ఎస్. ఎమ్. పండిట్
| ఎస్. ఎమ్. పండిట్ | |
|---|---|
 | |
| జననం | 1916 మార్చి 25 |
| మరణం | 1993 మార్చి 30 (వయసు: 77) |
సాంబానంద్ మోనప్ప పండిట్ (25 మార్చి 1916 - 30 మార్చి 1993) కర్ణాటక రాష్ట్రానికి చెందిన ఒక భారతీయ చిత్రకారుడు. ఎస్. ఎమ్. పండిట్ గా ప్రసిద్ధుడు. తన కాలం నాటి నికర-సాంప్రదాయవాద బెంగాల్ పునరుజ్జీవనం, ఇతర భారతీయ ఆధునిక కళా ఉద్యమాలకు భిన్నంగా వాస్తవికత (రియలిజం) పాఠశాలలో ప్రాచుర్యం పొందాడు.
జీవిత చరిత్ర
[మార్చు]1916 మార్చి 25న కర్ణాటక రాష్ట్రం గుల్బర్గా జిల్లాలో జన్మించిన పండిట్, సర్ జె. జె. స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్ పూర్వ విద్యార్థి అయిన శంకర్ రావు అలంద్కర్ శిష్యుడయ్యాడు. ఆ తరువాత మద్రాస్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి డిప్లొమా తీసుకున్నాడు. 1935లో ముంబైకి వచ్చి శ్రీ జి ఎస్ దండవతిమఠ్ మార్గదర్శకత్వంలో ఉన్నత విద్య కోసం నూతన్ కళా మందిర్‌లో చేరాడు, సర్ జె.జె. స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్‌లో తన డిప్లొమాకు హాజరయ్యాడు, అక్కడ శ్రీ కె.బి. చుడేకర్ వంటి ప్రసిద్ధ ఉపాధ్యాయులు అతనికి బోధించారు. సర్ జె.జె. స్కూల్‌లో ఆయన ప్రధానోపాధ్యాయుడు ప్రసిద్ధ కళాకారుడు ఎం.వి. ధురంధర్. భారతీయ పురాణాలు, చరిత్ర, శాస్త్రీయ సాహిత్యం నుండి దృశ్యాలను చిత్రించడానికి సహజమైన పద్ధతులను ఉపయోగించడంలో ధురంధర్ ప్రసిద్ధి చెందాడు, ఈ శైలిని ఆయన రాజా రవివర్మ నుండి వారసత్వంగా పొంది పండిట్‌కు అందించాడు. ముంబైలోని సర్ జె. జె. స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అప్పటి డైరెక్టర్ ఆఫ్ ఆర్ట్ కెప్టెన్ డబ్ల్యు. ఇ. గ్లాడ్‌స్టోన్ సాలమన్ ప్రభావం కూడా పండిట్‌పై చాలా ఉంది. పండిట్ తదనంతరం విశిష్టతతో తన డిప్లొమాను పూర్తి చేశాడు.
చిత్రకళా శైలి
[మార్చు]రామాయణం, మహాభారతం, పురాణాలు వంటి శాస్త్రీయ భారతీయ సాహిత్యం, తన కాలం నాటి సమకాలీన సినిమాలలోని సంఘటనల మధ్య ఇతని చిత్రాల ఇతివృత్తాలు ఉండేవి. రాధాకృష్ణులు, నలదమయంతి, విశ్వామిత్ర-మేనక వంటి శృంగార పాత్రలతో పాటు హిందీ సినిమాలోని అనేక మంది హీరోలు, హీరోయిన్ల చిత్రణకు అరుదైన కళాత్మక నైపుణ్యం, సినీ గ్లామర్‌ల కలయికను ఆయన జోడించాడు. విమర్శకుల ప్రశంసలు పొందిన కళాఖండాలతో పాటు, అనేక ప్రసిద్ధ సినిమా పోస్టర్లు, సినీ మ్యాగజైన్‌లు, క్యాలెండర్ ఆర్ట్‌గా పిలవబడే అనేక ఇతర ప్రచురణలను కూడా ఆయన చిత్రించాడు. ఇతని చిత్రాలు నేటికీ ఎంతో ప్రాచుర్యం పొందాయి.[1] ఆయన పౌరాణిక చిత్రాలు, క్యాలెండర్ ఆర్ట్ విస్తృతంగా సేకరించబడ్డాయి. హిందూ పురాణాలలోని ఇతివృత్తాలను "వాస్తవిక" చిత్రణ (సమకాలీన భారతీయ సినిమా స్ఫూర్తితో) చేసినందుకు భారతీయ క్యాలెండర్ పరిశ్రమలో ఆయన విస్తృతంగా జరుపుకోబడ్డాడు. ఈ చిత్రాలలో సాంప్రదాయ, శాస్త్రీయ భారతీయ చిత్రలేఖన శైలులకు భిన్నంగా హీరోలు, హీరోయిన్లు, దేవతలు, దేవుళ్ళ భౌతిక రూపాలను ఆయన నొక్కిచెప్పాడు. పండిట్ తన చిత్రాలలో పాత్రలను అందమైన, కండలు తిరిగిన, వీర పురుషులుగా, ఇంద్రియాలకు అందమైన, ఆకర్షణీయమైన స్త్రీలుగా సినిమా సెట్టింగ్‌లు, దృశ్యాలను సూచించే పరిసరాలలో చిత్రించాడు. కర్ణాటకలోని కలబురగిలోని ఆయన నివాసంలో కుటుంబ సభ్యులు నిర్వహిస్తున్న ఆయన ఆర్ట్ గ్యాలరీ సందర్శకుల కోసం ఉదయం 10.30 నుండి సాయంత్రం 17.30 వరకు తెరిచి ఉంటుంది.
జీవన పోరాటం
[మార్చు]ఎస్.ఎం. పండిట్ తండ్రి ఆర్థిక పరిస్థితి చాలా దయనీయంగా ఉండడంతో, ఆయన మేనత్త తన బంగారు గాజులను అమ్మి 50 రూపాయలు తీసుకువచ్చి, ఉన్నత చదువులు, కెరీర్ కోసం బాంబే వెళ్లేందుకు పండిట్‌కు ఇచ్చింది. ఇది ఆయనకు గొప్ప మలుపు, పండిట్ త్వరలోనే వాణిజ్య ప్రకటనల ప్రపంచంలో, క్యాలెండర్, ఫిల్మ్ ఆర్ట్‌లో తన ముద్ర వేశాడు. బాంబే మెట్రో థియేటర్ కోసం MGM షోకార్డ్‌లను చిత్రించడం ద్వారా 1938–39లో తన వాణిజ్య వృత్తిని ప్రారంభించాడు. ఆయన, మరికొందరు కళాకారులు కలిసి బాంబేలో యంగ్ ఆర్టిస్ట్స్ కమర్షియల్ ఆర్ట్స్ స్టూడియోను స్థాపించి, ఫ్రాంజ్ ఓస్టెన్ 1938 బాంబే టాకీస్ చిత్రం 'భాభి' ప్రచార సామగ్రిని రూపొందించారు. MGM కోసం హాలీవుడ్ ప్రముఖులు గ్రెటా గార్బో, నార్మా షియరర్, జోన్ క్రాఫోర్డ్ చిత్రాలతో పెయింట్ చేసిన షో-కార్డులను రూపొందించిన మొదటి భారతీయులుగా కూడా వీరు నిలిచారు.
ఈ కాలంలో పండిట్ తన సినిమా పోస్టర్లను రూపొందించడంలో ఆయిల్ పెయింట్స్ కంటే వస్త్రంపై త్వరగా ఆరిపోయే గౌచే (Gouache) వాడకాన్ని కూడా ఆవిష్కరించాడు. మఫత్‌లాల్, కోహినూర్, ఖటౌ మొదలైన అనేక కొత్త స్వదేశీ పారిశ్రామిక సంస్థలను కస్టమర్లుగా కలిగి ఉన్న రతన్ బాత్రా అడ్వర్టైజింగ్ ఏజెన్సీలో చేరడానికి పండిట్ స్టూడియోని విడిచిపెట్టాడు. ఈ సమయంలోనే ఫిల్మ్ఇండియా మ్యాగజైన్ ఎడిటర్ బాబూరావు పటేల్‌ను పండిట్ కలిశాడు, ఫిల్మ్ఇండియా ముఖచిత్రాలను రూపొందించడం, చిత్రించడం ప్రారంభించాడు, ఇవి నేటికీ ప్రజాదరణ పొందుతున్నాయి.
సొంత స్టూడియో
[మార్చు]1944 నాటికి పండిట్ బాంబేలోని శివాజీ పార్క్‌లో 'స్టూడియో ఎస్.ఎం. పండిట్' పేరుతో సొంత స్టూడియోని స్థాపించాడు, అక్కడ ప్రభాత్ స్టూడియోస్, రాజ్ కపూర్, సోహ్రాబ్ మోడీ, ఇతర ప్రముఖుల కోసం సినిమా ప్రచార చిత్రాలను నిర్మించాడు. ఈ స్టూడియోలో గోవాకు చెందిన మరో యువ కళాకారుడు రఘువీర్ ముల్గావ్‌కర్ (1922–76) తో పండిట్ కలిసి పనిచేశాడు, తన సృజనాత్మక పనిని అభివృద్ధి చేయడంలో పండిట్ చూపిన అపారమైన ప్రభావాన్ని ముల్గావ్‌కర్ కృతజ్ఞతతో అంగీకరిస్తూనే ఉన్నాడు. ఈ సమయంలో, డాక్టర్ కోట్నీస్ కీ అమర్ కహానీ (1946)[2], బర్సాత్ (1949)[3] మొదలైన సినిమాలకు పోస్టర్లు, ఇతర ప్రచార సామగ్రిని పండిట్ రూపొందించాడు.[4] ఆకర్షణీయమైన, నాటకీయ వ్యక్తీకరణ, బోల్డ్ గ్రాఫిక్ కూర్పుతో కూడిన పోస్టర్ పెయింటింగ్స్‌తో ముడిపడి ఉన్న తన లక్షణ శైలిలో ఫిల్మ్ఇండియా కోసం పండిట్ పని చేయడం కొనసాగించాడు, ఇది ఆయన శాశ్వత వారసత్వంగా కొనసాగుతున్న మతపరమైన, పౌరాణిక చిత్రాలతో సహా అతని ఇతర రచనలను ప్రభావితం చేసింది.
బాంబే ఫైన్ ఆర్ట్స్ ప్రెస్, నాగ్‌పూర్ శివరాజ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ ప్రెస్ ఆదేశాల మేరకు పండిట్ 1950లలో పౌరాణిక అంశాలను చిత్రించడం ప్రారంభించాడు. ఈ చిత్రాలలో రాజా రవివర్మ, ఎం.వి. ధురంధర్ ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నప్పటికీ, జుట్టు, పెదవులపై మెరుస్తున్నట్లుగా ఉండే 'మేకప్' పాత్రలు, కండలు తిరిగిన టార్జాన్ లాంటి దేవుళ్లు, పువ్వులు, జంతువుల డిస్నీ లాంటి వివరాలను చిత్రించడంలో 'ఫిల్మీ' ప్రభావం కూడా సమానంగా ముఖ్యమైనది కావడం వాస్తవం.[5]
రాజా రవివర్మ స్ఫూర్తితో
[మార్చు]ఒక రకంగా చెప్పాలంటే పండిట్ రాజా రవివర్మ నుండి "సహజమైన" లేదా "వాస్తవిక" చిత్రలేఖన శైలిని వారసత్వంగా పొందాడు. అయితే పండిట్, ముల్గావ్‌కర్‌తో కలిసి, రాజా రవివర్మ ప్రారంభించిన మతపరమైన, పౌరాణిక చిత్రాల కొత్త రూపాలను, మార్కెట్ డిమాండ్‌లకు అనుగుణంగా, ముఖ్యంగా చలనచిత్రం, క్యాలెండర్ కళకు సంబంధించి, తన కాలపు సాంకేతిక ఆవిష్కరణలకు లోబడి మరింత ముందుకు తీసుకువెళ్ళాడు. ఇంకా, అతని చిత్రాలు, పోస్టర్ల "వాస్తవికత" లేదా "సహజత్వం", ముఖ్యంగా పౌరాణిక, మతపరమైన విషయాలకు సంబంధించి, భారతీయ చిత్రలేఖనం శాస్త్రీయ, సాంప్రదాయ శైలులలో పెద్దయెత్తున అనుసరించబడే అటువంటి విషయాల కోసం సాంప్రదాయకంగా సూచించబడిన చట్టబద్ధమైన ఐకానోగ్రఫీ నుండి ఆయన వాస్తవిక నిష్క్రమణ సందర్భంలో చూడాలి.[6]
రాజా రవివర్మ ప్రారంభించిన దేవుళ్ళు, దేవతల ప్రతిమలలో కొంత మేర స్తబ్దత, కొనసాగింపును మనం వివరించగలగడం కూడా ఇదే సందర్భంలోనే, తదనంతరం క్యాలెండర్‌లో వేగంగా విస్తరిస్తున్న మార్కెట్లు, సి. కొండయ్య రాజు, నాథద్వారా కళాకారుల పోస్టర్ ఆర్ట్, ఆపై పండిట్, ఈ శైలి ఇతర సమకాలీన కళాకారులచే నొక్కి చెప్పబడింది. క్యాలెండర్ ఆర్ట్ యుగానికి చెందిన అనేక హిందూ మతపరమైన చిత్రాలు తదనంతరం ఆమోదించబడ్డాయి, నేటి హిందుత్వ ప్రచారంచే పూర్తిగా లేదా పాక్షికంగా ఆవిష్కరించబడ్డాయి.
కన్యాకుమారిలో ఉన్న స్వామి వివేకానంద నిలువెత్తు చిత్రం ఆయన ఇతర కళాఖండాలలో ఒకటి. ముంబైలోని న్యూ కౌన్సిల్ హాల్‌లో ఉన్న మహాత్మా గాంధీ చిత్రపటంతో సహా పలువురు ప్రముఖులు, నాయకుల చిత్రాలను కూడా పండిట్ చిత్రించాడు.
బహుమతులు, గుర్తింపు
[మార్చు]పండిట్‌కు గుర్తింపు, బహుమతులు తగినంతగా లభించాయని ప్రత్యేకంగా చెప్పనవసరం లేదు. తన కాలంలో ఆయన తన సమకాలీనులచే ఈ శైలిలో అగ్రగామి కళాకారుడిగా గుర్తింపు పొందాడు[7], నేటికీ కళాకారులను ప్రభావితం చేస్తూనే ఉన్నాడు.[8] తన ముఖచిత్ర డిజైన్లలో ఒకదానికి గాను 1944లో టొరంటోలో జరిగిన అంతర్జాతీయ ప్రదర్శనలో పతకం పొందాడు. 1978లో రవిశంకర్ హాల్, లండన్, మాంచెస్టర్‌లోని భారత హైకమిషన్‌లో ఆయన పౌరాణిక, పోర్ట్రెయిట్ చిత్రాల ప్రదర్శన ఆయనకు జనాదరణ, విమర్శకుల ప్రశంసలు తెచ్చిపెట్టింది. 1978లో లండన్‌లోని రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ (F.R.S.A.) ఫెలోగా కూడా ఎన్నికయ్యాడు. లండన్‌లో జరిగిన ఫెస్టివల్ ఆఫ్ ఇండియా సందర్భంగా, ఆయన శ్రీమతి ఇందిరా గాంధీ, శ్రీమతి మార్గరెట్ థాచర్ చిత్రపటాలను చిత్రించాడు, ఇవి లండన్‌లోని భారత హైకమిషన్, కామన్వెల్త్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో శాశ్వత ప్రదర్శనలో ఉన్నాయి.[9]
న్యూయార్క్‌లోని రోమన్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, సిరక్యూస్ విశ్వవిద్యాలయ లైబ్రరీలోని హెచ్. డేనియల్ స్మిత్ పోస్టర్ ఆర్కైవ్[10], భారతదేశం, విదేశాలలో ఉన్న అనేక ఇతర ప్రైవేట్, పబ్లిక్ సేకరణలతో సహా అనేక ముఖ్యమైన సేకరణలలో ఆయన చిత్రాలు, పోస్టర్లు, ప్రింట్లు ఉన్నాయి.[11]
ముంబైలోని కమర్షియల్ ఆర్టిస్ట్స్ గిల్డ్ వ్యవస్థాపక సభ్యుడు పండిట్. లండన్‌లోని రాయల్ అకాడమీ స్వర్ణ పతకాన్ని అందుకున్న ఆయనకు 1983లో రాష్ట్ర లలిత కళా అకాడమీ అవార్డు, 1984లో రాజ్యోత్సవ అవార్డు లభించాయి. 1986లో కర్ణాటకలోని గుల్బర్గా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఆయనకు డి.లిట్ (D.Litt.) ప్రదానం చేయబడింది.
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Deccan Herald, Thursday, 8 January 2009 http://archive.deccanherald.com/Content/Jan82009/state20090107111270.asp
- ↑ Cinema India: The Art of Bollywood http://www.powerhousemuseum.com/exhibitions/cinema_india.php
- ↑ 100 yrs of Indian cinema through scrapbook memories- a visual tribute http://madhusreechatterjee.wordpress.com/2013/12/24/100-yrs-of-indian-cinema-through-scrapbook-memories-a-visual-tribute/
- ↑ Cinema India: The Art of Bollywood – V & A exhibition https://collections.vam.ac.uk/exhibition/cinema-india-the-art-of-bollywood/337/ Archived 30 జూన్ 2018 at the Wayback Machine
- ↑ Figures of Locality and Tradition: Commercial Cinema and the Networks of Visual Print Capitalism in Maharashtra – Article by Kajri Jain in the book 'Bollyworld: Popular Indian Cinema Through A Transnational Lens' edited by Raminder Kaur & Ajay J. Sinha – Sage Publications India Pvt Ltd
- ↑ The Cambridge Companion to Modern Indian Culture https://books.google.com/books?isbn=0521516250
- ↑ 'Photos of the Gods': The Printed Image and Political Struggle in India By Christopher Pinney
- ↑ Atul Dodiya at NGMA – platform-mag http://www.platform-mag.com/art/atul-dodiya.html
- ↑ Saffronart-S.M Pandit's Mystical Creation – Saffronart.com http://www.saffronart.com/sitepages/ArticleDetails.aspx?Articleid=86&PageNo=1 Archived 2022-01-25 at the Wayback Machine
- ↑ H. Daniel Smith Poster Archive in Syracuse University library http://library.syr.edu/digital/guides/s/smith_poster.htm
- ↑ Archive, Repertoire or Warehouse? Producers of Indian Popular Images as Stakeholders in a Virtual Database by Kajri Jain
గ్రంథ పట్టిక
[మార్చు]- పంచల్, మోహనరావు బి. చిత్రకలావిద డాక్టర్ ఎస్ ఎం పండిట్. – ప్రసారంగ పబ్లికేషన్స్.
- డంకన్, పాల్; బౌమన్, ఎడో; దేవరాజ్, రాజేష్.ది ఆర్ట్ ఆఫ్ బాలీవుడ్. – టాస్చెన్ పబ్లికేషన్స్.
- పిన్నీ, క్రిస్టోఫర్. ఫోటోస్ ఆఫ్ ది గాడ్స్: ది ప్రింటెడ్ ఇమేజ్ అండ్ పొలిటికల్ స్ట్రగుల్ ఇన్ ఇండియా.
- కౌర్, రమిందర్; సిన్హా, అజయ్ జె. బాలీవరల్డ్: పాపులర్ ఇండియన్ సినిమా త్రూ ఎ ట్రాన్స్‌నేషనల్ లెన్స్ – సేజ్ పబ్లికేషన్స్ ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్.
- జైన్, కజ్రీ. గాడ్స్ ఇన్ ది బజార్: ది ఎకానమీస్ ఆఫ్ ఇండియన్ క్యాలెండర్ ఆర్ట్ – డ్యూక్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్.