Jump to content

ఎల్ నినో

వికీపీడియా నుండి
ఎల్ నిన్నో వాతావరణ ప్రభావాలు
లా నిన్నా వాతావరణ ప్రభావాలు
ఎల్ నిన్నో, లా నిన్నాల సమయంలో ఉష్ణోగ్రత, వర్షపాతంలో మార్పులు వేర్వేరుగా ఉంటాయి, కాలాలను బట్టి మారుతుంటాయి.[1]

ఎల్ నిన్నో-దక్షిణ భాసనం (ఎన్సో) ఉష్ణమండల పసిఫిక్ మహాసముద్రంలోని గాలులు, సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతల వ్యత్యాసాల నుండి ఉద్భవించే ఒక అంతర్జాతీయ వాతావరణ దృగ్విషయం. ఈ వ్యత్యాసాలు క్రమరహిత రూపాన్ని కలిగి ఉన్నప్పటికీ, కొంతవరకు చక్రాల రూపంలో కనిపిస్తాయి. ఎన్సో సంభవించడాన్ని సులభంగా అంచనా వేయలేము. ఇది ఎక్కువ భాగం ఉష్ణమండల, ఉప-ఉష్ణమండల वాతావరణాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది, ప్రపంచంలోని అధిక-అక్షాంశ ప్రాంతాలతో అనుసంధానాలను (టెలికనెక్షన్లు) కలిగి ఉంటుంది. సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత వేడెక్కే దశను "ఎల్ నిన్నో", చల్లబడే దశను "లా నిన్నా" పిలుస్తారు. దక్షిణ భాసనం సముద్ర ఉష్ణోగ్రత మార్పుతో జతకూడిన అనుబంధ వాతావరణ భాసనం.

ఎల్ నిన్నో ఇండోనేషియా, ఆస్ట్రేలియా, హిందూ మహాసముద్రం నుండి అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం వరకు సాధారణం కంటే ఎక్కువ సముద్ర మట్టపు గాలి పీడనంతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. లా నిన్నా దాదాపు దీనికి విరుద్ధమైన నమూనాను కలిగి ఉంటుంది: మధ్య, తూర్పు పసిఫిక్ ప్రాంతాలలో అధిక పీడనం, మిగిలిన ఉష్ణమండల, ఉప-ఉష్ణమండల ప్రాంతాలలో తక్కువ పీడనం ఉంటుంది.[2][3] ఈ రెండు దృగ్విషయాలు ఒక్కొక్కటి ఒక సంవత్సరం లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కాలం ఉంటాయి. సాధారణంగా మారుతుండే తీవ్రతతో ప్రతి రెండు నుండి ఏడు సంవత్సరాలకు ఒకసారి సంభవిస్తాయి, మధ్యలో తక్కువ తీవ్రత కలిగిన తటస్థ కాలాలు ఉంటాయి.[4] ఎల్ నిన్నో సంఘటనలు మరింత తీవ్రంగా ఉండవచ్చు, కానీ లా నిన్నా సంఘటనలు పునరావృతమై ఎక్కువ కాలం కొనసాగవచ్చు.

1969లో జాకబ్ జెర్క్నెస్ పేరు మీదుగా నామకరణం చేసిన జెర్క్నెస్ ఫీడ్‌బ్యాక్ ఎన్సో ముఖ్య యంత్రాంగం. ఇందులో వాతావరణ మార్పులు సముద్ర ఉష్ణోగ్రతలను మారుస్తాయి, అవి వాతావరణ గాలులను అనుకూల ප්‍රතිపుష్టి (పాజిటివ్ ఫీడ్‌బ్యాక్) రూపంలో మారుస్తాయి. బలహీనమైన తూర్పు వ్యాపార పవనాలు తూర్పు వైపు వేడి ఉపరితల జలాలు పెరగడానికి, భూమధ్యరేఖ వద్ద సముద్రపు ఊర్ధ్వ ప్రవాహం తగ్గడానికి దారితీస్తాయి. ఇది సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు వేడెక్కడానికే కాకుండా (ఎల్ నిన్నో పిలుస్తారు), బలహీనమైన వాకర్ ప్రసరణ (వాతావరణంలో తూర్పు-పడమర తిరిగే ప్రసరణ), ఇంకా బలహీనమైన వ్యాపార పవనాలకు దారితీస్తుంది. చివరగా, పశ్చిమ ఉష్ణమండల పసిఫిక్‌లోని వెచ్చని నీరు తగినంతగా తగ్గిపోవడం వల్ల పరిస్థితులు సాధారణ స్థితికి చేరుకుంటాయి. ఈ భాసనానికి కారణమయ్యే ఖచ్చితమైన యంత్రాంగాలు స్పష్టంగా లేవు, పరిశోధనలో ఉన్నాయి.

ఎన్సోను పర్యవేక్షించే ప్రతి దేశం ఎల్ నిన్నో లేదా లా నిన్నా సంఘటనను నిర్ధారించడానికి తమ నిర్దిష్ట ప్రయోజనాలకు అనుగుణంగా విభిన్న పరిమితిని కలిగి ఉంటుంది.[5] ఎల్ నిన్నో, లా నిన్నాలు ప్రపంచ వాతావరణాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి, సాధారణ వాతావరణ నమూనాలను నిరోధిస్తాయి. ఇవి కొన్ని ప్రదేశాలలో తీవ్రమైన తుఫానులకు, ఇతర ప్రాంతాలలో కరువులకు దారితీస్తాయి.[6][7] ఎల్ నిన్నో సంఘటనలు ప్రపంచ సగటు ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలో స్వల్పకాలిక (సుమారు ఒక సంవత్సరం వ్యవధి) పెరుగుదలకు కారణమవుతాయి, లా నిన్నా సంఘటనలు స్వల్పకాలిక ఉపరితల శీతలీకరణకు కారణమవుతాయి.[8] అందువల్ల, లా నిన్నాతో పోలిస్తే ఎల్ నిన్నో సంఘటనల సాపేక్ష పునరావృతం పదేళ్ల కాలపరిమితిలో ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రత ధోరణులను ప్రభావితం చేస్తుంది.[9] ఎన్సో వల్ల అత్యంత ప్రభావితమయ్యే దేశాలు పసిఫిక్ మహాసముద్ర సరిహద్దులో ఉంటూ వ్యవసాయం, చేపల వేటపై ఆధారపడే అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు.

వాతావరణ మార్పుల శాస్త్రంలో, ఎన్సో అంతర్గత వాతావరణ వైవిధ్య దృగ్విషయాలలో ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.[10]: 23  వాతావరణ మార్పుల వల్ల ఎన్సోలో వచ్చే భవిష్యత్తు ధోరణులు అనిశ్చితంగా ఉన్నప్పటికీ,[11] వాతావరణ మార్పులు కరువులు, వరదల ప్రభావాలను తీవ్రతరం చేస్తాయి. ఐపిసిసి ఆరవ మూల్యాంకన నివేదిక 2021 లో ఎన్సో భవిష్యత్తుకు సంబంధించిన శాస్త్రీయ పరిజ్ఞానాన్ని ఈ విధంగా సంగ్రహించింది: "దీర్ఘకాలంలో, ఎల్ నిన్నో-దక్షిణ భాసనానికి సంబంధించిన వర్షపాత వైవిధ్యం పెరిగే అవకాశం చాలా ఉంది".[10]: 113  శాస్త్రీయ ఏకాభిప్రాయం ప్రకారం: "ఎన్సో దూర అనుసంధానాల బలం, ప్రాదేశిక విస్తృతిలో వచ్చే మార్పులకు సంబంధించిన వర్షపాత వైవిధ్యం ప్రాంతీయ స్థాయిలో గణనీయమైన మార్పులకు దారితీసే అవకాశం చాలా ఉంది".[10]: 114 

నిర్వచనం, పదజాలం

[మార్చు]
1876 నుండి 2025 వరకు సదరన్ ఆసిలేషన్ ఇండెక్స్ (దక్షిణ భాసన సూచిక). దక్షిణ భాసనం అనేది ఎల్ నిన్నో వాతావరణ భాగం. ఈ భాగం ఉష్ణమండల తూర్పు, పశ్చిమ పసిఫిక్ మహాసముద్రం జలాల మధ్య ఉపరితల గాలి పీడనంలో ఏర్పడే ఒక భాసనం.

ఎల్ నిన్నో-దక్షిణ భాసనం అనేది ఒకే వాతావరణ దృగ్విషయం. ఇది తటస్థ, లా నిన్నా లేదా ఎల్ నిన్నో అనే మూడు దశలలో పునరావృతమవుతుంది.[12] లా నిన్నా, ఎల్ నిన్నోలు ఈ భాసనంలో వ్యతిరేక దశలు. నిర్దిష్ట సముద్ర, వాతావరణ పరిస్థితులు ఒక స్థాయికి చేరుకున్నప్పుడు లేదా మించిపోయినప్పుడు ఇవి సంభవిస్తాయని భావిస్తారు.[12]

వాతావరణాన్ని సూచించడానికి "ఎల్ నిన్నో" (స్పానిష్ భాషలో "బాలుడు" అని అర్థం) పదాన్ని ఉపయోగించినట్లు మొదట 1892లో నమోదైంది. దక్షిణానికి ప్రవహించే వెచ్చని ప్రవాహానికి పెరూవియన్ నావికులు "ఎల్ నిన్నో" అని పేరు పెట్టారని, ఇది బాల యేసును సూచిస్తుందని, ఎందుకంటే ఇది క్రిస్మస్ సమయంలో ఎక్కువగా కనిపిస్తుందని లిమాలో జరిగిన భౌగోళిక సమాజ కాంగ్రెస్‌లో కెప్టెన్ కామిలో కారిల్లో చెప్పారు.[13][14][15]

కాలక్రమేణా ఈ పదం పరిణామం చెంది, ఇప్పుడు ఎల్ నిన్నో-దక్షిణ భాసనం (ఎన్సో) వెచ్చని, ప్రతికూల దశను సూచిస్తుంది. అసలు పదం, ఎల్ నిన్నో డి నవిదాద్, శతాబ్దాల క్రితం పుట్టింది. అప్పట్లో పెరూవియన్ జాలర్లు అప్పుడే పుట్టిన క్రీస్తు పేరు మీదుగా ఈ వాతావరణ దృగ్విషయానికి ఆ పేరు పెట్టారు.[16][17]

విస్తృతమైన ఎన్సో వాతావరణ నమూనాలో భాగంగా లా నిన్నా (స్పానిష్ భాషలో "బాలిక" అని అర్థం) అనేది ఎల్ నిన్నో చల్లని ప్రతిరూపం. గతంలో దీనిని యాంటీ-ఎల్ నిన్నో[18], ఎల్ వియెజో ("వృద్ధుడు" అని అర్థం) అని కూడా పిలిచేవారు.[19]

ఎల్ నిన్నో సమయంలో ఇండోనేషియా, పశ్చిమ పసిఫిక్ ప్రాంతాలపై వాతావరణ పీడనం అసాధారణంగా ఎక్కువగా ఉండి, తూర్పు పసిఫిక్‌పై పీడనం అసాధారణంగా తక్కువగా ఉన్నప్పుడు ప్రతికూల దశ ఏర్పడుతుంది. లా నిన్నా సమయంలో దీనికి విరుద్ధంగా జరిగినప్పుడు సానుకూల దశ ఏర్పడుతుంది.[20]

ప్రాథమిక అంశాలు

[మార్చు]
పసిఫిక్ అడ్డుకోతను, దానికి సంబంధించిన దృగ్విషయాలను చూపే రేఖాచిత్రం
తూర్పు పసిఫిక్ కంటే పశ్చిమ పసిఫిక్ సాధారణంగా వెచ్చగా ఉంటుంది. పశ్చిమ పసిఫిక్‌లోని వెచ్చని నీరు ఎక్కువ మేఘాలు, ఎక్కువ వర్షపాతం, తక్కువ గాలి పీడనానికి దారితీస్తుంది. పశ్చిమం వైపు వెచ్చని జలాల చేరిక కూడా వెచ్చని సముద్రపు నీటి మందపాటి పొరకు దారితీస్తుంది. ఇది థర్మోక్లైన్ లోతును తగ్గిస్తుంది.

సగటున, ఉష్ణమండల తూర్పు పసిఫిక్‌లోని సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత ఉష్ణమండల పశ్చిమ పసిఫిక్ కంటే సుమారు 8–10 °C (14–18 °F) చల్లగా ఉంటుంది. ఆస్ట్రేలియాకు ఈశాన్యంలో ఉన్న పశ్చిమ పసిఫిక్ సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత (SST) సగటున 28–30 °C (82–86 °F) ఉంటుంది. దక్షిణ అమెరికా పశ్చిమ తీరంలో తూర్పు పసిఫిక్‌లోని ఉష్ణోగ్రతలు 20 °C (68 °F)కి దగ్గరగా ఉంటాయి.[21]

భూమధ్యరేఖ సమీపంలోని బలమైన వ్యాపార పవనాలు తూర్పు పసిఫిక్ నుండి పశ్చిమ పసిఫిక్‌కు నీటిని నడిపిస్తాయి.[22] ఈ నీరు భూమధ్యరేఖ వెంబడి పశ్చిమ వైపుకు వెళుతున్నప్పుడు సూర్యుని ద్వారా నెమ్మదిగా వేడెక్కుతుంది,[23] సముద్ర ఉపరితలంపై పనిచేసే గాలి ఒత్తిడి సముద్ర ఉపరితల వాలుతో సమతుల్యమవుతుంది. దీని ఫలితంగా ఇండోనేషియా సమీపంలో సముద్ర మట్టాలు సాధారణంగా పెరూ సమీపంలో కంటే 0.5 m (1.5 ft) ఎక్కువగా ఉంటాయి.

వెచ్చని ఉపరితల జలాలు పశ్చిమ పసిఫిక్‌లో సేకరించబడతాయి, దీని ఫలితంగా పశ్చిమ పసిఫిక్‌లో థర్మోక్లైన్ (సముద్ర ఉపరితలం సమీపంలోని వెచ్చని జలాలకు, లోతైన సముద్రపు చల్లటి జలాలకు మధ్య పరివర్తన అంచు)[24] చాలా లోతుగా ఉంటుంది.[25] ఇక్కడ సగటు లోతు సుమారు 140 m (450 ft) ఉంటుంది, అదే తూర్పు పసిఫిక్‌లో సుమారు 30 m (90 ft) ఉంటుంది.[25] లోతులో, వాలుగా ఉండే ఉపరితల థర్మోక్లైన్ సముద్ర మట్టం వాలు కారణంగా ఏర్పడే తూర్పు-పడమర పీడన వ్యత్యాసాన్ని తగ్గించడానికి సహాయపడుతుంది. కానీ థర్మోక్లైన్ దిగువన, పీడన వ్యత్యాసం తూర్పు వైపు ప్రవహించే చల్లని భూమధ్యరేఖ అండర్ కరెంట్ ను నడపడానికి సరిపోతుంది.[26]: 12 

లోతైన సముద్రపు చల్లటి నీరు తూర్పు పసిఫిక్ లోని బయటకు వెళ్లే ఉపరితల జలాలను భర్తీ చేస్తుంది. ఉద్భవ ప్రక్రియగా (అప్‌వెల్లింగ్) గుర్తించే ప్రక్రియలో ఇవి సముద్ర ఉపరితలానికి పెరుగుతాయి.[22][23] దక్షిణ అమెరికా పశ్చిమ తీరం వెంబడి, వ్యాపార పవనాలు, కొరియోలిస్ ప్రభావం రెండింటి కలయిక వల్ల సముద్ర ఉపరితలం సమీపంలోని నీరు పశ్చిమ వైపుకు నెట్టబడుతుంది. ఈ ప్రక్రియను ఎక్మాన్ రవాణాగా గుర్తిస్తారు. ఉపరితలానికి దగ్గరగా ఉన్న నీటిని భర్తీ చేయడానికి సముద్రంలో లోతుగా ఉన్న చల్లటి నీరు ఖండాంతర అంచు వెంబడి పెరుగుతుంది.[27]

థర్మోక్లైన్ సముద్ర ఉపరితలానికి దగ్గరగా ఉండటం వల్ల ఈ ప్రక్రియ తూర్పు పసిఫిక్‌ను చల్లబరుస్తుంది. ఇది లోతైన చల్లని నీటికి, సముద్ర ఉపరితలానికి మధ్య సాపేక్షంగా తక్కువ వ్యత్యాసాన్ని ఉంచుతుంది.[25] ఉత్తరం వైపు ప్రవహించే హంబోల్ట్ కరెంట్ చల్లటి నీటిని దక్షిణ మహాసముద్రం నుండి తూర్పు పసిఫిక్‌లోని ఉష్ణమండలాలకు తీసుకువెళుతుంది.[22] హంబోల్ట్ కరెంట్, అప్‌వెల్లింగ్ కలయిక పెరూ తీరంలో చల్లని సముద్ర జలాల ప్రాంతాన్ని నిర్వహిస్తుంది.[22][23]

పశ్చిమ పసిఫిక్‌లో చల్లని సముద్ర ప్రవాహం లేదు, అలాగే తూర్పు పసిఫిక్ కంటే వ్యాపార పవనాలు సాధారణంగా బలహీనంగా ఉన్నందున అప్‌వెల్లింగ్ తక్కువగా ఉంటుంది. ఇది పశ్చిమ పసిఫిక్ అధిక ఉష్ణోగ్రతలకు చేరుకోవడానికి అనుమతిస్తుంది. ఈ వెచ్చని జలాలు గాలి పైకి కదలడానికి శక్తిని అందిస్తాయి. ఫలితంగా, వెచ్చని పశ్చిమ పసిఫిక్ సగటున చల్లని తూర్పు పసిఫిక్ కంటే ఎక్కువ మేఘాలను, వర్షాన్ని కలిగి ఉంటుంది.[22]

ఎన్సో ఉష్ణమండల పసిఫిక్ మహాసముద్రం మీదుగా సముద్ర, వాతావరణ పరిస్థితుల అర్ధ-ఆవర్తన మార్పును వివరిస్తుంది.[22] ఈ మార్పులు భూమి అంతటా పలు వాతావరణ నమూనాలను ప్రభావితం చేస్తాయి.[23] వాతావరణ, సముద్ర పరిస్థితులను బట్టి ఉష్ణమండల పసిఫిక్ మూడు ఎన్సో దశల్లో ఒకదానిలో ఉంటుందని చెబుతారు.[28] ఉష్ణమండల పసిఫిక్ సగటు పరిస్థితులను స్థూలంగా ప్రతిబింబించినప్పుడు, ఎన్సో స్థితి తటస్థ దశలో ఉందని అంటారు. అయితే, ఉష్ణమండల పసిఫిక్ అప్పుడప్పుడు ఈ సగటు పరిస్థితుల నుండి మార్పులను అనుభవిస్తుంది.[22]

వ్యాపార పవనాలు (తూర్పు నుండి పశ్చిమానికి వీచేవి) సగటు కంటే బలహీనంగా ఉంటే, తూర్పు పసిఫిక్‌లో అప్‌వెల్లింగ్, పశ్చిమ పసిఫిక్ వైపు వెచ్చని సముద్ర ఉపరితల జలాల ప్రవాహం రెండూ తగ్గుతాయి. దీని ఫలితంగా పశ్చిమ పసిఫిక్ చల్లబడి, తూర్పు పసిఫిక్ వేడెక్కుతుంది. ఇది మేఘాలు, వర్షం తూర్పు పసిఫిక్ వైపు మారడానికి దారితీస్తుంది. ఈ పరిస్థితిని ఎల్ నిన్నోగా పిలుస్తారు. వ్యాపార పవనాలు సగటు కంటే బలంగా ఉంటే దానికి విరుద్ధంగా జరుగుతుంది. ఇది వెచ్చని పశ్చిమ పసిఫిక్, చల్లని తూర్పు పసిఫిక్‌కు దారితీస్తుంది. ఈ పరిస్థితిని లా నిన్నాగా పిలుస్తారు. పశ్చిమ పసిఫిక్‌లో మేఘాలు, వర్షపాతం పెరగడంతో ఇది సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.[22]

జెర్క్నెస్ ఫీడ్‌బ్యాక్

[మార్చు]

సముద్ర ఉష్ణోగ్రతలు, వ్యాపార పవనాల బలానికి మధ్య ఉన్న సన్నిహిత సంబంధాన్ని మొదటిసారిగా 1969లో జాకబ్ జెర్క్నెస్ గుర్తించారు.[29] ఎన్సో ఒక సానుకూల ఫీడ్‌బ్యాక్ వ్యవస్థగా కూడా జెర్క్నెస్ ఊహించారు. ఇందులో వాతావరణ వ్యవస్థ (సముద్రం లేదా వాతావరణం) ఒక భాగంలోని సంబంధిత మార్పులు మరొక దానిలోని మార్పులను బలోపేతం చేయడానికి మొగ్గు చూపుతాయి.[30]: 86  ఈ ప్రక్రియను జెర్క్నెస్ ఫీడ్‌బ్యాక్‌గా గుర్తిస్తారు.[31] ఉదాహరణకు, ఎల్ నిన్నో వృద్ధి సమయంలో, పసిఫిక్ అంతటా సముద్ర ఉష్ణోగ్రతలలో తగ్గిన వ్యత్యాసం బలహీనమైన వ్యాపార పవనాలకు దారితీస్తుంది. ఇది ఎల్ నిన్నో స్థితిని మరింత బలోపేతం చేస్తుంది.

సముద్రం, వాతావరణంలో ఈ సంబంధిత మార్పులు తరచుగా కలిసి సంభవించినప్పటికీ, వాతావరణ స్థితి సముద్ర స్థితి కంటే భిన్నమైన ఎన్సో దశను పోలి ఉండవచ్చు, లేదా దానికి విరుద్ధంగా ఉండవచ్చు.[28] వాటి స్థితులు దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉన్నందున, ఎన్సో వైవిధ్యాలు సముద్రం, వాతావరణం రెండింటిలోనూ మార్పుల నుండి ఉత్పన్నమవుతాయి. కేవలం ఒకదానిలో వచ్చే ప్రారంభ మార్పు నుండి మాత్రమే కాదు.[32][31] ఎన్సో ఎలా పనిచేస్తుందో వివరించే సంభావిత నమూనాలు సాధారణంగా జెర్క్నెస్ ఫీడ్‌బ్యాక్ పరికల్పనను అంగీకరిస్తాయి. అయితే, జెర్క్నెస్ ఫీడ్‌బ్యాక్ మాత్రమే జరిగే ఏకైక ప్రక్రియ అయితే ఎన్సో శాశ్వతంగా ఒకే దశలో ఉంటుంది.[30]: 88 

సానుకూల ఫీడ్‌బ్యాక్ ఉన్నప్పటికీ ఎన్సో ఒక స్థితి నుండి మరొక స్థితికి ఎలా మారుతుందో వివరించడానికి పలు సిద్ధాంతాలు ప్రతిపాదించారు.[33] ఈ వివరణలు విస్తృతంగా రెండు వర్గాల కిందకు వస్తాయి.[34] ఒక కోణంలో, జెర్క్నెస్ ఫీడ్‌బ్యాక్ సహజంగా ప్రతికూల ఫీడ్‌బ్యాక్‌లను ప్రేరేపిస్తుంది. ఇవి ఉష్ణమండల పసిఫిక్ అసాధారణ స్థితిని ముగించి తిప్పికొడతాయి. ఎల్ నిన్నో, లా నిన్నాలకు దారితీసే ప్రక్రియలు కూడా చివరికి వాటి ముగింపుకు దారితీస్తాయని, ఎన్సోను స్వయం సమృద్ధ ప్రక్రియగా మారుస్తుందని ఈ దృక్పథం సూచిస్తుంది.[30]: 88  ఇతర సిద్ధాంతాలు ఎన్సో స్థితిని మ్యాడెన్-జూలియన్ ఆసిలేషన్, ట్రాపికల్ ఇన్‌స్టెబిలిటీ వేవ్స్, వెస్టర్లీ విండ్ బర్స్ట్స్ వంటి క్రమరహిత, బాహ్య దృగ్విషయాల ద్వారా మార్చబడినట్లు చూస్తాయి.[30]: 90 

వాకర్ ప్రసరణ

[మార్చు]

పసిఫిక్ పైన తూర్పు-పడమర వైపు తిరిగే వాతావరణ సెల్ కారణంగా ఎన్సో ఏర్పడిందని జెర్క్నెస్ ప్రతిపాదించారు. ఇరవయ్యవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో దక్షిణ భాసనాన్ని కనుగొన్న గిల్బర్ట్ వాకర్ పేరు మీదుగా అతను దీనికి వాకర్ ప్రసరణగా పేరు పెట్టారు. సెల్ బలం భూమధ్యరేఖ వెంబడి తూర్పు-పడమర ఉష్ణోగ్రత ప్రవణతపై ఆధారపడి ఉంటుందని జెర్క్నెస్ ప్రతిపాదించారు. సెల్ పెరుగుతున్న శాఖ పశ్చిమ పసిఫిక్‌లో అధిక సముద్ర ఉష్ణోగ్రతలు, ఉష్ణప్రసరణ, వర్షపాతంతో ముడిపడి ఉంటుంది. కిందికి పడిపోయే శాఖ మధ్య, తూర్పు పసిఫిక్‌లో చల్లని సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలపై సంభవిస్తుంది.[35]

ఎల్ నిన్నోల వృద్ధి సమయంలో, తూర్పులో పెరిగిన సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత తూర్పు-పడమర ఉష్ణోగ్రత ప్రవణతను తగ్గిస్తుంది. అలాగే తిరగబడే బలాన్ని తగ్గిస్తుంది. ఇది, సముద్ర ఉపరితలం వద్ద తూర్పు పవనాలను తగ్గిస్తుంది. చల్లటి నీటి అప్‌వెల్లింగ్‌ను తగ్గిస్తుంది. చివరికి తూర్పు పసిఫిక్‌లో సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు మరింత వెచ్చగా మారడానికి దారితీస్తుంది.[35]

దక్షిణ భాసనం

[మార్చు]
దక్షిణ భాసన సూచికను రూపొందించడానికి గాలి పీడనాన్ని కొలిచి, పోల్చే ప్రాంతాలు
సగటు సముద్ర మట్టపు పీడనంతో దక్షిణ భాసన సూచిక సంబంధం.

దక్షిణ భాసనం ఎన్సో వాతావరణ భాగం. ఈ భాగం ఉష్ణమండల తూర్పు, పశ్చిమ పసిఫిక్ మహాసముద్ర జలాల మధ్య ఉపరితల గాలి పీడనంలో ఒక భాసనం. దక్షిణ భాసన బలాన్ని సదరన్ ఆసిలేషన్ ఇండెక్స్ (SOI) ద్వారా కొలుస్తారు. పసిఫిక్ లోని తాహితీ, హిందూ మహాసముద్రం లోని ఆస్ట్రేలియా డార్విన్ మధ్య ఉపరితల గాలి పీడన వ్యత్యాసంలో హెచ్చుతగ్గుల నుండి ఎస్ఓఐ (SOI) గణిస్తారు.[36]

ఎల్ నిన్నో ఎపిసోడ్‌లు ప్రతికూల ఎస్ఓఐ (SOI)ని కలిగి ఉంటాయి. అంటే తాహితీపై తక్కువ పీడనం, డార్విన్‌లో ఎక్కువ పీడనం ఉంటుంది. మరోవైపు లా నిన్నా ఎపిసోడ్‌లు సానుకూల ఎస్ఓఐ (SOI)ని కలిగి ఉంటాయి. అంటే తాహితీలో ఎక్కువ పీడనం, డార్విన్‌లో తక్కువ పీడనం ఉంటుంది.[37]

వెచ్చటి నీటి మీద తక్కువ వాతావరణ పీడనం, చల్లటి నీటి మీద అధిక పీడనం ఏర్పడుతుంది. వెచ్చని నీటిపై లోతైన ఉష్ణప్రసరణ దీనికి కొంతవరకు కారణం. ఎల్ నిన్నో ఎపిసోడ్‌లను మధ్య, తూర్పు ఉష్ణమండల పసిఫిక్ మహాసముద్రం నిరంతర వేడెక్కే దశలుగా నిర్వచిస్తారు. తద్వారా పసిఫిక్ వ్యాపార పవనాల బలం తగ్గుతుంది. తూర్పు, ఉత్తర ఆస్ట్రేలియాలో వర్షపాతం తగ్గుతుంది. లా నిన్నా ఎపిసోడ్‌లను మధ్య, తూర్పు ఉష్ణమండల పసిఫిక్ మహాసముద్రం నిరంతర శీతలీకరణ దశలుగా నిర్వచిస్తారు. తద్వారా పసిఫిక్ వ్యాపార పవనాల బలం పెరుగుతుంది. ఎల్ నిన్నోతో పోల్చినప్పుడు ఆస్ట్రేలియాలో వ్యతిరేక ప్రభావాలు ఏర్పడతాయి.[37]

దక్షిణ భాసన సూచిక 1800ల నాటి సుదీర్ఘ రికార్డును కలిగి ఉన్నప్పటికీ, దాని విశ్వసనీయత పరిమితంగా ఉంటుంది. డార్విన్, తాహితీ రెండు అక్షాంశాలు భూమధ్యరేఖకు బాగా దక్షిణంగా ఉండటమే ఇందుకు కారణం. కాబట్టి రెండు ప్రదేశాలలో ఉపరితల గాలి పీడనం ఎన్సోతో తక్కువ ప్రత్యక్ష సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.[38] ఈ ప్రభావాన్ని అధిగమించడానికి, ఈక్వటోరియల్ సదరన్ ఆసిలేషన్ ఇండెక్స్ (EQSOI)గా పిలిచే కొత్త సూచికను రూపొందించారు.[38][39] ఈ సూచికను రూపొందించడానికి, భూమధ్యరేఖపై కేంద్రీకృతమైన రెండు కొత్త ప్రాంతాలను నిర్వచించారు. పశ్చిమ ప్రాంతం ఇండోనేషియా మీద, తూర్పు ప్రాంతం దక్షిణ అమెరికా తీరానికి దగ్గరగా ఉష్ణమండల పసిఫిక్ మీద ఉంది.[38] అయితే, ఇక్యూఎస్ఓఐ (EQSOI)కి సంబంధించిన డేటా 1949 నుండి మాత్రమే అందుబాటులో ఉంది.[38]

సముద్ర ఉపరితల ఎత్తు (SSH) ఎన్సోతో కలిసి పసిఫిక్ భూమధ్యరేఖా ప్రాంతంలో చాలా సెంటీమీటర్ల మేర పైకి లేదా క్రిందికి మారుతుంది. ఎల్ నిన్నో ఉష్ణ వ్యాకోచం కారణంగా సానుకూల ఎస్ఎస్హెచ్ (SSH) క్రమరాహిత్యానికి (పెరిగిన సముద్ర మట్టం) కారణమవుతుంది. లా నిన్నా సంకోచం ద్వారా ప్రతికూల ఎస్ఎస్హెచ్ (SSH) క్రమరాహిత్యానికి (తగ్గిన సముద్ర మట్టం) కారణమవుతుంది.[40]

సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత యొక్క మూడు దశలు

[మార్చు]

ఎల్ నిన్యో-సదరన్ ఆసిలేషన్ (ENSO) అనేది తటస్థ, లా నిన్యా లేదా ఎల్ నిన్యో అనే మూడు దశల మధ్య పాక్షిక-ఆవర్తనంగా హెచ్చుతగ్గులకు లోనయ్యే ఒకే శీతోష్ణస్థితి దృగ్విషయం.[12] లా నిన్యా, ఎల్ నిన్యోలు వ్యతిరేక దశలు. ఒక సంఘటనను ప్రకటించడానికి ముందు సముద్రం, వాతావరణం రెండింటిలోనూ నిర్దిష్ట మార్పులు జరగడం అవసరం.[12]

ENSO యొక్క చల్లని దశ లా నిన్యా. ఈ సమయంలో తూర్పు పసిఫిక్‌లో సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత (SST) సగటు కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. తూర్పు పసిఫిక్‌లో గాలి పీడనం ఎక్కువగా, పశ్చిమ పసిఫిక్‌లో తక్కువగా ఉంటుంది. ఎల్ నిన్యో, లా నిన్యాలతో కూడిన ENSO చక్రం ఉష్ణోగ్రత, వర్షపాతాలలో ప్రపంచవ్యాప్త మార్పులకు కారణమవుతుంది.[41][42]

తటస్థ దశ: భూమధ్యరేఖ పవనాలు వెచ్చని నీటిని పశ్చిమం వైపుకు చేర్చి సమీకరిస్తాయి. పశ్చిమాన ఉన్న వెచ్చని నీటి సమూహం లోతైన వాతావరణ ఉష్ణప్రసరణను నడిపిస్తుంది. తూర్పున స్థానిక పవనాల కారణంగా పోషకాలతో కూడిన చల్లని నీరు భూమధ్యరేఖ వద్ద, దక్షిణ అమెరికా తీరం వెంబడి పైకి వస్తుంది.
ఎల్ నిన్యో దశ: వెచ్చని నీటి సమూహం దక్షిణ అమెరికా తీరానికి చేరుకుంటుంది. చల్లని నీరు పైకి రాకపోవడం వల్ల వేడెక్కడం పెరుగుతుంది. వెచ్చని నీరు, వాతావరణ ఉష్ణప్రసరణ తూర్పు వైపుకు కదులుతాయి. బలమైన ఎల్ నిన్యోలలో దక్షిణ అమెరికా తీరంలో లోతైన థర్మోక్లైన్ కారణంగా పైకి వచ్చే నీరు వెచ్చగా, పోషక లోపంతో ఉంటుంది.
లా నిన్యా దశ: వెచ్చని నీరు సాధారణం కంటే పశ్చిమాన ఉంటుంది.

తటస్థ దశ

[మార్చు]

శీతోష్ణస్థితి నుండి ఉష్ణోగ్రత వైవిధ్యం 0.5 °C (0.9 °F) లోపు ఉంటే, ENSO పరిస్థితులను తటస్థంగా వివరిస్తారు. తటస్థ పరిస్థితులు ENSO యొక్క వెచ్చని, చల్లని దశల మధ్య పరివర్తన. సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు (నిర్వచనం ప్రకారం), ఉష్ణమండల అవపాతం, పవనాల నమూనాలు ఈ దశలో సగటు పరిస్థితులకు దగ్గరగా ఉంటాయి.[43] దాదాపు సగం సంవత్సరాలు తటస్థ కాలాల్లోనే ఉంటాయి.[44] తటస్థ ENSO దశలో, నార్త్ అట్లాంటిక్ ఆసిలేషన్ గుర్తు లేదా పసిఫిక్-నార్త్ అమెరికన్ టెలికనెక్షన్ నమూనా వంటి ఇతర వాతావరణ క్రమరాహిత్యాలు/నమూనాలు ఎక్కువ ప్రభావాన్ని చూపుతాయి.[45]

ఎల్ నిన్యో దశ

[మార్చు]
తూర్పు ఉష్ణమండల పసిఫిక్‌లో విపరీతమైన సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత (SST) క్రమరాహిత్యాలను చూపే 1997–98 ఎల్ నిన్యో సంఘటన లూప్

వాకర్ ప్రసరణ బలహీనపడినప్పుడు లేదా తిరోగమనమైనప్పుడు, హాడ్లీ ప్రసరణ బలపడినప్పుడు ఎల్ నిన్యో పరిస్థితులు ఏర్పడతాయి,[46] దీనివల్ల దక్షిణ అమెరికా పశ్చిమ తీర ప్రాంతంతో సహా మధ్య, తూర్పు-మధ్య భూమధ్యరేఖ పసిఫిక్ సముద్రంలో (సుమారుగా అంతర్జాతీయ దినరేఖ, 120°W మధ్య) వెచ్చని సముద్రపు నీటి బ్యాండ్ అభివృద్ధి చెందుతుంది.[47][12] ఎందుకంటే తీరానికి దూరంగా చల్లటి నీరు పైకి రావడం తక్కువగా ఉంటుంది లేదా అస్సలు జరగదు.[3]

ఈ వేడెక్కడం వాతావరణ ప్రసరణలో మార్పుకు కారణమవుతుంది. దీనివల్ల పశ్చిమ పసిఫిక్‌లో అధిక గాలి పీడనం, తూర్పు పసిఫిక్‌లో తక్కువ గాలి పీడనం ఏర్పడతాయి,[48] ఇండోనేషియా, భారతదేశం, ఉత్తర ఆస్ట్రేలియాలో వర్షపాతం తగ్గుతుంది. అదే సమయంలో ఉష్ణమండల పసిఫిక్ మహాసముద్రం మీదుగా వర్షపాతం, ఉష్ణమండల తుఫానుల నిర్మాణం పెరుగుతుంది.[49] సాధారణంగా భూమధ్యరేఖ వెంబడి తూర్పు నుండి పశ్చిమానికి వీచే తక్కువ-స్థాయి ఉపరితల వాణిజ్య పవనాలు బలహీనపడతాయి లేదా వేరే దిశ నుండి వీయడం ప్రారంభిస్తాయి.[12]

ఎల్ నిన్యో దశలు రెండు నుండి ఏడు సంవత్సరాల క్రమరహిత వ్యవధిలో జరుగుతాయని తెలుసు. ఇవి తొమ్మిది నెలల నుండి రెండు సంవత్సరాల వరకు కొనసాగుతాయి.[50] సగటు కాల పరిమితి ఐదేళ్లు. ఈ వేడెక్కడం ఏడు నుండి తొమ్మిది నెలల పాటు జరిగినప్పుడు, దానిని ఎల్ నిన్యో "పరిస్థితులు" గా వర్గీకరిస్తారు; దాని వ్యవధి ఎక్కువైతే దాన్ని ఎల్ నిన్యో "ఎపిసోడ్" గా పిలుస్తారు.[51]

1900, 2024 మధ్య ఎల్ నిన్యో ఎపిసోడ్‌ల కాలక్రమం.[52][53]

1900, 2024 మధ్య కనీసం 30 ఎల్ నిన్యో సంఘటనలు జరిగాయని భావిస్తున్నారు. వీటిలో 1982–83, 1997–98, 2014–16 సంఘటనలు అత్యంత బలమైనవిగా రికార్డుకెక్కాయి.[54] 2000 సంవత్సరం నుండి 2002–03, 2004–05, 2006–07, 2009–10, 2014–16, 2018–19,[55][56][57] 2023–24. సంవత్సరాలలో ఎల్ నిన్యో సంఘటనలు గమనించబడ్డాయి,[58][59] అలాగే 2026లో కూడా.[60]

1790–93, 1828, 1876–78, 1891, 1925–26, 1972–73, 1982–83, 1997–98, 2014–16, 2023–24 సంవత్సరాలలో ప్రధాన ENSO సంఘటనలు నమోదయ్యాయి.[61][62][63] బలమైన ఎల్ నిన్యో ఎపిసోడ్‌ల సమయంలో, సుదూర తూర్పు భూమధ్యరేఖ పసిఫిక్ మహాసముద్రం అంతటా సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలో మొదటి గరిష్ట స్థాయి తర్వాత కొన్నిసార్లు రెండవ గరిష్ట స్థాయి వస్తుంది.[64]

లా నిన్యా దశ

[మార్చు]
"La Niña" redirects here. the ship కొరకు, Niña (ship) చూడండి. other uses కొరకు, La Niña (disambiguation) and Niña (disambiguation) చూడండి.
నవంబర్ 2007లో సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత క్రమరాహిత్యాలు, లా నిన్యా పరిస్థితులను చూపుతున్నాయి

ముఖ్యంగా బలమైన వాకర్ ప్రసరణ లా నిన్యాకు కారణమవుతుంది. ఇది విస్తృత ఎల్ నిన్యో-సదరన్ ఆసిలేషన్ (ENSO) వాతావరణ దృగ్విషయం యొక్క చల్లని సముద్ర, సానుకూల వాతావరణ దశగా పరిగణించబడుతుంది. అంతేకాకుండా ఇది ఎల్ నిన్యో వాతావరణ నమూనాకు వ్యతిరేకం,[18] ఇక్కడ మధ్య పసిఫిక్ మహాసముద్రం తూర్పు భూమధ్యరేఖ భాగంలో సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత సాధారణం కంటే 3–5 °C (5.4–9 °F) తక్కువగా ఉంటుంది. సముద్ర ఉపరితలం వద్ద ఉన్న వెచ్చని నీటిని దక్షిణ అమెరికా నుండి పసిఫిక్ మహాసముద్రం మీదుగా ఇండోనేషియా వైపుకు బలమైన గాలులు వీచినప్పుడు ఈ దృగ్విషయం సంభవిస్తుంది.[18] ఈ వెచ్చని నీరు పశ్చిమాన కదులుతున్నప్పుడు, దక్షిణ అమెరికా సమీపంలో లోతైన సముద్రం నుండి చల్లని నీరు ఉపరితలానికి వస్తుంది.[18]

గ్రహంలో నాలుగో వంతు భాగానికి ఇంత పెద్ద మొత్తంలో ఉష్ణం బదిలీ కావడం, ముఖ్యంగా సముద్ర ఉపరితలం వద్ద ఉష్ణోగ్రత రూపంలో ఉండటం వల్ల మొత్తం గ్రహం వాతావరణంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుంది. సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత పటాలలో కనిపించే ఉష్ణమండల అస్థిరత్వ తరంగాలు చల్లటి నీటి ఆకారాన్ని చూపుతాయి, ఇవి తరచుగా తటస్థ లేదా లా నిన్యా పరిస్థితులలో ఉంటాయి.[65]

లా నిన్యా అనేది ప్రతి కొన్ని సంవత్సరాలకు సంభవించే ఒక సంక్లిష్ట వాతావరణ నమూనా,[18] ఇది తరచుగా ఐదు నెలల కంటే ఎక్కువ కాలం ఉంటుంది. ఎల్ నిన్యో, లా నిన్యాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా వాతావరణ మార్పులకు సూచికలుగా ఉండవచ్చు. తక్కువ లేదా ఎక్కువ విండ్ షీర్, చల్లని లేదా వెచ్చని సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతల కారణంగా అట్లాంటిక్, Pacific hurricaneలు భిన్నమైన లక్షణాలను కలిగి ఉంటాయి.

1900, 2023 మధ్య జరిగిన అన్ని లా నిన్యా ఎపిసోడ్‌ల కాలక్రమం.[66][67] ఏజెన్సీల నిర్దిష్ట ఆసక్తులకు అనుగుణంగా, లా నిన్యా సంఘటనను ప్రకటించడానికి ఒక్కో వాతావరణ సంస్థ ఒక్కో విభిన్న ప్రమాణాన్ని కలిగి ఉంటుందని గమనించగలరు.

లా నిన్యా సంఘటనలు వందలాది సంవత్సరాలుగా గమనించబడుతున్నాయి. 17వ, 19వ శతాబ్దాల ప్రారంభ భాగంలో ఇవి క్రమం తప్పకుండా సంభవించాయి.[68] 20వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి, కింది సంవత్సరాలలో లా నిన్యా సంఘటనలు సంభవించాయి:[69]

  1. 1903–04
  2. 1906–07
  3. 1909–11
  4. 1916–18
  5. 1924–25
  6. 1928–30
  7. 1938–39
  8. 1942–43
  9. 1949–51
  10. 1954–57
  11. 1964–65
  12. 1970–72
  13. 1973–76
  14. 1983–85
  15. 1988–89
  16. 1995–96
  17. 1998–2001
  18. 2005–06
  19. 2007–08
  20. 2008–09
  21. 2010–12
  22. 2016
  23. 2017–18
  24. 2020–23
  25. 2024–25

పరివర్తన దశలు

[మార్చు]

ఎల్ నిన్యో లేదా లా నిన్యా ప్రారంభం లేదా ముగింపు సమయంలోని పరివర్తన దశలు కూడా టెలికనెక్షన్‌లను ప్రభావితం చేయడం ద్వారా ప్రపంచ వాతావరణంపై ముఖ్యమైన కారకాలుగా ఉంటాయి. ట్రాన్స్-నిన్యో అని పిలువబడే ముఖ్యమైన ఎపిసోడ్‌లను ట్రాన్స్-నిన్యో ఇండెక్స్ (TNI) ద్వారా కొలుస్తారు.[70] ఉత్తర అమెరికాలో ప్రభావితమైన స్వల్పకాలిక వాతావరణానికి ఉదాహరణలలో వాయువ్య యుఎస్‌లో అవపాతం, దానికి ఆనుకుని ఉన్న యుఎస్‌లో తీవ్రమైన టోర్నాడో కార్యకలాపాలు ఉన్నాయి.[71][72]

మార్పులు

[మార్చు]

ఈఎన్‌ఎస్‌ఓ మోడోకి

[మార్చు]
నిన్యో/నిన్యా 1 నుంచి 4 ప్రాంతాలను చూపించే పటం; 3, 4 ప్రాంతాలు పశ్చిమ భాగంలో పెద్దవిగా ఉంటాయి. పెరూ–ఈక్వడార్ తీర ప్రాంతం స్వల్ప భిన్నత కలిగి ఉంటుంది

మొదట గుర్తించబడిన ఈఎన్‌ఎస్‌ఓ నమూనా ఈస్టర్న్ పసిఫిక్ (EP) ఈఎన్‌ఎస్‌ఓగా పిలవబడింది.[73] ఇందులో ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసాలు తూర్పు పసిఫిక్‌లో కనిపిస్తాయి. 1990లు, 2000లలో సాధారణంగా ప్రభావితమయ్యే నిన్యో 1, 2 ప్రాంతాలకు భిన్నంగా మధ్య పసిఫిక్ (నిన్యో 3.4)లో కూడా వ్యత్యాసాలు గమనించబడ్డాయి.[74] దీనిని సెంట్రల్ పసిఫిక్ (CP) ఈఎన్‌ఎస్‌ఓగా, డేట్‌లైన్ ఈఎన్‌ఎస్‌ఓగా, లేక ఈఎన్‌ఎస్‌ఓ మోడోకి (జపనీస్‌లో “సమానమైన కానీ భిన్నమైన” అనే అర్థం)గా పిలుస్తారు.[75]

ఈఎన్‌ఎస్‌ఓకు EP, CP రూపాలకతీతంగా మరికొన్ని రూపాలు కూడా ఉన్నాయి. కొన్ని పరిశోధకుల అభిప్రాయం ప్రకారం ఇది నిరంతర ప్రక్రియగా ఉంటుంది.[76]

CP ఈఎన్‌ఎస్‌ఓ ప్రభావాలు EP ఈఎన్‌ఎస్‌ఓ ప్రభావాలకు భిన్నంగా ఉంటాయి. ఎల్‌నిన్యో మోడోకి సమయంలో అట్లాంటిక్‌లో తుఫానులు భూమిపైకి ఎక్కువగా చేరుతాయి.[77] లా నిన్యా మోడోకి సమయంలో ఆస్ట్రేలియా వాయవ్య ప్రాంతం, ముర్రే–డార్లింగ్ పరివాహక ప్రాంతంలో వర్షపాతం పెరుగుతుంది.[78] అలాగే బెంగాల్ ఉపసాగరంలో తుఫానుల సంఖ్య పెరుగుతుంది.[79]

మధ్య పసిఫిక్‌లో ప్రారంభమై తూర్పుకు కదిలిన మొదటి ఎల్‌నిన్యో సంఘటన 1986లో నమోదైంది.[80] తదుపరి సంఘటనలు 1986–87, 1991–92, 1994–95, 2002–03, 2004–05, 2009–10 కాలాల్లో నమోదయ్యాయి.[81]

ఈఎన్‌ఎస్‌ఓ మోడోకి ఆవిష్కరణ కొందరు శాస్త్రవేత్తలను దీన్ని గ్లోబల్ వార్మింగ్‌తో సంబంధం ఉందని భావించేలా చేసింది.[82] అయితే దీని పై శాస్త్రీయ ఏకాభిప్రాయం లేదు.[11]

ఈ నమూనా నిజంగా ప్రత్యేకమా అనే అంశంపై శాస్త్రీయ చర్చ కొనసాగుతోంది. కొంతమంది దీనికి సరిపడిన డేటా లేదని భావిస్తున్నారు.[83]

ఈఎన్‌ఎస్‌ఓ కోస్టెరో

[మార్చు]

పెరూ దేశంలోని ENFEN సంస్థ ఈఎన్‌ఎస్‌ఓ కోస్టెరో అనే పదాన్ని పరిచయం చేసింది.[84] ఇందులో సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత మార్పులు ప్రధానంగా పెరూ, ఈక్వడార్ తీర ప్రాంతంలో కేంద్రీకృతమవుతాయి.[85]

ఈ సంఘటనలు సాధారణంగా స్థానిక ప్రభావాలను ఎక్కువగా చూపిస్తాయి. వేడి దశలో ఈక్వడార్, ఉత్తర పెరూ, అమెజాన్ అడవుల్లో వర్షపాతం పెరుగుతుంది.[84] చల్లని దశలో పెరూ తీర ప్రాంతంలో ఎండలు పెరుగుతాయి.[86]

ఈ సంఘటనలు గ్లోబల్ స్థాయిలో ప్రభావం తక్కువగా చూపిస్తాయి. కెల్విన్ తరంగాల ప్రభావం లేకపోవచ్చు.[84]

కోస్టల్ నిన్యో సూచిక ప్రకారం ముఖ్య సంఘటనలు:

  • ఎల్‌నిన్యో కోస్టెరో: 1957, 1982–83, 1997–98, 2015–16
  • లా నిన్యా కోస్టెరో: 1950, 1954–56, 1962, 1964, 1966, 1967–68, 1970–71, 1975–76, 2013[87]

ప్రపంచ వాతావరణంపై ప్రభావాలు

[మార్చు]

వాతావరణ మార్పు విజ్ఞాన శాస్త్రంలో, ENSO అనేది ఆంతరంగిక వాతావరణ వైవిధ్యంగా పిలువబడే దృగ్విషయాలలో ఒకటి. మిగిలిన రెండు ప్రధానమైనవి పసిఫిక్ డెకేడల్ ఆసిలేషన్, అట్లాంటిక్ మల్టీడెకేడల్ ఆసిలేషన్.[10]: 23 

లా నినా ప్రపంచ వాతావరణాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది, సాధారణ వాతావరణ విధానాలను భంగపరుస్తుంది. ఇది కొన్ని ప్రదేశాలలో తీవ్రమైన తుఫానులకు, ఇతర ప్రాంతాలలో కరువులకు దారితీస్తుంది.[88] ఎల్ నినో సంఘటనలు ప్రపంచ సగటు ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలో స్వల్పకాలిక (సుమారు 1 సంవత్సరం నిడివి) పెరుగుదలను కలిగిస్తాయి. లా నినా సంఘటనలు స్వల్పకాలిక శీతలీకరణకు కారణమవుతాయి.[8] కాబట్టి, లా నినాతో పోలిస్తే ఎల్ నినో సంఘటనల సంబంధిత పౌనఃపున్యం దశాబ్దాల కాలపరిమితిలో ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రత ధోరణులను ప్రభావితం చేస్తుంది.[9]

వాతావరణ మార్పు

[మార్చు]
ఎల్ నినో సంవత్సరాలు (ఎరుపు, ప్రాంతీయ వేడి), లా నినా సంవత్సరాలు (నీలం, ప్రాంతీయ శీతలీకరణ) మొత్తం భూగోళ తాపక్రమానికి ఎలా సంబంధం కలిగి ఉన్నాయో రంగుల బార్లు చూపిస్తాయి. ఎల్ నినో-సౌతర్న్ ఆసిలేషన్ దీర్ఘకాలిక ప్రపంచ సగటు ఉష్ణోగ్రత పెరుగుదలలో వైవిధ్యంతో ముడిపడి ఉంది, ఎల్ నినో సంవత్సరాలు సాధారణంగా వార్షిక ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రత పెరుగుదలకు అనుగుణంగా ఉంటాయి.
ఎల్ నినో పరిస్థితులు అభివృద్ధి చెందడం కొనసాగడంతో, 2023 జూన్-జూలై-ఆగస్టు కాలం ప్రపంచవ్యాప్తంగా రికార్డు స్థాయిలో అత్యంత వేడిగా నమోదైంది.[89] చాలా బలమైన ఎల్ నినో సంవత్సరమైన 1998లో కూడా ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రత పెరిగింది.
భూమి లా నినా (ప్రాంతీయ శీతలీకరణ) దశలో ఉన్నప్పటికీ, ప్రతి జనవరికి ఇక్కడ చూపబడిన ప్రపంచ సగటు ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు, జనవరి 2025లో ఒక రోజునారి పారిశ్రామిక పూర్వ స్థాయిల కంటే 1.75 °C రికార్డు ఉష్ణోగ్రత మార్పును చేరుకున్నాయి.[90]

ఉష్ణోగ్రత వైపరీత్యాలు, వర్షపాతం, తీవ్రమైన వాతావరణ పరిస్థితుల పరంగా ENSO ఫలితాలు స్పష్టంగా పెరుగుతున్నాయి, ఇవి వాతావరణ మార్పుతో ముడిపడి ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, ఇటీవల (సుమారు 2019 నుండి) వచ్చిన పరిశోధనలు వాతావరణ మార్పు తీవ్రమైన ఎల్ నినో సంఘటనల పునరావృతాన్ని పెంచుతోందని తేల్చాయి.[91][92][93] అంతకుముందు, ఎల్ నినో సంఘటనల బలం లేదా వ్యవధిపై వాతావరణ మార్పు ప్రభావం చూపుతుందా అనే దానిపై ఏకాభిప్రాయం లేదు. పరిశోధనలు ప్రత్యామ్నాయంగా ఎల్ నినో సంఘటనలు మరింత బలంగా, బలహీనంగా, ఎక్కువ సమయం, తక్కువ సమయం మారడానికి మద్దతు ఇచ్చాయి.[94][11]

మార్పులను ఖచ్చితంగా గుర్తించడానికి ENSO సుదీర్ఘ పరిశీలన అవసరం అయినప్పటికీ,[95] బహుళ వాతావరణ నమూనాలతో కూడిన పెద్ద ప్రయోగం, గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల పెరుగుదల ఉన్న 1901–1960, 1961–2020 కాలాల మధ్య తూర్పు పసిఫిక్ ENSO పరిమాణంలో సుమారు 10% పెరుగుదలను చూపిస్తుంది. పారిశ్రామిక పూర్వ గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల సాంద్రతలతో శతాబ్దాల నాటి పరిశీలనలతో పోలిస్తే, 1961-2020 ఫలితాల సమితి తూర్పు పసిఫిక్ ఎల్ నినో సంఘటనల సంభావ్యతను రెండు రెట్లు, మధ్య పసిఫిక్ లా నినా సంఘటనల సంభావ్యతను తొమ్మిది రెట్లు చూపిస్తుంది.[96]

IPCC ఆరవ అంచనా నివేదిక ENSO భవిష్యత్తు గురించి 2021 నాటి పరిశోధనల స్థితిని ఈ క్రింది విధంగా సంగ్రహించింది:

  • "దీర్ఘకాలంలో, ఎల్ నినో-సౌతర్న్ ఆసిలేషన్‌కు సంబంధించిన వర్షపాత వైవిధ్యం పెరిగే అవకాశం చాలా ఉంది"[10]: 113 
  • "ENSO టెలికనెక్షన్ల బలం, ప్రాంతీయ విస్తరణలో మార్పులకు సంబంధించిన వర్షపాత వైవిధ్యం ప్రాంతీయ స్థాయిలో గణనీయమైన మార్పులకు దారితీసే అవకాశం ఉంది".[10]: 114 
  • "1950 నుండి ENSO పరిమాణం, అధిక-పరిమాణ సంఘటనల పౌనఃపున్యం రెండూ 1850 నుండి కాలం కంటే, బహుశా 1400 నాటి కంటే ఎక్కువగా ఉన్నాయని మధ్యస్థ నమ్మకం ఉంది".[10]: 373 

టిప్పింగ్ పాయింట్లపై పరిశోధనలు

[మార్చు]

ENSO భూమి యొక్క వాతావరణంలో సంభావ్య టిప్పింగ్ ఎలిమెంట్గా పరిగణించబడుతుంది.[97] భూగోళ తాపక్రమం ENSO టెలికనెక్షన్, దాని పర్యవసానంగా వచ్చే తీవ్రమైన వాతావరణ సంఘటనలను బలపరుస్తుంది.[98] ఉదాహరణకు, ఎల్ నినో సంఘటనల పునరావృతం, పరిమాణం పెరుగుదల వాకర్ సర్క్యులేషన్‌ను సర్దుబాటు చేయడం ద్వారా హిందూ మహాసముద్రంలో సాధారణం కంటే ఎక్కువ వేడి ఉష్ణోగ్రతలను ప్రేరేపించింది.[99] ఇది హిందూ మహాసముద్రం వేగంగా వేడెక్కడానికి, తత్ఫలితంగా ఆసియా రుతుపవనాలు బలహీనపడటానికి దారితీసింది.[100]

ప్రాంతాల వారీగా ప్రభావాలు

[మార్చు]

1950 నుండి నమోదైన ENSO సంఘటనల పరిశీలనలు, ఇటువంటి సంఘటనలతో ముడిపడి ఉన్న ప్రభావాలు సంవత్సరంలో ఉండే కాలాన్ని బట్టి ఉంటాయని చూపుతున్నాయి.[101] కొన్ని సంఘటనలు, ప్రభావాలు జరుగుతాయని భావించినప్పటికీ, అవి ఖచ్చితంగా జరుగుతాయని చెప్పలేము.[101] చాలా ఎల్ నినో సంఘటనల సమయంలో సంభవించే సాధారణ ప్రభావాలలో ఇండోనేషియా, ఉత్తర దక్షిణ అమెరికాలో సగటు కంటే తక్కువ వర్షపాతం, ఆగ్నేయ దక్షిణ అమెరికా, తూర్పు భూమధ్యరేఖా ఆఫ్రికా, దక్షిణ యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో సగటు కంటే ఎక్కువ వర్షపాతం ఉన్నాయి.[101]

ఆఫ్రికా

[మార్చు]
2011 తూర్పు ఆఫ్రికా కరువులో 50,000 నుండి 100,000 మంది ప్రజలు మరణించారు.[102]

లా నినా డిసెంబర్ నుండి ఫిబ్రవరి వరకు దక్షిణ ఆఫ్రికాలో సాధారణం కంటే ఎక్కువ తేమతో కూడిన పరిస్థితులకు, అదే కాలంలో భూమధ్యరేఖా తూర్పు ఆఫ్రికాలో సాధారణం కంటే పొడి వాతావరణానికి దారితీస్తుంది.[103]

దక్షిణ ఆఫ్రికాలోని వర్షపాతంపై ఎల్ నినో ప్రభావాలు వేసవి, శీతాకాలపు వర్షపాత ప్రాంతాల మధ్య మారుతుంటాయి. శీతాకాలపు వర్షపాత ప్రాంతాలు సాధారణం కంటే ఎక్కువ వర్షపాతాన్ని పొందుతాయి, వేసవి వర్షపాత ప్రాంతాలు తక్కువ వర్షాన్ని పొందుతాయి. వేసవి వర్షపాత ప్రాంతాలపై దీని ప్రభావం ఎక్కువగా ఉంటుంది, తీవ్రమైన ఎల్ నినో సంఘటనల సమయంలో తీవ్ర కరువుకు దారితీసింది.[104][105]

దక్షిణాఫ్రికా పశ్చిమ, దక్షిణ తీరాలలో సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు ఉపరితల ఈడుపు గాలుల బలాన్లోని మార్పుల ద్వారా ENSO ప్రభావానికి గురవుతాయి.[106] ఎల్ నినో సమయంలో నీటి ఉప్పెనను నడిపించే ఆగ్నేయ గాలులు బలహీనంగా ఉంటాయి, ఇది సాధారణం కంటే వేడిగా ఉండే తీరప్రాంత నీటికి దారితీస్తుంది. లా నినా సమయంలో అవే గాలులు బలంగా ఉండి చల్లటి తీరప్రాంత నీటికి కారణమవుతాయి. ఈ గాలులపై ప్రభావాలు ఉష్ణమండల అట్లాంటిక్, దక్షిణ అట్లాంటిక్ హై-ఒత్తిడి వ్యవస్థపై పెద్ద ఎత్తున చూపే ప్రభావాలలో భాగం, ఇంకా మరింత దక్షిణాన ఉండే పడమర గాలుల నమూనాలో మార్పులు తెస్తాయి. ENSOకి సంబంధం లేని సమాన ప్రాముఖ్యత కలిగిన ఇతర ప్రభావాలు కూడా ఉన్నాయి. కొన్ని ENSO సంఘటనలు ఊహించిన మార్పులకు దారితీయవు.[106]

అంటార్కిటికా

[మార్చు]

అంటార్కిటికా చుట్టూ ఉన్న అధిక దక్షిణ అక్షాంశాలలో అనేక ENSO అనుబంధాలు ఉన్నాయి.[107] ప్రత్యేకించి, ఎల్ నినో పరిస్థితులు అముండ్సెన్, బెల్లింగ్స్‌హాసెన్ సముద్రాలపై అధిక-పీడన వైపరీత్యాలకు దారితీస్తాయి. ఇది ఈ రంగాలలో, రాస్ సముద్రంలో సముద్ర మంచు తగ్గడానికి, ధ్రువాల వైపు వేడి ప్రవాహాలు పెరగడానికి కారణమవుతుంది. వెడ్డెల్ సముద్రం ఎల్ నినో సమయంలో ఎక్కువ సముద్ర మంచుతో చల్లగా మారే అవకాశం ఉంది. లా నినా సమయంలో ఖచ్చితంగా వ్యతిరేక వేడి, వాతావరణ పీడన వైపరీత్యాలు సంభవిస్తాయి.[108] ఈ వైవిధ్యపు నమూనాను అంటార్కిటిక్ డైపోల్ మోడ్ అని పిలుస్తారు, అయితే ENSO ఒత్తిడికి అంటార్కిటిక్ స్పందన సర్వత్ర ఒకేలా ఉండదు.[108]

ఆసియా

[మార్చు]

పశ్చిమాసియాలో, ప్రాంతం యొక్క నవంబర్-ఏప్రిల్ వర్షాకాలంలో, ఎల్ నినో దశలో వర్షపాతం పెరుగుతుంది, లా నినా దశలో వర్షపాతం తగ్గుతుంది.[109][110]

ఎల్ నినో సంవత్సరాల్లో: వెచ్చని నీరు పశ్చిమ పసిఫిక్, హిందూ మహాసముద్రం నుండి తూర్పు పసిఫిక్‌కు విస్తరిస్తున్నప్పుడు, ఇది వర్షాన్ని తనతో పాటు తీసుకెళుతుంది, ఇది పశ్చిమ పసిఫిక్‌లో విస్తారమైన కరువుకు, సాధారణంగా పొడిగా ఉండే తూర్పు పసిఫిక్‌లో వర్షపాతానికి కారణమవుతుంది. సింగపూర్ 2010లో 1869లో రికార్డులు ప్రారంభమైనప్పటి నుండి అత్యంత పొడి ఫిబ్రవరిని అనుభవించింది, ఆ నెలలో కేవలం 6.3 మిమీ వర్షపాతం మాత్రమే నమోదైంది. 1968, 2005 సంవత్సరాలలో తదుపరి పొడి ఫిబ్రవరి నెలలు నమోదయ్యాయి, అప్పుడు 8.4 మిమీ వర్షపాతం పడింది.[111]

లా నినా సంవత్సరాల్లో, ఉప ఉష్ణమండల రిడ్జ్ స్థానంతో పాటు ఉష్ణమండల తుఫానుల నిర్మాణం పశ్చిమ పసిఫిక్ మహాసముద్రంలో పశ్చిమానికి మారుతుంది, ఇది చైనాలో తీరం దాటే ముప్పును పెంచుతుంది.[112] మార్చి 2008లో, లా నినా ఆగ్నేయాసియాలో సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత తగ్గుదలకు కారణమైంది. ఇది ఫిలిప్పీన్స్, ఇండోనేషియా, మలేషియాలలో భారీ వర్షాలకు కారణమైంది.[113]

ఆస్ట్రేలియా

[మార్చు]

ఖండంలో ఎక్కువ భాగం, ఎల్ నినో, లా నినా వేరే ఏ అంశం కంటే వాతావరణ వైవిధ్యంపై ఎక్కువ ప్రభావం చూపుతాయి. లా నినా బలానికి, వర్షపాతానికి మధ్య బలమైన సంబంధం ఉంది: సాధారణం కంటే సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత, దక్షిణ ఆసిలేషన్ వ్యత్యాసం ఎంత ఎక్కువగా ఉంటే, వర్షపాతంలో మార్పు అంత ఎక్కువగా ఉంటుంది.[114]

ఎల్ నినో సంఘటనల సమయంలో, పశ్చిమ పసిఫిక్ నుండి వర్షపాతం మారడం వలన ఆస్ట్రేలియా అంతటా వర్షపాతం తగ్గుతుంది.[49] ఖండం యొక్క దక్షిణ భాగంలో, వాతావరణ వ్యవస్థలు మరింత కదులుతూ ఉండటం, అధిక పీడనం యొక్క తక్కువ ప్రతిబంధక ప్రాంతాలు సంభవించడం వలన సగటు కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతలు నమోదవుతాయి.[49] ఉష్ణమండల ఆస్ట్రేలియాలో ఇండో-ఆస్ట్రేలియన్ రుతుపవనాలు ప్రారంభం కావడం రెండు నుండి ఆరు వారాలు ఆలస్యమవుతుంది, ఫలితంగా ఉత్తర ఉష్ణమండలంలో వర్షపాతం తగ్గుతుంది.[49] ఆగ్నేయ ఆస్ట్రేలియాలో గణనీయమైన కార్చిచ్చు కాలం వచ్చే ప్రమాదం ఎల్ నినో సంఘటన తర్వాత ఎక్కువగా ఉంటుంది, ముఖ్యంగా ఇది సానుకూల హిందూ మహాసముద్రం డైపోల్ సంఘటనతో కలిసినప్పుడు మరింత ఎక్కువగా ఉంటుంది.[49]

యూరప్

[మార్చు]

యూరప్‌పై ఎల్ నినో ప్రభావాలు వివాదాస్పదమైనవి, సంక్లిష్టమైనవి, విశ్లేషించడం కష్టం. ఎందుకంటే ఇది ఖండంలోని వాతావరణాన్ని ప్రభావితం చేసే అనేక అంశాలలో ఒకటి మాత్రమే; ఈ ఇతర అంశాలు ఈ సంకేతాన్ని అధిగమించగలవు.[115][116]

ఉత్తర అమెరికా

[మార్చు]

లా నినా ఎక్కువగా ఎల్ నినోకి వ్యతిరేక ప్రభావాలను కలిగిస్తుంది: ఉత్తర మిడ్‌వెస్ట్, ఉత్తర రాకీస్, ఉత్తర కాలిఫోర్నియా, పసిఫిక్ నార్త్‌వెస్ట్ దక్షిణ, తూర్పు ప్రాంతాలలో సగటు కంటే ఎక్కువ వర్షపాతం ఉంటుంది.[117] ఈలోగా, నైరుతి, ఆగ్నేయ రాష్ట్రాలలో, దక్షిణ కాలిఫోర్నియాలో వర్షపాతం సగటు కంటే తక్కువగా ఉంటుంది.[118] ఇది అట్లాంటిక్‌లో సగటు కంటే బలమైన తుఫానులు అభివృద్ధి చెందడానికి, పసిఫిక్‌లో తక్కువగా ఉండటానికి వీలు కల్పిస్తుంది.

ENSO పోర్టో రికోపై వర్షపాతంతో ముడిపడి ఉంది.[119] ఎల్ నినో సమయంలో, దక్షిణ రాకీస్, సియెర్రా నెవాడా పర్వత శ్రేణిలో హిమపాతం సగటు కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది, అప్పర్ మిడ్‌వెస్ట్, గ్రేట్ లేక్స్ రాష్ట్రాలలో సాధారణం కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. లా నినా సమయంలో, పసిఫిక్ నార్త్‌వెస్ట్, పశ్చిమ గ్రేట్ లేక్స్‌లో హిమపాతం సాధారణం కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది.[120]

కెనడాలో, లా నినా సాధారణంగా చల్లటి, మంచుతో కూడిన శీతాకాలానికి కారణమవుతుంది, తూర్పు కెనడాలో 2007-2008 లా నినా శీతాకాలంలో నమోదైన దాదాపు రికార్డు స్థాయి మంచు దీనికి ఉదాహరణ.[121][122]

2022 వసంతకాలంలో, లా నినా ఒరెగాన్ రాష్ట్రంలో సగటు కంటే ఎక్కువ వర్షపాతం, సగటు కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రతలకు కారణమైంది. ఏప్రిల్ అత్యంత తడి నెలలలో ఒకటిగా నమోదైంది.[123]

ఉత్తర అమెరికాలో, ఎల్ నినో యొక్క ప్రధాన ఉష్ణోగ్రత, వర్షపాత ప్రభావాలు సాధారణంగా అక్టోబర్, మార్చి మధ్య ఆరు నెలల్లో సంభవిస్తాయి.[124][125] ముఖ్యంగా, కెనడాలోని మెజారిటీ ప్రాంతాలలో సాధారణంగా సాధారణం కంటే తేలికపాటి శీతాకాలాలు, వసంతకాలాలు ఉంటాయి, తూర్పు కెనడా మినహా ఎటువంటి નોંધనీయ ప్రభావాలు ఉండవు.[126] యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, ఆరు నెలల కాలంలో సాధారణంగా గమనించిన ప్రభావాలలో టెక్సాస్, ఫ్లోరిడా మధ్య గల్ఫ్ కోస్ట్ వెంట సగటు కంటే తడి పరిస్థితులు ఉంటాయి, అయితే హవాయి, ఓహియో లోయ, పసిఫిక్ నార్త్‌వెస్ట్, రాకీ పర్వతాలలో పొడి పరిస్థితులు ఉంటాయి.[124]

కాలిఫోర్నియా, నైరుతి యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఇటీవలి వాతావరణ సంఘటనల అధ్యయనం ఎల్ నినో, సగటు కంటే ఎక్కువ వర్షపాతం మధ్య వేరియబుల్ సంబంధం ఉందని సూచిస్తుంది, ఎందుకంటే ఇది ఎల్ నినో సంఘటన యొక్క బలం, ఇతర అంశాలపై తీవ్రంగా ఆధారపడి ఉంటుంది.[124] ఇది చారిత్రాత్మకంగా కాలిఫోర్నియాలో అధిక వర్షపాతంతో ముడిపడి ఉన్నప్పటికీ, ఎల్ నినో యొక్క ప్రభావాలు దాని ఉనికి లేదా లేకపోవడం కంటే ఎల్ నినో స్వభావంపై మరింత బలంగా ఆధారపడి ఉంటాయి, ఎందుకంటే "స్థిరమైన ఎల్ నినో" సంఘటనలు మాత్రమే వరుసగా అధిక వర్షపాతానికి దారితీస్తాయి.[127][128]

ఉత్తరాన అలాస్కా అంతటా, లా నినా సంఘటనలు సాధారణం కంటే పొడి పరిస్థితులకు దారితీస్తాయి, అయితే ఎల్ నినో సంఘటనలు పొడి లేదా తడి పరిస్థితులతో సంబంధాన్ని కలిగి ఉండవు. ఎల్ నినో సంఘటనల సమయంలో, మరింత దక్షిణ మండలానికి చెందిన తుఫాను మార్గం కారణంగా కాలిఫోర్నియాలో అధిక వర్షపాతం అంచనా వేయబడుతుంది.[129] లా నినా సమయంలో, మరింత ఉత్తరాన ఉన్న తుఫాను మార్గం కారణంగా అధిక వర్షపాతం పసిఫిక్ నార్త్‌వెస్ట్ వైపు మళ్లించబడుతుంది.[130] లా నినా సంఘటనల సమయంలో, మిడ్‌వెస్ట్రన్ రాష్ట్రాలకు సాధారణం కంటే తడి శీతాకాల పరిస్థితులను (పెరిగిన హిమపాతం రూపంలో), వేడి, పొడి వేసవిని తీసుకురావడానికి తుఫాను మార్గం ఉత్తరం వైపు మారుతుంది.[131] ENSO యొక్క ఎల్ నినో భాగంలో, సాధారణం కంటే బలంగా, దక్షిణాన ఉండే ధ్రువ జెట్ స్ట్రీమ్ వలన గల్ఫ్ తీరం, ఆగ్నేయం వెంట అధిక వర్షపాతం పడుతుంది.[132]

తెహువాంటెపెక్ ఇస్త్మస్

[మార్చు]

మెక్సికో, గ్వాటెమాల పర్వతాల మధ్య తీవ్రమైన పర్వత-గ్యాప్ గాలి అయిన తెహువాంటెపెకర్ యొక్క సినాప్టిక్ పరిస్థితి, పురోగమించే శీతల వాతావరణం నేపథ్యంలో మెక్సికోలోని సియెర్రా మాడ్రే డి ఓక్సాకాలో ఏర్పడే అధిక పీడన వ్యవస్థతో ముడిపడి ఉంది, ఇది తెహువాంటెపెక్ ఇస్త్మస్ ద్వారా గాలులు వేగవంతం కావడానికి కారణమవుతుంది. తెహువాంటెపెకర్స్ ప్రాథమికంగా అక్టోబర్, ఫిబ్రవరి మధ్య శీతల వాతావరణం నేపథ్యంలో ప్రాంతం యొక్క చల్లని సీజన్ నెలలలో సంభవిస్తాయి, అజోర్స్-బెర్ముడా అధిక పీడన వ్యవస్థ పశ్చిమ విస్తరణ వలన జూలైలో వేసవి గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంటాయి.[133]

ఎల్ నినో శీతాకాలంలో తరచుగా శీతల గాలులు చొరబడటం వలన లా నినా సంవత్సరాల కంటే ఎల్ నినో సంవత్సరాల్లో గాలి పరిమాణం ఎక్కువగా ఉంటుంది.[133] తెహువాంటెపెక్ గాలులు 20 knots (40 km/h) నుండి 45 knots (80 km/h) వరకు, అరుదైన సందర్భాల్లో 100 knots (190 km/h) వరకు చేరుకుంటాయి. గాలి దిశ ఉత్తరం నుండి ఉత్తర-ఈశాన్యం వరకు ఉంటుంది.[134] ఇది ఈ ప్రాంతంలోని వ్యాపార గాలుల స్థానిక త్వరణానికి దారితీస్తుంది, ఇది అంతర్ ఉష్ణమండల సంకోచ మండలంతో సంభాషించినప్పుడు ఉరుముల తుఫాను కార్యకలాపాలను పెంచుతుంది.[135] ప్రభావాలు కొన్ని గంటల నుండి ఆరు రోజుల వరకు ఉండవచ్చు.[136] 1942, 1957 మధ్య, లా నినా ప్రభావం బాజా కాలిఫోర్నియాలోని మొక్కలలో ఐసోటోప్ మార్పులకు కారణమైంది, ఇది శాస్త్రవేత్తలు దాని ప్రభావాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి సహాయపడింది.[137]

పసిఫిక్ దీవులు

[మార్చు]

ఎల్ నినో సంఘటన సమయంలో, న్యూజిలాండ్ వేసవిలో బలమైన లేదా తరచుగా పడమర గాలులను అనుభవిస్తుంది, ఇది తూర్పు తీరం వెంట సాధారణం కంటే పొడి పరిస్థితుల ప్రమాదాన్ని పెంచుతుంది.[138] నార్త్ ఐలాండ్ పర్వత శ్రేణులు, సముద్రపు ఆల్ప్స్ నిరోధక ప్రభావం కారణంగా న్యూజిలాండ్ యొక్క పశ్చిమ తీరంలో సాధారణం కంటే ఎక్కువ వర్షపాతం ఉంటుంది.[138]

ఫిజీ సాధారణంగా ఎల్ నినో సమయంలో సాధారణం కంటే పొడి పరిస్థితులను అనుభవిస్తుంది, ఇది దీవులలో కరువుకు దారితీస్తుంది.[139] ఈ ద్వీపదేశంపై ప్రధాన ప్రభావాలు సంఘటన ఏర్పడిన ఒక సంవత్సరం తర్వాత అనుభూతి చెందుతాయి.[139] సమోవా దీవులలో, ఎల్ నినో సంఘటనల సమయంలో సగటు కంటే తక్కువ వర్షపాతం, సాధారణం కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతలు నమోదవుతాయి, ఇది దీవులలో కరువులు, కార్చిచ్చులకు దారితీస్తుంది.[140] ఇతర ప్రభావాలలో సముద్ర మట్టం తగ్గడం, సముద్ర వాతావరణంలో పగడపు తెగులు వచ్చే అవకాశం, సమోవాను ప్రభావితం చేసే ఉష్ణమండల తుఫాను ప్రమాదం పెరుగుదల ఉన్నాయి.[140]

చలికాలం చివర్లో, వసంతకాలంలో ఎల్ నినో సంఘటనల సమయంలో, హవాయిలో సగటు కంటే పొడి పరిస్థితులను ఆశించవచ్చు.[141] ఎల్ నినో సంవత్సరాల్లో గువామ్‌లో, పొడి కాలం వర్షపాతం సగటు కంటే తక్కువగా ఉంటుంది, అయితే ఉష్ణమండల తుఫాను సంభవించే సంభావ్యత సాధారణం కంటే మూడు రెట్లు ఎక్కువ, కాబట్టి తీవ్రమైన స్వల్పకాలిక వర్షపాత సంఘటనలు సంభవించవచ్చు.[142] అమెరికన్ సమోవాలో ఎల్ నినో సంఘటనల సమయంలో వర్షపాతం సగటు కంటే దాదాపు 10 శాతం ఎక్కువగా ఉంటుంది, అయితే లా నినా సంఘటనలు సగటు కంటే దాదాపు 10 శాతం తక్కువ వర్షపాతంతో ముడిపడి ఉంటాయి.[143]

దక్షిణ అమెరికా

[మార్చు]

దక్షిణ అమెరికాలో ఎల్ నినో ప్రభావాలు ప్రత్యక్షంగా, బలంగా ఉంటాయి. ఒక ఎల్ నినో ఉత్తర పెరూ, ఈక్వడార్ తీరాలలో ఏప్రిల్-అక్టోబర్‌లలో వెచ్చని, చాలా తేమతో కూడిన వాతావరణ నెలలతో ముడిపడి ఉంటుంది, సంఘటన తీవ్రంగా ఉన్నప్పుడు పెద్ద వరదలకు కారణమవుతుంది.[144]

ఎల్ నినో యొక్క వెచ్చని కొలను ఉరుముల తుఫానులను ప్రోత్సహిస్తుంది కాబట్టి, ఇది దక్షిణ అమెరికా పశ్చిమ తీరంలో అనేక భాగాలతో సహా తూర్పు-మధ్య, తూర్పు పసిఫిక్ మహాసముద్రం అంతటా వర్షపాతం పెరగడానికి దారితీస్తుంది. దక్షిణ అమెరికాలో ఎల్ నినో ప్రభావాలు ఉత్తర అమెరికా కంటే ప్రత్యక్షంగా, బలంగా ఉంటాయి. ఎల్ నినో ఉత్తర పెరూ, ఈక్వడార్ తీరాలలో ఏప్రిల్-అక్టోబర్‌లలో వెచ్చని, చాలా తేమతో కూడిన వాతావరణ నెలలతో ముడిపడి ఉంది, సంఘటన తీవ్రంగా ఉన్నప్పుడు పెద్ద వరదలకు కారణమవుతుంది.[145] ఫిబ్రవరి, మార్చి, ఏప్రిల్ నెలలలో ఇటువంటి ప్రభావాలు దక్షిణ అమెరికా పశ్చిమ తీరంలో తీవ్రంగా మారవచ్చు. ఎల్ నినో పెద్ద చేపల జనాభాను పోషించే పోషకాలతో కూడిన చల్లని నీటి ప్రవాహాన్ని తగ్గిస్తుంది, ఇది సమృద్ధిగా ఉన్న సముద్ర పక్షులను పోషిస్తుంది, వీటి విసర్జనాలు ఎరువుల పరిశ్రమకు తోడ్పడతాయి. నీటి ప్రవాహంలో తగ్గుదల పెరూ తీరంలో చేపల మరణానికి దారితీస్తుంది.[146]

బాధిత తీరప్రాంతంలో స్థానిక మత్స్య పరిశ్రమ దీర్ఘకాలిక ఎల్ నినో సంఘటనల సమయంలో నష్టపోతుంది. 1972 ఎల్ నినో పెరూవియన్ ఆంకోవేటా తగ్గింపు తర్వాత అధికంగా చేపలు పట్టడం వల్ల 1970లలో పెరూవియన్ ఫిషరీస్ పతనమయ్యాయి.[147] ఈ మత్స్య సంపద ప్రపంచంలోనే అతిపెద్దదిగా ఉండేది, అయితే ఈ పతనం వల్ల ఇవి క్షీణించాయి. 1982-83 సంఘటన సమయంలో, జాక్ మాకెరెల్, ఆంకోవేటా జనాభా తగ్గింది, వెచ్చని నీటిలో స్కాలప్స్ పెరిగాయి, అయితే హేక్ చల్లని నీటిని అనుసరించి ఖండం వాలు గుండా వెళ్లింది, రొయ్యలు, సార్డైన్లు దక్షిణానికి మారాయి, కాబట్టి కొన్ని రకాల చేపల వేట తగ్గగా, మరికొన్ని పెరిగాయి.[148]

వెచ్చని సంఘటనల సమయంలో ఈ ప్రాంతంలో హార్స్ మాకెరెల్ పెరిగింది. మారుతున్న పరిస్థితుల కారణంగా చేపల స్థానాలు, రకాలు మారడం మత్స్య పరిశ్రమకు సవాళ్లను ಸృష్టిస్తుంది. ఎల్ నినో సంఘటనల సమయంలో పెరూవియన్ సార్డైన్లు చిలీ ప్రాంతాలకు మారాయి. ఇతర పరిస్థితులు మరింత చిక్కులను అందిస్తాయి, 1991లో చిలీ ప్రభుత్వం స్వయం ఉపాధి మత్స్యకారులు, పారిశ్రామిక నౌకాదళాల కోసం చేపలు పట్టే ప్రాంతాలపై నిబంధనలను రూపొందించింది.

దక్షిణ బ్రెజిల్, ఉత్తర అర్జెంటీనా కూడా ఎల్ నినో సంవత్సరాల్లో సాధారణం కంటే తడి పరిస్థితులను అనుభవిస్తాయి, ప్రధానంగా వసంతకాలంలో, వేసవి ప్రారంభంలో ఈ మార్పులు ఉంటాయి. మధ్య చిలీ భారీ వర్షపాతంతో తేలికపాటి శీతాకాలాన్ని పొందుతుంది, పెరూవియన్-బోలీవియన్ అల్టిప్లానో దాని వర్షాకాలంలో ఎక్కువ వర్షపాతాన్ని పొందుతుంది,[149] కొన్నిసార్లు అసాధారణమైన శీతాకాలపు మంచు కురిసే సంఘటనలకు గురవుతుంది. అమెజాన్ నది పరివాహక ప్రాంతం, కొలంబియా, మధ్య అమెరికాలోని కొన్ని భాగాలలో పొడి, వేడి వాతావరణం ఏర్పడుతుంది.[150]

లా నినా సమయంలో, కరువు పెరూ, చిలీ తీర ప్రాంతాలను ప్రభావితం చేస్తుంది.[151] డిసెంబరు నుండి ఫిబ్రవరి వరకు, ఉత్తర బ్రెజిల్ సాధారణం కంటే తడితో ఉంటుంది.[151] లా నినా సెంట్రల్ ఆండీస్ పర్వతాలలో సాధారణం కంటే ఎక్కువ వర్షపాతానికి కారణమవుతుంది, ఇది బోలీవియాలోని బెని విభాగంలోని యానోస్ డి మోజోస్‌లో వినాశకరమైన వరదలకు కారణమవుతుంది. ఇటువంటి వరదలు 1853, 1865, 1872, 1873, 1886, 1895, 1896, 1907, 1921, 1928, 1929, 1931 నుండి నమోదయ్యాయి.[152]

గాలాపాగోస్ దీవులు

[మార్చు]

గాలాపాగోస్ దీవులు దక్షిణ అమెరికాలోని ఈక్వడార్‌కు పశ్చిమాన దాదాపు 600 మైళ్ళ దూరంలో ఉన్న అగ్నిపర్వత దీవుల సమూహం.[153] ఇవి తూర్పు పసిఫిక్ మహాసముద్రంలో ఉన్నాయి. ఈ దీవులు భూసంబంధిత, సముద్ర జాతుల విభిన్న వైవిధ్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయి.[154] ఈ పర్యావరణ వ్యవస్థ సాధారణ వ్యాపార గాలులపై ఆధారపడి ఉంటుంది, ఇవి దీవులకు చల్లని, పోషకాలు కలిగిన నీటి ప్రవాహాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి.[155] ఎల్ నినో సంఘటన సమయంలో వ్యాపార గాలులు బలహీనపడతాయి, కొన్నిసార్లు పశ్చిమ నుండి తూర్పుకు వీస్తాయి, ఇది భూమధ్యరేఖా ప్రవాహాన్ని బలహీనపరుస్తుంది, ఉపరితల నీటి ఉష్ణోగ్రతలను పెంచుతుంది, గాలాపాగోస్ చుట్టుపక్కల నీటిలో పోషకాలను తగ్గిస్తుంది.[156]

ఎల్ నినో ప్రాథమిక ఉత్పాదకాల నుండి ప్రారంభించి సొరచేపలు, పెంగ్విన్‌లు, సీల్స్ వంటి జీవులతో ముగిసే మొత్తం పర్యావరణ వ్యవస్థలను ప్రభావితం చేసే ట్రోఫిక్ క్యాస్కేడ్‌కు కారణమవుతుంది.[156] ఎల్ నినో ప్రభావాలు ఈ సంవత్సరాల్లో ఆకలితో అలమటించే, చనిపోయే జనాభాకు హానికరం. ఎల్ నినో పరిస్థితులను తగ్గించడానికి ఎల్ నినో సంవత్సరాల్లో జంతు సమూహాలలో వేగవంతమైన పరిణామ అనుకూలతలు ప్రదర్శించబడతాయి.[157]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ Wald, Lucien (2021). "Definitions of time: from year to second". Fundamentals of solar radiation. Boca Raton: CRC Press. ISBN 978-0-367-72588-4.
  2. ↑ Climate Prediction Center (2005-12-19). "Frequently Asked Questions about El Niño and La Niña". National Centers for Environmental Prediction. Archived from the original on 2009-08-27. Retrieved 2009-07-17.
  3. 1 2 Trenberth, K.E.; P.D. Jones; P. Ambenje; R. Bojariu; D. Easterling; A. Klein Tank; D. Parker; F. Rahimzadeh; J.A. Renwick; M. Rusticucci; B. Soden; P. Zhai. "Observations: Surface and Atmospheric Climate Change". In Solomon, S.; D. Qin; M. Manning; et al. (eds.). Climate Change 2007: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 235–336. Archived from the original on 2017-09-24. Retrieved 2014-06-30.
  4. ↑ "El Niño, La Niña and the Southern Oscillation". MetOffice. Archived from the original on 2023-10-27. Retrieved 2015-08-18.
  5. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "December 2014 EU2" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  6. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "NIWA El Niño/La Niña" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  7. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "How Much Do El Niño" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  8. 1 2 Brown, Patrick T.; Li, Wenhong; Xie, Shang-Ping (27 January 2015). "Regions of significant influence on unforced global mean surface air temperature variability in climate models: Origin of global temperature variability". Journal of Geophysical Research: Atmospheres. 120 (2): 480–494. doi:10.1002/2014JD022576. hdl:10161/9564.
  9. 1 2 Trenberth, Kevin E.; Fasullo, John T. (December 2013). "An apparent hiatus in global warming?". Earth's Future. 1 (1): 19–32. Bibcode:2013EaFut...1...19T. doi:10.1002/2013EF000165.
  10. 1 2 3 4 5 6 7 IPCC, 2021: Climate Change 2021: The Physical Science Basis Archived 2023-12-08 at the Wayback Machine. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change Archived 2023-05-26 at the Wayback Machine [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, 2391 pp. doi:10.1017/9781009157896.
  11. 1 2 3 Collins, Mat; An, Soon-Il; Cai, Wenju; Ganachaud, Alexandre; Guilyardi, Eric; Jin, Fei-Fei; Jochum, Markus; Lengaigne, Matthieu; Power, Scott; Timmermann, Axel; Vecchi, Gabe; Wittenberg, Andrew (23 May 2010). "The impact of global warming on the tropical Pacific Ocean and El Niño". Nature Geoscience. 3 (6): 391–397. Bibcode:2010NatGe...3..391C. doi:10.1038/ngeo868. Archived from the original on 14 September 2019. Retrieved 10 January 2019.
  12. 1 2 3 4 5 6 L'Heureux, Michelle (5 May 2014). "What is the El Niño–Southern Oscillation (ENSO) in a nutshell?". ENSO Blog. NOAA. Archived from the original on 9 April 2016. Retrieved 7 April 2016.
  13. ↑ Carrillo, Camilo N. (1892) "Disertación sobre las corrientes oceánicas y estudios de la correinte Peruana ó de Humboldt" Archived 2023-10-30 at the Wayback Machine (Dissertation on the ocean currents and studies of the Peruvian, or Humboldt's, current), Boletín de la Sociedad Geográfica de Lima, 2 : 72–110. [in Spanish] From p. 84: "Los marinos paiteños que navegan frecuentemente cerca de la costa y en embarcaciones pequeñas, ya al norte ó al sur de Paita, conocen esta corriente y la denomination Corriente del Niño, sin duda porque ella se hace mas visible y palpable después de la Pascua de Navidad." (The sailors [from the city of] Paita who sail often near the coast and in small boats, to the north or the south of Paita, know this current and call it "the current of the Boy [el Niño]", undoubtedly because it becomes more visible and palpable after the Christmas season.)
  14. ↑ Trenberth, Kevin E (December 1997). "The Definition of El Niño". Bulletin of the American Meteorological Society. 78 (12): 2771–2777. Bibcode:1997BAMS...78.2771T. doi:10.1175/1520-0477(1997)078<2771:TDOENO>2.0.CO;2.
  15. ↑ "El Niño". education.nationalgeographic.org (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 2023-06-05. Retrieved 2023-06-03.
  16. ↑ "The Strongest El Nino in Decades Is Going to Mess With Everything". Bloomberg.com. 21 October 2015. Archived from the original on 11 February 2022. Retrieved 18 February 2017.
  17. ↑ "How the Pacific Ocean changes weather around the world". Popular Science (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 3 January 2022. Retrieved 19 February 2017.
  18. 1 2 3 4 5 "What are "El Niño" and "La Niña"?". National Ocean Service. oceanservice.noaa.gov. National Oceanic and Atmospheric Administration. February 10, 2020. Archived from the original on 11 January 2023. Retrieved 11 September 2020.
  19. ↑ "What is "La Niña"?". Tropical Atmosphere Ocean project / Pacific Marine Environmental Laboratory. National Oceanic and Atmospheric Administration. 24 March 2008. Archived from the original on 16 December 2008. Retrieved 17 July 2009.
  20. ↑ "The Southern Oscillation and its Links to the ENSO Cycle". www.cpc.ncep.noaa.gov. NOAA National Weather Service Climate Prediction Centre. Archived from the original on 19 January 2024. Retrieved 19 January 2024.
  21. ↑ "Pacific Ocean Temperatures | El Nino Theme Page - A comprehensive Resource". www.pmel.noaa.gov. Retrieved 2026-06-30.
  22. 1 2 3 4 5 6 7 8 "El Niño Southern Oscillation (ENSO)". About Australian climate. Bureau of Meteorology. Archived from the original on 22 January 2024. Retrieved 22 January 2024.
  23. 1 2 3 4 "El Niño, La Niña and Australia's Climate" (PDF). Bureau of Meteorology. February 2005. Archived (PDF) from the original on 22 January 2024. Retrieved 22 January 2024.
  24. ↑ "What is ENSO?". IRI/LDEO Climate Data Library. International Research Institute for Climate and Society. Retrieved 22 January 2024.
  25. 1 2 3 "Effects of ENSO in the Pacific". National Weather Service. Retrieved 22 January 2024.
  26. ↑ Sarachik, Edward S.; Cane, Mark A. (2010). The El Niño-Southern Oscillation Phenomenon. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-84786-5.
  27. ↑ "Wind Driven Surface Currents: Upwelling and Downwelling Background". Ocean Motion and surface currents. NASA. Retrieved 22 January 2024.
  28. 1 2 L'Heureux, Michelle (5 May 2014). "What is the El Niño–Southern Oscillation (ENSO) in a nutshell?". ENSO Blog. Climate.gov. Archived from the original on May 24, 2014. Retrieved 22 January 2024.
  29. ↑ Bjerknes, J (1969). "Atmospheric teleconnections from the equatorial Pacific". Monthly Weather Review. 97 (3): 163–172. Bibcode:1969MWRv...97..163B. doi:10.1175/1520-0493(1969)097<0163:ATFTEP>2.3.CO;2.
  30. 1 2 3 4 Wang, Chunzai; Deser, Clara; Yu, Jin-Yi; DiNezio, Pedro; Clement, Amy (2017). "El Niño and Southern Oscillation (ENSO): A Review" (PDF). In Glynn, Peter W.; Manzello, Derek P.; Enochs, Ian C. (eds.). Coral Reefs of the Eastern Tropical Pacific. Coral Reefs of the World. Vol. 8. Springer. pp. 85–106. doi:10.1007/978-94-017-7499-4_4. ISBN 978-94-017-7498-7. Retrieved 22 January 2024.
  31. 1 2 L'Heureux, Michelle (23 October 2020). "The Rise of El Niño and La Niña". ENSO Blog. NOAA. Retrieved 22 January 2024.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)
  32. ↑ Fox, Alex (5 October 2023). "What is El Niño?". Scripps Institution of Oceanography. San Diego, California: University of California–San Diego. Archived from the original on 22 జనవరి 2024. Retrieved 22 January 2024.
  33. ↑ Wang, Chunzai (1 November 2018). "A review of ENSO theories". National Science Review. 5 (6): 813–825. doi:10.1093/nsr/nwy104.
  34. ↑ Yang, Song; Li, Zhenning; Yu, Jin-Yi; Hu, Xiaoming; Dong, Wenjie; He, Shan (1 November 2018). "El Niño–Southern Oscillation and its impact in the changing climate". National Science Review. 5 (6): 840–857. doi:10.1093/nsr/nwy046.
  35. 1 2 Trenberth, Kevin (2022). Chapter 12: El Niño. In: The changing flow of energy through the climate system. Cambridge New York, NY Port Melbourne: Cambridge University Press. ISBN 978-1-108-97903-0.
  36. ↑ "Climate glossary — Southern Oscilliation Index (SOI)". Bureau of Meteorology (Australia). 2002-04-03. Archived from the original on 2017-12-26. Retrieved 2009-12-31.
  37. 1 2 "El Niño–Southern Oscillation (ENSO) | SKYbrary Aviation Safety". skybrary.aero. Retrieved 2026-06-30.
  38. 1 2 3 4 Barnston, Anthony (2015-01-29). "Why are there so many ENSO indexes, instead of just one?". NOAA. Archived from the original on 2015-09-05. Retrieved 2015-08-14.
  39. ↑ International Research Institute for Climate and Society. "Southern Oscillation Index (SOI) and Equatorial SOI". Columbia University. Archived from the original on 2015-11-17. Retrieved 2015-08-14.
  40. ↑ "El Nino" (PDF). eospso.nasa.gov. 27 June 2023. Retrieved 1 Nov 2025.
  41. ↑ Climate Prediction Center (19 December 2005). "Frequently Asked Questions about El Niño and La Niña" (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). National Centers for Environmental Prediction. Archived from the original on 27 August 2009. Retrieved 17 July 2009.
  42. ↑ Sergey K. Gulev; Peter W. Thorne; Jinho Ahn; Frank J. Dentener; Catia M. Domingues; Sebastian Gerland; Daoyi Gong; Darrell S. Kaufman; Hyacinth C. Nnamchi; Johannes Quaas; Juan Antonio Rivera; Shubha Sathyendranath; Sharon L. Smith; Blair Trewin; Karina von Shuckmann; Russell S. Vose. "Changing state of the climate system" (PDF). In Valérie Masson-Delmotte; Panmao Zhai; Anna Pirani; Sarah L. Connors; C. Péan; Sophie Berger; Nada Caud; Y. Chen; Leah Goldfarb; Melissa I. Gomis; Mengtian Huang; Katherine Leitzell; Elisabeth Lonnoy; J. B. Robin Matthews; Thomas K. Maycock; Tim Waterfield; Özge Yelekçi; R. Yu; Botao Zhou (eds.). Climate Change 2021: The Physical Science Basis. The contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge, UK: Cambridge University Press. Archived (PDF) from the original on 2022-03-02. Retrieved 2024-01-18.
  43. ↑ Climate Prediction Center Internet Team (2012-04-26). "Frequently Asked Questions about El Niño and La Niña". National Oceanic and Atmospheric Administration. Archived from the original on 2020-05-02. Retrieved 2014-06-30.
  44. ↑ International Research Institute for Climate and Society (February 2002). "More Technical ENSO Comment". Columbia University. Archived from the original on 2014-07-14. Retrieved 2014-06-30.
  45. ↑ State Climate Office of North Carolina. "Global Patterns – El Niño-Southern Oscillation (ENSO)". North Carolina State University. Archived from the original on 2014-06-27. Retrieved 2014-06-30.
  46. ↑ Wang, Chunzai (2004), "ENSO, Atlantic Climate Variability, and the Walker and Hadley Circulations", The Hadley Circulation: Present, Past and Future, Advances in Global Change Research, vol. 21, Dordrecht: Springer Netherlands, pp. 173–202, doi:10.1007/978-1-4020-2944-8_7, ISBN 978-90-481-6752-4, retrieved 2026-06-23
  47. ↑ "Australian Climate Influences: El Niño". Australian Bureau of Meteorology. Archived from the original on 24 March 2016. Retrieved 4 April 2016.
  48. ↑ Intergovernmental Panel on Climate Change (2007). "Climate Change 2007: Working Group I: The Physical Science Basis: 3.7 Changes in the Tropics and Subtropics, and the Monsoons". World Meteorological Organization. Archived from the original on 2014-07-14. Retrieved 2014-07-01.
  49. 1 2 3 4 5 "What is El Niño and what might it mean for Australia?". Australian Bureau of Meteorology. Archived from the original on 18 March 2016. Retrieved 10 April 2016.
  50. ↑ Climate Prediction Center (19 December 2005). "ENSO FAQ: How often do El Niño and La Niña typically occur?". National Centers for Environmental Prediction. Archived from the original on 27 August 2009. Retrieved 26 July 2009.
  51. ↑ National Climatic Data Center (June 2009). "El Niño / Southern Oscillation (ENSO) June 2009". National Oceanic and Atmospheric Administration. Retrieved 26 July 2009.
  52. ↑ "Historical El Niño/La Niña episodes (1950–present)". United States Climate Prediction Center. 1 February 2019. Archived from the original on 29 November 2014. Retrieved 15 March 2019.
  53. ↑ "El Niño - Detailed Australian Analysis". Australian Bureau of Meteorology. Archived from the original on 3 May 2021. Retrieved 3 April 2016.
  54. ↑ "El Niño in Australia" (PDF). Bom.gov.au. Archived (PDF) from the original on 7 March 2022. Retrieved 1 March 2022.
  55. ↑ Brian Donegan (14 March 2019). "El Niño Conditions Strengthen, Could Last Through Summer". The Weather Company. Archived from the original on 15 March 2019. Retrieved 15 March 2019.
  56. ↑ "El Nino is over, NOAA says". Al.com. 8 August 2019. Archived from the original on 5 September 2019. Retrieved 5 September 2019.
  57. ↑ "Here comes El Nino: It's early, likely to be big, sloppy and add even more heat to a warming world". The Independent (in ఇంగ్లీష్). 2023-06-08. Archived from the original on 2023-06-10. Retrieved 2023-06-23.
  58. ↑ Henson, Bob (9 June 2023). "NOAA makes it official: El Niño is here". Yale Climate Connections. Archived from the original on 10 June 2023. Retrieved 11 June 2023.
  59. ↑ "El Niño Outlook ( June 2023 - December 2023 )". Climate Prediction Division. Japan Meteorological Agency. 9 June 2023. Archived from the original on 2 May 2023. Retrieved 12 June 2023. El Niño conditions are considered to be present in the equatorial Pacific.
  60. ↑ "El Nino forms, expected to strengthen, say NOAA forecasters". NOAA. Retrieved 17 June 2026.
  61. ↑ Davis, Mike (2001). Late Victorian Holocausts: El Niño Famines and the Making of the Third World. London: Verso. p. 271. ISBN 978-1-85984-739-8.
  62. ↑ "Very strong 1997-98 Pacific warm episode (El Niño)". Archived from the original on 3 May 2021. Retrieved 28 July 2015.
  63. ↑ Sutherland, Scott (16 February 2017). "La Niña calls it quits. Is El Niño paying us a return visit?". The Weather Network. Archived from the original on 18 February 2017. Retrieved 17 February 2017.
  64. ↑ Kim, WonMoo; Wenju Cai (2013). "Second peak in the far eastern Pacific sea surface temperature anomaly following strong El Niño events". Geophys. Res. Lett. 40 (17): 4751–4755. Bibcode:2013GeoRL..40.4751K. doi:10.1002/grl.50697. S2CID 129885922.
  65. ↑ "August 2016 ENSO update;Wavy Gravy". Climate.gov.uk. Archived from the original on 11 December 2022. Retrieved 16 October 2021.
  66. ↑ Cold and warm episodes by season. Climate Prediction Center (Report). National Oceanic and Atmospheric Administration. Archived from the original on September 26, 2023. Retrieved September 11, 2020.
  67. ↑ La Niña – Detailed Australian analysis (Report). Australian Bureau of Meteorology. Archived from the original on 28 December 2017. Retrieved 3 April 2016.
  68. ↑ Druffel, Ellen R. M.; Griffin, Sheila; Vetter, Desiree; Dunbar, Robert B.; Mucciarone, David M. (16 March 2015). "Identification of frequent La Niña events during the early 1800s in the east equatorial Pacific". Geophysical Research Letters. 42 (5): 1512–1519. Bibcode:2015GeoRL..42.1512D. doi:10.1002/2014GL062997. S2CID 129644802. Archived from the original on 15 January 2023. Retrieved 26 February 2022.
  69. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "La-Nina-declaration-announcement-authorities" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  70. ↑ Trenberth, Kevin E.; Stepaniak, David P. (15 April 2001). "Indices of El Niño Evolution". Journal of Climate. 14 (8): 1697–1701. Bibcode:2001JCli...14.1697T. doi:10.1175/1520-0442(2001)014<1697:LIOENO>2.0.CO;2. Archived from the original on 23 December 2019. Retrieved 27 August 2019.
  71. ↑ Kennedy, Adam M.; D. C. Garen; R. W. Koch (2009). "The association between climate teleconnection indices and Upper Klamath seasonal streamflow: Trans-Niño Index". Hydrol. Process. 23 (7): 973–84. Bibcode:2009HyPr...23..973K. CiteSeerX 10.1.1.177.2614. doi:10.1002/hyp.7200. S2CID 16514830. {{cite journal}}: Cite uses deprecated parameter |citeseerx= (help)
  72. ↑ Lee, Sang-Ki; R. Atlas; D. Enfield; C. Wang; H. Liu (2013). "Is there an optimal ENSO pattern that enhances large-scale atmospheric processes conducive to tornado outbreaks in the U.S?". J. Climate. 26 (5): 1626–1642. Bibcode:2013JCli...26.1626L. doi:10.1175/JCLI-D-12-00128.1.
  73. ↑ Kao, Hsun-Ying; Jin-Yi Yu (2009). "Contrasting Eastern-Pacific and Central-Pacific Types of ENSO". J. Climate. 22 (3): 615–632. doi:10.1175/2008JCLI2309.1.
  74. ↑ Larkin, N. K. (2005). "On the definition of El Niño and associated seasonal average U.S. Weather anomalies". Geophysical Research Letters. 32 (13). doi:10.1029/2005GL022738.
  75. ↑ "Different types of La Niña events and different responses of the tropical atmosphere". Chinese Science Bulletin. 58 (3): 406–415. 2012. doi:10.1007/s11434-012-5423-5.
  76. ↑ Johnson, Nathaniel C. (2013). "How Many ENSO Flavors Can We Distinguish?". Journal of Climate.
  77. ↑ Kim, Hye-Mi (2009). "Impact of Shifting Patterns of Pacific Ocean Warming on North Atlantic Tropical Cyclones". Science.
  78. ↑ Cai, W. (2009). "La Niña Modoki impacts Australia autumn rainfall variability". Geophysical Research Letters.
  79. ↑ "El Nino, La Nina and the Indian sub-continent". 2014. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
  80. ↑ S. George Philander (2004). Our Affair with El Niño.
  81. ↑ "Study Finds El Niños are Growing Stronger". NASA. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
  82. ↑ "El Niño in a changing climate". Nature. 2009.
  83. ↑ Nicholls, N. (2008). "Recent trends in ENSO". Geophys. Res. Lett.
  84. 1 2 3 "El Niño Costero" (in స్పానిష్). {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
  85. ↑ "Antecedentes De El Niño Costero". {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
  86. ↑ "La Niña en Perú". {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
  87. ↑ "Eventos El Niño y La Niña Costeros". {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
  88. ↑ "El Niño and La Niña". New Zealand: National Institute of Water and Atmospheric Research. 2007-02-27. Archived from the original on 19 March 2016. Retrieved 11 April 2016.
  89. ↑ "August Climate Bulletins / Summer 2023: the hottest on record". Copernicus Programme. 6 September 2023. Archived from the original on 8 September 2023.
  90. ↑ "Copernicus: January 2025 was the warmest on record globally, despite an emerging La Niña". The Copernicus Programm. February 2025. Archived from the original on 10 February 2025. Click on "Download data" button and extract January values.
  91. ↑ "Climate Change is Making El Niños More Intense, Study Finds". Yale E360 (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 2022-04-25. Retrieved 2022-04-19.
  92. ↑ Wang, Bin; Luo, Xiao; Yang, Young-Min; Sun, Weiyi; Cane, Mark A.; Cai, Wenju; Yeh, Sang-Wook; Liu, Jian (2019-11-05). "Historical change of El Niño properties sheds light on future changes of extreme El Niño". Proceedings of the National Academy of Sciences (in ఇంగ్లీష్). 116 (45): 22512–22517. Bibcode:2019PNAS..11622512W. doi:10.1073/pnas.1911130116. ISSN 0027-8424. PMC 6842589. PMID 31636177.
  93. ↑ Jiu, Liping; Song, Mirong; Zhu, Zhu; Horton, Radley M; Hu, Yongyun; Xie, Shang-Ping (23 Aug 2022). "Arctic sea-ice loss is projected to lead to more frequent strong El Niño events". Nature Communications. 13 (1): 4952. Bibcode:2022NatCo..13.4952L. doi:10.1038/s41467-022-32705-2. PMC 9399112. PMID 35999238.
  94. ↑ Di Liberto, Tom (11 September 2014). "ENSO + Climate Change=Headache". ENSO Blog. Archived from the original on 18 April 2016.
  95. ↑ Wittenberg, A.T. (2009). "Are historical records sufficient to constrain ENSO simulations?". Geophys. Res. Lett. 36 (12) 2009GL038710: L12702. Bibcode:2009GeoRL..3612702W. doi:10.1029/2009GL038710. S2CID 16619392.
  96. ↑ Cai, Wenju; Ng, Benjamin; Geng, Tao; Jia, Fan; Wu, Lixin; Wang, Guojian; Liu, Yu; Gan, Bolan; Yang, Kai; Santoso, Agus; Lin, Xiaopei; Li, Ziguang; Liu, Yi; Yang, Yun; Jin, Fei-Fei; Collins, Mat; McPhaden, Michael J. (June 2023). "Antropogenic impacts on twentieth - century ENSO variability changes". Nature Reviews Earth & Environment. 4 (6): 407–418. Bibcode:2023NRvEE...4..407C. doi:10.1038/s43017-023-00427-8. hdl:1959.4/unsworks_83673. S2CID 258793531. Archived from the original on 17 July 2023. Retrieved 17 July 2023.
  97. ↑ Lenton, T. M.; Held, H.; Kriegler, E.; Hall, J. W.; Lucht, W.; Rahmstorf, S.; Schellnhuber, H. J. (12 February 2008). "Tipping elements in the Earth's climate system". Proceedings of the National Academy of Sciences. 105 (6): 1786–1793. doi:10.1073/pnas.0705414105. PMC 2538841. PMID 18258748.
  98. ↑ Simon Wang, S.-Y.; Huang, Wan-Ru; Hsu, Huang-Hsiung; Gillies, Robert R. (16 October 2015). "Role of the strengthened El Niño teleconnection in the May 2015 floods over the southern Great Plains". Geophysical Research Letters. 42 (19): 8140–8146. Bibcode:2015GeoRL..42.8140S. doi:10.1002/2015GL065211.
  99. ↑ Roxy, Mathew Koll; Ritika, Kapoor; Terray, Pascal; Masson, Sébastien (15 November 2014). "The Curious Case of Indian Ocean Warming*,+" (PDF). Journal of Climate. 27 (22): 8501–8509. Bibcode:2014JCli...27.8501R. doi:10.1175/JCLI-D-14-00471.1. S2CID 42480067. Archived (PDF) from the original on 3 September 2019. Retrieved 10 January 2019.
  100. ↑ Roxy, Mathew Koll; Ritika, Kapoor; Terray, Pascal; Murtugudde, Raghu; Ashok, Karumuri; Goswami, B. N. (November 2015). "Drying of Indian subcontinent by rapid Indian Ocean warming and a weakening land-sea thermal gradient". Nature Communications. 6 (1): 7423. Bibcode:2015NatCo...6.7423R. doi:10.1038/ncomms8423. PMID 26077934.
  101. 1 2 3 Barnston, Anthony (19 May 2014). "How ENSO leads to a cascade of global impacts". ENSO Blog. Archived from the original on 26 May 2016.
  102. ↑ "Slow response to East Africa famine 'cost lives'". BBC News. 18 January 2012. Archived from the original on 4 April 2022. Retrieved 27 February 2022.
  103. ↑ "La Niña weather likely to last for months". Scoop News (Scoop.co.nz). 12 October 2010. Archived from the original on 28 June 2011. Retrieved 27 February 2022.
  104. ↑ "Southern Africa: El Niño, Positive Indian Ocean Dipole Forecast and Humanitarian Impact (October 2023)". reliefweb.int. OCHA. 16 October 2023. Retrieved 20 January 2024.
  105. ↑ Brugnara, Yuri; Brönnimann, Stefan; Grab, Stefan; Steinkopf, Jessica; Burgdorf, Angela-Maria; Wilkinson, Clive; Allan, Rob (October 2023). "South African extreme weather during the 1877–1878 El Niño". Weather. 78 (10): 286–293. Bibcode:2023Wthr...78..286B. doi:10.1002/wea.4468.
  106. 1 2 Nhesvure, B. (2020). Impacts of ENSO on coastal South African sea surface temperatures. Faculty of Science, Department of Oceanography. Retrieved from http://hdl.handle.net/11427/32954/
  107. ↑ Turner, John (2004). "The El Niño–Southern Oscillation and Antarctica". International Journal of Climatology. 24 (1): 1–31. Bibcode:2004IJCli..24....1T. doi:10.1002/joc.965. S2CID 129117190.
  108. 1 2 Yuan, Xiaojun (2004). "ENSO-related impacts on Antarctic sea ice: a synthesis of phenomenon and mechanisms". Antarctic Science. 16 (4): 415–425. Bibcode:2004AntSc..16..415Y. doi:10.1017/S0954102004002238. S2CID 128831185.
  109. ↑ Barlow, M., H. Cullen, and B. Lyon, 2002: Drought in central and southwest Asia: La Niña, the warm pool, and Indian Ocean precipitation. J. Climate, 15, 697–700
  110. ↑ Nazemosadat, M. J., and A. R. Ghasemi, 2004: Quantifying the ENSO-related shifts in the intensity and probability of drought and wet periods in Iran. J. Climate, 17, 4005–4018
  111. ↑ "channelnewsasia.com - February 2010 is driest month for S'pore since records began in 1869". 3 March 2010. Archived from the original on 3 March 2010.
  112. ↑ Wu, M. C.; Chang, W. L.; Leung, W. M. (2004). "Impacts of El Niño–Southern Oscillation events on tropical cyclone landfalling activity in the western north Pacific". Journal of Climate. 17 (6): 1419–1428. Bibcode:2004JCli...17.1419W. doi:10.1175/1520-0442(2004)017<1419:ioenoe>2.0.co;2.
  113. ↑ Hong, Lynda (13 March 2008). "Recent heavy rain not caused by global warming". Channel News Asia. Archived from the original on 14 May 2008. Retrieved 22 June 2008.
  114. ↑ Power, Scott; Haylock, Malcolm; Colman, Rob; Wang, Xiangdong (1 October 2006). "The Predictability of Interdecadal Changes in ENSO Activity and ENSO Teleconnections". Journal of Climate. 19 (19): 4755–4771. Bibcode:2006JCli...19.4755P. doi:10.1175/JCLI3868.1. ISSN 0894-8755. S2CID 55572677.
  115. ↑ "What are the prospects for the weather in the coming winter?". Met Office News Blog. United Kingdom Met Office. 29 October 2015. Archived from the original on 20 April 2016.
  116. ↑ Ineson, S.; Scaife, A. A. (7 December 2008). "The role of the stratosphere in the European climate response to El Niño". Nature Geoscience. 2 (1): 32–36. Bibcode:2009NatGe...2...32I. doi:10.1038/ngeo381.
  117. ↑ "La Niña is coming. Here's what that means for winter weather in the U.S." NPR. 22 October 2021. Archived from the original on 20 December 2021. Retrieved 21 December 2021.
  118. ↑ "ENSO Diagnostic Discussion". Climate Prediction Center. National Oceanic and Atmospheric Administration. 5 June 2014. Archived from the original on 26 June 2014.
  119. ↑ San Juan, Puerto Rico Weather Forecast Office (2010-09-02). "The Local Impacts of ENSO across the Northeastern Caribbean". National Weather Service Southern Region Headquarters. Archived from the original on 2014-07-14. Retrieved 2014-07-01.
  120. ↑ Climate Prediction Center. ENSO Impacts on United States Winter Precipitation and Temperature. Archived 2008-04-12 at the Wayback Machine Retrieved on 2008-04-16.
  121. ↑ "A never-ending winter". Canada's top ten weather stories for 2008. Environment Canada. 2008-12-29. number 3. Archived from the original on 7 August 2011.
  122. ↑ ENSO evolution, status, and forecasts (PDF). Climate Prediction Center (Report) (update ed.). National Oceanic and Atmospheric Administration. 2005-02-28. Archived from the original (PDF) on 2005-05-15.
  123. ↑ "If la Niña continues, what does that mean for Oregon this summer?". 29 April 2022. Archived from the original on 26 April 2023. Retrieved 17 January 2024.
  124. 1 2 3 Halpert, Mike (12 June 2014). "United States El Niño Impacts". ENSO Blog. Archived from the original on 26 May 2016.
  125. ↑ Barnston, Anthony (12 June 2014). "With El Niño likely, what climate impacts are favored for this summer?". ENSO Blog. Archived from the original on 30 March 2016.
  126. ↑ "El Niño: What are the El Niño impacts in Canada?". Environment and Climate Change Canada. 2 December 2015. Archived from the original on 22 March 2016.
  127. ↑ Oetting, Jeremiah (11 May 2018). "El Nino "flavors" affect California rainfall". www.earthmagazine.org. Archived from the original on 2022-06-17. Retrieved 2022-04-18.
  128. ↑ Lee, Sang-Ki; Lopez, Hosmay; Chung, Eui-Seok; DiNezio, Pedro; Yeh, Sang-Wook; Wittenberg, Andrew T. (2018-01-28). "On the Fragile Relationship Between El Niño and California Rainfall". Geophysical Research Letters (in ఇంగ్లీష్). 45 (2): 907–915. Bibcode:2018GeoRL..45..907L. doi:10.1002/2017GL076197. ISSN 0094-8276. S2CID 35504261.
  129. ↑ Monteverdi, John and Jan Null. Western Region Technical Attachment No. 97-37 November 21, 1997: El Niño and California Precipitation. Archived డిసెంబరు 27, 2009 at the Wayback Machine Retrieved on 2008-02-28.
  130. ↑ Mantua, Nathan. La Niña Impacts in the Pacific Northwest. Archived 2007-10-22 at the Wayback Machine Retrieved on 2008-02-29.
  131. ↑ Reuters. La Nina could mean dry summer in Midwest and Plains. Archived 2008-04-21 at the Wayback Machine Retrieved on 2008-02-29.
  132. ↑ Climate Prediction Center. El Niño (ENSO) Related Rainfall Patterns Over the Tropical Pacific. Archived 2010-05-28 at the Wayback Machine Retrieved on 2008-02-28.
  133. 1 2 Romero-Centeno, Rosario; Zavala-Hidalgo, Jorge; Gallegos, Artemio; O'Brien, James J. (1 August 2003). "Isthmus of Tehuantepec Wind Climatology and ENSO Signal". Journal of Climate. 16 (15): 2628–2639. Bibcode:2003JCli...16.2628R. doi:10.1175/1520-0442(2003)016<2628:iotwca>2.0.co;2. S2CID 53654865.
  134. ↑ American Meteorological Society (2012-01-26). "Tehuantepecer". Glossary of Meteorology. Archived from the original on 2014-01-11. Retrieved 2013-05-16.
  135. ↑ Fett, Bob (2002-12-09). "World Wind Regimes – Central America Gap Wind Tutorial". United States Naval Research Laboratory Monterey, Marine Meteorology Division. Archived from the original on 2013-02-18. Retrieved 2013-05-16.
  136. ↑ Arnerich, Paul A. "Tehuantepecer Winds of the West Coast of Mexico". Mariners Weather Log. 15 (2): 63–67.
  137. ↑ Martínez-Ballesté, Andrea; Ezcurra, Exequiel (2018). "Reconstruction of past climatic events using oxygen isotopes in Washingtonia robusta growing in three anthropic oases in Baja California". Boletín de la Sociedad Geológica Mexicana. 70 (1): 79–94. Bibcode:2018BoSGM..70...79M. doi:10.18268/BSGM2018v70n1a5.
  138. 1 2 "El Niño's impacts on New Zealand's climate". New Zealand's National Institute of Water and Atmospheric Research. 19 October 2015. Archived from the original on 19 March 2016. Retrieved 11 April 2016.
  139. 1 2 "ENSO Update, Weak La Nina Conditions Favoured" (PDF). Fiji Meteorological Service. Archived from the original (PDF) on 7 November 2017.
  140. 1 2 "Climate Summary January 2016" (PDF). Samoa Meteorology Division, Ministry of Natural Resources and Environment. January 2016. Archived (PDF) from the original on 10 April 2017. Retrieved 2021-05-02.
  141. ↑ Chu, Pao-Shin (1995). "Hawaii Rainfall Anomalies and el Niño". Journal of Climate. 8 (6): 1697. Bibcode:1995JCli....8.1697C. doi:10.1175/1520-0442(1995)008<1697:HRAAEN>2.0.CO;2.
  142. ↑ Pacific ENSO Applications Climate Center. Pacific ENSO Update: 4th Quarter, 2006. Vol. 12 No. 4. Archived 2012-10-22 at the Wayback Machine Retrieved on 2008-03-19.
  143. ↑ Pacific ENSO Applications Climate Center. RAINFALL VARIATIONS DURING ENSO. Archived 2008-04-21 at the Wayback Machine Retrieved on 2008-03-19.
  144. ↑ "Atmospheric Consequences of El Niño". University of Illinois. Archived from the original on 2014-10-06. Retrieved 2010-05-31.
  145. ↑ "Atmospheric Consequences of El Niño". University of Illinois. Archived from the original on 6 October 2014. Retrieved 31 May 2010.
  146. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "deadfish2" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  147. ↑ "An El Niño Fish Tale". scied.ucar.edu. Archived from the original on 2023-12-14. Retrieved 2023-11-26.
  148. ↑ Pearcy, W. G.; Schoener, A. (1987). "Changes in the marine biota coincident with the 1982-83 El Niño in the northeastern subarctic Pacific Ocean". Journal of Geophysical Research. 92 (C13): 14417–28. Bibcode:1987JGR....9214417P. doi:10.1029/JC092iC13p14417. Archived from the original on 22 September 2012. Retrieved 22 June 2008.
  149. ↑ Aceituno, Patricio (1997). "Aspectos generales del clima en el altiplano sudamericano". El Altiplano. Ciencia y conciencia en los Andes (in స్పానిష్). pp. 63–69.
  150. ↑ Sharma, P. D.; P.D, Sharma (2012). Ecology And Environment (in ఇంగ్లీష్). Rastogi Publications. ISBN 978-81-7133-905-1. Archived from the original on 2024-01-20. Retrieved 2024-01-18.
  151. 1 2 "La Niña follows El Niño, the GLOBE El Niño Experiment continues". Archived from the original on 15 అక్టోబరు 2011. Retrieved 31 మే 2010.
  152. ↑ van Valen, Gary (2013). Indigenous Agency in the Amazon. Tucson, Arizona: University of Arizona Press. p. 10.
  153. ↑ "Biodiversity". Galapagos Conservancy. Archived from the original on June 28, 2022. Retrieved June 24, 2022.
  154. ↑ Karnauskas, Kris. "El Niño and the Galapagos". Climate.gov. Archived from the original on November 29, 2022. Retrieved Nov 17, 2022.
  155. ↑ Vargas (2006). "Biological effects of El Niño on the Galápagos penguin". Biological Conservation. 127 (1): 107–114. Bibcode:2006BCons.127..107V. doi:10.1016/j.biocon.2005.08.001.
  156. 1 2 Edgar (2010). "El Niño, grazers and fisheries interact to greatly elevate extinction risk for Galapagos marine species". Global Change Biology. 16 (10): 2876–2890. Bibcode:2010GCBio..16.2876E. doi:10.1111/j.1365-2486.2009.02117.x. S2CID 83795836.
  157. ↑ Holmgren (2001). "El Niño effects on the dynamics of terrestrial ecosystems". Trends in Ecology and Evolution. 16 (2): 89–94. doi:10.1016/S0169-5347(00)02052-8. hdl:10533/172455. PMID 11165707. Archived from the original on 2025-10-24. Retrieved 2026-08-20.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ఎల్_నినో&oldid=4946935" నుండి వెలికితీశారు