Jump to content

కరూన్ నది

వికీపీడియా నుండి
కరూన్
కరూన్ నది పటం
పటం
స్థనిక పేరుکارون  (Persian)
స్థానం
దేశంఇరాన్
ప్రావిన్సులుచహార్మహల్, బఖ్తియారి, ఖుజెస్టాన్
నగరాలుషుష్తర్, అహ్వాజ్, ఖోర్రమ్‌షహర్
భౌతిక లక్షణాలు
మూలంజర్డ్ కుహ్
 • స్థానంజాగ్రోస్, ఖుజెస్టాన్
సముద్రాన్ని చేరే ప్రదేశంఅర్వంద్ రౌద్
 • స్థానం
ఖోర్రమ్‌షహర్
 • ఎత్తు
0 m (0 ft)
ప్రవాహం 
 • స్థానంఅహ్వాజ్
 • సగటు575 m3/s (20,300 cu ft/s)
 • కనిష్టం26 m3/s (920 cu ft/s)[1]
 • గరిష్టం2,995 m3/s (105,800 cu ft/s)[1]

కరూన్[2] (Persian: کارون, IPA: [kɒːˈɾuːn]), ప్రాచీన గ్రీకు భాషలో యూలేయస్ (Greek: Εὔλαιος లేదా Εὐλαῖος), హీబ్రూ భాషలో ఉలై (Hebrew: אולי) అని పిలువబడే ఈ నది, ఇరాన్లో అత్యధిక జలప్రవాహం కలిగిన నది, అలాగే దేశంలో నౌకాయానానికి అనుకూలమైన ఏకైక నది. దీని పొడవు 950 కి.మీ. కరూన్ నది జాగ్రోస్ పర్వతశ్రేణిలోని బఖ్తియారి ప్రాంతంలోని జర్డ్ కుహ్ పర్వతాలలో పుట్టి, డెజ్, కుహ్రాంగ్ వంటి అనేక ఉపనదులను స్వీకరిస్తుంది. అనంతరం ఇది ఇరాన్‌లోని ఖుజెస్టాన్ ప్రావిన్స్ రాజధాని అహ్వాజ్ నగరంమీదుగా ప్రవహించి, చివరకు అర్వంద్ రూద్ (షట్ అల్ అరబ్)లో కలుస్తుంది.[3]

కరూన్ నది తరువాత పర్షియన్ గల్ఫ్ వైపు ప్రవహిస్తూ, తన డెల్టా ప్రాంతంలో రెండు ప్రధాన శాఖలైన బహ్మన్షీర్, హఫ్ఫార్లుగా విడిపోతుంది. ఇవి తరువాత అర్వంద్ రూద్లో కలసి పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో ప్రవేశిస్తాయి. కరూన్ నది యొక్క ఈ రెండు శాఖల మధ్యలో ప్రముఖమైన అబాదాన్ ద్వీపం ఉంది.[3] నౌకాశ్రయ నగరమైన ఖోర్రమ్‌షహర్ హఫ్ఫార్ శాఖ ద్వారా అబాదాన్ ద్వీపం నుండి వేరుచేయబడింది.

పేరు

[మార్చు]

ప్రాచీన శాస్త్రీయ కాలంలో కరూన్ నది పాసిటిగ్రిస్ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది. మధ్యయుగ, ఆధునిక కాలాల్లో ఉపయోగంలోకి వచ్చిన "కరూన్" అనే పేరు, ఈ నదికి చెందిన రెండు ప్రధాన ఉపనదులలో ఒకటైన కుహ్రాంగ్ అనే పేరులోనుంచి రూపాంతరం చెందింది. జాన్ గోర్డన్ లోరిమర్ తన గజెటియర్ ఆఫ్ ది పర్షియన్ గల్ఫ్, ఒమాన్ అండ్ సెంట్రల్ అరేబియా గ్రంథంలో, ఈ నది మధ్యయుగ అరబ్, పర్షియన్ భూగోళ శాస్త్రవేత్తలకు "దుజైల్" అనే పేరుతో కూడా తెలిసినదని పేర్కొన్నాడు. దీనిని "చిన్న టైగ్రిస్" అని అనువదించవచ్చు.

ప్రవాహ మార్గం

[మార్చు]
మస్జిద్ సోలేమాన్ సమీపంలోని ఆనకట్ట ప్రాంతం

ఈ నది పశ్చిమ ఇరాన్‌లోని జాగ్రోస్ పర్వతాలులో, 4,221 m (13,848 ft) ఎత్తైన జర్డ్-కుహ్ పర్వతపు వాలువుల వద్ద ఉద్భవిస్తుంది. నది దక్షిణ, పశ్చిమ దిశలలో అనేక ప్రధాన పర్వత శ్రేణుల గుండా ప్రవహిస్తూ, దక్షిణ తీరంలో వనక్, ఉత్తర తీరంలో బాజోఫ్ట్ నదుల నుండి అదనపు జలాలను స్వీకరిస్తుంది. ఈ ఉపనదులు కరూన్-4 ఆనకట్టకు ఎగువన ఉన్న పరీవాహక ప్రాంతానికి జలాలను అందిస్తాయి. అక్కడి నుండి 25 kilometres (16 mi) దిగువకు ప్రవహించిన తర్వాత, కరూన్ నది కరూన్-3 ఆనకట్ట వల్ల ఏర్పడిన జలాశయంలో విస్తరిస్తుంది.

ఖెర్సాన్ నది ఆగ్నేయ దిశనుండి ఒక సన్నని లోయ గుండా ప్రవహిస్తూ జలాశయంలో కలుస్తుంది. అనంతరం నది వాయవ్య దిశగా ఇజెహ్ ప్రాంతాన్ని దాటి, చివరకు సుస్సాన్ మైదానంలో వంకరలతో ప్రవహిస్తుంది. తరువాత కరూన్ ఉత్తర దిశగా తిరిగి షహీద్ అబ్బాస్‌పూర్ ఆనకట్ట (కరూన్-1) జలాశయంలో ప్రవేశిస్తుంది. ఈ ఆనకట్ట నది యొక్క దక్షిణ పశ్చిమ లోయను ముంచెత్తుతుంది. అక్కడి నుండి కరూన్ నది దక్షిణ పశ్చిమ దిశగా ప్రవహించి మస్జిద్ సోలేమాన్ ఆనకట్ట (కరూన్-2) జలాశయంలోకి చేరి, తరువాత వాయవ్య దిశగా తిరుగుతుంది.

చివరకు నది పర్వత పాద ప్రాంతాలను విడిచి, షుష్తర్ సమీపంలో డెజ్ నదితో సంగమించి, అక్కడినుంచి దక్షిణ పశ్చిమ దిశగా మళ్లి అహ్వాజ్ నగరాన్ని రెండు భాగాలుగా విభజిస్తూ ప్రవహిస్తుంది. అనంతరం వ్యవసాయ భూముల గుండా దక్షిణ దిశగా ప్రవహించి ఖోర్రమ్‌షహర్ వద్ద అర్వంద్ రూద్లో కలుస్తుంది. అక్కడ కరూన్ జలాలు టైగ్రిస్, యూఫ్రటీస్ నదుల జలాలతో కలిసి, ఆగ్నేయ దిశగా మళ్లి పర్షియన్ గల్ఫ్లో ప్రవేశిస్తాయి.[4][5]

పరీవాహక ప్రాంతం

[మార్చు]
కరూన్ నది పరీవాహక ప్రాంతం (ముదురు ఆకుపచ్చ రంగులో)
అహ్వాజ్ నగర సమీపంలోని కరూన్ నది

ఇరాన్‌లో అత్యధిక జలప్రవాహం కలిగిన నదిగా కరూన్ నది ప్రసిద్ధి చెందింది. దీని పరీవాహక ప్రాంతం ఇరాన్‌కు చెందిన రెండు ప్రావిన్సులలో విస్తరించి, మొత్తం 65,230 square kilometres (25,190 mi2) వైశాల్యాన్ని ఆక్రమించింది. ఈ నది సుమారు 950 kilometres (590 mi) పొడవు కలిగి ఉండి, సగటున 575 cubic metres per second (20,300 cu ft/s) జలప్రవాహాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఈ నది ఒడ్డున ఉన్న అతిపెద్ద నగరం అహ్వాజ్, దీని జనాభా 13 లక్షలకు పైగా ఉంటుంది. ఇతర ముఖ్య నగరాలలో షుష్తర్, ఖోర్రమ్‌షహర్ (నౌకాశ్రయం), మస్జిద్-సోలేమాన్,, ఇజెహ్ ఉన్నాయి.

ఖుజెస్టాన్ ప్రాంతంలోని రవాణా వ్యవస్థ, వనరులు అన్నీ ఒక విధంగా కరూన్ నదితో అనుసంధానమై ఉన్నాయి. బ్రిటిష్ వారు మస్జిద్ సోలేమాన్ వద్ద చమురును కనుగొన్నప్పటి నుండి, కరూన్ నది పర్షియన్ గల్ఫ్ వరకు పెట్రోలియం రవాణాకు ముఖ్య మార్గంగా మారింది. ఇప్పటికీ ఇది ఒక ప్రధాన వాణిజ్య జలమార్గంగా కొనసాగుతోంది.[6]

కరూన్ నది జలాలు పరిసర మైదానాలలోని 280,000 hectares (690,000 acres) కంటే ఎక్కువ భూమికి నీటిపారుదలను అందిస్తున్నాయి. అదనంగా మరో 100,000 hectares (250,000 acres) భూమికి నీటిపారుదల అందించేందుకు ప్రణాళికలు రూపొందించబడ్డాయి.[7]

చరిత్ర

[మార్చు]
జ్యామితీయ అలంకరణలతో కూడిన టెర్రకోట పాత్ర. సుసా-I కాలం (క్రీ.పూ. 4200–3800) - లూవ్ర్ మ్యూజియం

కరూన్ నది సుసా మైదాన ప్రాంతానికి సమీపంగా ప్రవహిస్తుంది. ఈ ప్రాంతంలో క్రీ.పూ. ఐదవ సహస్రాబ్దానికి చెందిన ప్రాచీన నాగరికతలు వెలసాయి. దక్షిణాన అదే కాలానికి చెందిన కొత్తగా గుర్తించబడిన జొహ్రెహ్ నది మైదాన నాగరికత కూడా ఉంది. జొహ్రెహ్ నది సమీపంలో తవ్వకాలలో బయటపడుతున్న ప్రధాన పురాతన స్థలం తల్-ఎ చోగా సోఫ్లా (fa). దీనికి సుసా ప్రాంతంతో అనేక సారూప్యతలు ఉన్నాయి.[8]

తరువాత కాలంలో కరూన్ లోయలో ఎలామైట్ నాగరికత అభివృద్ధి చెందింది. ఇది సుమారు క్రీ.పూ. 2700 ప్రాంతంలో శక్తివంతమైన నాగరికతగా ఎదిగింది. చరిత్రలో అనేక సందర్భాల్లో మెసొపొటేమియాకు చెందిన ఉర్, బాబిలోన్ వంటి నాగరికతలు ఎలామైట్లను ఓడించి, కరూన్ ప్రాంతం, ఆధునిక ఖుజెస్టాన్‌పై ఆధిపత్యం సాధించాయి. అయినప్పటికీ, ఎలామైట్ సామ్రాజ్యం క్రీ.పూ. 640 వరకు కొనసాగింది. ఆ తరువాత అస్సీరియాన్లు దానిని ఆక్రమించారు. డెజ్, కార్కెహ్ నదుల మధ్య, ఆధునిక షుష్ సమీపంలో ఉన్న సుసా నగరం, ఆక్రమణదారుల చేత నాశనం చేయబడే ముందు ఎలామైట్ల ప్రధాన నగరాలలో ఒకటిగా ఉండేది.[9]

రాత్రివేళ కరూన్ నది

ఈ నదిపై నిర్మించబడిన తొలి ప్రధాన వంతెనను రోమన్ బందీలు నిర్మించారు. వారిలో రోమన్ చక్రవర్తి వాలేరియానస్ కూడా ఉన్నాడు. ఈ నిర్మాణం ససానియన్ కాలంలో జరిగిందని భావిస్తారు. అందువల్ల షుష్తర్‌లోని ఆ వంతెన, ఆనకట్టకు బంద్-ఎ కైసర్ (“సీజర్ ఆనకట్ట”) అనే పేరు వచ్చింది. ఇది క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దానికి చెందినది.

ఈడెన్ తోట యొక్క స్థానం, మూలాలపై ఉన్న అనేక సిద్ధాంతాలలో రెండింటి ప్రకారం, కరూన్ నదిని గిహోన్ నదిగా భావిస్తారు. ఈ గిహోన్ నది బైబిల్‌లోని ఆదికాండములో పేర్కొనబడింది.[10] పురావస్తు శాస్త్రవేత్త జ్యూరిస్ జరిన్స్ ప్రతిపాదించిన అత్యంత బలమైన సిద్ధాంతం ప్రకారం, ఈడెన్ తోట పర్షియన్ గల్ఫ్ ఉత్తర అంచులో ఉండేది. దానికి టైగ్రిస్, యూఫ్రటీస్, గిహోన్ (కరూన్), పిషోన్ (వాడి అల్-బాతిన్) అనే నాలుగు నదులు జలాలను అందించేవి.

1888లో, దక్షిణ ఇరాన్లో బ్రిటిష్ ప్రభావం పెరుగుతున్న సమయంలో, లించ్ బ్రదర్స్ సంస్థ ఖోర్రమ్‌షహర్, అహ్వాజ్ మధ్య కరూన్ నదిపై మొదటి నియమిత ఆవిరి నౌకా రవాణా సేవను ప్రారంభించింది.[11]

ఈ నది పేరు, దాని మూలస్థానమైన కుహ్రాంగ్ పర్వత శిఖరం నుండి ఉద్భవించింది.

గ్రాస్: ఎ నేషన్'ס బ్యాటిల్ ఫర్ లైఫ్ (1925) అనే డాక్యుమెంటరీ చిత్రం, బఖ్తియారి తెగ ఈ నదిని దాటిన కథను వివరిస్తుంది.

ఖోర్రమ్‌షహర్లో కరూన్ నదిపై పాడుబడిన నౌకలు, వంతెన

ఇరాన్–ఇరాక్ యుద్ధం సమయంలో, ఇక్కడే ఇరాన్ ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ సాయుధ దళాలు ప్రారంభ దశలో జరిగిన ఇరాకీ దళాల ముందడుగును అడ్డుకున్నాయి. పరిమిత సైనిక వనరులతో ఉన్న ఇరాన్, వేలాది బసీజ్ (ప్రజా సమీకరణ దళం లేదా ప్రజల సైన్యం) స్వచ్ఛంద కార్యకర్తలను ఉపయోగించి "హ్యూమన్ వేవ్" దాడులను చేపట్టింది.

2009 సెప్టెంబరులో, దక్షిణ ఇరాక్‌లోని బస్రా ప్రావిన్స్‌లోని మూడు జిల్లాలను విపత్తు ప్రభావిత ప్రాంతాలుగా ప్రకటించారు. ఇందుకు కారణం ఇరాన్ కరూన్ నదిపై కొత్త ఆనకట్టలను నిర్మించడం. ఈ ఆనకట్టల వల్ల అర్వంద్ రూద్ (షట్ అల్ అరబ్)లో ఉప్పుదనం పెరిగి, వ్యవసాయ భూములు నాశనమయ్యాయి. అలాగే పశుసంపదకు కూడా ముప్పు ఏర్పడింది. ఈ పరిస్థితుల కారణంగా ఆ ప్రాంత ప్రజలు తమ నివాసాలను విడిచిపెట్టవలసి వచ్చింది.[12]

ఆనకట్టలు

[మార్చు]
కరూన్ నదిపై నిర్మించిన అనేక పెద్ద జలవిద్యుత్ ఆనకట్టలలో ఒకటైన కరూన్-3 ఆనకట్ట

కరూన్ నదిపై అనేక ఆనకట్టలు నిర్మించబడ్డాయి. ఇవి ప్రధానంగా జలవిద్యుత్ ఉత్పత్తి చేయడం, అలాగే వరద నియంత్రణ కోసం నిర్మించబడ్డాయి. గోట్వాండ్ ఆనకట్ట, మస్జిద్ సోలేమాన్ ఆనకట్ట, కరూన్-1 (షహీద్ అబ్బాస్‌పూర్ ఆనకట్ట), కరూన్-3,, కరూన్-4 ఆనకట్టలు అన్నీ ప్రధాన నదీ ప్రవాహంపై నిర్మించబడ్డాయి. వీటిలో చాలా ఆనకట్టలు ఇరాన్ వాటర్ అండ్ పవర్ రిసోర్సెస్ డెవలప్‌మెంట్ కంపెనీ ఆధీనంలో ఉన్నాయి. కరూన్-2 ఆనకట్టను షహీద్ అబ్బాస్‌పూర్, కరూన్-3 మధ్యనున్న సుస్సాన్ మైదానంలో నిర్మించే అవకాశాన్ని పరిశీలించారు. అయితే పురావస్తు ప్రదేశాలు మునిగిపోయే ప్రమాదం ఉన్నందున ఈ ప్రాజెక్టు ఇంకా పరిశీలన దశలోనే ఉంది.[13]

కరూన్-4కు ఎగువన కరూన్-5 ఆనకట్ట నిర్మాణ ప్రతిపాదన కూడా ఉంది.[14] మస్జిద్ సోలేమాన్,[15] షహీద్ అబ్బాస్‌పూర్,, కరూన్-3[16] ఆనకట్టలు ఒక్కొక్కటి 1,000–2,000 మెగావాట్ల విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేస్తాయి. ఇవి ఇరాన్ విద్యుత్ గ్రిడ్‌లోని పీకింగ్ పవర్ అవసరాలను తీర్చేందుకు ఉపయోగపడుతున్నాయి. కరూన్-4 పూర్తయిన తర్వాత అది కూడా 1,000 మెగావాట్ల విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేయనుంది.[17]

నది ఉపనదులపై కూడా అనేక ఆనకట్టలు ఉన్నాయి. డెజ్ ఆనకట్ట, బఖ్తియారి ఆనకట్ట (నిర్మాణంలో),, ఖెర్సాన్-3 ఆనకట్ట (నిర్మాణంలో) వాటిలో ముఖ్యమైనవి. ఖెర్సాన్ 1, ఖెర్సాన్ 2, జలాకి, లిరో, రౌద్‌బార్ లోరెస్టాన్, బాజోఫ్ట్ తదితర ఆనకట్టలు ప్రతిపాదించబడ్డాయి.[14]

కరూన్ నదిపై నిర్మించిన ఆనకట్టలు నదిలోని అవక్షేపాల రవాణా విధానంపై, అలాగే నదీ పర్యావరణ వ్యవస్థపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపించాయి. ఈ ప్రాజెక్టుల కారణంగా వేలాది మంది నివాసితులను ఇతర ప్రాంతాలకు తరలించాల్సి వచ్చింది.

సంస్కృతిలో

[మార్చు]

జ్యూరిస్ జరిన్స్, ఇతర పండితులు కరూన్ నదిని ఈడెన్‌కు చెందిన నాలుగు నదులలో ఒకటిగా గుర్తించారు. ఆ నాలుగు నదులు గిహోన్ (కరూన్), టైగ్రిస్, యూఫ్రటీస్,, వాడి అల్-బాతిన్ లేదా కార్కెహ్ అని భావిస్తారు.

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. 1 2 "Karun River at Ahvaz". River Discharge Database. Center for Sustainability and the Global Environment. 1965–1984. the original నుండి 2010-06-20 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-03-15.
  2. ↑ ఇదిని కరూన్ లేదా కరౌన్ అని కూడా వ్రాస్తారు.
  3. 1 2 Karun River, Encyclopædia Iranica at http://www.iranicaonline.org/articles/karun
  4. ↑ "Regional generalization of flood characteristics in Karun River basin" (PDF). Flow Regimes from International Experimental and Network Data. International Association of Hydrological Sciences. 1994. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-03-14.
  5. ↑ "Karun River". Encyclopædia Britannica. Universitat de València. the original నుండి 2012-02-22 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-03-14.
  6. ↑ "Province of Khuzestan". Cities/Provinces of Iran. Iran Chamber Society. the original నుండి 2014-08-11 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-03-15.
  7. ↑ "Study and Executive Projects of Irrigation and Drainage Networks". Water Department. Khuzestan Water and Power Authority. the original నుండి 2007-08-28 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-03-15.
  8. ↑ Moghaddam, A. (2016). A fifth-millennium BC cemetery in the north Persian Gulf: The Zohreh Prehistoric Project. Antiquity, 90(353), E3. doi:10.15184/aqy.2016.166
  9. ↑ Shahmiri, Cyrus. "Elamite Empire". History of Iran. Iran Chamber Society. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-03-14.
  10. ↑ "రెండవ నది పేరు గిహోన్; అది కుష్ దేశం అంతటినీ చుట్టి ప్రవహించును." (ఆదికాండము 2:13)
  11. ↑ Abrahamian, Ervand (2008). A History of Modern Iran. Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 37. ISBN 978-0-521-82139-1. OCLC 171111098.
  12. ↑ "Basra province incapable of responding to crisis". Homepage.eircom.net. 2009-09-08. ఒరిజినల్ నుండి 2012-02-20 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2009-09-08.
  13. ↑ "Karun-2 Dam continues tragedy of cultural destruction at ancient Izeh". Archaeonews. 2006-09-19. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-03-14.
  14. 1 2 Karun & Dez Development Exploitation (Map). Cartography by Iran Water & Power Resources Development Co. Masjed Soleiman Project. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-03-14.
  15. ↑ "Masjed Soleiman Project: Technical Info". Masjed Soleiman Project. Iran Water and Power Resources Development Co. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-03-14.
  16. ↑ "Karun 3 Project: Technical Info". Karun 3 Project. Iran Water and Power Resources Development Co. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-03-14.
  17. ↑ "Karun 4 Project: Technical Info". Karun 4 Project. Iran Water and Power Resources Development Co. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-03-14.

ఆధారాలు

[మార్చు]
  • Karun-3, Dam and Hydroelectric Power Plant, History.
  • N. Jafarzadeh, S. Rostami, K. Sepehrfar, and A. Lahijanzadeh, Identification of the Water Pollutant Industries in Khuzastan Province, Iranian Journal of Environmental Health Science & Engineering, Vol. 1, No. 2, pp. 36–42 (2004).

బాహ్య లంకెలు

[మార్చు]

Media related to Karun River at Wikimedia Commons

  • కరూన్ నది మరిన్ని చిత్రాలు, Tishineh
  • కరూన్ నది మడులు, సమాచార పత్రం, BirdLife International.

30°25′39″N 48°09′55″E / 30.4275°N 48.1653°E / 30.4275; 48.1653

"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=కరూన్_నది&oldid=4883406" నుండి వెలికితీశారు