Jump to content

కచ్ఛపఘాత రాజవంశం

వికీపీడియా నుండి
కచ్ఛపఘాతాలు
సుమారు 950–సుమారు 1196[1]
1096 CEలో కచ్ఛపఘాత రాజవంశ పాలకుడు మహిపాల (పాలన. సుమారు 1090–1105) నిర్మించిన సాస్‌బాహు ఆలయం, గ్వాలియర్. of కచ్ఛపఘాత
1096 CEలో కచ్ఛపఘాత రాజవంశ పాలకుడు మహిపాల (పాలన. సుమారు 1090–1105) నిర్మించిన సాస్‌బాహు ఆలయం, గ్వాలియర్.
మూస:South Asia in 1175
1175లో కచ్ఛపఘాత రాజవంశం, ప్రధాన సమకాలీన దక్షిణాసియా రాజ్యాల స్థానం, ఉపఖండంపై ఘోరీ సామ్రాజ్యం దండయాత్రకు ముందు.[2][3]
రాజధాని
Common languagesసంస్కృతం
Religion
హిందూ మతం
ప్రభుత్వంరాచరికం
Historical eraమధ్యయుగ భారతదేశం
• Established
సుమారు 950
• Disestablished
సుమారు 1196[1]
Preceded by		Succeeded by
గూర్జర-ప్రతీహార రాజవంశం
జైపూర్ రాజ్యం
ఘోరీ రాజవంశం
మామ్లుక్ రాజవంశం (ఢిల్లీ)
Today part ofభారతదేశం
పటం
కచ్ఛపఘాత శాసనాలు దొరికిన ప్రదేశాలు[4]
సాస్‌బాహు ఆలయం వివరాలు.

కచ్ఛపఘాత రాజవంశం 9 - 12వ శతాబ్దాల మధ్య భారతదేశ భూభాగాన్ని పాలించిన ఒక రాజ్‌పుత్ర రాజవంశం.[5] వారి భూభాగంలో మధ్య భారతదేశ వాయవ్య భాగాలు (ప్రస్తుత మధ్య ప్రదేశ్) ఉన్నాయి.[6] జైపూర్ కచ్వాహా రాజ్‌పుత్‌లు, అమేథీ బంధల్గోటి రాజ్‌పుత్‌లు ఇదే కుటుంబానికి చెందినవారు.

చరిత్ర

[మార్చు]

సంస్కృత పదం కచ్ఛప-ఘాత (कच्छपघात) అనగా తాబేలును చంపేవాడు అని అర్థం.[7] కచ్ఛపఘాతాలు వాస్తవానికి గూర్జర ప్రతీహారులకు, చందేలులకు సామంతులు.[8] వారు 10వ శతాబ్దం చివరి నాటికి శక్తివంతంగా ఎదిగారు.[8] 1035 CEలో చందేల రాజు విద్యాధర మరణం తర్వాత, పదేపదే జరిగిన ముస్లిం ఘజ్నవిద్ (యామినీ) దండయాత్రల వల్ల చందేల రాజ్యం బలహీనపడింది. ఈ పరిస్థితిని ఆసరాగా చేసుకుని, కచ్ఛపఘాత వంశీయులు చందేలులకు తమ విధేయతను పక్కనపెట్టారు.[9]

లక్ష్మణుడు ఈ రాజవంశంలో మొదటి ప్రముఖ సభ్యుడని ఒక సాస్‌బాహు ఆలయ శాసనం సూచిస్తుంది. ఈ శాసనం, 977 సిహోనియా శాసనం అతని వారసుడు వజ్రదామన్ గాధినగర రాజు నుండి గోపాద్రిని (గ్వాలియర్) స్వాధీనం చేసుకున్నాడని పేర్కొంటున్నాయి. ఆ రాజు కనౌజ్ ప్రతీహార పాలకుడు.[10] 1093-94, 1104 నాటి గ్వాలియర్ శాసనాలలో రాజవంశ తిలకంగా వర్ణించబడిన వజ్రదామన్ బహుశా ఈ రాజవంశంలో మొదటి శక్తివంతమైన పాలకుడు. అతను చందేల రాజులు ధంగ, విద్యాధరులకు సామంతుడిగా పనిచేశాడు.[6]

ఈ రాజవంశం మూడు శాఖలుగా విడిపోయింది, ఇవి గ్వాలియర్ (గోపాద్రి-గిరి), దుబ్కుంద (చందోభ), నార్వార్ (నలపూర్) నుండి పాలించాయి.[8] నలపుర కచ్ఛపఘాత పాలకుడు వీరసింహ (వీరసింహరామ లేదా వీరసింహదేవ అని కూడా పిలుస్తారు) 1120-21లో ఒక రాగి ఫలక శాసనాన్ని జారీ చేశాడు. ఈ రికార్డు అతనిని మహారాజాధిరాజ అనే ఉన్నత స్థాయి బిరుదుతో వర్ణిస్తుంది. అతను జారీ చేసిన బంగారు నాణేలు కూడా కనుగొన్నారు.[11]

పతనం

[మార్చు]

బార్డిక్ సంప్రదాయం ప్రకారం, ఈ రాజవంశ చివరి పాలకుడు తేజస్కరణ (అలియాస్ దుల్హా రాయ్ లేదా ధోలా రాయ్), ఇతను శృంగార కథ ధోలా మారు కథానాయకుడు. పరమల్-దేవ్ (లేదా పరమర్ది-దేవ్)ను గ్వాలియర్ కోట ఇన్‌ఛార్జ్‌గా వదిలి, పొరుగు పాలకుడి కుమార్తెను వివాహం చేసుకోవడానికి అతను 1128లో గ్వాలియర్‌ను విడిచిపెట్టాడని ఈ కథనం పేర్కొంది. అతను గ్వాలియర్‌కు తిరిగి వచ్చినప్పుడు, పరమల్ అతనికి కోటను అప్పగించడానికి నిరాకరించాడు. గ్వాలియర్‌ను 103 సంవత్సరాలు పాలించిన పరిహార రాజవంశాన్ని స్థాపించాడు. గ్వాలియర్‌పై పరిహార పాలకుడి ఉనికి రామ్‌దేవ్ 1150 శాసనం, లోహంగ-దేవ 1194 శాసనం ద్వారా కూడా ధృవీకరించబడింది.[1] అయితే, ఇతర శాసనాలు కచ్ఛపఘాతాలు ఈ ప్రాంతాన్ని కనీసం 1155 CE వరకు పాలించారని సూచిస్తున్నాయి.[12] అంతేకాకుండా, గ్వాలియర్‌లో దొరికిన 1192, 1194 శాసనాలు కచ్ఛపఘాత పాలకుడు అజయపాల తరువాతి సంవత్సరాల్లో కూడా గ్వాలియర్‌ను నియంత్రించినట్లు చూపుతున్నాయి.[1] అందువల్ల బార్డిక్ కథనం పూర్తిగా నమ్మదగినది కాదు, పరిహార నాయకులు బహుశా కచ్ఛపఘాతాలకు సామంతులుగా గ్వాలియర్‌ను పాలించి ఉండవచ్చు.[1]

రాజవంశపు చివరి పాలకుడు సులక్షణపాల, ఒక ఘోరీ దండయాత్రలో తన రాజ్యాన్ని కోల్పోయినట్లు కనిపిస్తోంది. ఘోరీ జనరల్ కుతుబుద్దీన్ ఐబక్ 1196లో గ్వాలియర్‌పై దండెత్తాడని, సులక్షణపాల (ఇతనిని తాజుల్-మాసిర్ పరిహార్ కుటుంబానికి చెందిన సోలంఖపాలగా పేర్కొంది) నుండి కప్పం వసూలు చేశాడని తాజుల్-మాసిర్ సూచిస్తుంది. ఆక్రమణదారులు అదే సంవత్సరంలో గ్వాలియర్ కోటను స్వాధీనం చేసుకున్నారు.[10][13]

కచ్ఛపఘాతాలు అంబర్ కచ్వాహాల పూర్వీకులు.[14] కచ్వాహా శాసనాలు వారి రాజవంశానికి వేరే మూలాన్ని క్లెయిమ్ చేస్తున్నప్పటికీ అంటే కచ్ఛప కుటుంబం నుండి ఉద్భవించినట్లు పేర్కొంటున్నాయి, ఇది బహుశా కచ్ఛపఘాత అనే పదానికి కుదించబడిన రూపం కావచ్చు.[15] ధోలా మారు వంటి బార్డిక్ ఖాతాల బలమైన సంప్రదాయాలు అంబర్ కచ్వాహా రాజవంశం కచ్ఛపఘాత రాజవంశపు నార్వార్ శాఖ చివరి పాలకుడైన తేజస్కరణ నుండి ఉద్భవించిందని సూచిస్తున్నాయి.[16]

పాలకులు

[మార్చు]

కచ్ఛపఘాత పాలకుల జాబితా, వారి పాలనా కాలాల అంచనాతో కింద ఇవ్వబడింది:[17]

సింహపానియా (సిహోనియా), గోపాద్రి (గ్వాలియర్) శాఖ

  • లక్ష్మణుడు (పాలన. సుమారు 950–975)
  • వజ్రదామన్ (పాలన. సుమారు 975–1000)
  • మంగళరాజ (పాలన. సుమారు 1000–1015)
  • కీర్తిరాజ (పాలన. సుమారు 1015–1035)
  • మూలదేవ (పాలన. సుమారు 1035–1055)
  • దేవపాల (పాలన. సుమారు 1055–1085)
  • పద్మపాల (పాలన. సుమారు 1085–1090)
  • మహిపాల (పాలన. సుమారు 1090–1105)
  • రత్నపాల (పాలన. సుమారు 1105–1130)
  • అజయపాల (పాలన. సుమారు 1192–1194)
  • సులక్షణపాల (పాలన. సుమారు 1196)

దుబ్కుంద (దోభా) శాఖ

  • యువరాజ (పాలన. సుమారు 1000)
  • అర్జున (పాలన. సుమారు 1015–1035)
  • అభిమన్యు (పాలన. సుమారు 1035–1045)
  • విజయపాల (పాలన. సుమారు 1045–1070)
  • విక్రమసింహ (పాలన. సుమారు 1070–1100)

నలపుర (నార్వార్) శాఖ

  • గగనసింహ (పాలన. సుమారు 1075–1090)
  • శారదసింహ (పాలన. సుమారు 1090–1105)
  • వీరసింహ (పాలన. సుమారు 1105–1125)
  • తేజస్కరణ

కళ, వాస్తుశిల్పం

[మార్చు]
కచ్ఛపఘాత రాజు దేవపాల (పాలన. సుమారు 1055 – 1075) నిర్మించిన మిటావోలి గ్రామంలోని చౌసత్ యోగిని ఆలయం.[18]

ఈ రాజవంశం శైవాన్ని, వైష్ణవాన్ని ఆదరించింది, కానీ బౌద్ధం, జైనమతాల పట్ల సహనంతో ఉండేది. కడ్వాహాలో వీరి పాలనా కాలంలో అనేక దేవాలయాలు నిర్మించబడ్డాయి.[5][19]

గ్వాలియర్ కచ్ఛపఘాతాలు వారి కళ, వాస్తుశిల్పానికి ప్రత్యేకంగా ప్రసిద్ధి చెందారు.[6] కచ్ఛపఘాత పాలకుడు మహిపాల గ్వాలియర్‌లో సాస్‌బాహు ఆలయాన్ని నిర్మించాడు. అతను గ్వాలియర్‌లో జారీ చేసిన 1093, 1104 CE నాటి రెండు గ్రాంట్ల రికార్డులు కనుగొనబడ్డాయి. అతను జారీ చేసిన అనేక వెండి, బంగారు నాణేలు కూడా కనుగొనబడ్డాయి.[20] 1194 శాసనం ధృవీకరించినట్లుగా అజయపాల (పాలన. సుమారు 1192–1194) గ్వాలియర్‌లోని గంగోలా చెరువులో పూడిక తీయించాడు.[12]

గ్వాలియర్ శాఖ నిర్మించిన ఇతర దేవాలయాలలో కింద పేర్కొన్న ప్రదేశాలలో ఉన్నవి ఉన్నాయి:

  • అశోక్ నగర్ జిల్లాలోని కడ్వాహా (కదంబగుహా)
  • సురవాయ
  • మహువా
  • శివపురి జిల్లాలోని తేరాహి (తేరంభి)
  • సిహోనియా (సింహపానియా)
  • పధావోలి
  • మొరెనా జిల్లాలోని మిటావోలి
  • భిండ్ జిల్లాలోని ఖేరట

మూలాలు

[మార్చు]
  1. 1 2 3 4 5 Mysore Ramsharma 1970, p. 134.
  2. ↑ Schwartzberg, Joseph E. (1978). A Historical atlas of South Asia. Chicago: University of Chicago Press. p. 37, 147. ISBN 0226742210. Archived from the original on 6 February 2022. Retrieved 24 January 2023.
  3. ↑ Eaton, Richard M. (25 July 2019). India in the Persianate Age: 1000–1765 (in ఇంగ్లీష్). Penguin UK. p. 38. ISBN 978-0-14-196655-7.
  4. ↑ Om Prakash Misra 2003, p. 15.
  5. 1 2 "Exploration Of Kadwaha, District Ashoknagar, Madhya Pradesh (2009–2010)". Bhopal: Archaeological Survey of India (Temple Survey Project). Archived from the original on 28 August 2016. Retrieved 9 May 2016.
  6. 1 2 3 Rahman Ali (2012). "Art of the Kachchhapaghātas in Central India: An assessment". Journal of History & Social Sciences. 3 (2).
  7. ↑ Henry Miers Elliot (1869). Memoirs on the History, Folk-Lore, and Distribution of the Races of the North Western Provinces of India. Trübner & co. p. 158.
  8. 1 2 3 Ahmed Ali 2005, p. 2.
  9. ↑ Sailendra Nath Sen 1999, p. 311.
  10. 1 2 Kalyan Kumar Chakravarty 1984, p. 91.
  11. ↑ P. C. Roy 1980, pp. 71–72.
  12. 1 2 Mysore Ramsharma 1970, p. 133.
  13. ↑ Jayapalan, N. (2001). History of India (in ఇంగ్లీష్). Atlantic Publishers & Distri. ISBN 978-81-7156-928-1.
  14. ↑ Wink, André (2002). Al-hind: The Making of the Indo-islamic World (in ఇంగ్లీష్). BRILL. p. 287. ISBN 978-90-04-09249-5.
  15. ↑ V. S. Bhatnagar 1974, p. 4.
  16. ↑ Kalyan Kumar Ganguli 1983, p. 196.
  17. ↑ Michael D. Willis 1996, p. 14.
  18. ↑ White, David Gordon (2006). Kiss of the Yogini. University of Chicago Press. p. 137. ISBN 978-0226027838. Archived from the original on 2 October 2016.
  19. ↑ Willis, Micahel D. (1996). "Architecture in Central India under the Kacchapaghata Rulers". South Asian Studies. 12: 13–32. doi:10.1080/02666030.1996.9628506.
  20. ↑ P. C. Roy 1980, pp. 70–71.

గ్రంథ పట్టిక

[మార్చు]

మరింత చదవడానికి

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=కచ్ఛపఘాత_రాజవంశం&oldid=4850285" నుండి వెలికితీశారు