ విశ్వవిద్యాలయం, బెర్లిన్లో రసాయన శాస్త్ర ప్రొఫెసర్‌గా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.[7]

పరిశోధనలు

[మార్చు]

ఫిషర్ ఫెనైల్‌హైడ్రజైన్‌ల ఉత్పన్నాలపై పరిశోధనలు నిర్వహించి, వాటికి డయాజో సమ్మేళనాలతో ఉన్న సంబంధాన్ని నిర్ధారించాడు. ఈ సమ్మేళనాలు ఇతర పదార్థాలతో సులభంగా సంయోగం చెంది అప్పటివరకు తెలియని అనేక కొత్త సమ్మేళనాలను ఏర్పరుస్తాయని ఆయన గమనించాడు. అలాంటి సంయోగ ఉత్పత్తులలో అత్యంత ముఖ్యమైనవి హైడ్రజోన్లు. ఇవి ఆల్డిహైడ్లు, కీటోన్లతో జరిగే ప్రతిచర్యల ఫలితంగా ఏర్పడతాయి. 1886లో ప్రచురించిన తన పరిశోధనల్లో, ఈ హైడ్రజోన్లను హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం లేదా జింక్ క్లోరైడ్తో శుద్ధి చేసినప్పుడు ఇండోల్ ఉత్పన్నాలు ఏర్పడతాయని చూపించాడు. ఇండోల్ అనేది ఇండిగో రంగుకు మూల పదార్థం. ఈ ఆవిష్కరణ ఇండిగో, దానికి సంబంధించిన సమ్మేళనాలపై అడాల్ఫ్ వాన్ బేయర్ ప్రతిపాదించిన సిద్ధాంతాలకు బలమైన మద్దతునిచ్చింది.[7]

తరువాత ఆయన ఫ్యూక్సిన్ (అప్పట్లో "రోజానిలిన్" అని పిలిచేవారు) అనే మెజెంటా రంగులపై పరిశోధన చేశాడు. తన బంధువు ఒట్టో ఫిషర్‌తో కలిసి 1878, 1879లో ప్రచురించిన పరిశోధనా పత్రాలలో ఈ రంగులు ట్రైఫెనైల్‌మీథేన్ ఉత్పన్నాలని నిరూపించాడు.

ఫిషర్ తదుపరి పరిశోధనలు యూరిక్ ఆమ్లంకు సంబంధించిన సమ్మేళనాలపై కేంద్రీకృతమయ్యాయి. ఈ రంగంలో ప్రాథమిక పరిశోధనలు వాన్ బేయర్ చేసినప్పటికీ, ప్యూరిన్లపై ఉన్న జ్ఞానాన్ని ఫిషర్ గణనీయంగా విస్తరించాడు. 1881, 1882లో ప్రచురించిన పరిశోధనల్లో యూరిక్ ఆమ్లం, జాంతిన్, కెఫీన్ (మొదటిసారిగా సంశ్లేషించాడు), థియోబ్రోమిన్, ఈ సమూహానికి చెందిన మరికొన్ని సమ్మేళనాల రసాయన సూత్రాలను స్థాపించాడు. తరువాత ప్యూరిన్‌ను వేరుచేసిన అనంతరం, దాని అనేక ఉత్పన్నాలను తయారుచేసి, వైద్యపరమైన ఉపయోగాల దృష్ట్యా వాటిలో కొన్నింటికి పేటెంట్లు కూడా పొందాడు.[7]

ఫిషర్ ముఖ్యంగా చక్కెరలపై చేసిన పరిశోధనలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. హైడ్రజైన్‌కు సంబంధించిన తన ప్రారంభ ఆవిష్కరణలలో ఒకటి ఫెనైల్‌హైడ్రజైన్ చక్కెరలతో చర్య జరిపి ఒసాజోన్లు అనే పదార్థాలను ఏర్పరుస్తుందని కనుగొనడం. ఇవి అధిక స్ఫటిక స్వభావం కలిగి ఉండి సులభంగా ఏర్పడటంతో, కార్బోహైడ్రేట్లను మరింత ఖచ్చితంగా గుర్తించడానికి ఉపయోగపడ్డాయి.[7] తరువాత ఆయన D-(+)-గ్లూకోజ్ను సేంద్రియ సంశ్లేషణ ద్వారా తయారు చేయడంలో విజయవంతమయ్యాడు.[8]

గ్లూకోజ్‌కు సంబంధించిన 16 స్టీరియో ఐసోమరిక్ రూపాల రసాయన నిర్మాణాలను ఎలా నిర్ణయించాలో చూపించాడు. వీటిలో అనేక స్టీరియో ఐసోమర్లను సంశ్లేషించి, అసమాన కార్బన్ పరమాణువుకు సంబంధించిన లే బెల్–వాన్ 'ట్ హాఫ్ నియమంను నిర్ధారించడంలో సహాయపడ్డాడు.[7]

ఎంజైమాలజీ రంగంలో ఫిషర్ అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందినది ఎంజైమ్, ఉపపదార్థం (substrate) మధ్య బంధాన్ని వివరించే తాళం–తాళంచెవి నమూనా ను ప్రతిపాదించినందుకు. ఈ నమూనా ప్రకారం, ప్రతి ఎంజైమ్‌కు ప్రత్యేక ఆకారం ఉండి, దానికి సరిపోయే ఉపపదార్థమే దానితో చర్య జరపగలదు.[9] ఫిషర్ బార్బిట్యూరేట్లు అనే నిద్రమత్తు కలిగించే ఔషధాల వర్గాన్ని కనుగొనడంలో కూడా కీలక పాత్ర పోషించాడు. ఈ ఔషధాలు నిద్రలేమి, మూర్ఛ (ఎపిలెప్సీ), ఆందోళన, మత్తుమందు (అనస్థీషియా) చికిత్సలో ఉపయోగించబడతాయి. వైద్యుడు జోసెఫ్ వాన్ మెరింగ్తో కలిసి ఆయన 1904లో మొదటి బార్బిట్యూరేట్ మత్తుమందు బార్బిటాల్ను వైద్య వినియోగంలో ప్రవేశపెట్టాడు.[10]

ఆ తరువాత ఆయన ప్రోటీన్లపై మార్గదర్శక పరిశోధనలు నిర్వహించాడు. కొత్త పద్ధతులను ప్రవేశపెట్టి, సంక్లిష్టమైన ఆల్బుమిన్లను అమినో ఆమ్లాలు, ఇతర నైట్రోజన్ కలిగిన సమ్మేళనాలుగా విచ్ఛిన్నం చేయడంలో విజయం సాధించాడు. వీటిలో చాలా సమ్మేళనాల నిర్మాణాలు అప్పటికే తెలిసి ఉండేవి. అనంతరం ఈ మూలకాలను మళ్లీ సంయోజింపజేసి సహజ ప్రోటీన్లను పోలిన కృత్రిమ పెప్టైడ్‌లను తయారు చేశాడు.

1901లో ఆయన పరిశోధనా బృందం మొదటి స్వేచ్ఛా డైపెప్టైడ్ అయిన గ్లైసిన్–గ్లైసిన్ (Glycine-Glycine)ను సంశ్లేషించింది.[11]

1906 నాటికి ఆయన బృందం వివిధ గొలుసు పొడవులు, అమినో ఆమ్ల కూర్పులతో కూడిన సుమారు 65 పెప్టైడ్‌లను తయారు చేసింది. 1899 నుండి 1906 వరకు చేసిన ఈ పరిశోధనలను 1907లో Untersuchungen über Aminosauren, Polypeptides und Proteine (“అమినో ఆమ్లాలు, పాలిపెప్టైడ్‌లు, ప్రోటీన్లపై పరిశోధనలు”) అనే గ్రంథంగా ప్రచురించాడు.[12]

మూడు సంవత్సరాల తరువాత ఆయన తయారు చేసిన పెప్టైడ్‌ల సంఖ్య 100కు పైగా పెరిగింది. వాటిలో అతి పొడవైనది 18 అమినో ఆమ్లాలతో కూడిన పెప్టైడ్; ఇందులో 15 గ్లైసిన్, 3 ల్యూసిన్ యూనిట్లు ఉన్నాయి. ఈ 18-అమినో ఆమ్లాల పెప్టైడ్ ప్రోటీన్లను గుర్తించడానికి శరీరవిజ్ఞాన రసాయన శాస్త్రవేత్తలు ఉపయోగించే పరీక్షల్లో సానుకూల ఫలితాలను ఇచ్చింది. ఉదాహరణకు, ఇది బయురెట్ పరీక్షలో సానుకూల ఫలితాన్ని చూపింది; అజైవ లవణాల ద్వారా అవక్షేపితమైంది; అలాగే ప్రోటియోలిటిక్ ఎంజైములచే విచ్ఛిన్నమైంది.[13]

వ్యక్తిగత జీవితం

[మార్చు]

ఫిషర్ 1888లో అగ్నెస్ గెర్లాక్‌ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఏడేళ్ల తరువాత ఆమె మరణించడంతో ఆయన ముగ్గురు కుమారులతో వితంతువుగా మిగిలిపోయాడు. చిన్న ఇద్దరు కుమారులు మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో సైనిక సేవలో ఉండగా మరణించారు. పెద్ద కుమారుడు హెర్మన్ ఒట్టో లారెన్స్ ఫిషర్ మాత్రం సేంద్రియ రసాయన శాస్త్రవేత్తగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.[5]

ఫిషర్ 1919 జూలై 15న బెర్లిన్లో 66 సంవత్సరాల వయస్సులో మరణించాడు.[4]

ఆయన ప్రొటెస్టెంట్ క్రైస్తవ మతానికి చెందినవాడు.[14]

గౌరవాలు, పురస్కారాలు, వారసత్వం

[మార్చు]
బెర్లిన్లో ఎమిల్ ఫిషర్ స్మారకం

1897లో ఫిషర్ అంతర్జాతీయ అణు బరువుల కమిషన్ (International Atomic Weights Commission) స్థాపన ఆలోచనను ప్రతిపాదించాడు. 1899లో ఆయన రాయల్ సొసైటీ విదేశీ సభ్యుడిగా (Foreign Member) ఎన్నికయ్యాడు.[15]

చక్కెరలు (Sugars), ప్యూరిన్ల (Purines) సంశ్లేషణపై చేసిన అసాధారణ కృషికి గుర్తింపుగా 1902లో ఆయనకు రసాయన శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి ప్రదానం చేశారు.[16]

1904లో ఆయన యునైటెడ్ స్టేట్స్ నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ అంతర్జాతీయ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. 1908లో అమెరికన్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అండ్ సైన్సెస్ అంతర్జాతీయ గౌరవ సభ్యుడిగా, 1909లో అమెరికన్ ఫిలాసాఫికల్ సొసైటీ అంతర్జాతీయ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు.[17][18][19]

ఆయన గౌరవార్థం అనేక రసాయన చర్యలు (chemical reactions), భావనలకు ఆయన పేరు పెట్టబడింది:

ఫిషర్–ట్రోప్ష్ ప్రక్రియ (Fischer–Tropsch process) అనే పారిశ్రామిక రసాయన ప్రక్రియ పేరు ఫ్రాంజ్ ఎమిల్ ఫిషర్ పేరు మీద పెట్టబడింది. ఆయన మ్యాక్స్ ప్లాంక్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ కోల్ రీసెర్చ్కు అధిపతిగా ఉన్నారు. ఈ ఫిషర్, ఎమిల్ ఫిషర్‌తో సంబంధం లేని వ్యక్తి.[20]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. 1 2 Horst Kunz (2002). "Emil Fischer – Unequalled Classicist, Master of Organic Chemistry Research, and Inspired Trailblazer of Biological Chemistry". Angewandte Chemie International Edition. 41 (23): 4439–4451. doi:10.1002/1521-3773(20021202)41:23<4439::AID-ANIE4439>3.0.CO;2-6. PMID 12458504.
  2. ↑ Lichtenthaler, F. W. (1992). "Emil Fischers Beweis der Konfiguration von Zuckern: eine Würdigung nach hundert Jahren". Angewandte Chemie. 104 (12): 1577–1593. Bibcode:1992AngCh.104.1577L. doi:10.1002/ange.19921041204.
  3. ↑ Forster, Martin Onslow (1 January 1920). "Emil Fischer memorial lecture". Journal of the Chemical Society, Transactions. 117: 1157–1201. doi:10.1039/CT9201701157.
  4. 1 2 "Emil Fischer - Biographical". The Nobel Prize Organization. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 31 March 2020.
  5. 1 2 3 మూస:DSB
  6. ↑ Emil Fischer – Biographical. NobelPrize.org.
  7. 1 2 3 4 5  One or more of the preceding sentences incorporates text from a publication now in the public domain: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Fischer, Emil". ఎన్‌సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా (in ఇంగ్లీష్). Vol. 10 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 426.
  8. ↑ Fischer, Emil (1890). "Synthese des Traubenzuckers". Berichte der Deutschen Chemischen Gesellschaft. 23: 799–805. doi:10.1002/cber.189002301126.
  9. ↑ Cramer, F. (March 1995). "Biochemical correctness: Emil Fischer's lock and key hypothesis, a hundred years after — an essay". Pharmaceutica Acta Helvetiae (in ఇంగ్లీష్). 69 (4): 193–203. doi:10.1016/0031-6865(95)00012-X.
  10. ↑ López-Muñoz, Francisco; Ucha-Udabe, Ronaldo; Alamo, Cecilio (2005). "The history of barbiturates a century after their clinical introduction". Neuropsychiatric Disease and Treatment. 1 (4): 329–43. PMC 2424120. PMID 18568113.
  11. ↑ Jaradat, Da’san M. M. (2018-01-01). "Thirteen decades of peptide synthesis: key developments in solid phase peptide synthesis and amide bond formation utilized in peptide ligation". Amino Acids (in ఇంగ్లీష్). 50 (1): 39–68. doi:10.1007/s00726-017-2516-0. ISSN 1438-2199. PMID 29185032. S2CID 254087824.
  12. ↑ Fischer, Emil (1906) Untersuchungen über aminosäuern, polypeptide und proteine via Internet Archive
  13. ↑ Fruton, Joseph S. (1985). "Contrasts in Scientific Style. Emil Fischer and Franz Hofmeister: Their Research Groups and Their Theory of Protein Structure". Proceedings of the American Philosophical Society. 129 (4): 313–370. ISSN 0003-049X. JSTOR 986934. PMID 11621201.
  14. ↑ Sherby, Louise S. (2001-12-30). The Who's Who of Nobel Prize Winners 1901–2000. Oryx Press. p. 3. ISBN 1573564141.
  15. ↑ "Fellows of the Royal Society". London: Royal Society. the original నుండి 16 March 2015 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది.
  16. ↑ "Emil Fischer - Facts". The Nobel Prize Organization. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 30 March 2020.
  17. ↑ "Emil Fischer". www.nasonline.org. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2023-12-11.
  18. ↑ "Emil Fischer". American Academy of Arts & Sciences (in ఇంగ్లీష్). 2023-02-09. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2023-12-11.
  19. ↑ "APS Member History". search.amphilsoc.org. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2023-12-11.
  20. ↑ Pichler, Helmut (1967). "Franz Fischer, 1877–1947". Chemische Berichte (in జర్మన్). 100 (6): CXXVII–CLVII. doi:10.1002/cber.19671000642.
  • From My Life — ఎమిల్ ఫిషర్ ఆత్మకథ Aus Meinem Leben యొక్క ఆంగ్ల అనువాదం. D. M., E. J. Behrman, Springer Verlag, 2022.

బాహ్య లింకులు

[మార్చు]

Texts on Wikisource:

"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ఎమిల్_ఫిషర్&oldid=4865370" నుండి వెలికితీశారు