కట్కరీ ప్రజలు
 ఇటుక బట్టీ వద్ద కట్కారీలు | |
| Total population | |
|---|---|
| 304,073 | |
| ముఖ్యమైన జనాభా కలిగిన ప్రాంతాలు | |
 భారతదేశం | |
| మహారాష్ట్ర | 285,334 |
| గుజరాత్ | 13,632 |
| రాజస్థాన్ | 4,833 |
| కర్ణాటక | 274 |
| భాషలు | |
| Marathi • Katkari | |
| మతం | |
| Hinduism | |
కట్కరీ (కథోడి) అనేది మహారాష్ట్ర చెందిన భారతీయ తెగ.[1][2][3] వారు షెడ్యూల్డ్ తెగ వర్గీకరించబడ్డారు.[4] వారు ద్విభాషా, మరాఠీ-కొంకణి భాషల మాండలికం అయిన కట్కరీ భాష మాట్లాడతారు, ఒకరితో ఒకరు మరాఠీ మాట్లాడే వారితో మరాఠీ మాట్లాడతారు, వారు నివసించే జనాభాలో మెజారిటీగా ఉన్నారు.[5] మహారాష్ట్రలో కట్కరీలు ఈ ఉపవర్గంలో చేర్చబడిన మరో రెండు సమూహాలతో పాటు ముఖ్యంగా బలహీనమైన గిరిజన సమూహం గుర్తించబడ్డారు. మడియా గోండ్, కోలమ్.[6][7][8] కట్కరీ విషయంలో, ఈ దుర్బలత్వం 1871 నాటి క్రిమినల్ ట్రైబ్స్ యాక్ట్ కింద బ్రిటిష్ రాజ్ జాబితా చేసిన సంచార, అటవీ నివాస ప్రజలుగా వారి చరిత్ర నుండి ఉద్భవించింది, ఈ కళంకం నేటికీ కొనసాగుతోంది.[9][10][11]
చరిత్ర
[మార్చు]కట్కారి ప్రజలు ఒకప్పుడు మహారాష్ట్రలోని పశ్చిమ కనుమలలో నివసించే అటవీ ప్రజలు. వీరికి పులి లేదా 'వాఘ్మారే' (వాఘ్ = పులి, మారే = హంతకుడు; కాబట్టి పులి హంతకుడు) వంటి అటవీ జీవులతో ప్రత్యేక సంబంధం ఉండేది. ఇది కట్కారి ప్రజల సాధారణ ఇంటిపేరు.[12] కట్కారి అనే పేరు అటవీ ఆధారిత కార్యకలాపం నుండి వచ్చింది - ఖైర్ చెట్టు (అకేసియా కేటెచు) నుండి కేటెచు (కథా) తయారు చేసి అమ్మడం. వెలింగ్ (1934, 2), 1901 జనాభా గణన డేటాను ఆధారంగా చేసుకుని, ప్రస్తుత మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలోని రాయగడ్, థానే జిల్లాల కొండ శ్రేణులు, అడవుల అంతటా కట్కారి ప్రజలు చిన్న చిన్న సమూహాలుగా 'విస్తృతంగా' విస్తరించి ఉన్నారని పేర్కొన్నారు.[13] కొందరు ప్రస్తుత గుజరాత్ రాష్ట్రంలోని దక్షిణ భాగంలోని కొండ ప్రాంతాలలో, ఇప్పుడు మహారాష్ట్రలోని నాసిక్, పూణే, ధూలే జిల్లాల అడవులలో కూడా నివసించారు.[14]
కట్కారి ప్రజలు కాటెచు, బొగ్గు, వంటచెరకు, ఇతర అటవీ ఉత్పత్తుల ఉత్పత్తి, అమ్మకం, మంచినీటి చేపల వేట, చిన్న క్షీరదాలు, పక్షుల వేట, మెట్ట వ్యవసాయం, గిరిజన, గిరిజనేతర రైతుల పొలాల్లో వ్యవసాయ కూలీగా పనిచేయడం వంటి అనేక రకాల జీవనోపాధులలో నిమగ్నమయ్యారు.[15] స్వాతంత్ర్యం తరువాత అటవీ శాఖ ఖైర్ చెట్లను నరకడాన్ని నిషేధించినప్పుడు కాటెచు తయారీ తీవ్రంగా క్షీణించింది. తరువాత అటవీ శాఖ ఢిల్లీ లేదా పోడు వ్యవసాయంపై విధించిన ఆంక్షలు[16] కట్కారి ప్రజల అటవీ ఆధారిత జీవనోపాధులను దెబ్బతీశాయి.[17] ఈ చర్యల వల్ల కట్కారి ప్రజలకు ఉపాధి, కొత్త నివాస స్థలాల కోసం కాలానుగుణంగా తరలివెళ్లడం తప్ప వేరే మార్గాలు లేకుండా పోయాయి.[18]
1950వ దశకం నుండి, కట్కారి కుటుంబాలు కొండ ప్రాంతాలలోని తమ పూర్వీకుల ప్రాంతాల నుండి మైదాన ప్రాంతాలలోని వ్యవసాయ గ్రామాల శివార్లకు శాశ్వతంగా వలస వెళ్లడం ప్రారంభించాయి. రాయగడ్ జిల్లాలోని ఖలాపూర్, సుధాగడ్, కర్జత్, పెన్, పన్వెల్ తాలూకాలతో పాటు థానే జిల్లాలోని వివిధ తాలూకాలలో, ముంబై శివార్ల వరకు ఈ ప్రాంతమంతటా ఇప్పుడు అనేక చిన్న కట్కారి కుగ్రామాలు విస్తరించి ఉన్నాయి.[12]
ప్రస్తుత పరిస్థితులు
[మార్చు]నేటి కట్కారీలు విచ్ఛిన్నమై, బాగా చెల్లాచెదురుగా ఉన్న సమాజం. వారు తమ జీవనోపాధికి, నివాసానికి ఇతరులపై ఎక్కువగా ఆధారపడి ఉంటారు. చాలా మంది కట్కారీలు భూమిలేని కార్మికులు. వారి అసలైన సంచార, అటవీ ఆధారిత జీవనోపాధులతో వారికి అడపాదడపా, బలహీనమైన సంబంధాలు మాత్రమే ఉంటాయి. చాలా మంది బృహత్ ముంబై పట్టణ, పారిశ్రామిక ప్రయోజనాలకు సేవ చేసే ఇటుక బట్టీలు, బొగ్గు యూనిట్లలో వెట్టిచాకిరి కార్మికులుగా మారిపోయారు.
జనన, మరణ రేట్లలో ప్రతిబింబించే కట్కారి ప్రజల జనాభా మార్పుల సరళి, భారతదేశంలోని 'అంతరించిపోతున్న' తెగల సమస్యలతో సరిపోలుతున్నట్లు కనిపిస్తోంది.[19]
రాయగడ్, థానే జిల్లాల్లోని కట్కారి కుగ్రామాలలో మూడింట ఒక వంతు కంటే ఎక్కువ కుల (హిందూ) గ్రామాలకు వెలుపల ఉన్న ప్రైవేట్ భూములలో ఉన్నాయి.[12] ఇటీవలి సంవత్సరాలలో, భారతదేశం శరవేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక రాజధాని సమీపంలో పెరుగుతున్న భూమి విలువలు భూ యజమానులను తమ భూమిని డెవలపర్‌లకు అమ్మేలా ప్రేరేపించాయి, ఇది కట్కారి ప్రజలను తొలగింపు ప్రమాదానికి గురిచేసింది. భూ యజమానులు నివాసితులను భయపెట్టి ఇతర ప్రదేశాలకు తరలించే ప్రయత్నంలో, మొత్తం సమాజాలు ముళ్ల తీగ కంచెలతో చుట్టుముట్టబడ్డాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో, ఇళ్లను నేలమట్టం చేసి, కుటుంబాలను బలవంతంగా తరలించారు. ఇది అంతర్జాతీయ వాణిజ్య ప్రయోజనాల కంటే దేశీయ ఉన్నత వర్గాల ప్రమేయంతో జరుగుతున్న ఒక రకమైన భూకబ్జా.
తమ కుగ్రామాల్లోనే ఉండిపోవడానికి కట్కారిలు చేస్తున్న పోరాటం, పట్టణ మురికివాడల నివాసులు[20][21] లేదా భారీ అభివృద్ధి ప్రాజెక్టుల వల్ల స్థానభ్రంశం చెందిన మారుమూల ప్రాంతాల్లోని ఆదివాసులు ఎదుర్కొంటున్న భూ యాజమాన్య సమస్యలకు[22][23] ఒక ముఖ్యమైన భిన్నత్వాన్ని అందిస్తుంది. మెగా-ప్రాజెక్టుల వల్ల ప్రభావితమైన ఆదివాసుల వలె కాకుండా, సూక్ష్మ స్థాయిలో ఉన్న అనూహ్య శక్తులు కట్కారిలను వారి ఇళ్ల నుండి - అస్తవ్యస్తంగా, ఒక్కో కుగ్రామాన్ని విడిచి వెళ్ళేలా చేస్తున్నాయి., అనేక పట్టణ మురికివాడలలోని పరిస్థితికి భిన్నంగా, కట్కారిలు ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ స్థలాలను అక్రమంగా ఆక్రమించుకోలేదు, కానీ సులభంగా బానిసలుగా మార్చగల కార్మికులు అవసరమైన భూస్వాములు, ఇతర యజమానులు ఆహ్వానించిన చోట స్థిరపడ్డారు.
వారి సేవ ఉన్నప్పటికీ, కట్కారి సమాజం గ్రామ సమాజంలో సభ్యత్వం నుండి గట్టిగా బహిష్కరించబడింది. అంటరానితనం నిర్దిష్ట వ్యక్తీకరణలు, శారీరక బహిష్కరణ, నేరస్థులుగా భావించడం, కట్కారి ఆహారపు అలవాట్ల పట్ల తీవ్ర వ్యతిరేకత వంటివి కుల ఆధారిత వ్యవసాయ వ్యవస్థ నుండి కట్కారిలను తీవ్ర దూరం చేశాయి.[11]
జనాభా గణాంకాలు
[మార్చు]భారత జనాభా లెక్కలు 2001 (భారత ప్రభుత్వం 2012) ప్రకారం, మహారాష్ట్రలో 2,35,022 మంది కట్కరీలు నివసిస్తున్నారు, వీరు ప్రధానంగా రాయగడ్, థానే జిల్లాలలో ఉన్నారు. గుజరాత్, కర్ణాటక, రాజస్థాన్ రాష్ట్రాలలో కూడా కొద్ది సంఖ్యలో కట్కరీలు నివసిస్తున్నారు.
| క్ర.సం. | జిల్లా | సంఖ్య |
|---|---|---|
| 1 | థానే (పాల్ఘర్) | 124507 |
| 2 | రాయగడ్ | 119573 |
| 3 | పూణే | 15824 |
| 4 | నాసిక్ | 10861 |
| 5 | రత్నగిరి | 6921 |
| 6 | సతారా | 3646 |
| 7 | అహ్మద్‌నగర్ | 815 |
| 8 | ముంబై శివారు ప్రాంతం | 539 |
| 9 | నందుర్బార్ | 454 |
| 10 | సింధుదుర్గ్ | 414 |
| 11 | సోలాపూర్ | 326 |
| 12 | ఔరంగాబాద్ | 197 |
| 13 | లాతూర్ | 142 |
| 14 | ధూలే | 122 |
| 15 | సాంగ్లీ | 121 |
| 16 | జల్నా | 109 |
| 17 | ముంబై | 91 |
| 18 | ఉస్మానాబాద్ | 91 |
| 19 | కొల్హాపూర్ | 86 |
| 20 | అమరావతి | 81 |
| 21 | నాగ్‌పూర్ | 79 |
| 22 | బీడ్ | 62 |
| 23 | పర్భాని | 54 |
| 24 | జల్గావ్ | 53 |
| 25 | హింగోలి | 40 |
| 26 | బుల్ధానా | 32 |
| 27 | యవత్మల్ | 26 |
| 28 | వార్ధ | 15 |
| 29 | వాషిమ్ | 13 |
| 30 | చంద్రాపూర్ | 13 |
| 31 | నాందేడ్ | 12 |
| 32 | గడ్చిరోలి | 7 |
| 33 | అకోలా | 6 |
| 34 | గోండియా | 2 |
| 35 | భండారా | 0 |
| మొత్తం | 285334 |
సంస్కృతి
[మార్చు]"పులి నోటిలో చేతులు పెట్టి, దవడలు తెరిచి, పులి పళ్ళను లెక్కిస్తాము. మేము కటకారీలం. [వాఘాచయా జబ్ద్యాత్, ఘలునీ హాత్, మోజితే దాత్, జాత్ ఆమ్చి, కట్కార్యాంచి!] -- ఒక కటకారీ సామెత.
కట్కారి ప్రజలు ఇప్పుడు అడవి ప్రజలు కానప్పటికీ, అటవీ వనరుల గురించిన వారి జ్ఞానం ఇప్పటికీ వారిలో ఉంది. అటవీ ప్రాంతాలకు దగ్గరగా నివసించే కట్కారి ప్రజలు ఇప్పటికీ 60 కంటే ఎక్కువ రకాల సాగు చేయని మొక్కలను, 75 కంటే ఎక్కువ రకాల జంతువులు, పక్షులను అద్భుతమైన చాతుర్యం, నైపుణ్యంతో సేకరించి తింటారు.[25] ఉదాహరణకు, కట్కారి మహిళలు వేసవి నెలల్లో ఉరుముల శబ్దాన్ని అనుకరించడానికి రెండు రాళ్లను రుద్దడం ద్వారా పీతలను వాటి కన్నాల నుండి బయటకు రప్పించగలరు. వర్షం రాబోతోందని పీతలు భావించి, వాటి కన్నాల నుండి బయటకు వస్తాయి, కానీ ఉరుములు సృష్టించే మనిషి చేతికి చిక్కుతాయి!
కట్కారి ప్రజల ఆహారపు అలవాట్లు వారి సామాజిక బహిష్కరణకు ఒక కారణం. భారతదేశంలో చిన్న భారతీయ పొలం ఎలుక, నల్ల ఎలుక, పెద్ద లేదా భారతీయ బందికూట్‌తో సహా ఎలుకలను తినే కొన్ని గిరిజన సమూహాలలో కట్కారి ప్రజలు ఒకరు. ఎలుకల మాంసం తినడం వల్ల తమ బలం, దీర్ఘాయువు వస్తాయని వారు నమ్ముతారు. వారు ఎలుకకు అంకితం చేస్తూ 'ఉందర్ నవమి' అనే సాంస్కృతిక పండుగను కూడా సృష్టించారు.[11]
చిత్రాలు
[మార్చు]
కట్కారి గ్రామం
ఇటుక బట్టీ వద్ద కట్కారి బాలిక.
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Amitabha Sarkar; Samira Dasgupta (1 January 2000). Ethno-Ecology of Indian Tribes: Diversity in Cultural Adaptation. Rawat. ISBN 978-81-7033-631-0. Retrieved 2 April 2013.
- ↑ Ministry of Tribal Affairs (2011). Annual Report. New Delhi: Government of India.
- ↑ Jagan Karade (July 2008). Development of scheduled castes and scheduled tribes in India. Cambridge Scholars Pub. ISBN 978-1-84718-606-5. Retrieved 2 April 2013.
- ↑ Heredia, R. and Rahul Srivastava (1994). Tribal Identity and Minority Status: The Kathkari Nomads in Transition. New Delhi: Concept Publications.
- ↑ K. S. Singh (2004). People of India: Maharashtra. Popular Prakashan. p. 965. ISBN 978-81-7991-101-3. Retrieved 2 April 2013.
- ↑ Robin D. Tribhuwan (1 January 2004). Health Of Primitive Tribes. Discovery Publishing House. p. 76. ISBN 978-81-7141-903-6. Retrieved 2 April 2013.
- ↑ "TRIBAL SUB-PLAN AREA (TSP AREA)". Government of Maharashtra.
{{cite web}}:|access-date=requires|url=(help)CS1 maint: deprecated archival service (link) - ↑ Laxmikanth. Governance In India. McGraw-Hill Education (India) Pvt Limited. pp. 14–. ISBN 978-0-07-107466-7. Retrieved 2 April 2013.
- ↑ A. N. Weling (1934). The Katkaris: A Sociological Study of an Aboriginal Tribe of the Bombay Presidency. Bombay Book Depot. Retrieved 2 April 2013.
- ↑ Heredia, R. and R. Srivastava (1994). Tribal Identify and Minority Status. New Delhi: Concept Publications.
- 1 2 3 Buckles, D. and R. Khedkar (2013). Fighting Eviction: Tribal Land Rights and Research-in-Action. New Delhi: Cambridge University Press.
- 1 2 3 Buckles, D. and R. Khedkar (2013). Fighting Eviction: Tribal Land Rights and Research-in-Action. New Delhi: Cambridge University Press.Buckles, D. and R. Khedkar (2013). Fighting Eviction: Tribal Land Rights and Research-in-Action. New Delhi: Cambridge University Press.
- ↑ A. N. Weling (1934). The Katkaris: A Sociological Study of an Aboriginal Tribe of the Bombay Presidency. Bombay Book Depot. Retrieved 2 April 2013.A. N. Weling (1934). The Katkaris: A Sociological Study of an Aboriginal Tribe of the Bombay Presidency. Bombay Book Depot. Retrieved 2 April 2013.
- ↑ Y. P. S. Tomar; Robin D. Tribhuwan (2004). Development of Primitive Tribes in Maharashtra: Status, Continuity, and Change. Tribal Research & Training Institute. Retrieved 2 April 2013.
- ↑ Rudolf C. Heredia; Rahul Srivastava (1 January 1994). Tribal identity and minority status: the Kathkari nomads in transition. Concept Pub. Co. ISBN 978-81-7022-550-8. Retrieved 2 April 2013.
- ↑ Richard H. Grove; Vinita Damodaran; Satpal Sangwan (28 May 1998). Nature & the orient. Oxford University Press. p. 708. ISBN 978-0-19-563896-7. Retrieved 2 April 2013.
- ↑ Dalvi, Surekha. "In Search of Justice: Tribal Communities and Land Rights in Coastal Maharashtra".
- ↑ Sathe, M.D. (July 30, 1988). "Katkari Labour in Charcoal Making".
- ↑ Maharatna, Arup (2005). Deomographic Perspectives on India's Tribes. New Delhi: Oxford University Press.
- ↑ Council for Social Development (2010). India Social Development Report 2010: The Land Question and the Marginalized. New Delhi: Oxford University Press.
- ↑ Nijman, Jan. "Against the Odds: Slum Rehabilittion in Neoliberal Mumbai".
- ↑ Amita Baviskar (1 December 2004). In The Belly Of The River: Tribal Conflicts Over Development In The Narmada Valley. Oxford University Press India. ISBN 978-0-19-567136-0. Retrieved 2 April 2013.
- ↑ Gosh, Kaushik. "Between Global Flows and Local Dams: Indigenousness, Locality, and the Transnational Sphere in Kharkhand, India".
- ↑ "Districtwise Major Tribes in Maharashtra State (As per Census 2011)" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2022-03-31.
- ↑ Khedhar, Rajeev (2002). The Role of Uncultivated Foods in the Food Security of Tribal Communities of Raigad District. Hyderabad/Dhaka: South Asia Network on Food, Ecology and Culture.