కమలేశ్వర్

కమలేశ్వర్
జననం	కమలేశ్వర్ ప్రసాద్ సక్సేనా (1932-01-06)1932 జనవరి 6 మెయిన్‌పురి, యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్, బ్రిటిష్ ఇండియా
మరణం	2007 జనవరి 27(2007-01-27) (వయసు: 75) ఫరీదాబాద్, హర్యానా, భారతదేశం
కలం పేరు	కమలేశ్వర్
వృత్తి	రచయిత, స్క్రీన్ రైటర్, విమర్శకుడు
పూర్వ విద్యార్థి	అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం
కాల వ్యవధి	1954–2006
సాహిత్య ప్రక్రియ	నవల, చిన్న కథ, వ్యాసం, చిత్రానువాదం (screenplay)
సాహిత్య ఉద్యమం	నయీ కహానీ
ప్రసిద్ధ రచనలుs	కిత్నే పాకిస్థాన్ (2000)
ప్రసిద్ధ పురస్కారాలు	సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2003) పద్మ భూషణ్ (2005)

కమలేశ్వర్ ప్రసాద్ సక్సేనా (6 జనవరి 1932 – 27 జనవరి 2007), ఇతను తన కలం పేరు కమలేశ్వర్ తో ప్రసిద్ధి చెందారు. ఇతను 20వ శతాబ్దపు ప్రముఖ భారతీయ హిందీ రచయిత. రచయితగానే కాకుండా భారతీయ సినిమా, టెలివిజన్ రంగంలో స్క్రీన్ రైటర్‌గా కూడా పనిచేశారు. ఇతని రచనలలో ఆంధీ, మౌసమ్, ఛోటీ సీ బాత్, రంగ్ బిరంగి వంటి సినిమాలు బాగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. 2003లో ఇతను రాసిన కిత్నే పాకిస్థాన్ (తెలుగులో 'ఎన్ని పాకిస్థాన్‌లు?') నవలకు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు లభించింది. 2005లో భారత ప్రభుత్వం ఇతనిని పద్మ భూషణ్ పురస్కారంతో గౌరవించింది.

మోహన్ రాకేశ్, నిర్మల్ వర్మ, రాజేంద్ర యాదవ్, భీష్మ సహానీ వంటి ప్రముఖ హిందీ రచయితల సరసన కమలేశ్వర్ నిలుస్తారు. వీరు స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వం ఉన్న పాత పద్ధతులను వీడి, స్వాతంత్ర్యానంతర భారతదేశపు కొత్త పోకడలను, సున్నితమైన అంశాలను ప్రతిబింబించేలా 1950లలో 'నయీ కహానీ' (కొత్త కథ) ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించారు.

జీవిత చరిత్ర

ప్రారంభ జీవితం, విద్య

కమలేశ్వర్ ప్రసాద్ సక్సేనా ఉత్తర ప్రదేశ్ లోని మెయిన్‌పురి జిల్లాలో జన్మించారు. అక్కడే తన బాల్యాన్ని గడిపారు. 1948లో ఇతని మొదటి కథ "కామ్రేడ్" ప్రచురితమైంది.

తరువాత ఇతను అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి హిందీ సాహిత్యంలో పట్టభద్రుడై, మాస్టర్స్ డిగ్రీని పొందారు. విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడే ఇతని మొదటి నవల 'బద్నామ్ గలీ' ప్రచురితమైంది. అలహాబాద్ లోనే ఇతను తన సాహిత్య ప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించారు.

వృత్తి జీవితం

ప్రారంభంలో ప్రూఫ్ రీడర్‌గా పనిచేసిన కమలేశ్వర్, 1950ల చివరలో 'విహాన్' అనే సాహిత్య పత్రికకు ఎడిటర్ అయ్యారు. ఆ తర్వాత 'నయీ కహానియా' (1963–66), 'సారిక' (1967–78), 'గంగ' (1984–88) వంటి అనేక పత్రికలకు ఎడిటర్‌గా పనిచేశారు. అలాగే 'దైనిక్ జాగరణ్' (1990–92), 'దైనిక్ భాస్కర్' (1996–2002) వంటి దినపత్రికలకు సంపాదకత్వం వహించారు. 'సారిక' పత్రిక ద్వారా మరాఠీ దళిత రచయితలను, ముస్లిం సాహితీవేత్తలను ప్రోత్సహించి హిందీ పాఠకులకు కొత్త ప్రపంచాన్ని పరిచయం చేశారు.

సినిమాలు

1970లలో ఇతను బాంబే (ముంబై) కు మారి హిందీ సినిమాలకు కథలు, సంభాషణలు రాయడం ప్రారంభించారు. సుమారు 75 చిత్రాలకు ఇతను పనిచేశారు. ఇందులో గుల్జార్ దర్శకత్వంలో వచ్చిన ఆంధీ, మౌసమ్, బసు ఛటర్జీ సినిమాలైన ఛోటీ సీ బాత్, రంగ్ బిరంగి వంటివి ఉన్నాయి. 1979లో వచ్చిన పతి పత్నీ ఔర్ వో సినిమాకు గాను ఇతనికి ఉత్తమ స్క్రీన్‌ప్లే విభాగంలో ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డు లభించింది.

టెలివిజన్

1980–82 కాలంలో ఇతను భారత జాతీయ టెలివిజన్ ఛానల్ అయిన దూరదర్శన్ అడిషనల్ డైరెక్టర్ జనరల్‌గా పనిచేశారు. ఇతని హయాంలోనే టీవీ నెట్‌వర్క్ దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించింది. 'చంద్రకాంత', 'యుగ్' వంటి అనేక టీవీ సీరియళ్లకు ఇతను కథలు అందించారు. దూరదర్శన్‌లో 'పరిక్రమ' అనే టాక్ షోను హోస్ట్ చేశారు.

మరణం

అనేక సంవత్సరాలుగా అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్న కమలేశ్వర్, 27 జనవరి 2007న ఫరీదాబాద్ లో గుండెపోటుతో మరణించారు.

సాహిత్య రచనలు (కొన్ని)

• కిత్నే పాకిస్థాన్ (నవల)
• ఏక్ సడక్ సత్తావన్ గలియాన్
• కాళీ ఆంధీ
• రాజా నిర్బన్సియా
• కస్బే కా ఆద్మీ
• ఖోయీ హుయీ దిశాయేన్
• మాన్స్ కా దరియా

ఫిల్మోగ్రఫీ (కొన్ని ముఖ్యమైనవి)

• సారా ఆకాశ్ (1969) (సంభాషణలు)
• ఆంధీ (1975) (కథ)
• మౌసమ్ (1975) (కథ)
• ఛోటీ సీ బాత్ (1975) (స్క్రీన్ ప్లే & సంభాషణలు)
• ది బర్నింగ్ ట్రైన్ (1980) (సంభాషణలు)
• సౌతెన్ (1983) (సంభాషణలు)
• రంగ్ బిరంగి (1983) (కథ)

వెలుపలి లింకులు

• ఇంటర్నెట్ మూవీ డేటాబేసు లో కమలేశ్వర్ పేజీ