ఓంకార్నాథ్ ఠాకుర్
| ఓంకార్నాథ్ ఠాకుర్ | |
|---|---|
 | |
| వ్యక్తిగత సమాచారం | |
| సంగీత రీతి | హిందూస్థానీ శాస్త్రీయ సంగీతం |
| క్రియాశీలక సంవత్సరాలు | 1918–1960 |
| Associated acts |
విష్ణు దిగంబర్ పలుస్కర్ |
పండిట్ ఓంకార్నాథ్ ఠాకుర్ (1897 జూన్ 24 - 1967 డిసెంబరు 29), భారతీయ సంగీత ఉపాధ్యాయుడు, సంగీత శాస్త్రవేత్త, హిందుస్తానీ శాస్త్రీయ గాయకుడు. గ్వాలియర్ ఘరానాకు చెందిన శాస్త్రీయ గాయకుడు విష్ణు దిగంబర్ పలుస్కర్ శిష్యుడు, అఖిల భారతీయ గంధర్వ మహావిద్యాలయ మండల్ వ్యవస్థాపకుడు అయిన ఆయన లాహోర్ గంధర్వ మహావిద్యాలయకు ప్రిన్సిపాల్ అయ్యాడు. ఆ తరువాత, ఆయన బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం సంగీత అధ్యాపకుల మొదటి డీన్ అయ్యాడు. ఆయన "సంగీతంజలి" వాల్యూమ్ 1 నుండి 6 వరకు పుస్తకాన్ని కూడా ప్రచురించాడు.
ప్రారంభ జీవితం
[మార్చు]ఓంకార్నాథ్ ఠాకుర్ 1897లో బరోడా సంస్థానంలోని జహాజ్ అనే గ్రామంలో (ప్రస్తుత గుజరాత్ లోని ఆనంద్ జిల్లా ఖంభత్ నుండి 15 కి. మీ. ల దూరంలో ఉంది) ఒక పేద సైనిక కుటుంబంలో జన్మించాడు. అతని తాత మహాశంకర్ ఠాకూర్ 1857 నాటి భారత తిరుగుబాటులో నానాసాహెబ్ పేష్వా కోసం పోరాడాడు. అతని తండ్రి గౌరీశంకర్ ఠాకూర్ కూడా సైన్యంలో ఉన్నాడు, బరోడాకు చెందిన మహారాణి జమునాబాయి చేత నియమించబడ్డాడు, అక్కడ అతను 200 మంది అశ్వికదళ సభ్యులకు నాయకత్వం వహించాడు. ఆయన కుటుంబం 1900లో భరూచ్ కు తరలివెళ్ళింది, అయితే అతని తండ్రి సైన్యాన్ని విడిచిపెట్టి సన్యాసిగా మారడంతో కుటుంబం ఆర్థిక ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంది, తన భార్యను ఇంటి నిర్వహణ కోసం విడిచిపెట్టి, ఐదు సంవత్సరాల వయస్సులో ఠాకూర్ మిల్లులు, రామ్లీలా బృందంలో, ఇంటి పనిమనిషిగా కూడా వివిధ ఉద్యోగాలు చేయడం ద్వారా ఆమెకు సహాయం చేయడం ప్రారంభించాడు. ఆయన పద్నాలుగు సంవత్సరాల వయసులో ఉన్నప్పుడు ఆయన తండ్రి మరణించాడు.[1]
ఆయన పాడటం చూసి ఆకట్టుకున్న ఠాకూర్, ఆయన తమ్ముడు రమేష్ చంద్రను సంపన్న పార్సీ పరోపకారి షాపూర్జీ మంచెర్జీ డుంగాజీ శాస్త్రీయ గాయకుడు విష్ణు దిగంబర్ పలుస్కర్ ఆధ్వర్యంలో బొంబాయిలోని సంగీత పాఠశాల అయిన గంధర్వ మహావిద్యాలయ హిందూస్థానీ శాస్త్రీయ సంగీతంలో శిక్షణ పొందేందుకు స్పాన్సర్ చేసాడు. ఠాకూర్ గ్వాలియర్ ఘరానా శైలిలో గాయకుడు అయ్యాడు. చివరికి, అతను 1918లో తన సంగీత కచేరీని ప్రారంభించాడు, అయినప్పటికీ అతను తన గురువు పలుస్కర్ ఆధ్వర్యంలో 1931లో ఆయన మరణించే వరకు తన శిక్షణను కొనసాగించాడు.
కెరీర్
[మార్చు]ఓంకార్నాథ్ ఠాకుర్ 1916లో పలుస్కర్ గంధర్వ మహావిద్యాలయ లాహోర్ శాఖకు ప్రిన్సిపాల్ గా నియమించబడ్డాడు. ఇక్కడ అతను అలీ బక్ష్, బడే గులాం అలీ ఖాన్ పినతండ్రి కాలే ఖాన్ వంటి పాటియాలా ఘరానా గాయకులతో పరిచయం ఏర్పడింది. 1919లో ఆయన భరూచ్ కు తిరిగి వచ్చి తన సొంత సంగీత పాఠశాల గంధర్వ నికేతన్ ను ప్రారంభించాడు. 1920లలో ఠాకూర్ స్థానిక స్థాయిలో మహాత్మా గాంధీ సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం పనిచేసాడు, అతను భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ భరూచ్ జిల్లా కాంగ్రెస్ కమిటీకి అధ్యక్షుడయ్యాడు. ఆయన దేశభక్తి గీతం వందే మాతరం ప్రదర్శనలు భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ వార్షిక సమావేశాలలో క్రమం తప్పకుండా ఉండేవి.[2] 1933లో ఠాకూర్ ఐరోపాలో పర్యటించి, ఐరోపాలో ప్రదర్శన ఇచ్చిన మొదటి భారతీయ సంగీతకారులలో ఒకడు అయ్యాడు. ఈ పర్యటనలో, అతను బెనిటో ముస్సోలినీ కోసం ప్రైవేటుగా ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. ఠాకూర్ భార్య ఇందిరా దేవి అదే సంవత్సరం మరణించడంతో ఆయన సంగీతంపై ప్రత్యేకంగా దృష్టి పెట్టడం ప్రారంభించాడు.
సంగీత శాస్త్రవేత్తగా ఠాకూర్ చేసిన కృషికి బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం ఒక సంగీత కళాశాల ఏర్పాటుకు దారితీసింది. ఇక్కడ ఆయన సంగీత అధ్యాపకులకు మొదటి డీన్.[3] బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం కుల్గీత్ అనే విశ్వవిద్యాలయ గీతాన్ని ఠాకూర్ స్వరపరిచాడు.[4] ఆయన భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతం, దాని చరిత్రపై పుస్తకాలు రాసాడు.[5]
ఆయన 1954 వరకు ఐరోపాలో ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. 1955లో పద్మశ్రీ, 1963లో సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు అందుకున్నాడు.[6][7] 1963లో పదవీ విరమణ చేసిన ఆయన 1963లో బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం, 1964లో రవీంద్ర భారతి విశ్వవిద్యాలయం నుండి గౌరవ డాక్టరేట్లను అందుకున్నాడు.
మరణం
[మార్చు]ఆయన జూలై 1965లో మరణించాడు.
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Wade, p. 258
- ↑ "Omkarnath Thakur". Kamat, The Times of India, Bombay. 27 December 1992.
- ↑ "Omkarnath Thakur". Allmusic.
- ↑ "Kulgeet on CD" (PDF). BHU News. June–August 2006. p. 2. Archived from the original (PDF) on 21 April 2007.
- ↑ Wade, Bonnie C. (1984). Khyāl. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 258–260. ISBN 0521256593.
- ↑ "Padma Awards". Ministry of Communications and Information Technology. Retrieved 6 December 2009.
- ↑ "SNA: List of Akademi Awardees – Music – Vocal". Sangeet Natak Akademi. Archived from the original on 30 May 2015. Retrieved 6 December 2009.