కర్ణీ మాత
| కర్ణీ మాత | |
|---|---|
 | |
| శక్తి, విజయ దేవత హింగ్లాజ్ మాత అవతారం | |
| ఇతర పేర్లు | రిద్ధి బైసా |
| దేవనాగరి | करणी माता |
| అనుబంధం | |
| నివాసం | పశ్చిమ రాజస్థాన్ (మార్వార్) |
| ఆయుధములు | త్రిశూలం |
| గుర్తులు | గద్ద (సావళీ) |
| తల్లిదండ్రులు | మెహాజీ కిణియా, దేవల్ బాయి |
| వాహనం | సింహం, ఇరువైపులా గద్దలతో |
కర్ణీ మాత (హిందీ: करणी माता), భగవతి కర్ణీజీ మహారాజ్ అని కూడా పిలువబడే ఆమె, భగవతి, మెహాయి, జగదంబా, కిణియాణీ వంటి అనేక పేర్లతో ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె శక్తి, విజయంకు ప్రతీకగా భావించబడే ఒక హిందూ దేవత.[1] పశ్చిమ రాజస్థాన్లో 14వ నుండి 16వ శతాబ్దాల మధ్య జీవించిన యోధ-సాధ్విగా ఆమెను వర్ణిస్తారు. కర్ణీ మాత ఉత్తర-పశ్చిమ భారతదేశంలోని రాజపుత్రులు, చారణుల కులదేవతగా పూజించబడుతుంది. సాగతి సంప్రదాయంలో ఆమెను హింగ్లాజ్ మాత లేదా దుర్గాదేవి అవతారంగా భావిస్తారు.[2]
ఆమె బికనీర్, జోధ్పూర్ రాజవంశాల అధికారిక కులదేవత. కర్ణీజీ ఆ ప్రాంత చరిత్రను మలచడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది. రాజస్థాన్లో రాజపుత్రుల ఆధిపత్య స్థాపనతో ఆమెకు సన్నిహిత సంబంధం ఉంది. ఆమె ఆశీర్వాదాలతో రావు జోధా, రావు బికా వరుసగా జోధ్పూర్, బికనీర్ రాజ్యాలను స్థాపించారు. బికనీర్, జోధ్పూర్ మహారాజుల అభ్యర్థనపై, ఆమె బికనీర్ కోట, మెహ్రాన్గఢ్ కోటలకు పునాదులు వేసినట్లు విశ్వసిస్తారు. ఇవి ఆ ప్రాంతంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన కోటలుగా పరిగణించబడతాయి.[3]
కర్ణీ మాత తపోవ్రత జీవితాన్ని గడిపింది, తన జీవితకాలంలోనే విశేష గౌరవాన్ని పొందింది.[4] మార్వార్ ప్రాంతానికి చెందిన భారత సైన్యం సైనికులు కూడా కర్ణీ మాతను తమ సంరక్షక దేవతగా భావిస్తారు.[5] దేశ్నోక్లోని కర్ణీ మాత ఆలయం కర్ణీ మాతకు అంకితమైన ఆలయాలలో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందినది. ఈ ఆలయం, దాని చుట్టూ ఉన్న ఓరన్ (పవిత్ర అటవీ ప్రాంతం) భూమి అన్ని జీవరాశులకు పవిత్ర అభయారణ్యంగా పరిగణించబడుతుంది. అక్కడ ఏ జీవికీ హాని చేయకూడదని విశ్వసిస్తారు.[6] రాజస్థాన్లో కృష్ణజింకలు (బ్లాక్బక్స్) పవిత్రమైనవిగా భావించబడతాయి, ఎందుకంటే వాటిని కర్ణీ మాత రక్షిస్తుందని విశ్వాసం ఉంది.[1]
ప్రాముఖ్యత
[మార్చు]_of_Bikaner_worshiping_goddess_Karni_Mata.jpg)
కర్ణీ మాత ప్రతీకాత్మకంగా అహింస, రక్షణ, శాంతియుత సహజీవనం, రాజపుత్రులకు అధికార, చట్టబద్ధతను ప్రసాదించే దైవంగా భావించబడుతుంది. రాజపుత్రులు అత్యంత భక్తితో ఆరాధించే దేవతలలో కర్ణీ మాత ఒకరు. అనేక రాజపుత్ర వంశాలు ఆమెను తమ కులదేవతగా పూజిస్తాయి. తమ సమాజం క్లిష్ట పరిస్థితుల్లో మనుగడ సాగించడానికి ఆమె కృపే కారణమని విశ్వసిస్తారు.[4][7][8][9]
కర్ణీ మాతకు బికనీర్, జోధ్పూర్ రాథోడ్ పాలకులతో అత్యంత సన్నిహిత సంబంధం ఉన్నట్లు భావించబడుతుంది. ఈ రెండు రాజ్యాల చరిత్రలో యుద్ధ సమయాల్లో గానీ, రాజకీయ కూటముల నిర్మాణంలో గానీ, ఆమె పాలకులకు సహాయపడినట్లు అనేక కథనాలు ఉన్నాయి. బికనీర్ చివరి నామమాత్ర మహారాజు కర్ణీ సింగ్ ఇలా పేర్కొన్నాడు:
"కర్ణీజీ ఎల్లప్పుడూ బికనీర్ రాజవంశానికి అత్యంత ముఖ్యమైనది. నా తండ్రి ఆమెకు గొప్ప భక్తుడు; అలాగే ఆయన తండ్రి కూడా. ఆమె ఈ వంశంలోని ప్రతి సభ్యుడిని రక్షించింది. నా భార్య, నేను ప్రతిరోజూ ఆమె ఆలయంలో పూజలు చేస్తాము; ఆమె ఇప్పటికీ మమ్మల్ని కాపాడుతోంది. ... ... రావు బికా జాంగ్లీ దేశ్ భూభాగంలో అడుగుపెట్టిన వెంటనే చేసిన మొదటి పని, అత్యంత పూజనీయ అవతారదేవత కర్ణీ మాత పాదాలను స్పృశించడం."
ప్రస్తుత కాలంలో దేశ్నోక్లోని కర్ణీ మాత ఆలయం అనేక చారణ వంశాల సమాగమ కేంద్రంగా మారింది. 1947 భారత విభజన అనంతరం హింగ్లాజ్ మాత ఆలయంను సందర్శించడం కష్టతరమైన తరువాత, దేశ్నోక్ కర్ణీ మాత ఆలయం తమ సమాజానికి అత్యంత ముఖ్యమైన తీర్థక్షేత్రంగా మారిందని భక్తులు పేర్కొంటారు.[4]
చారణ సాగత్
[మార్చు]కర్ణీ మాత 8–9వ శతాబ్దాలలో హింగ్లాజ్ మాత అవతారంగా భావించబడిన ఆవడ్ మాతను ఆరాధించేది.[4] చారణులు అవతార దేవతల వంశావళిని వివరించినప్పుడు, సాధారణంగా హింగ్లాజ్ మాతతో ప్రారంభించి, తరువాత ఆవడ్ మాత, ఆ తర్వాత కర్ణీ మాత పేర్లను పేర్కొంటారు. ప్రతి తరువాతి వ్యక్తి, ముందున్న సాగత్ యొక్క అవతారం లేదా రూపంగా విశ్వసించబడుతుంది. అయితే, అన్ని అవతార దేవతలు ఈ వంశావళిని అనుసరించవని, అలాగే అందరూ ఏదైనా పూర్వ సాగత్ రూపాలుగా లేదా వాటితో సంబంధం కలిగినవిగా పరిగణించబడరని గమనించాలి.[5]
చరిత్ర
[మార్చు]సమకాలీన రాజస్థాన్ రాజకీయ పరిస్థితి
[మార్చు]ప్రస్తుత రాజస్థాన్ ప్రాంతంలోని పరిస్థితులు అస్థిరంగా ఉండేవి. చిన్న చిన్న రాజ్యాలపై ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్న హిందూ నాయకులు, ముఖ్యంగా రాజపుత్రులు, పరస్పరం తరచూ యుద్ధాలు చేసుకునేవారు. ఇదే సమయంలో ఢిల్లీని జయించిన ముస్లిం పాలకులు ఉత్తర భారతదేశమంతటా తమ ఆధిపత్యాన్ని విస్తరిస్తుండగా, సికందర్ లోడి రాజస్థాన్లోని నాగౌర్పై నియంత్రణ సాధించాడు. కన్నౌజ్ నుండి తమ అధికార కేంద్రాన్ని కోల్పోయి మార్వార్ ప్రాంతానికి వచ్చిన రాథోడ్లు, జైసల్మేర్ రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్న భాటిలతో ఉద్రిక్తతలకు దారితీశారు. భాటీలు ఉత్తర రాజస్థాన్, దక్షిణ పంజాబ్లోని పుగల్ వంటి చిన్న రాజ్యాలను కూడా పాలించేవారు.
భగవతి కర్ణీజీ తన భక్తులపై ఉన్న ప్రభావాన్ని ఉపయోగించి రాథోడ్లు, భాటీల మధ్య వివాహ సంబంధాలు ఏర్పరచి, పరస్పర వైరం, ఘర్షణలకు ముగింపు పలికే ప్రయత్నం చేసింది.[10]
తరువాత బికనీర్ రాజ్యంగా అవతరించిన ఉత్తర రాజస్థాన్ ప్రాంతం అనేక చిన్న రాజ్యాలుగా విభజించబడి ఉండేది. వీటిని వివిధ రాజపుత్ర, ముస్లిం,, జాట్ వంశాలు పాలించేవి. సంక్లా, మోహిల్, భాటి వంటి రాజపుత్ర వంశాలు ప్రధాన రాజ్యాలను కలిగి ఉండగా, లాఢ్డియా, శేఖ్సర్ ప్రాంతాల గోదారా జాట్లు, భడాంగ్ ప్రాంతంలోని సరణ్ జాట్లు, సిద్ధముఖ్ ప్రాంతంలోని కసావా జాట్లు ఈ ప్రాంత ఈశాన్య భాగాన్ని పంచుకుని పాలించేవారు. రంగ్హర్ ముస్లింలు హిసార్ను పాలించగా, జోహియా ముస్లింలు ప్రస్తుత శ్రీ గంగానగర్ జిల్లాలోని అధిక భాగాన్ని నియంత్రించేవారు.[10]
ఈ చిన్న రాజ్యాలు స్వతంత్ర శక్తులుగా కాకుండా తరచుగా తమ మైత్రి సంబంధాలను మార్చుకునేవి. దీనివల్ల పరస్పర యుద్ధాలు, దోపిడీ దాడులు, రాజకీయ అస్థిరత పెరిగింది. పొరుగు ప్రాంతాలపై దాడులు చేయడం, తాత్కాలిక కూటములు కట్టడం, తరువాత మళ్లీ యుద్ధాలు చేయడం వంటి చర్యలు సాధారణంగా జరిగేవి.[10]
ఉత్తర భారతదేశంలోని చాలా ప్రాంతాలను వివిధ ముస్లిం రాజ్యాలు ఆక్రమించినప్పటికీ, రాజస్థాన్ మాత్రం ఇతర ప్రాంతాల నుండి ఓడిపోయిన రాజవంశాలు తిరిగి సమీకరించుకొని ప్రాంతీయ ఆధిపత్యం కోసం పోటీ పడుతున్న ప్రాంతంగా కొనసాగింది. ఈ పరిస్థితుల్లో హిందూ రాజకీయ శక్తులను ఒకే పతాకం కింద ఏకం చేయాల్సిన అవసరాన్ని కర్ణీజీ గుర్తించింది. ఆ లక్ష్యాన్ని సాధించేందుకు రాథోడ్లను తగిన సాధనంగా ఆమె భావించింది.[10] ఆ కాలంలో నెలకొన్న అభద్రత, అశాంతి, రాజకీయ గందరగోళం కారణంగా సాధారణ ప్రజల సామాజిక, ఆర్థిక జీవితం ప్రమాదంలో పడింది. జంగల్ ప్రదేశ్, దానికి ఉత్తర, తూర్పు దిశలలో ఉన్న చిన్న చిన్న రాజ్యాలను ఏకీకృతం చేసి రాథోడ్ల కోసం ఒక శక్తివంతమైన, ఐక్య రాజ్యాన్ని నిర్మించాల్సిన అవసరాన్ని కర్ణీజీ ముందుగానే గుర్తించింది. ఈ లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి రావ్ బీకా, అతని సహచరులు కృషి చేయాలని ఆమె ప్రోత్సహించింది. అంతేకాక, తన ప్రసిద్ధ తండ్రి రావ్ జోధా సాధించిన కీర్తి, భూభాగాల కంటే మరింత గొప్ప రాజ్యం, వైభవం బీకాకు లభిస్తుందని ఆమె ప్రవచించినట్లు చెబుతారు.[10][11]
ప్రారంభ జీవితం
[మార్చు]జన్మ సమయంలో రిద్ధి కన్వర్ (Ridhi Kanwar) అని పేరు పెట్టబడిన కర్ణీజీ, విక్రమ సంవత్ 1444లోని ఆసోజ్ శుక్ల సప్తమి రోజున (క్రీ.శ. 1387) సువాప్ గ్రామంలో జన్మించింది. ఆమె తండ్రి మెహాజీ కిణియా ఆ గ్రామానికి అధిపతి కాగా, ఆయన చారణ సమాజంలోని కిణియా వంశానికి చెందినవాడు.[12][13]
కిణియా వంశ స్థాపకుడు గుజరాత్లోని కాఠియావార్ ప్రాంతంలోని ఖోడ్ అనే ప్రదేశంలో నివసించేవాడు. 13వ శతాబ్దంలో ఆ స్థాపకుని నాలుగో తరానికి చెందిన భీమల్ తన స్వస్థలాన్ని విడిచి ఉత్తర రాజస్థాన్లోని జంగ్లూ ప్రాంతానికి వలస వెళ్లాడు. అక్కడి పాలకుడు రాయ్ సంక్లా అతనికి భూమిని అనుగ్రహించగా, భీమల్ అక్కడ "కిణియా-కి-బస్తీ" అనే గ్రామాన్ని స్థాపించి నివసించాడు.
భీమల్ వంశంలో నాలుగు తరాల తరువాత మెహాజీ కిణియా జన్మించాడు. అతడు జోధ్పూర్ పరిసర ప్రాంత పాలకుడు మెహా మంగళియాకు సమకాలీనుడు. మెహా మంగళియా, మెహాజీ కిణియాకు "సువా-బ్రాహ్మణ్-కి-ఢాణీ" అనే గ్రామాన్ని అనుగ్రహించాడు. అనంతరం ఆ గ్రామం "సువాప్"గా ప్రసిద్ధి చెందింది.[14] కర్ణీజీ తల్లి దేవల్ బాయి, అర్హా (లేదా అధా) వంశానికి చెందినవారు. దేవల్ బాయి, జోధ్పూర్, జైసల్మేర్ జిల్లాల సరిహద్దులో ఉన్న అధా (లేదా అసాడా) గ్రామ పాలకుడు అర్హా మంఢా మనవరాలు. భగవతి కర్ణీజీ తండ్రి మెహాజీ కిణియా హింగ్లాజ్ మాతకు గొప్ప భక్తుడు. సంతాన ప్రాప్తి కోసం ఆయన నేటి పాకిస్తాన్లోని బలోచిస్తాన్ ప్రావిన్స్లో ఉన్న లాస్ బేలా ప్రాంతంలోని హింగ్లాజ్ క్షేత్రానికి దీర్ఘమైన, కఠినమైన యాత్ర చేపట్టాడు. కర్ణీజీ తండ్రి ఆ తీర్థయాత్రలో ఉండగా, హింగ్లాజ్ దేవి ఆమె తల్లికి దర్శనమిచ్చి, దేవి అవతారం త్వరలో జన్మించబోతుందని ముందుగా తెలిపిందని కథనాలు చెబుతాయి.[15][14]
కర్ణీజీ వరుసగా జన్మించిన ఆరవ ఆడపిల్ల. ఆమె తల్లి అసాధారణంగా 21 నెలల గర్భధారణ అనంతరం ఆమెకు జన్మనిచ్చిందని చెబుతారు. జన్మించిన బాలికకు రిద్ధి కన్వర్ అనే పేరు పెట్టారు.[16]
మొదటి అద్భుతం
[మార్చు]జననం జరిగిన ఏడవ రోజున సంప్రదాయబద్ధంగా నిర్వహించే సూర్య పూజకు బంధుమిత్రులు, గ్రామస్థులు హాజరయ్యారు. వారిలో చాలామంది మగబిడ్డ జన్మించి ఉంటాడని ఆశించారు. మెహాజీ సోదరి కూడా శిశువును ఆశీర్వదించి, ఎన్నాళ్లుగానో ఎదురుచూస్తున్న కానుకలను స్వీకరించాలని ఉత్సాహంగా ప్రసూతి గృహంలోకి ప్రవేశించింది. అయితే శిశువు ఆడపిల్ల కావడం ఆమెకు నచ్చలేదు. కోపంతోనో, అసంతృప్తితోనో ఆమె తన చేతి వెనుక భాగంతో శిశువును కొట్టబోయింది. అదే క్షణంలో ఆమె వేళ్లు పనిచేయకుండా పోయాయని కథనం చెబుతుంది.
నిరపరాధ శిశువుపై అన్యాయంగా చేయి చేసుకున్నందుకు ఇది లభించిన స్వల్ప శిక్షగా భావించబడింది. ఈ సంఘటననే అవతారమైన కర్ణీజీ చేసిన మొదటి అద్భుతంగా పరిగణిస్తారు. ఆ బాలిక అసాధారణ కార్యాలు చేయగలదని, అంటే ఆమెకు “కరణి” (అద్భుత కార్యం) ఉందని మెహాజీ అన్న మాటల ఆధారంగా ఆమెను “కర్ణీ” అని పిలవడం ప్రారంభమైంది. ఈ విధంగా అద్భుత శక్తులు కలిగిన బాలిక జననం అందరిలో ఆనందోత్సాహాలను నింపింది.[14][16]
సువా బ్రాహ్మణుడు పొందిన వరం
[మార్చు]నేటి సువాప్ గ్రామం కిణియా చారణుల జాగీర్గా ఉంది. ఈ గ్రామానికి సువా అనే బ్రాహ్మణుడి పేరు మీదే పేరు వచ్చింది. అతడు అక్కడ స్థిరపడి స్థానిక జాగీర్దారులకు అప్పులు ఇచ్చే వడ్డీ వ్యాపారిగా ధనవంతుడయ్యాడు. మూడుసార్లు వివాహం చేసుకున్నప్పటికీ అతనికి సంతానం కలగలేదు. అందువల్ల ప్రజలు అతనిని ఎగతాళి చేసేవారు.
ఈ బాధతో సువా, అప్పటికే దివ్యశక్తులు కలిగిన బాలికగా, శక్తి అవతారంగా ప్రసిద్ధి చెందిన కర్ణీజీని ఆశ్రయించి ప్రార్థించాడు. కర్ణీజీ అతనిని ఆశీర్వదించగా, కొంతకాలానికి అతనికి కుమారుడు జన్మించాడు.[17]
భగవతి కర్ణీజీ చేసిన అద్భుతాల వార్తలు త్వరలోనే చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలన్నిటికీ వ్యాపించాయి. దూర ప్రాంతాల నుంచి కూడా అనేక మంది ఆమె ఆశీర్వాదం కోసం వచ్చేవారు. తమ కోరికలు నెరవేరి, రోగాలు నయమై, సమస్యలు పరిష్కారమై సంతోషంగా తిరిగి వెళ్లేవారని విశ్వసిస్తారు.[17]
పుగల్ రాజ్యం, రావ్ శేఖా (క్రీ.శ. 1402)
[మార్చు]బీకానేర్కు పశ్చిమంగా సుమారు 80 కి.మీ దూరంలో ఉన్న పుగల్ రాజ్యాన్ని, కర్ణీజీ బాల్యకాలంలో భాటి వంశానికి చెందిన నాయకుడు రావ్ శేఖా పాలించేవాడు. రాథోడ్ రాజ్యాల విస్తరణ కారణంగా పుగల్ రాజ్యం సరిహద్దు ప్రాంతంగా మారి, ముల్తాన్ పాలకుడి దాడులకు తరచుగా గురయ్యేది. థార్ ఎడారిలో వనరులు కొరతగా ఉండటంతో, తన అనుచరులను పోషించేందుకు రావ్ శేఖా ముల్తాన్, సింధ్ ప్రాంతాల్లోని దూర గ్రామాలు, పట్టణాలపై దండయాత్రలు నిర్వహించేవాడు. ముల్తాన్ పాలకుడు ప్రతీకార దాడులు చేసినప్పటికీ, శేఖా తన కార్యాచరణను కొనసాగించేవాడు.[16]
ఈ కాలానికి కర్ణీజీ ఖ్యాతి చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలన్నింటికీ వ్యాపించి, అనేక మంది భక్తులను ఆకర్షించింది. వారిలో రావ్ శేఖా భార్య కూడా ఒకరు. ఆమె శక్తి దేవిని భక్తితో ఆరాధించేవారు. భగవతి కర్ణీజీ, భాటి రాజపుత్రుల కులదేవత అయిన భగవతి ఆవడ్జీ అవతారమని ఆమె విశ్వసించి, తన భర్తను కర్ణీజీ ఆశీర్వాదాలు పొందమని ప్రోత్సహించింది.[14][16]
తన శత్రువులపై దండయాత్రకు వెళ్తున్న మార్గంలో రావ్ శేఖా సువాప్ గ్రామానికి చేరుకొని కర్ణీజీ ఆశీర్వాదం కోరాడు. అక్కడ ఆహారంతో కూడిన బుట్టను మోస్తున్న పదిహేనేళ్ల యువతిని చూసి, ఆమెనే కర్ణీజీ అని గుర్తించాడు. అతడు, అతని సైనికులు తమ గుర్రాలు, ఒంటెల నుంచి దిగిపోయి ఆమెకు నమస్కరించి, విజయాన్ని, తమ వంశాభివృద్ధిని ప్రసాదించాలని ప్రార్థించారు.[14]
కర్ణీజీ, తాను తన తండ్రి మెహాజీకి ఆహారం అందజేసి వచ్చేంతవరకు శేఖా, అతని అనుచరులు కోట్రి వద్ద వేచి ఉండాలని చెప్పింది. శేఖా తన యాత్రను కొనసాగించాలని కోరినా, కర్ణీజీ వారు అతిథులుగా ఉండి భోజనం చేసిన తరువాతే బయలుదేరాలని పట్టుబట్టింది. తనతో సుమారు 140 మంది సైనికులు ఉన్నారని, వారందరికీ ఆహారం సరిపోకపోవచ్చని శేఖా ఆందోళన వ్యక్తం చేశాడు. అయినప్పటికీ, ఏది వడ్డించినా అదే స్వీకరించాలని, మరలా వడ్డించమని అడిగి ఆతిథ్యదాతను ఇబ్బంది పెట్టవద్దని తన యోధులకు సూచించాడు.[14][16]
తర్వాత కర్ణీజీ భోజనం వడ్డించడం ప్రారంభించింది. అక్కడ ఉన్న వారందరినీ ఆశ్చర్యపరుస్తూ, అందుబాటులో ఉన్న ఆహారం 140 మంది సైనికులకు, వారి నాయకుడికి సమృద్ధిగా సరిపోయింది. ఈ అద్భుతం చూసిన వారు, గతంలో భగవతి బర్వాడీజీ ఒకే పాత్రలోని ఆహారంతో మహారాణా హమీర్, అతని సైన్యానికి భోజనం పెట్టిన సంఘటనను గుర్తుచేసుకున్నారు. అప్పట్లో బర్వాడీజీ హమీర్కు చిత్తోడ్గఢ్ కోటను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకునే వరం ఇచ్చినట్లే, తాను కూడా తనకన్నా శక్తివంతమైన శత్రువులపై విజయం సాధించే వరం ప్రసాదించాలని శేఖా ప్రార్థించాడు.[14][16]
కర్ణీజీ ఆశీర్వాదంతో శత్రువులను సులభంగా ఓడించిన రావ్ శేఖా, అనంతరం సువాప్కు తిరిగి వచ్చి దేవికి కృతజ్ఞతలు తెలిపాడు. రాజపుత్రులు, చారణులు సంప్రదాయపరంగా అన్నాచెల్లెళ్లుగా భావించబడతారని పేర్కొంటూ, కర్ణీజీ తనకు రాఖీ కట్టి తన కానుకలను స్వీకరించాలని కోరాడు. తొలుత సంకోచించిన కర్ణీజీ, చివరకు అతని కోరికను అంగీకరించి రాఖీ కట్టింది.[16]
పురాణగాథ ప్రకారం, శేఖా అసాధ్యమైన వరం అడుగుతాడని ముందుగానే తెలిసి కర్ణీజీ సంకోచించిందని చెబుతారు. రాఖీ కట్టిన తరువాత శేఖా తనకు అమరత్వం ప్రసాదించాలని కోరాడు. దానికి కర్ణీజీ, తాను కూడా ఒక రోజు తన శరీరాన్ని విడిచిపెట్టవలసి ఉంటుందని, అమరత్వం ప్రసాదించడం ధర్మసూత్రాలకు విరుద్ధమని చెప్పింది. అయినప్పటికీ శేఖా పట్టుబడి, కనీసం తన మరణం ఎప్పుడు సంభవిస్తుందో ముందుగా చెప్పమని కోరాడు. కర్ణీజీ సంఘటనలను అడ్డుకోలేనని చెప్పినా, తన మరణానికి దారితీసే పరిస్థితులను మాత్రం ముందుగా వెల్లడించింది. దేశ్నోక్కు చెందిన విఠూ భోంజీ ఈ ప్రవచనాన్ని డింగల్ పద్యాల్లో నమోదు చేశాడు.[16][17]
అనువాదం: శేఖా ప్రార్థిస్తూ, “భగవతి! మీరు అవతార స్వరూపిణి. నన్ను అమరుణ్ణి చేయండి, మీ రక్షణను ప్రసాదించండి” అని వేడుకున్నాడు. అప్పుడు కర్ణీజీ ఇలా ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చింది: “అమరుడు ఎవరు? అయితే, ఈ నాలుగు పరిస్థితులు ఒకేసారి కలిసిరాకుండా జాగ్రత్తపడినంతకాలం నీవు జీవిస్తావు — (1) అమావాస్య, (2) ఖింప్ మొక్కల పొద, (3) ఆక్ చెట్టు నీడ, (4) నల్ల మేక మాంసం.”
వివాహం
[మార్చు]హిందూ సంప్రదాయంలో యువతులు సాధారణంగా యుక్తవయస్సులోనే వివాహం చేసుకుంటారు. అయితే కర్ణీజీ 27 సంవత్సరాల వయస్సు వచ్చినప్పటికీ అవివాహితగా ఉండటం ఆమె తల్లిదండ్రులు మెహాజీ కిణియా, దేవల్ బాయిని ఆందోళనకు గురిచేసింది. సమాజంలో ఇది అసాధారణ విషయంగా పరిగణించబడేది. తల్లిదండ్రుల ఒత్తిడి మేరకు కర్ణీజీ వివాహానికి అంగీకరించింది. అయితే ఆమెను దైవ అవతారంగా భావించే ఖ్యాతి కారణంగా తగిన వరుడిని కనుగొనడం కష్టసాధ్యమైంది.[16]
కర్ణీజీ తన స్నేహితురాలు, సువా బ్రాహ్మణుని కుమార్తె ద్వారా తన తండ్రికి ఒక సందేశం పంపింది. అందులో సాథికా గ్రామ జాగీర్దార్ అయిన రోహాడియా వంశస్థుడు కేలూజీ కుమారుడు దేపాజీ, కేలూజీ భగవాన్ శివుని పట్ల చేసిన భక్తి, తపస్సు ఫలితంగా శివుని అంశావతారమని తెలిపింది. సతి (శక్తి) అవతారమైన తనకు భర్తగా యోగ్యుడు అటువంటి శివాంశుడే కావచ్చని ఆమె పేర్కొంది.
శుభ ముహూర్తంలో మెహాజీ, తన కుమార్తె వివాహ ప్రతిపాదనతో కేలూజీ గ్రామానికి వెళ్లాడు. దేపాజీ తరఫున ఆ ప్రతిపాదనను సంతోషంగా అంగీకరించారు.[10][14][16]
వివాహం సువాప్ గ్రామంలో సమాజ సంప్రదాయాల ప్రకారం ఘనంగా జరిగింది. బ్రాహ్మణులు వేద మంత్రాలు జపించగా, దమామీలు (మిరాసీలు), మోతిసార్లు,, రావోలు (భాట్లు) గీతాలు ఆలపించారు. సంప్రదాయ ఆచారాలన్నీ నిర్వహించబడ్డాయి. బ్రాహ్మణులు, మోతిసార్లు, భాట్లు, రావళ్లు, దమామీలు (మిరాసీలు), గ్రామ సేవకులైన సుతార్లు (వడ్రంగులు), లోహార్లు (కమ్మర్లు), కుంభార్లు (కుమ్మరులు), మేఘ్వాల్లు (దూతలు) తదితరులకు సంప్రదాయ కానుకలు (నేగ్లు) అందజేయబడ్డాయి.[16]
ఈ వివాహం విక్రమ సంవత్ 1473 (క్రీ.శ. 1416)లో ఆషాఢ శుద్ధ నవమి రోజున జరిగింది. అనంతరం వారు సాథికాకు ప్రయాణిస్తున్న సమయంలో, భగవతి కర్ణీజీ దేపాజీకి తాను తన తల్లిదండ్రుల కోరికను గౌరవించి మాత్రమే వివాహానికి అంగీకరించానని వివరించింది. తన దేహం సాధారణ మానవుల వలె శారీరక కోరికలు, భావోద్వేగాలకు లోబడదని తెలిపింది. కాబట్టి వంశాభివృద్ధి, గృహస్థ జీవిత అవసరాల నిమిత్తం అతడు మరొక స్త్రీని వివాహం చేసుకోవాలని సూచించింది.
విక్రమ సంవత్ 1474 (క్రీ.శ. 1417)లో దేపాజీ, కర్ణీజీ సోదరి గులాబ్ బాయిని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ వివాహం ద్వారా జన్మించిన నలుగురు కుమారుల సంతతిని నేడు “దేపావత్”లు అని పిలుస్తారు. వారు ప్రస్తుతం దేశ్నోక్ ప్రాంతంలో నివసిస్తున్నారు.[18][10][19]
కర్ణీసర్ (కేలియా గ్రామం)
[మార్చు]సాథికాకు వెళ్తున్న వివాహ బృందం మార్గమధ్యంలోని కొన్ని గ్రామాలలో బస చేసింది. ఈ శిబిరాల వద్ద పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలు చేరుకుని దేవిని ప్రార్థించేవారు. తమ కష్టాలు, సమస్యలు తొలగించుకోవడానికి ఆమె ఆశీర్వాదాలు, సలహాలు కోరేవారు. అలాంటి గ్రామాలలో ఒకటైన కేలియా గ్రామంలో కర్ణీజీ అక్కడి బావికి ఎప్పటికీ సమృద్ధిగా నీరు లభించే వరాన్ని ప్రసాదించిందని చెబుతారు. అప్పటి నుంచి ఆ బావి, గ్రామం “కర్ణీసర్”గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.[16]
సాథికా (క్రీ.శ. 1416–1418)
[మార్చు]వివాహం అనంతరం కర్ణీజీ రెండు సంవత్సరాల పాటు సాథికా గ్రామంలో నివసించింది. ఆమె ఆదర్శప్రాయమైన భక్తి, సన్మార్గ జీవనం అక్కడి ప్రజలకు గొప్ప స్ఫూర్తిగా నిలిచింది.[17]
జంగ్లు (జంగల్దేశ్)
[మార్చు]సాథికా నుండి బయలుదేరు (క్రీ.శ. 1418)
[మార్చు]థార్ ఎడారిలోని ఇతర గ్రామాల మాదిరిగానే సాథికా కూడా తాగునీటి కొరతతో బాధపడేది. గ్రామంలో ఉన్న ఏకైక బావి గ్రామస్థుల అవసరాలను మాత్రమే కష్టంగా తీర్చగలిగేది. ఇదే సమయంలో మెహాజీ, తన ఇద్దరు కుమార్తెలైన కర్ణీజీ, గులాబ్ బాయిలకు కానుకగా సుమారు 400 ఆవులు, 200 ఒంటెలను పంపించాడు. దీంతో నీటి కొరత మరింత తీవ్రమైంది.[10][16]
ఈ పరిస్థితిని అర్థం చేసుకున్న కర్ణీజీ, తగినంత నీరు, పశువులకు మేత లభించే ప్రాంతాన్ని వెతకాలని నిర్ణయించింది. గ్రామస్థులు ఆమెను ఉండమని ప్రార్థించినప్పటికీ, ఆమె తన నిర్ణయాన్ని మార్చుకోలేదు. తన సేవకులను ముందుగా జంగ్లు ప్రాంతానికి వెళ్లి, తన రాక వరకు అక్కడ వేచి ఉండమని ఆదేశించింది. ఈ విధంగా విక్రమ సంవత్ 1475 జ్యేష్ఠ శుద్ధ నవమి (క్రీ.శ. 1418) రోజున కర్ణీజీ సాథికాకు వీడ్కోలు చెప్పింది.[10][16]
జంగ్లులో ప్రవేశం
[మార్చు]కొంతకాలానికే కర్ణీజీ జంగ్లుకు చేరుకుంది. అక్కడ చారణుల పశువులు ఒక బావి వద్ద నీరు తాగడం విషయంలో రావ్ కాన్హా అనుచరులతో వివాదం ఏర్పడింది. వాగ్వాదం అనంతరం రావ్ కాన్హా సైనికులు వెనుదిరిగి జరిగిన విషయాన్ని తమ నాయకుడికి తెలియజేశారు.
ఆ సమయంలో రావ్ కాన్హా వద్ద రావ్ రణమల్ అతిథిగా ఉన్నాడు. రణమల్, రావ్ చుండా కుమారుడు. రావ్ చుండా రాజస్థాన్లోని రాథోడ్ వంశాల స్థాపకుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. రణమల్ కర్ణీజీకి అత్యంత భక్తుడు. ప్రతి శుక్ల చతుర్దశి రోజున దేవికి నమస్కరించడం అతని అలవాటు. తన తండ్రి మరొక కుమారుడు సత్తాకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వడంతో రణమల్ తన వారసత్వ హక్కును కోల్పోయి, చుండాసర్ గ్రామంలో నివసిస్తూ సమయం గడుపుతున్నాడు.[10][17]
కర్ణీజీ జంగ్లుకు వచ్చిన వార్త తెలుసుకున్న రణమల్, తాను, కాన్హా కలిసి దేవిని దర్శించుకుందామని సూచించాడు. అయితే కాన్హా తనకు సమయం లేదని చెప్పి ఆ ఆలోచనను తిరస్కరించాడు. అయినప్పటికీ రణమల్ అతని మాటలను పట్టించుకోకుండా, ఎటువంటి వివాదం రేకెత్తించకుండా ఒంటరిగా చారణుల శిబిరానికి వెళ్లి దేవికి నమస్కరించాడు.[16]
రావ్ రణమల్కు ప్రవచనం
[మార్చు]రావ్ రణమల్ కర్ణీజీకి నమస్కరించి, తన ప్రస్తుత పరిస్థితితో సంతృప్తిగా ఉన్నప్పటికీ, భూమిలేని రాజపుత్రుడిలా జీవించడం తనకు అసంతృప్తిని కలిగిస్తోందని తెలిపాడు. అప్పుడు కర్ణీజీ అతనిని ఓదార్చి, అతని భవిష్యత్తు గురించి ప్రవచించింది.[16][17]
ఆమె ఇలా చెప్పిందని కథనం చెబుతుంది:
“నా దృష్టికి ఈ భూములు అన్నీ నీ ఆధీనంలోకి వస్తాయి. నీవు, నీ సంతతి విశాలమైన ప్రాంతాలను జయించి, అనేక తరాల పాటు సుఖసంతోషాలతో పాలిస్తారు.”
కర్ణీజీ ఆశీర్వాదాలకు కృతజ్ఞతలు తెలిపిన రణమల్ నమస్కరించి తిరిగి చుండాసర్కు వెళ్లిపోయాడు.
రావ్ కాన్హా మరణం
[మార్చు]రావ్ రణమల్కు కర్ణీజీ చేసిన ప్రవచనం గురించి తెలిసినప్పుడు రావ్ కాన్హా ఆగ్రహంతో రగిలిపోయాడు. అంతకుముందు తన సైనికులు, చారణుల మధ్య మేత భూమి విషయంలో జరిగిన ఘర్షణను కూడా అతడు మరచిపోలేదు.
అంతకుముందు రణమల్ తన గ్రామానికి పశువులను తరలించమని సూచించినప్పుడు, తాము బస చేసిన ప్రాంతంలోని పచ్చిక భూమి చాలుతుందని కర్ణీజీ తిరస్కరించింది. దీనికి ప్రతిస్పందనగా కాన్హా తన అనుచరులను పంపించి, చారణులు ఆ భూమిని ఖాళీ చేయాలని, తన గుర్రాల కోసం ఉంచుకున్న మేతను వారి ఆవులు తినకుండా చూడాలని ఆదేశించాడు.
అయితే కర్ణీజీ ఆ అభ్యర్థనను తిరస్కరించి, కాన్హాకు ఈ సందేశాన్ని తెలియజేయమని అతని మనుషులకు చెప్పింది:[16][17]
“కాన్హా! నీవు రావ్ చుండా కుమారుడవు, రాథోడ్ వంశస్థుడవు. విఠూ చారణులు, రాథోడ్ రాజపుత్రుల మధ్య అనేక తరాలుగా సన్నిహితమైన సంబంధాలు ఉన్నాయి. నీకు విస్తారమైన భూములు ఉన్నాయి. ఈ జోహడ్ (మేతభూమి) ఎంతో విశాలమైనది. ఇందులోని గడ్డి నీ గుర్రాలకు మాత్రమే కాకుండా ఈ ఆవులకు కూడా సమృద్ధిగా సరిపోతుంది.”
కాన్హా ఆ సందేశాన్ని పట్టించుకోలేదు. చారణులు కూడా అతని ఆదేశాలకు లోబడలేదు. ఇరు పక్షాల మధ్య వాగ్వాదాలు ఏడు నెలల పాటు కొనసాగాయి. చివరకు, కాన్హా అర్జున్, విజయ ఉదావత్ నాయకత్వంలో తన అనుచరులను పంపి, చారణులను ఎదుర్కొని మేతభూమిపై తిరిగి నియంత్రణ సాధించమని ఆదేశించాడు. వారు జోహడ్ ప్రాంతానికి చేరుకుని కర్ణీజీ సేవకులను వెళ్లిపోవాలని ఆజ్ఞాపించారు. అయితే పశువుల కాపరులు వారిని పట్టించుకోలేదు. దీనికి ఆగ్రహించిన వారు దూషణలకు దిగారు. దాంతో చారణులు ఆయుధాలు పట్టుకుని వారిపై దాడి చేయడానికి సిద్ధమయ్యారు. అప్పుడు కర్ణీజీ వారిని శాంతింపజేసి, పశువుల కాపరులను తమ పనికి తిరిగి వెళ్లమని ఆదేశించింది. అయినప్పటికీ అర్జున్, విజయలు తమ దుర్భాషలను కొనసాగించగా, కర్ణీజీ గర్జిస్తూ, “నక్కలారా! వెంటనే ఈ స్థలం విడిచి వెళ్లిపోండి” అని శపించింది.[10]
వెంటనే అర్జున్, విజయల ముఖాలు నక్కల ముఖాలను పోలినట్లుగా మారిపోయాయి. కాన్హా అనుచరులు తాము నిరపరాధులమని వేడుకొని తిరిగి కాన్హా వద్దకు వెళ్లారు. అప్పుడు కాన్హా ఈ వ్యవహారాన్ని స్వయంగా పరిష్కరించాలని నిర్ణయించాడు. యాదృచ్ఛికంగా ఆ సమయంలో కర్ణీజీని దర్శించడానికి జంగ్లుకు వచ్చిన రణమల్, తన సోదరుడు కాన్హాకు బుద్ధి చెప్పి, చారణులను అన్యాయంగా వెళ్లగొట్టే ప్రయత్నాన్ని విరమించమని వేడుకున్నాడు. కానీ రణమల్ సలహాను పట్టించుకోకుండా కాన్హా యాభై మంది గుర్రపు దళంతో కర్ణీజీ శిబిరం వైపు బయలుదేరాడు. అక్కడికి చేరుకుని కర్ణీజీని “మంత్రగత్తె” అని పిలుస్తూ గట్టిగా కేకలు వేశాడు.[17][16]
ఆ సమయంలో కర్ణీజీ ఉదయ ధ్యానంలో నిమగ్నమై ఉండేది. కాన్హా రాక, అతని అరుపులు శిబిరంలో ఉద్రిక్తతను కలిగించాయి. ప్రజలు పెద్ద సంఖ్యలో చేరుకుని, కాన్హా దుర్మార్గాలకు ముగింపు సమీపించిందని భావించారు. కర్ణీజీ ధ్యానం ముగించి బయటకు వచ్చి, కాన్హాను అతని ఉద్దేశ్యం ఏమిటని ప్రశ్నించింది. కాన్హా, చారణులు తమ సేవకులు, పశుసంపదతో కలిసి ఆ భూమిని విడిచి వెళ్లాలని కోరుతున్నానని చెప్పాడు. అప్పుడు కర్ణీజీ ప్రశ్నించింది:
“కాన్హా, మేము ఇక్కడ ఉండడం వల్ల నీకు ఏ నష్టం కలుగుతోంది? నీ హక్కైన దేనినీ మేము హరించడం లేదు.”
దానికి కాన్హా ఇలా సమాధానమిచ్చాడు:
“లేదు, నేను మిమ్మల్ని ఇక్కడ ఉండనివ్వను. వెంటనే నా జాగీర్ను విడిచి వెళ్లండి.”
అప్పుడు కర్ణీజీ ఇలా చెప్పింది:
“సరే. నేను అంగీకరించవచ్చు. కానీ నేను భగవతి ఆవడ్జీ భక్తురాలిని; ఆమె ఆజ్ఞతోనే ఇక్కడ నివసిస్తున్నాను. నా పూజా సామగ్రి ఈ వెదురు పెట్టెలో ఉంది. ఆవడ్జీ అనుమతిస్తే దానిని బండిపై ఎక్కించండి. అప్పుడు నేను స్వచ్ఛందంగా వెళ్లిపోతాను.”
కాన్హా తన అనుచరుల్లో ఒకరిని ఆ పెట్టెను బండిపై పెట్టమని ఆదేశించాడు. కానీ అతను దానిని కదిలించలేకపోయాడు. మరికొందరు ప్రయత్నించినా విఫలమయ్యారు. చివరకు యాభై మంది కలిసి గుర్రాల నుండి దిగిపోయి, తాడుతో పెట్టెను కట్టి లాగినా అది కదలలేదు. అప్పుడు కర్ణీజీ ఇలా చెప్పింది:
“ఆవడ్జీ సంకల్పం స్పష్టంగా ఉంది. ఆమె మమ్మల్ని ఈ ప్రదేశం విడిచి వెళ్లాలని కోరుకోవడం లేదు. మీరు ఈ పవిత్రమైన పెట్టె కాలును దెబ్బతీశారు. పెట్టెలోని ఒక భాగాన్ని విరగగొట్టినట్లే, మీ జీవితంలోనూ ఒక భాగాన్ని కోల్పోయారు.”
కాన్హా దీనిని మోసంగా కొట్టి పారేస్తూ ఇలా అన్నాడు:
“ప్రజలు చెప్పినట్లుగా నువ్వు నిజంగా దేవి అవతారమైతే, నేను ఎప్పుడు చనిపోతానో చెప్పు.”
కర్ణీజీ అతనిని మూర్ఖత్వాన్ని విడిచిపెట్టమని హెచ్చరించింది. కానీ కాన్హా వినకపోగా ఆమెను ఎగతాళి చేశాడు. అప్పుడు కర్ణీజీ, “నీవు ఆరు నెలల్లో మరణిస్తావు” అని ప్రవచించింది. కాన్హా నవ్వి ఊరుకున్నాడు. కాలం గడుస్తుండగా ఆ గడువు రెండు నెలలు, రెండు రోజులు, చివరకు ఒక రోజుకు చేరింది. చివరకు కర్ణీజీ ఒక చిన్న కొమ్మతో నేలపై గీత గీసి ఇలా చెప్పింది:
“నీ వినాశనం వైపు నీవు వెళ్లడానికే పట్టుబడితే, ఈ గీత దాటుము; వెంటనే మరణిస్తావు.”
అయినప్పటికీ కాన్హా తన దుర్భాషలు, అహంకార ప్రవర్తనను కొనసాగిస్తూ గుర్రంపై ఆ గీత వైపు దూసుకెళ్లాడు. కానీ అతడు గీతను చేరగానే ఒక భారీ ఉరుము వినిపించింది. వెంటనే ఒక సింహం ప్రత్యక్షమై కాన్హాపై దాడి చేసి అతనికి ప్రాణాంతక గాయం చేసింది. కాన్హా రక్తం వాంతి చేస్తూ ఆ గీతపై కూలిపోయి మరణించాడు. మిగిలిన సైనికులు భయంతో పారిపోయారు. వెనక్కి తిరిగి చూసినప్పుడు, సింహం కనిపించిన అదే స్థలంలో త్రిశూలం చేత పట్టుకుని నిలబడి ఉన్న కర్ణీజీని వారు చూశారని కథనం చెబుతుంది.[10][20]
కర్ణీజీ జంగ్లు పాలకుడిగా రావ్ రిద్మల్ను ప్రకటించడం (క్రీ.శ. 1418)
[మార్చు]జంగ్లులోనే ఉన్న రణమల్, జరిగిన సంఘటనల విషయం తెలిసిన వెంటనే చారణుల శిబిరం ఉన్న జోహడ్ ప్రాంతానికి చేరుకుని, రావ్ కాన్హా అంత్యక్రియల్లో పాల్గొన్నాడు.[17] ఆ తరువాత రావ్ రణమల్ కర్ణీజీ శిబిరానికి వెళ్లి, ఆమె పాదాలకు నమస్కరించి గౌరవపూర్వకంగా కూర్చున్నాడు. అప్పుడు కర్ణీజీ లేచి నిలబడి, రణమల్ను జంగ్లు యొక్క కొత్త పాలకుడిగా ప్రకటించింది. అంతేకాక, కాలక్రమంలో అతడు మండోర్ రాజుగానూ అవుతాడని ప్రవచించింది. ఈ సంఘటన విక్రమ సంవత్ 1475 ఫాల్గుణ శుద్ధ చతుర్దశి (క్రీ.శ. 1418) న జరిగింది. ఆమె రణమల్కు తన సవతి తల్లి (కాన్హా తల్లి) వద్దకు వెళ్లి, వృద్ధాప్యంలో ఆమెకు కుమారుడిలా సేవ చేయాలనే ఆమె షరతులను అంగీకరించి, ఆమె దత్తపుత్రునిగా జంగ్లు సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించమని సలహా ఇచ్చింది.[10][16]
జంగ్లు యొక్క కొత్త పాలకుడైన రావ్ రణమల్, కర్ణీజీని తన కులదేవతగా గౌరవిస్తూ, వెంటనే జంగ్లు రాజ్యాన్ని, భవిష్యత్తులో జయించబోయే మండోర్ రాజ్యాన్ని ఆమెతో పంచుకోవాలని ప్రతిపాదించాడు. అయితే కర్ణీజీ ఆ ప్రతిపాదనను తిరస్కరించి, భూభాగాల స్వాధీనం తన ధ్యేయం కాదని తెలిపింది. తమ ఆధీనంలో ఉన్న జోహడ్ ప్రాంతం తనకు ప్రియమైన గోవులకు సరిపోతుందని చెప్పింది. రాజ్యపాలన రాజుల కర్తవ్యమని, తన శౌర్యంతో, ఆవడ్ మాత ఆశీర్వాదాలతో సంపాదించిన రాజ్యంపై రావ్ రణమల్కే సంపూర్ణ హక్కులు, అధికారాలు ఉన్నాయని ఆమె పేర్కొంది.[16]
దేశ్నోక్
[మార్చు]దేశ్నోక్ స్థాపన (క్రీ.శ. 1419)
[మార్చు]జంగ్లుకు వచ్చినప్పటి నుండి కర్ణీజీ, ఆమె అనుచరులు ప్రస్తుతం నేహ్రిజీ ఆలయం ఉన్న ప్రాంతం చుట్టూ ఉన్న గుడిసెల సముదాయంలో నివసించేవారు. ఈ నివాసాన్ని "కర్ణీజీ ఢాణీ" అని పిలిచేవారు. శాశ్వత నివాస స్థలం అవసరాన్ని గుర్తించిన కర్ణీజీ, ఢాణీకి తూర్పున సుమారు ఒక మైలు దూరంలో భూగర్భ జలాలు సమృద్ధిగా ఉన్న ప్రాంతాన్ని ఎంపిక చేసింది. విక్రమ సంవత్ 1476 వైశాఖ శుద్ధ ద్వితీయ (క్రీ.శ. 1419) న ఆమె దేశ్నోక్ గ్రామానికి శంకుస్థాపన చేసింది.
ప్రారంభంలో రావ్ రణమల్ ఈ గ్రామానికి "దేశోత్" (Deshoat) అనే పేరు పెట్టాలని సూచించాడు. దాని అర్థం "దేశానికి కవచం", ఈ పేరు ప్రకారం అది తన రాజ్యాన్ని రక్షిస్తుందని అతని ఆశ. అయితే కర్ణీజీ, రాజ్యాలు తమ పాలకులు తమ శౌర్యంపై ఆధారపడి, ధార్మిక విలువల కోసం పోరాడినంతకాలం మాత్రమే నిలుస్తాయని చెప్పింది. అందువల్ల ఆమె ఈ గ్రామానికి "దేశ్నాక్" (Deshnak – దేశానికి ముక్కు) అనే పేరు పెట్టింది. రాథోర్ల మార్వార్ రాజ్యానికి ఈ గ్రామం ఎంత ముఖ్యమో, గౌరవనీయుడైన మనిషికి ముక్కు ఎంత ముఖ్యమో అంతే ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉంటుందని ఆమె పేర్కొంది. కాలక్రమేణా "దేశ్నాక్" అనే పేరు "దేశ్నోక్"గా మారింది.[10][16]
కర్ణీజీ తన దృష్టిని దేశ్నోక్ అభివృద్ధిపై కేంద్రీకరించింది. చుట్టుపక్కల అడవుల్లో ఎక్కువగా పాత జాల్ చెట్లు ఉండేవి. అవి పశువులకు అంతగా ఉపయోగకరంగా లేకపోవడమే కాక వృద్ధాప్యం కారణంగా క్షీణిస్తున్నాయి. దేశ్నోక్ ప్రజలు ఇంధనంగా చెక్కను ఉపయోగించడంతో ఆరోగ్యకరమైన కొమ్మలు, చెట్లు కూడా నష్టపోతున్నాయి. అడవుల దుర్వినియోగం వల్ల అవి పూర్తిగా నశించే ప్రమాదం ఉందని కర్ణీజీ ఆందోళన చెందింది.
దీనిని నివారించేందుకు ఆమె పాత జాల్ చెట్ల స్థానంలో ఉపయోగకరమైన బేర్ (రేగు) చెట్లను నాటించి వాటిని సంరక్షించింది. గ్రామానికి అవసరమైన ఇంధనం జాల్ చెట్ల నుండి సహజంగా పడిపోయిన ఎండిన కొమ్మల నుంచే పొందాలని, బేర్ చెట్లను నరకడం లేదా ఇంధనంగా ఉపయోగించడం నిషేధించింది. ఈ నిర్ణయం వల్ల దేశ్నోక్, శ్రీ నేహ్రిజీ ఆలయం పరిసరాల్లో విస్తారమైన బేర్ చెట్ల తోటలు ఏర్పడి, తరువాతి శతాబ్దాల్లో ఆ ప్రాంతాన్ని ఎడారీకరణ నుండి రక్షించాయి.[10][16]
దేశ్నోక్ దేపావత్లు
[మార్చు]తన వంశపారంపర్యం కొనసాగేందుకు కర్ణీజీ అనుమతితో దేపాజీ, కర్ణీజీ సోదరి గులాబ్ బాయిని రెండవ వివాహం చేసుకున్నాడు. వారికి నలుగురు కుమారులు జన్మించారు:
- పుణ్యరాజ్ (వి.సం. 1477)
- నాగరాజ్ (వి.సం. 1483)
- సిద్ధరాజ్ (వి.సం. 1489)
- లక్ష్మణరాజ్ (వి.సం. 1500)[18][16][21]
ఈ నలుగురు కుమారులు వివాహం చేసుకుని వారి సంతతి దేశ్నోక్ పట్టణంలో విస్తరించింది. పెద్ద కుమారుడు పుణ్యరాజ్కు నలుగురు కుమారులు ఉండగా, అతడు సాండు వంశానికి చెందిన సిన్లా గ్రామంలో వివాహం చేసుకున్నాడు. మిగిలిన ముగ్గురు కుమారులు నాగరాజ్, సిద్ధరాజ్, లక్ష్మణరాజ్ వరుసగా లాలాస్, ఖిరియా, ఖిరియా వంశాలకు చెందిన వారి సాసన్ గ్రామాలైన జుడియా, కన్వాలియన్, మళ్లీ కన్వాలియన్ గ్రామాలలో వివాహం చేసుకున్నారు.
దేపాజీ వంశస్థులను "దేపావత్" అని పిలుస్తారు. వీరే దేశ్నోక్లోని కర్ణీ మాత ఆలయం యొక్క సాంప్రదాయ పూజారులు.[22][21][16]
దేపాజీ మరణం (క్రీ.శ. 1454)
[మార్చు]కర్ణీజీ మామగారు కేలూజీ రోహడియా విక్రమ సంవత్ 1500 (క్రీ.శ. 1443) లో మరణించారు. ఆ సమయంలో రణమల్ కుమారులు జోధా, అతని సోదరులు సహా అనేక మంది బంధువులు, మిత్రులు సంతాపం తెలియజేయడానికి వచ్చారు.[17]
దేపాజీ రోహడియా పదకొండు సంవత్సరాల తరువాత, క్రీ.శ. 1454 లో మరణించాడు. అతని మరణానంతరం కర్ణీజీ సంప్రదాయ వితంతు వస్త్రధారణను స్వీకరించింది. ఆమె గోధుమరంగు గరుకైన లోవాడి వస్త్రాన్ని, అలాగే లేత గోధుమరంగు లాంబీ అంగరఖీని ధరించడం ప్రారంభించింది.[17]
లక్ష్మణుని పునర్జీవనం (క్రీ.శ. 1467)
[మార్చు]చిన్న కుమారుడైన లక్ష్మణ్రాజ్కు ప్రయాణాలంటే ఎంతో ఇష్టం. విక్రమ సంవత్ 1524 (క్రీ.శ. 1467)లో, కార్తీక మాస శుద్ధ చతుర్దశి సందర్భంగా జరిగే కొలాయత్ జాతరకు వెళ్లాడు. అక్కడ స్నానం చేస్తుండగా కొలను నీటిలో మునిగి మరణించాడు. అతని మృతదేహాన్ని వెలికి తీసి దేశ్నోక్కు తీసుకువచ్చారు. దుఃఖంతో కృంగిపోయిన అతని తల్లి గులాబ్ బాయి, ఒక అద్భుతం జరుగుతుందనే ఆశతో మృతదేహాన్ని కర్ణీజీ వద్దకు తీసుకువచ్చింది.
కర్ణీజీ ఆ దేహాన్ని తన కుటీరంలో ఉంచించి, తాను ధ్యానంలో కూర్చుంది. మూడు రోజుల పాటు ఆ కుటీరం మూసివేయబడి ఉండిందని, కర్ణీజీ ఎవరికీ దర్శనం ఇవ్వలేదని కథనం చెబుతుంది. బంధువులు, భక్తులు ఆందోళనతో బయట నిరంతరం వేచి ఉన్నారు. నాల్గవ రోజు సూర్యోదయ సమయంలో లక్ష్మణుడు స్వయంగా తలుపు తెరిచి బయటకు వచ్చాడు. ఇది చూసిన వారందరూ ఆశ్చర్యంతో పాటు ఆనందానికి లోనయ్యారు. అదే సమయంలో గులాబ్ బాయిని ఓదారుస్తూ, భూమిపై తాను జీవించి ఉన్నంతకాలం తన పిల్లలను రక్షిస్తానని కర్ణీజీ వాగ్దానం చేసింది.[18][10]
లక్ష్మణుడిని తిరిగి జీవింపజేయడానికి కర్ణీజీ యమలోకానికి వెళ్లి, యమరాజును తన కుమారుడి ప్రాణాన్ని తిరిగి ఇవ్వమని కోరినట్లు పురాణగాథ చెబుతుంది. అయితే యమరాజు, అది యమలోక నియమాలకు విరుద్ధమని, మరణించిన వ్యక్తి ఆత్మ మళ్లీ మానవ జన్మ పొందే ముందు వేలాది యోనుల్లో జన్మించాల్సి ఉంటుందని చెప్పి నిరాకరించాడు. అయినప్పటికీ కర్ణీజీ లక్ష్మణుడి ఆత్మను తిరిగి తీసుకువచ్చి, అతనికి ఆ జనన మరణ చక్రాన్ని అధిగమింపజేసింది.
ఈ సంఘటన అనంతరం కర్ణీజీ ఒక ఆజ్ఞ జారీ చేసిందని విశ్వసిస్తారు. తన చారణ భక్తులు మరణించిన తర్వాత ముందుగా దేశ్నోక్లో ఎలుకల రూపంలో పునర్జన్మ పొంది, ఆ తరువాత మళ్లీ మానవులుగా జన్మిస్తారని ఆమె ప్రకటించింది.[23][3][10][21]
రణమల్, మండోర్
[మార్చు]మండోర్పై రణమల్ ప్రయత్నం (క్రీ.శ. 1430)
[మార్చు]
విక్రమ సంవత్ 1487 చైత్ర శుద్ధ సప్తమి (క్రీ.శ. 1430)న, తన సాధారణ తీర్థయాత్రలలో భాగంగా దేశ్నోక్కు వచ్చిన రావ్ రణమల్, మండోర్ను సత్తా నుండి స్వాధీనం చేసుకోవాలనే తన కోరికను కర్ణీజీ ముందు వ్యక్తపరిచి ఆమె ఆశీర్వాదాలు కోరాడు. దీనికి కర్ణీజీ, ఆ కార్యం సాధించడానికి ఇంకా కొంత కాలం పట్టవచ్చని హెచ్చరించింది. అయినప్పటికీ రణమల్ త్వరగా సన్నద్ధమయ్యాడు. అతనికి ఋణపడి ఉన్న చిత్తోర్ పాలకుడు రాణా మోకల్ తనకు 5,000 గుర్రాలను అందించాడు. రణమల్ 500 మంది గుర్రపు సైనికులను జంగ్లు రక్షణకు వదిలి, తన సొంత 500 మంది సైనికులతో పాటు చిత్తోర్ నుండి వచ్చిన 5,000 గుర్రపు దళంతో మండోర్ వైపు కదిలాడు.[17]
మండోర్ పాలకుడు సత్తాకు, రణమల్ సైన్యంతో వస్తున్నాడన్న సమాచారం అందింది. సత్తా తరఫున రంధీర్ అనే దూత, నాగౌర్ను సికందర్ లోడి తరఫున పాలిస్తున్న మహమ్మద్ ఖాన్ ఖోఖర్ను సంప్రదించాడు. రాథోర్ల పెరుగుతున్న శక్తి తనకు ముప్పుగా మారుతుందనే భయంతో ఉన్న ఖోఖర్, రావ్ చుందా వారసుల మధ్య విభేదాలను పెంచడానికి ఇది మంచి అవకాశంగా భావించాడు. అతను సత్తా కుమారుడు నరబద్తో కలిసి 3,000 గుర్రపు దళాన్ని సమీకరించి, సరిహద్దులో రణమల్ యొక్క 7,000 మంది సైన్యాన్ని ఎదుర్కొన్నాడు.
రణమల్ సైనికులు ఖోఖర్ దళాలతో యుద్ధం చేయగా, మేవార్ నుండి వచ్చిన సైన్యం నరబద్ సేనలను ఎదుర్కొంది. అయితే మేవార్ సైనికులు నరబద్ దళాల ముందు బలహీనంగా నిలవడంతో, రణమల్ తన మిత్ర సైన్యాన్ని పూర్తిగా నాశనం కాకుండా కాపాడేందుకు వెనక్కి తగ్గాడు. తద్వారా భవిష్యత్తులో మరింత అనుకూల పరిస్థితుల కోసం తన బలగాలను సంరక్షించుకున్నాడు.[17]
ఆ తరువాత అతడు జంగ్లు రక్షణ వ్యవస్థను బలోపేతం చేసి, దేశ్నోక్లో కర్ణీజీని సంప్రదించాడు. కర్ణీజీ అతనికి, మండోర్ను స్వాధీనం చేసుకునే ప్రయత్నం చేయకముందు మరింత సమయం తీసుకుని సన్నద్ధం కావాల్సిందని గుర్తు చేసింది. ఇటీవల జరిగిన యుద్ధంలో సత్తా విజయం సాధించినప్పటికీ, అతడు జంగ్లుపై దండెత్తలేడని, తన కొత్త రాజధాని భద్రత గురించి రణమల్ ఆందోళన చెందాల్సిన అవసరం లేదని ఆమె ధైర్యం చెప్పింది.[17]
“అయితే నిరాశకు లోనవ్వకు. మండోర్ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుని పాలించడం నీ విధిలో ఉంది. త్వరలో పరిస్థితులు నీకు అనుకూలంగా మారతాయి. సత్తా తన ప్రధాన మద్దతుదారుడైన రంధీర్తో విభేదిస్తాడు. అతని అదృష్టానికి కారణమైన అదే రంధీర్, చివరకు అతని పతనానికీ కారణమవుతాడు.”
మండోర్ విజయం (క్రీ.శ. 1430)
[మార్చు]రణమల్ను ఓడించిన తరువాత రంధీర్, సత్తాతో కలిసి మండోర్కు చేరుకుని, ఆ విజయానికి ప్రధాన కారణం తన సహాయమేనని చెబుతూ రాజ్య ఆదాయంలో సగం వాటా కోరాడు. సత్తా పైకి అంగీకరించినప్పటికీ, తన కుమారుడు నరబద్తో కలిసి రంధీర్, అతని కుమారుడు నాపాను హత్య చేయడానికి రహస్య కుట్ర పన్నాడు. ఒక పనిమనిషి ద్వారా నాపాకు విషం ఇచ్చి అతన్ని చంపించాడు. అనంతరం రంధీర్పై కూడా దాడి జరిపాడు. అయితే రంధీర్ ప్రాణాలతో తప్పించుకుని చిత్తోర్కు పారిపోయాడు.[17] చిత్తోర్లో రావ్ రణమల్ మహారాణాకు ప్రతినిధి పాలకుడిగా (రీజెంట్గా) వ్యవహరిస్తున్నాడు. అక్కడికి చేరుకున్న రంధీర్, తన కుమారుని మరణం, మండోర్లో జరిగిన సంఘటనలన్నింటినీ రణమల్కు వివరించాడు. తన కుమారుని మరణానికి ప్రతీకారం తీర్చుకుంటానని రణమల్ హామీ ఇచ్చాడు. దీంతో రంధీర్ తన మద్దతును రణమల్కు ప్రకటించి, మండోర్పై అతని హక్కును అంగీకరించాడు.
బలమైన సైన్యాన్ని సమీకరించిన తరువాత రావ్ రణమల్, కర్ణీజీ ఆశీర్వాదాలను పొందుకొని మరోసారి సత్తాపై దండెత్తాడు. రాథోర్ బంధువుల మధ్య జరిగిన ఈ ఘోర యుద్ధంలో సత్తా పక్షాన ఉన్న చోథా, జీయా అనే సేనాధిపతులు ధైర్యంగా పోరాడినా, ఇండా వంశానికి చెందిన ఇద్దరు ప్రధాన సేనాధిపతులు మరణించడంతో వారి పక్షం ఓటమి పాలైంది. సత్తా కుమారుడు నరబద్ తీవ్రంగా గాయపడి యుద్ధభూమి నుండి తరలించబడ్డాడు. సత్తా పిపార్కు పారిపోయినా చివరకు పట్టుబడ్డాడు. రణమల్ మండోర్లో ప్రవేశించి దానిని స్వాధీనం చేసుకొని తనను తాను పాలకుడిగా ప్రకటించుకున్నాడు.[17]
రణమల్ తన ఖైదీలైన సత్తా, నరబద్లను మహారాణా సైన్యంతో కలిసి చిత్తోర్కు పంపించి, అనంతరం కర్ణీజీ ఆశీర్వాదాల కోసం దేశ్నోక్కు వెళ్లాడు.[17]
మార్వార్ రాజకీయ పరిస్థితి
[మార్చు]రాజ్పుతానాలోని మొదటి రాథోర్ రాజ్యమైన జోధ్పూర్ను రావ్ జోధా స్థాపించినప్పటికీ, రాథోర్లు అంతకుముందే ఆ ప్రాంతంలో తమ ఆధిపత్యానికి పునాది వేశారు. కన్నౌజ్ రాజు జైచంద్ వంశస్థుడైన రావ్ సీహా సేత్రమోత్ ఆ ప్రక్రియను ప్రారంభించాడు. సీహా వంశస్థుడైన రావ్ చుందా, చారణ కవి అల్హాజీ బార్హత్ సహాయంతో, ఇంతకుముందు ఇండా ప్రతిహారుల ఆధీనంలో ఉన్న మండోర్ కోటను స్వాధీనం చేసుకున్న తొలి రాథోర్ పాలకుడయ్యాడు.[17]
విక్రమ సంవత్ 1463 (క్రీ.శ. 1406)లో రావ్ చుందా, కర్ణీజీ ఆశీర్వాదాల కోసం సువాప్ గ్రామాన్ని సందర్శించాడు. అతనికి 14 మంది కుమారులు ఉండగా, వారిలో పెద్దవాడు రావ్ రణమల్. విక్రమ సంవత్ 1465 (క్రీ.శ. 1408)లో చుందా నాగౌర్ను స్వాధీనం చేసుకొని అక్కడే నివసించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. మండోర్ను తన కుమారులలో ఒకరికి అప్పగించాలని భావించాడు.
చుందా కుమారులలో చాలామంది రణమల్ వారసుడిగా రావాలని కోరుకున్నారు. అయితే నాల్గవ కుమారుడు రంధీర్, చుందాకు అత్యంత ప్రీతిపాత్రమైన రాణి కుమారుడైన సత్తాకు మద్దతు ఇచ్చాడు. రంధీర్ కుట్రల ఫలితంగా రణమల్ తన వారసత్వ హక్కును కోల్పోయాడు. సత్తా మండోర్ పాలకుడిగా నియమించబడగా, రావ్ చుందా నాగౌర్ను తన ప్రధాన కేంద్రంగా చేసుకున్నాడు. రణమల్ తన తండ్రి స్థాపించిన చుందాసర్ గ్రామంలో స్థిరపడి, భవిష్యత్తులో ఒక జాగీర్ లభిస్తుందనే ఆశతో జీవించాడు.[17]
రావ్ చుందా దూకుడైన విస్తరణ విధానం చుట్టుపక్కల పాలకులను అతనికి వ్యతిరేకంగా ఐక్యం చేసింది. పుగల్ పాలకుడు, జంగ్లు ప్రాంతంలోని సంక్హలాలు, అలాగే ముల్తాన్ పాలకుడు ఖిదర్ ఖాన్ కలిసి నాగౌర్పై ఆకస్మిక దాడి చేశారు. రావ్ చుందా తన శత్రువులపై స్వయంగా దాడి చేసినప్పటికీ, విక్రమ సంవత్ 1470 వైశాఖ బది 15 (క్రీ.శ. 1413)న యుద్ధంలో వీరమరణం పొందాడు.[24]
రణమల్ హత్య (క్రీ.శ. 1438)
[మార్చు]రావ్ చుందాకు అత్యంత ప్రీతిపాత్రుడైన కుమారుడు సత్తా, అతని మరణానంతరం మండోర్ రాజుగా అధిష్ఠించాడు. ఇదే సమయంలో పెద్ద కుమారుడు రణమల్, తన బావ అయిన లాఖా సింగ్ యొక్క మేవార్ రాజసభలో చేరి, అక్కడ ప్రభావాన్ని సంపాదించాడు. తన మేనల్లుడు మోకల్ సింగ్కు ప్రతినిధి పాలకుడిగా (రీజెంట్గా) వ్యవహరించాడు.
క్రీ.శ. 1428లో మార్వార్కు తిరిగి వచ్చిన రణమల్, సత్తాను ఓడించి 1430లో మండోర్ను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. అనంతరం మోకల్ సింగ్ హత్యకు గురైన తరువాత, అతని కుమారుడు కుంభా పేరుమీద మేవార్ పాలనను కూడా తన చేతుల్లోకి తీసుకున్నాడు. అయితే సిసోడియా రాజ్యంలో రాథోర్ల ప్రభావం పెరగడం అక్కడి ప్రభువులకు అసహనాన్ని కలిగించింది.
రణమల్ అహంకారం మరింత పెరిగి, మేవార్ రాజ్యాన్ని కూడా తనదిగా ప్రకటించుకోవాలని యత్నించాడు. అంతేకాక ఒక మేవారి యువరాజును హత్య చేయమని ఆదేశించాడు. దీంతో మేవార్ ప్రభువులు అతనికి వ్యతిరేకంగా కుట్ర పన్ని, క్రీ.శ. 1438లో తిరుగుబాటు నిర్వహించి అతన్ని హత్య చేశారు. అనంతరం మార్వార్పై దండయాత్ర ప్రారంభమైంది.[17]
రణమల్ కుమారుడు జోధా, చిత్తోర్లో జరిగిన ఈ పరిణామాల తరువాత అక్కడి నుండి పారిపోవలసి వచ్చింది. సిసోడియా సేనలు దాడి చేసినప్పుడు, అతడు తనకు సాధ్యమైనంత ధనాన్ని వెంట తీసుకుని మండోర్ను విడిచిపోయాడు. అనంతరం రాథోర్ల కులదేవత అయిన శ్రీ కర్ణీజీ ఆశీర్వాదాలు, మార్గదర్శనం కోసం దేశ్నోక్కు చేరుకున్నాడు.
దేశ్నోక్లో జోధా, తన తండ్రి మహారాణా, మేవార్ ప్రభువుల అనుమానాల కారణంగా హత్య చేయబడిన విషయాన్ని కర్ణీజీకి వివరించాడు. కర్ణీజీ రణమల్ ప్రవర్తనను ఖండించి, జోధాకు ధర్మమార్గంలో జీవించాలని ఉపదేశించింది. ధర్మాన్ని సేవిస్తే తప్పక మండోర్ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోగలవని ఆమె అతనికి భరోసా ఇచ్చింది.[17]
జోధ్పూర్ – మెహ్రాన్గఢ్ కోట స్థాపన (1459 AD)
[మార్చు]మండోర్ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్న తర్వాత రావ్ జోధా తన రాజ్యానికి మరింత సురక్షితమైన రాజధాని అవసరమని భావించాడు. మండోర్ సమతల ప్రాంతంలో ఉండటంతో శత్రువుల దాడులకు సులభంగా గురయ్యే అవకాశం ఉండేది. అందువల్ల ఆయన బలమైన రక్షణ కలిగిన కొత్త కోట నిర్మించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.[17]
కర్ణీజీ సలహా మేరకు జోధా, మండోర్కు దక్షిణంగా ఉన్న భౌర్చిరియా (పక్షుల కొండ) అనే రాతి కొండను కొత్త రాజధాని స్థలంగా ఎంచుకున్నాడు. కర్ణీజీ ఆ స్థలాన్ని పరిశీలించి అది రాథోర్ రాజ్యానికి శుభప్రదమని ప్రకటించింది. ఆమె ఆశీర్వాదాలతో విక్రమ సంవత్ 1516 (క్రీ.శ. 1459)లో కొత్త కోటకు పునాది వేయబడింది. ఈ కోట తరువాత కాలంలో మెహ్రాన్గఢ్ కోటగా ప్రసిద్ధి చెందింది.[10][3]
సంప్రదాయం ప్రకారం, పునాది వేయు వేడుకలో కర్ణీజీ స్వయంగా పాల్గొని జోధాకు ఆశీర్వాదాలు ఇచ్చింది. రాథోర్ వంశం అనేక తరాల పాటు ఈ కోటను తమ శక్తి కేంద్రంగా ఉంచుకుంటుందని ఆమె ప్రవచించింది. ఆమె జోధాకు ధర్మపాలన, ప్రజల సంక్షేమం, న్యాయబద్ధమైన పరిపాలనపై ప్రత్యేకంగా ఉపదేశించింది.[10]
మెహ్రాన్గఢ్ కోట నిర్మాణం ప్రారంభమైన తరువాత జోధ్పూర్ నగరం క్రమంగా అభివృద్ధి చెందింది. రావ్ జోధా తన రాజధానిని మండోర్ నుండి కొత్తగా నిర్మించిన జోధ్పూర్కు మార్చాడు. ఈ విధంగా జోధ్పూర్ రాజ్యం మరింత బలపడింది, రాథోర్ల రాజకీయ ఆధిపత్యం మార్వార్ ప్రాంతమంతటా విస్తరించింది.[17]
కర్ణీజీ, రావ్ జోధా మధ్య ఉన్న ఈ సన్నిహిత సంబంధం కారణంగా, మెహ్రాన్గఢ్ కోటను రాథోర్ రాజవంశ చరిత్రలోనే కాకుండా కర్ణీజీ ఆధ్యాత్మిక వారసత్వంలో కూడా ఒక ముఖ్యమైన ఘట్టంగా పరిగణిస్తారు.[3]
రాజ్యం కోసం అన్వేషణ (1465 AD)
[మార్చు]రావ్ జోధా జోధ్పూర్ రాజధానిని స్థాపించి అనేక విజయాలు సాధించిన తరువాత తన రాజ్య సరిహద్దులను మరింత విస్తరించాలని సంకల్పించాడు. జోధాకు ఇరవై మంది కుమారులు ఉండగా, వారిలో రావ్ బీకా ఒకడు. ఒక రోజు జోధా తన సోదరుడు రావ్ కంధాల్, రావ్ బీకాతో రహస్యంగా మాట్లాడుతుండటం గమనించి, కొత్త రాజ్యాన్ని జయించి బీకాను రాజుగా చేయాలని యోచిస్తున్నారా అని సరదాగా ప్రశ్నించాడు. ఈ మాటలను కంధాల్ సవాలుగా స్వీకరించి, తన మేనల్లుడు బీకాకు ప్రత్యేక రాజ్యాన్ని ఏర్పరచే బాధ్యతను తీసుకున్నాడు. విక్రమ సంవత్ 1522 (క్రీ.శ. 1465) దసరా రోజున కంధాల్, బీకా, 400 గుర్రపు దళంతో జోధ్పూర్ను విడిచిపెట్టారు. బీకాకు ఒక రాజ్యం ఏర్పడే వరకు తిరిగి రానని కంధాల్ ప్రకటించాడు.[18][17][25]
దేశ్నోక్–చుందాసర్–కొడమ్దేసర్
[మార్చు]చిన్ననాటి నుంచే రావ్ బీకా కర్ణీమాత ఆశీర్వాదాలపై గాఢమైన విశ్వాసం కలిగి ఉండేవాడు. అతడు తనతో పాటు భైరవుని విగ్రహాన్ని కూడా తీసుకువెళ్లాడు. బీకా తన మామలు, సైనికులతో కలిసి దేశ్నోక్ చేరుకుని తమ యత్నాల విజయానికి కర్ణీమాత ఆశీర్వాదాలు కోరాడు.
ఈ సందర్భంగా రావ్ కంధాల్ ఇలా అన్నాడు:
“భువాజీ (అత్తగారూ), మీ రక్షణపై విశ్వాసంతోనే మేము జోధ్పూర్ను విడిచివచ్చాము. మీ ఆశ్రయమే మా గమ్యం. ధర్మ స్థాపన కోసం యుద్ధం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాము. రాజపుత్రుల భవిష్యత్తు గమ్యాన్ని మాకు నిర్దేశించండి. మీ ఆదేశాలను మేము అనుసరిస్తాము.”[10][4]
దేవి బీకాను ఆశీర్వదించి, ఈ ప్రాంతాలలో అతనికి గొప్ప భవిష్యత్తు ఉందని, అతని కీర్తి తన తండ్రి రావ్ జోధా కంటే కూడా అధికమవుతుందని ప్రవచించింది. అలాగే అతడు చుందాసర్లో నివసిస్తూ తనతో తీసుకువచ్చిన భైరవ విగ్రహాన్ని ఆరాధించాలని, తన తాత రావ్ రణమల్లా తొందరపాటు లేదా అధిక ఆశకు లోనుకాకుండా తదుపరి ఆదేశాల కోసం వేచి ఉండాలని సూచించింది.[26][10][25] బీకా, కంధాల్ చుందాసర్లో మూడు సంవత్సరాలు గడుపుతూ తమ దళాలను సమీకరించి, ఆయుధసన్నద్ధం చేశారు. ఈ కాలంలో బీకా భార్య గర్భవతి కావడంతో వారు దేశ్నోక్కు వెళ్లారు. అక్కడ విక్రమ సంవత్ 1526 (క్రీ.శ. 1469) మాఘ శుక్ల దశమి రోజున బీకా భార్యకు కుమారుడు జన్మించాడు. అనంతరం వారు మరికొన్ని సంవత్సరాలు దేశ్నోక్లో కర్ణీమాత సేవా, ఆరాధనలలో గడిపారు. తరువాత కర్ణీమాత ఆదేశానుసారం కొడమ్దేసర్కు వెళ్లి తమతో తీసుకువచ్చిన భైరవ విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించాల్సిందిగా సూచించింది. బీకా, కంధాల్ తమ కుటుంబాలు, సైనికులతో కలిసి కొడమ్దేసర్ చేరుకొని, అక్కడి సరస్సు ఒడ్డున భైరవుని విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించి స్థిరపడ్డారు.[10][27]
కొడమ్దేసర్ కోట (1480 AD)
[మార్చు]కొడమ్దేసర్లో భైరవ విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించిన తరువాత, రావ్ బీకా ఆ ఆలయాన్ని కేంద్రంగా చేసుకుని ఒక కోట నిర్మించాలని యోచించాడు. అయితే పుగల్ పాలకుడు రావ్ శేఖా నాయకత్వంలోని భాటీలు ఈ నిర్ణయాన్ని వ్యతిరేకించారు. మరో రాజపుత్ర వంశమైన బాఘోడాలు కూడా వారికి తోడై యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యాయి. ఈ పరిస్థితిలో బీకా దేశ్నోక్కు వెళ్లి కర్ణీమాతను సంప్రదించి, తన ప్రత్యర్థుల యోచనలను వివరించి, ఆమెను కొడమ్దేసర్కు వెంట తీసుకురావాలని కోరాడు. ఆమె సమక్షం ఉంటే రాజపుత్ర నాయకులు దాడి చేయరని అతడు విశ్వసించాడు.[10]
రావ్ బీకా అభ్యర్థనను ఆమోదించాలా వద్దా అన్న విషయంలో కర్ణీమాత సంకటస్థితిలో పడింది. ఎందుకంటే కొడమ్దేసర్లో కోట నిర్మాణం పుగల్ సహా పొరుగు రాజ్యాలకు ముప్పుగా మారే అవకాశం ఉండేది. పుగల్ పాలకుడు రావ్ శేఖా ఆమె భక్తుడూ, ప్రమాణబద్ధమైన సోదరుడూ కావడంతో, బీకా విజయాన్ని ముందే ఊహించినప్పటికీ, కొడమ్దేసర్లో కోట నిర్మాణ ఆలోచనను విరమించుకోవాలని ఆమె సూచించింది.[10]
కొద్ది కాలానికే రావ్ శేఖా యుద్ధానికి ముందు ఆశీర్వాదాలు పొందేందుకు కర్ణీమాతను దర్శించాడు. కర్ణీమాత చివరికి రావ్ బీకానే విజయం సాధిస్తాడని ప్రవచించింది. అనంతరం తానోత్కు చెందిన రావ్ కేలన్ యుద్ధానికి పిలుపునిచ్చినప్పుడు, రావ్ శేఖా అనారోగ్యాన్ని సాకుగా చూపి భాటి కూటమి నుండి తప్పుకున్నాడు. దీనివల్ల దాడి చేయబోయే సైన్యం గణనీయంగా బలహీనపడింది. అయినప్పటికీ రావ్ కేలన్ యుద్ధ సన్నాహాలను కొనసాగించాడు. యుద్ధానికి ముందు అతడు దేశ్నోక్ చేరుకొని కర్ణీమాతకు నమస్కరించి ఆశీర్వాదాలు కోరగా, ఆమె ఇలా చెప్పింది:
“ఒక వీర రాజపుత్రుడు అత్యంత కోరుకునే వరమే నీకు లభిస్తుంది — యుద్ధరంగంలో వీరోచితమైన, కీర్తిమంతమైన మరణం.”[17]
ఎనభై సంవత్సరాల వయస్సులో ఉన్న రావ్ కేలన్ తన శిబిరానికి తిరిగి వెళ్లి సుమారు 2,000 మంది భాటీలు, బాఘోడాలను తీసుకుని కొడమ్దేసర్పై దండెత్తాడు. బీకా తన 500 మంది యోధులతో, అందులో తన మామ కంధాల్, సోదరుడు బీడా, సంక్హ్లా నాపా తదితరులతో కలిసి అతనిని ఎదుర్కొన్నాడు. జరిగిన యుద్ధంలో రాథోర్లు విజయం సాధించారు. రావ్ కేలన్ చివరి శ్వాస వరకు పోరాడుతూ వీరమరణం పొందాడు. భాటీలు సుమారు 300 మంది యోధులను కోల్పోయినప్పటికీ, గెరిల్లా యుద్ధాన్ని కొనసాగించారు. దీంతో రావ్ బీకా మళ్లీ దేశ్నోక్ వెళ్లి కర్ణీమాత జోక్యాన్ని కోరాడు. అప్పుడు కర్ణీమాత కొడమ్దేసర్లో కోట నిర్మాణ ఆలోచనను పూర్తిగా విరమించుకోవాలని సూచించింది. భాటీల పట్ల విజేతగా ఉదారత చూపడం ద్వారా ప్రాంతంలో శాంతి, శ్రేయస్సు నెలకొంటాయని, అలాగే ముల్తాన్, ఢిల్లీ నుండి వచ్చే ముప్పులను ఎదుర్కోవడం సులభమవుతుందని ఆమె వివరించింది.[17]
రాథోర్–భాటి మైత్రి
[మార్చు]ప్రాంతంలో శాంతి, స్థిరత్వం నెలకొనాలంటే భాటీలు, రాథోర్ల మధ్య మైత్రి అవసరమని కర్ణీమాత భావించింది. భాటీలు బీకా భూభాగాలపై దాడులు నిలిపివేయగా, బీకా కూడా కోట నిర్మాణాన్ని విరమించుకున్న నేపథ్యంలో, రావ్ శేఖా కుమార్తె రంగకున్వరీని రావ్ బీకాకు వివాహం చేయాలని ఆమె సూచించింది. అయితే రావ్ శేఖా ఈ ప్రతిపాదనను అవమానకరంగా భావించాడు. బీకా తన తండ్రి రావ్ జోధా సింహాసన వారసత్వ హక్కును వదులుకున్నందున, ఇప్పుడు అతడు కేవలం రాజ్యం లేని యువరాజు మాత్రమేనని, తాను మాత్రం ఒక రాజ్యాధిపతినని పేర్కొన్నాడు. అలాంటి వ్యక్తికి తన కుమార్తెను ఇచ్చి వివాహం చేస్తే ప్రజలలో తన గౌరవం దెబ్బతింటుందని ఆయన అభిప్రాయపడ్డాడు.[27][14][10][17]
అయితే కొద్ది రోజుల తరువాత రావ్ శేఖా ముల్తాన్పై దండయాత్రకు వెళ్లి అక్కడ బందీగా చిక్కుకున్నాడు. అతడు రెండు సంవత్సరాలపాటు చెరలోనే ఉండిపోయాడు. అతని అనుచరులు పలుమార్లు తప్పించేందుకు ప్రయత్నించినా విఫలమయ్యారు. తన భర్త కష్టాలను తట్టుకోలేకపోయిన శేఖా భార్య కర్ణీమాతను ప్రార్థించింది. ఆ సమయంలో కర్ణీమాత ఆమెకు స్వప్నంలో ప్రత్యక్షమై, తన కుమార్తెను రావ్ బీకాకు వివాహం చేస్తే రావ్ శేఖా విముక్తి పొందుతాడని సూచించింది. అనంతరం కుటుంబ సభ్యులు, బంధువులతో సంప్రదించి దేశ్నోక్ చేరుకుని కర్ణీమాతకు నమస్కరించి తమ కుమార్తెకు తగిన వరుడి గురించి సూచన కోరారు.[17][14][28] కర్ణీమాత ఇలా చెప్పింది:
“రావ్ శేఖాకు ముందుగానే నేను తన కుమార్తెను రావ్ బీకాతో వివాహం చేయాలనే నా కోరికను తెలియజేశాను. అయితే అతడు అంగీకరించలేదు.”
దీనికి శేఖా భార్య ఇలా సమాధానమిచ్చింది:
“మా సంప్రదాయం ప్రకారం కుమార్తె భవిష్యత్తుపై తల్లికే మొదటి హక్కు ఉంటుంది; కుమారుని విధి తండ్రితో ముడిపడి ఉంటుంది. ఆ హక్కును వినియోగిస్తూ నేను మీ ప్రతిపాదనను అంగీకరిస్తున్నాను. ఈ వాగ్దానాన్ని చివరి వరకు నిలబెట్టుకుంటాను.”
ఈ విధంగా కర్ణీమాత చొరవతో భాటి, రాథోర్ రాజవంశాల మధ్య వివాహ సంబంధం నిర్ణయించబడింది. అనంతరం వివాహానికి శుభ ముహూర్తం నిర్ణయించారు.[27][22]
ముల్తాన్ చెర నుండి రావ్ శేఖా విముక్తి (1482 AD)
[మార్చు]వివాహ ఏర్పాట్లు ప్రారంభమయ్యాయి. అయితే కన్యాదానం నిర్వహించడానికి రావ్ శేఖా అందుబాటులో లేడు, ఎందుకంటే అతడు ఇంకా ముల్తాన్ చెరసాలలో బందీగా ఉన్నాడు. నిరాశలో మునిగిపోయిన రావ్ శేఖా తన జీవితానికి ముగింపు సమీపించిందని భావించి కర్ణీమాతను ప్రార్థిస్తూ ఇలా అన్నాడు:[13]
“ఓ కర్ణీజీ! సామళి రూపంలో ప్రత్యక్షమై ఈ బంధనాల నుండి నన్ను విముక్తి చేయండి.”
కథనాల ప్రకారం, కర్ణీమాత తన దివ్యశక్తితో త్రిశూలాన్ని ధరించి ముల్తాన్ చెరసాలలో రావ్ శేఖా ముందు ప్రత్యక్షమైంది. ఆమె దర్శనంతో ఆశ్చర్యపోయిన శేఖా సాష్టాంగ నమస్కారం చేశాడు. అనంతరం కర్ణీమాత అతనిని చెర నుండి విముక్తి చేసి, పుగల్లో జరుగుతున్న వివాహ వేదికకు తీసుకువచ్చింది. అక్కడ జరుగుతున్న వివాహ వేడుకలను చూసి రావ్ శేఖా ఆశ్చర్యపోయాడు. తరువాత అతడు తన కుమార్తెను వరుడు రావ్ బీకాకు కన్యాదానం చేశాడు.
ఈ వివాహం ద్వారా భాటి, రాథోర్ రాజవంశాల మధ్య బలమైన మైత్రి ఏర్పడింది. కర్ణీమాత ఇరువర్గాలను శాశ్వత స్నేహబంధంతో కట్టిపడేసి, వివాహంపై ఉన్న తన అభ్యంతరాలను మరచిపోవాలని రావ్ శేఖాకు సూచించింది. ఈ వివాహం విక్రమ సంవత్ 1539 (క్రీ.శ. 1482)లో జరిగింది.[22][13][14]
బికానేర్ స్థాపన (1485 AD)
[మార్చు]
విక్రమ సంవత్ 1540 (క్రీ.శ. 1483)లో దేశ్నోక్కు వచ్చిన సందర్భంలో కర్ణీమాత, జాట్ నాయకుల మధ్య త్వరలో వివాదాలు చెలరేగుతాయని రావ్ బీకాకు ముందుగానే హెచ్చరించింది. సహాయం కోరినవారికి ఆశ్రయం, రక్షణ కల్పించాలని సూచించింది. కొద్దికాలానికే ఈ ప్రవచనం నిజమైంది. ప్రత్యర్థి జాట్ తెగల చేత తన భూభాగాన్ని కోల్పోయిన పండు గోదారా, రావ్ బీకా సహాయం కోరాడు.
కర్ణీమాత ముందస్తు హెచ్చరిక కారణంగా సిద్ధంగా ఉన్న బీకా, పండు గోదారా రాథోర్ రక్షణను అంగీకరిస్తేనే సహాయం అందిస్తానని చెప్పాడు. పండు వ్యతిరేక కూటమి తన్వార్ రాజపుత్రుల మద్దతు పొందింది. తన్వార్లు, జాట్ నాయకుల సంయుక్త సైన్యం ధెంకా వద్ద రాథోర్లను ఎదుర్కొంది. జరిగిన యుద్ధంలో రావ్ బీకా విజయం సాధించాడు. తన్వార్ నాయకులు హతమయ్యారు. ఈ విజయంతో 720 గ్రామాలు బీకా రాజ్యంలో కలిశాయి.[17][22][10]
ప్రాంతాన్ని తరచూ కల్లోలపరిచే అంతర్యుద్ధాలు, దోపిడీలకు ముగింపు పలికి శాంతి, క్రమాన్ని స్థాపించాలన్న కర్ణీమాత ఆకాంక్ష ఈ విజయంతో నెరవేరింది. విజయం అనంతరం రావ్ బీకా దేశ్నోక్ చేరుకొని కర్ణీమాత ఆశీర్వాదాలు పొందాడు. అప్పుడు కర్ణీమాత తన రాజ్యానికి అధికారిక రాజధానిని నిర్మించి రాజ్య పునాదులను బలపరచాలని సూచించింది. ముల్తాన్, నాగౌర్, అజ్మీర్లను కలిపే మార్గాల సంగమానికి సమీపంలో ఒక స్థలాన్ని ఆమె సూచించింది.[10]
కోట నిర్మాణం కోసం బీకా రాతి ఘాటి (ఎర్రని కనుమ) ప్రాంతాన్ని ఎంచుకుని, కర్ణీమాత చేత పునాది వేయించాలని కోరాడు. దాంతో విక్రమ సంవత్ 1542 (క్రీ.శ. 1485)లో కర్ణీమాత స్వయంగా బికానేర్ కోటకు పునాది వేసింది. ఈ విధంగా థార్ ఎడారిలో రెండవ రాథోర్ రాజ్యం అయిన బికానేర్ స్థాపించబడింది.[10]
రావ్ బీకా పట్టాభిషేకం
[మార్చు]బికానేర్ కోట, రాజధాని నిర్మాణం పూర్తయిన తరువాత రావ్ బీకా పట్టాభిషేక వేడుకలకు హాజరు కావాలని కర్ణీమాతను ఆహ్వానించారు. అయితే రావ్ రణమల్, రావ్ జోధా పట్టాభిషేకాల మాదిరిగానే ఆమె స్వయంగా హాజరు కాకుండా తన కుమారుడు పుణ్యరాజ్ను ప్రతినిధిగా పంపించింది.
పుణ్యరాజ్ కర్ణీమాత ఆశీర్వాదాలను అందజేసి, జాడ్బేరి చెట్టు నుండి ఐదు ఆకులను శుభసూచక బహుమతిగా ఇచ్చాడు. అవి రాజ్యంలో శాంతి, సౌభాగ్యాలకు చిహ్నంగా భావించబడ్డాయి. పట్టాభిషేకం జరిగిన మరుసటి రోజు రావ్ బీకా తన కుటుంబ సభ్యులతో కలిసి దేశ్నోక్కు వెళ్లి కర్ణీమాతకు నమస్కరించాడు. కర్ణీమాత అతనికి విజయవంతమైన పాలన కోసం ఆశీర్వదించి, రావ్ కంధాల్ చేసిన నిస్వార్థ సేవలను ఎప్పటికీ మరవకూడదని ఉపదేశించింది.[17][10]
రావ్ లూన్కరణ్కు చేసిన ప్రవచనం
[మార్చు]రావ్ బీకా విక్రమ సంవత్ 1561 (క్రీ.శ. 1504) వరకు పాలించి, అనంతరం అతని కుమారుడు లూన్కరణ్ సింహాసనం అధిష్ఠించాడు. లూన్కరణ్ పట్టాభిషేకానికి కూడా కర్ణీమాత హాజరు కాలేదు; ఆమె తరఫున పుణ్యరాజ్ తిలకం దిద్ది పట్టాభిషేకాన్ని నిర్వహించాడు.
రావ్ బీకా పాలనలో ఉన్నప్పుడు లూన్కరణ్ తన కుమారులు జైత్సీ, ప్రతాపసీ, బేర్సీ, రతన్సీ, తేజ్సీలతో కలిసి దేశ్నోక్కు వెళ్లి కర్ణీమాతను దర్శించాడు. అప్పుడు కర్ణీమాత ఈ ప్రవచనం చేసింది:[17]
“జైత్సీకి అనేక మంది సంతానం కలుగుతుంది; అతడు వంశానికి నాయకుడవుతాడు. బేర్సీ, అతని వారసులు అసాధారణ వీరత్వంతో వంశ గౌరవాన్ని నిలబెడతారు. ప్రతాప్ సాధారణ స్థాయిలో ఉంటాడు. రతన్సీ, అతని సంతతి ప్రతిష్ఠను సంపాదిస్తారు.”
క్రీ.శ. 1526లో లూన్కరణ్ నర్నౌల్పై దండయాత్ర చేయాలని నిర్ణయించి కర్ణీమాత సలహా కోరాడు. ఆమె ఆ యత్నాన్ని విరమించుకోవాలని సూచించినప్పటికీ, లూన్కరణ్ యుద్ధానికి వెళ్లి విక్రమ సంవత్ 1583 శ్రావణ వది 4న ధోసీ యుద్ధంలో వీరమరణం పొందాడు. అతని మరణానంతరం రావ్ జైత్సీ బికానేర్ పాలకుడయ్యాడు. అనంతరం విక్రమ సంవత్ 1583 ఆశ్వయుజ శుక్ల చతుర్దశి రోజున దేశ్నోక్ చేరుకుని కర్ణీమాతకు నివాళులు అర్పించాడు.[17]
కర్ణీమాత చివరి రోజులు, మహాప్రయాణం
[మార్చు]మార్వార్, బికానేర్ రాథోర్ పాలకుల మాదిరిగానే, జైసల్మేర్, పుగల్ ప్రాంతాల భాటి పాలకులు కూడా కర్ణీమాతపై అపారమైన భక్తి కలిగి ఉండేవారు. జైసల్మేర్ పాలకులు చాచాగ్దేవ్, దేవీదాస్, ఘడ్సీ, జైతసీ దేశ్నోక్లో కర్ణీమాతను దర్శించి ఆమె ఆశీర్వాదాలు పొందారు.[27]
బికానేర్ – జైసల్మేర్ సరిహద్దు వివాదం
[మార్చు]విక్రమ సంవత్ 1541 (క్రీ.శ. 1484)లో బికానేర్ రాజ్యం స్థాపించబడిన తరువాత, బికానేర్కు చెందిన గఢియాలా గ్రామం, జైసల్మేర్కు చెందిన గిరాచర్ గ్రామం మధ్య సరిహద్దు వివాదం తలెత్తింది. మధ్యవర్తిత్వ ప్రయత్నాలు జరిగినప్పటికీ, రాథోర్ పక్షం చేసిన ఒక వ్యంగ్య వ్యాఖ్య భాటీల ఆగ్రహానికి కారణమై, రెండు రాజ్యాల మధ్య యుద్ధ పరిస్థితి ఏర్పడింది.[17]
ప్రాంత శాంతి భంగం కాకుండా ఉండాలని భావించిన కర్ణీమాత జోక్యం చేసుకొని, గఢియాలా, గిరాచర్ గ్రామాల మధ్యనున్న ధినేరు తలాయ్ (చెరువు), దాని పరిసర ప్రాంతాన్ని రెండు రాజ్యాల మధ్య తటస్థ భూమిగా ప్రకటించింది. ఆ ప్రాంతం పశువుల మేతభూమిగా ఉపయోగించబడాలని ఆమె ఆదేశించింది. అంతేకాక, తాను తన చివరి శ్వాసను ధినేరు తలాయ్ సమీపంలో విడిచిపెడతానని, రెండు రాజ్యాల సరిహద్దు స్తంభం కూడా అదే స్థలంలో ఏర్పాటు చేయాలని ప్రకటించింది.[22]
జైసల్మేర్ యాత్ర (క్రీ.శ. 1537)
[మార్చు]కర్ణీమాత అవడ్ మాతను ఆరాధించేది. జైసల్మేర్ రాష్ట్రంలో అవడ్ మాతకు సంబంధించిన 52 ధామ్లు (పుణ్యక్షేత్రాలు) ఉన్నాయని విశ్వసించబడుతుంది. వాటిలో టేమ్రా రాయ్ (అవడ్ మాతకు మరొక పేరు) పట్ల కర్ణీమాతకు ప్రత్యేక భక్తి ఉండేది. అందువల్ల ఆమె తరచుగా టేమ్రా రాయ్ ఆలయాన్ని దర్శించేది.
విక్రమ సంవత్ 1594 (క్రీ.శ. 1537) నవరాత్రుల అనంతరం ఆమె టేమ్రా రాయ్ ఆలయ యాత్రకు బయలుదేరింది. ఆ సమయంలో జైసల్మేర్ పాలకుడు మహారావల్ జైతసీ ఒక దీర్ఘకాలిక గడ్డ (కణితి) వ్యాధితో బాధపడుతున్నాడు. తన అంత్యకాలం సమీపించిందని భావించిన అతడు కర్ణీమాతను చివరిసారి దర్శించాలనే కోరిక వ్యక్తం చేశాడు.
కర్ణీమాత టేమ్రా రాయ్ చేరిందన్న వార్త విన్న జైతసీ తీవ్రమైన నొప్పిలో ఉన్నప్పటికీ స్వయంగా అక్కడికి చేరుకుని ఆమె పాదాలకు నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు:
“మీ దర్శనం లభించడం ద్వారా మీరు నాకు గొప్ప అనుగ్రహం చేశారు. ఇప్పుడు నా మరణ సమయం సమీపించింది.”
అప్పుడు కర్ణీమాత తన చేయిని జైతసీ వీపుపై ఉంచి ఇలా ఆశీర్వదించింది:
“ఈ వ్యాధి వల్ల నీవు మరణించవు. ఈ రోజునుంచే నీ ఆరోగ్యం మెరుగుపడుతుంది.”
కొద్ది రోజులకే ఆ వ్యాధి జైతసీ శరీరాన్ని విడిచి వెళ్లిపోయి అతడు క్రమంగా కోలుకున్నాడు. కృతజ్ఞతగా మహారావల్ జైతసీ ఒక గ్రామాన్ని కర్ణీమాతకు దానం చేశాడు. అయితే కర్ణీమాత ఆ గ్రామాన్ని ఒక సోలంకీ రాజపుత్రునికి అనుగ్రహించి అక్కడి నుండి బయలుదేరింది.[17]
కర్ణీమాత ప్రతిమ
[మార్చు]ఆ సమయానికి కర్ణీమాత వయస్సు సుమారు 150 సంవత్సరాలు అని సంప్రదాయ కథనాలు పేర్కొంటాయి. ఆమె తన కుటుంబ సభ్యులకు వీడ్కోలు చెప్పి జైసల్మేర్, అమర్కోట్ (ప్రస్తుత ఉమర్కోట్) వైపు తన చివరి యాత్రను ప్రారంభించింది.
విక్రమ సంవత్ 1594 (క్రీ.శ. 1537) మాఘ మాస ఆరంభంలో కర్ణీమాత దేశ్నోక్ను విడిచి జైసల్మేర్లోని టేమ్రా రాయ్ ఆలయం, అలాగే అమర్కోట్–సింధ్ ప్రాంతంలోని బహుచరా మాత, భూట్ భవానీ ఆలయాలను దర్శించేందుకు బయలుదేరింది. ఈ యాత్రలో ఆమెతో పాటు పెద్ద కుమారుడు పుణ్యరాజ్, సారంగ్ విష్ణోయి అనే రథసారథి, ఒక రావణా రాజపుత్ర సేవకుడు, మరికొందరు అనుచరులు ఉన్నారు.[13][17]
జైసల్మేర్లో ఉన్న సమయంలో కర్ణీమాత తన భక్తుడైన బానా సుతార్ను పిలిపించింది. అతడు జన్మతః అంధుడు. అతనిని ఉద్దేశించి ఆమె తన ప్రతిమను తయారు చేయమని ఈ విధంగా ఆదేశించింది:[3]
“ప్రపంచంలోని కోరికలు, భోగాలు నిన్ను తాకలేదు, ఎందుకంటే నీవు జన్మతః అంధుడివి. నీవు నా భక్తుడివి కూడా. అందువల్ల భవిష్యత్ తరాల కోసం నా రూపాన్ని శిలపై చెక్కగలిగే యోగ్యుడు నీవే. ప్రస్తుతం నా రూపాన్ని చూసి నీ మనస్సులో నిలుపుకోవడానికి కొంతకాలం నీకు దృష్టి ప్రసాదించబడుతుంది. నా భౌతిక నిర్యాణం అనంతరం దేశ్నోక్లో ఆ ప్రతిమ ప్రతిష్ఠించబడినప్పుడు నీ దృష్టి శాశ్వతంగా పునరుద్ధరించబడుతుంది.”
ఖరోడా–సింధ్ యాత్ర
[మార్చు]యాత్రికులు జైసల్మేర్ నుండి ఖరోడా (సింధ్) వైపు ప్రయాణించారు. అక్కడ కర్ణీమాత తన సహోదరి దేవతలైన బహుచరా మాత, భూట్ భవానీతో కలిసి పన్నెండు రోజుల పాటు గడిపింది. కర్ణీమాతకు బంధువైన దేవల్ మాతకు భూట్, బహుచరా అనే ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉండేవారు. వీరిని కూడా శక్తి దేవి అవతారాలుగా భావిస్తారు.[17]
వారితో వీడ్కోలు చెప్పిన తరువాత, బృందం దేశ్నోక్ వైపు తిరుగు ప్రయాణం ప్రారంభించింది. మార్గమధ్యంలో బెంగాటి చేరుకొని, కర్ణీమాత భక్తిశ్రద్ధలు గల రాజపుత్ర సంత్ హర్భూజీ సంక్లాను దర్శించింది. అక్కడ రెండు రోజుల పాటు గడిపిన అనంతరం యాత్రను కొనసాగించింది.
మహాప్రయాణం (క్రీ.శ. 1538)
[మార్చు]విక్రమ సంవత్ 1595 చైత్ర శుక్ల నవమి (క్రీ.శ. 1538) నాడు, రాత్రంతా ప్రయాణించిన తరువాత కర్ణీమాత బృందం ధినేరు తలాయ్కు చేరుకుంది. ఇదే బికానేర్, జైసల్మేర్ రాజ్యాల మధ్య తటస్థ ప్రాంతంగా కర్ణీమాత ప్రకటించిన స్థలం. సంప్రదాయం ప్రకారం, 151 సంవత్సరాల వయస్సులో కర్ణీమాత ఈ స్థలంలో దివ్య జ్వాలలో లీనమై అదృశ్యమయ్యిందని విశ్వసిస్తారు.[17][25]
“సూర్యోదయం సమీపిస్తోంది. కర్ణీమాత తన రథాన్ని ఆపించి, స్నానానికి నీరు తీసుకురమ్మని పుణ్యరాజ్ను ఆదేశించింది. సమీపంలో నీరు అందుబాటులో లేకపోవడంతో, అతడు ధినేరు తలాయ్ నుండి నీరు తెచ్చేందుకు వెళ్లాడు. అనంతరం కర్ణీమాత సారంగ్ విష్ణోయిని వెండి పాత్రలో నీరు ఉందో లేదో చూడమని కోరింది. అందులో కేవలం కొన్ని నీటి బిందువులు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి. ఆ నీటిని తనపై పోయమని ఆమె ఆదేశించింది. తూర్పు దిశగా, ఉదయిస్తున్న సూర్యుని వైపు ముఖం చేసి ధ్యానంలో కూర్చున్న కర్ణీమాత తలపై ఆ నీరు తాకగానే ఒక దివ్య జ్వాల ప్రత్యక్షమైంది. ఆ జ్వాలలో ఆమె భౌతిక రూపం లీనమై విశ్వజ్యోతిలో కలిసిపోయింది.”
కర్ణీమాత ఆలయం (క్రీ.శ. 1538)
[మార్చు]కర్ణీమాత మహాప్రయాణం అనంతరం ఆమె కుమారుడు పుణ్యరాజ్, ఇతర అనుచరులు దేశ్నోక్కు తిరిగి వచ్చారు. నాలుగో రోజు బన్నా సుతార్ కర్ణీమాత ప్రతిమను తీసుకుని వచ్చాడు. విక్రమ సంవత్ 1595 చైత్ర శుక్ల చతుర్దశి, గురువారం నాడు, కర్ణీమాత ఆదేశాల ప్రకారం ఆ ప్రతిమను ఆలయంలో ప్రతిష్ఠించారు. ఆ ఆలయం తరువాత కాలంలో కర్ణీమాత భక్తుల అత్యంత ముఖ్యమైన తీర్థక్షేత్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.[17]
ఇతర అద్భుతాలు
[మార్చు]జగడు షాను రక్షించడం (క్రీ.శ. 1459)
[మార్చు].jpg)
జగడు షా చిత్తోర్కు చెందిన సంపన్న మహేశ్వరి జైన వ్యాపారి. మోకల్ సింగ్ అనుగ్రహం కోల్పోయిన తరువాత అతడు నాగౌర్ సమీపంలోని ఖీన్వసర్కు వెళ్లి నివసించాడు. అక్కడ ఉండగా చిత్తోర్లోనే కర్ణీమాత గురించి విని, ఆమె ఆశీర్వాదం కోసం ప్రార్థించాడు. అతని భక్తికి సంతోషించిన కర్ణీమాత, మహారాణా కోపం నుండి అతడిని రక్షిస్తానని హామీ ఇచ్చింది. అలాగే ధార్మికమైన జీవితం గడిపితే భవిష్యత్తులో ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు, ఆపదల నుండి కూడా కాపాడుతానని చెప్పింది. దేవుడు ఎల్లప్పుడూ తన భక్తులను రక్షిస్తాడని ఆమె ఉపదేశించింది.[17][29]
ఆమె ఆశీర్వాదంతో సంతృప్తి చెందిన జగడు షా తిరిగి తన వ్యాపారంలో నిమగ్నమయ్యాడు. అతని నౌకలు సరుకులను తెచ్చి, వాణిజ్య బృందాలు వాటిని ప్రాంతమంతటా ఉన్న మార్కెట్లకు తరలించేవి. ఈ వ్యాపారం కారణంగా అతడు తరచూ ప్రయాణాలు చేయాల్సి వచ్చేది.
విక్రమ సంవత్ 1516 (క్రీ.శ. 1459)లో ఒక సముద్రయాత్ర సందర్భంగా అతని నౌక భయంకరమైన తుఫానులో చిక్కుకుంది. నౌక తుఫాను బలానికి తట్టుకోలేనంత బలహీనంగా కనిపించింది. నావికులు దైవసహాయం కోసం ప్రార్థించారు. ఆ సమయంలో జగడు షాకు తన ఆరాధ్య దేవత కర్ణీమాత ఇచ్చిన హామీ గుర్తుకు వచ్చింది. అతడు కర్ణీమాతను స్మరించగా, పురాణగాథ ప్రకారం, కర్ణీమాత ఒక చేతితో ఆవును పాలు పితికుతూ, మరొక చేతితో జగడు షా, అతని సహచరులను ఆపద నుండి రక్షించిందని చెబుతారు.[17][29]
సురక్షితంగా ఓడరేవుకు చేరుకున్న తరువాత జగడు షా దేశ్నోక్కు వెళ్లి కర్ణీమాతకు నమస్కరించాడు. తన నౌకను తుఫాను నుండి ఎలా రక్షించిందో అక్కడి భక్తులకు వివరించాడు. కర్ణీమాత పేరును స్మరించినప్పుడు, ఒక లోవడితో కప్పబడిన దివ్యహస్తం తమను సురక్షిత మార్గంలో నడిపించిందని చెప్పాడు.
దేశ్నోక్లో జగడు షా ఒక ఆలయం నిర్మించాలనే తన కోరికను కర్ణీమాతకు తెలియజేశాడు. అప్పుడు కర్ణీమాత అతనికి పోర్బందర్లో హర్సిద్ధి దేవి ఆలయాన్ని నిర్మించమని సూచించింది. దేశ్నోక్ రిజిస్టర్ల ప్రకారం ఈ సంఘటన విక్రమ సంవత్ 1516 భాద్రపద శుక్ల దశమి (గురువారం) నాడు జరిగింది.[17][29]
కర్ణీమాత ఆలయాలు
[మార్చు]
శ్రీ కర్ణీమాత ఆలయం (దేశ్నోక్)
[మార్చు]దేశ్నోక్లోని కర్ణీమాత ఆలయం కర్ణీమాత భక్తులకు అత్యంత ముఖ్యమైన తీర్థయాత్రా కేంద్రం. ఈ ఆలయం సుమారు 25,000 నల్ల ఎలుకలు, అరుదుగా కనిపించే కొన్ని తెల్ల ఎలుకల కారణంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ ఎలుకలను పవిత్రమైనవిగా భావించి భక్తులు ఆరాధిస్తారు. ఇవి గత జన్మలో కర్ణీమాత భక్తులైన చారణ్ సమాజ సభ్యుల పునర్జన్మలని, మానవ రూపం, ఎలుక రూపంలో ప్రత్యామ్నాయంగా జన్మిస్తారని విశ్వాసం ఉంది. కర్ణీమాత ఆశీర్వాదం కోసం దేశం నలుమూలల నుండి భక్తులు, అలాగే ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న పర్యాటకులు ఈ ఆలయాన్ని సందర్శిస్తారు.[30]
ఆలయంలోని ప్రధాన గర్భగృహంలో ప్రతిష్ఠించబడిన కర్ణీమాత విగ్రహాన్ని బన్నా ఖాతీ అనే సుతార్ జైసల్మేర్ పసుపు రంగు పాలరాయితో మూడు నెలల్లో చెక్కినట్లు సంప్రదాయం చెబుతుంది. ఈ విగ్రహం కర్ణీమాత సమక్షంలోనే ప్రతిష్ఠించబడిందని విశ్వసిస్తారు. విగ్రహం ఉన్న గుంబారా (గర్భగృహం) సిమెంట్ లేకుండా నిర్మించబడింది. దీని పైకప్పు జాల్ చెట్టు (Salvadora oleoides) కలపతో నిర్మించబడింది. కబాస్ (పవిత్ర ఎలుకలు) సంచరించేందుకు వీలుగా ఈ నిర్మాణంలో సున్నం లేదా గారము ఉపయోగించలేదని చెబుతారు.[10]
కామ్రాన్ మీర్జాపై విజయాన్ని సాధించిన తరువాత బికానేర్ నాలుగవ పాలకుడు రావు జైతసీ గుంబారా చుట్టూ "మాంధ్" అనే నిర్మాణాన్ని నిర్మించాడు. తరువాత మహారాజా సూరత్ సింగ్ దానిని శాశ్వత రాతి నిర్మాణంగా మార్చాడు.[10][31]
గర్భగృహంలోని బంగారు తలుపును అల్వార్ మహారాజా భక్తావర్ సింగ్ సమర్పించాడు.[32]
20వ శతాబ్దంలో మహారాజా గంగా సింగ్ ఆలయ ప్రధాన భాగాలను పునర్నిర్మించి విస్తృతంగా అభివృద్ధి చేశాడు.[33]
టేమ్రా రాయ్ ఆలయం
[మార్చు]ఈ ఆలయం అవడ్ మాత (ఆవడ్జీ)కు అంకితం చేయబడింది. రావు కాన్హా తన మొండితనానికి ఫలితంగా శిక్ష అనుభవించిన ప్రదేశంలోనే ఇది నిర్మించబడింది. కర్ణీమాత అవడ్జీని పూజించడానికి ఉపయోగించిన అసలు కరండ్ (బుట్ట), అవడ్జీ విగ్రహం ఇప్పటికీ ఈ ఆలయంలో భద్రపరచబడి ఉన్నాయి.[17]
సతి మాంకుమారీజీ ఆలయం
[మార్చు]ఈ ఆలయం ఒక స్మారక ఛత్రి (సెనోటాఫ్) రూపంలో ఉంది. ఇందులో కర్ణీమాత మనవరాలు మాంకుమారీజీ, ఆమె స్నేహితురాలు సఖీ ప్రతిమలు ఉన్నాయి. తన భర్త మరణించిన వార్త తెలుసుకున్న మాంకుమారీజీ సతి కావాలని ప్రకటించగా, ఆమె స్నేహితురాలు సఖీ కూడా ఆమెతో పాటు అగ్నిలో ప్రవేశించిందని సంప్రదాయ కథనం చెబుతుంది.[34]
శ్రీ నెహ్రీజీ ఆలయం (దేశ్నోక్)
[మార్చు]శ్రీ నెహ్రీజీ ఆలయం దేశ్నోక్లో కర్ణీమాతతో అనుబంధం కలిగిన మరో ముఖ్యమైన ఆలయం. కర్ణీమాత దేశ్నోక్లో నివసించిన కాలంతో ఈ ఆలయానికి సంబంధం ఉంది. "నెహ్రీ" అనే పదం ఎండిపోయిన కట్టెను సూచిస్తుంది. ఆ ఎండిన కట్టె తిరిగి జీవం పొంది పెరుగు చిలకడానికి అవసరమైన పనిముట్టుగా ఉపయోగపడిందనే అద్భుత సంఘటన కారణంగా ఈ ఆలయానికి ఆ పేరు వచ్చింది.[35]
సాథికా నుండి వలస వచ్చిన ప్రజలు మొదటిసారిగా జాంగ్లూలోని జోహాడ్ ప్రాంతానికి చేరుకున్నప్పుడు, ఆవుల పాల నుండి నెయ్యి తయారు చేయడానికి, పెరుగు చిలకడానికి అవసరమైన సౌకర్యాలు వారికి అవసరమయ్యాయి. పాత్రలు, ఇతర సామగ్రి తీసుకువచ్చినప్పటికీ, పెరుగు చిలకడానికి అవసరమైన "నెహ్రీ" (రాజస్థానీలో పెరుగు చిలికే పనిముట్టు) లేకపోవడంతో పని ప్రారంభం కాలేదు.
అప్పుడు కర్ణీమాత ఒక సేవకుడిని చెక్క ముక్క తీసుకురమ్మని పంపింది. అతడు తెచ్చిన ఎండిన చెక్క సరైన నెహ్రీ తయారికి పనికిరాదని తెలిసింది. కర్ణీమాత ఆ ఎండిన జాల్ చెట్టు కొమ్మను నేలలో నాటి, దానిపై పెరుగు చల్లింది. ఆశ్చర్యకరంగా ఆ ఎండిన కొమ్మ వేర్లు తీసుకుని పెరిగి, దేశ్నోక్ ఒరాన్ (రక్షిత గ్రామ అరణ్యం)లో నేడు కనిపించే ఏకైక పచ్చని జాల్ చెట్టుగా మారిందని సంప్రదాయం చెబుతుంది. ఆ చెట్టుపై చల్లిన పెరుగు జాడలు ఇప్పటికీ కనిపిస్తాయని భక్తులు విశ్వసిస్తారు.[18]
కర్ణీమాత ఆలయం (మఠానియా)
[మార్చు]ఇది కర్ణీమాతకు అంకితమైన అత్యంత ప్రాచీన ఆలయంగా పరిగణించబడుతుంది. దీనిని ఆమె భక్తుడు, సోదరుడు, అనుచరుడైన అమరాజీ బారహట్ మఠానియాలో నిర్మించాడు.
జోధ్పూర్ కొత్త రాజధాని, మెహ్రాన్గఢ్ కోటకు కర్ణీమాత శంకుస్థాపన చేసిన తరువాత, దేశ్నోక్కు తిరుగు ప్రయాణంలో అమరాజీ బారహట్ అభ్యర్థనపై మఠానియాలో ఆగింది. అమరాజీ అంతకుముందు రావు జోధా తరఫున దేశ్నోక్కు దూతగా వెళ్లిన వ్యక్తి. మఠానియా మండోర్కు సుమారు 12 మైళ్ల దూరంలో ఉంది.
దేవి సందర్శనకు గుర్తుగా అమరాజీ ఒక ఆలయాన్ని నిర్మించి కర్ణీమాతకు అంకితం చేశాడు. చరిత్ర ప్రకారం ఇది కర్ణీమాతకు అంకితమైన తొలి ఆలయం.[17]
కర్ణీమాత ఆశీర్వాదంతో అమరాజీకి అనేక మంది సంతానం కలిగారు. వారి వంశస్థులు "అమరావత్"లుగా ప్రసిద్ధి చెందారు.[17]
ఈ ఆలయ గర్భగృహంలో కర్ణీమాత పాదముద్రలు ఉన్నాయి. వాటినే ప్రధానంగా ఆరాధిస్తారు. ప్రతిరోజూ సూర్యోదయం అనంతరం మొదటి జ్యోతి (దీపారాధన) మఠానియాలోని మఢ్లో నిర్వహించబడుతుంది. ఆ సమయంలో కర్ణీమాత ముందుగా మఠానియా ప్రజలకు, ముఖ్యంగా అమరావత్ వంశస్థులకు తన దివ్య ఆశీర్వాదాన్ని ప్రసాదిస్తుందని విశ్వసిస్తారు.
హర్సిద్ధి ఆలయం (పోర్బందర్)
[మార్చు]ఒకసారి జగడు షా (లేదా ఝగ్డు షా) అనే 15వ శతాబ్దానికి చెందిన గుజరాతీ వ్యాపారి సముద్రయాత్రలో ఉండగా అతని నౌక తీవ్రమైన తుఫానులో చిక్కుకుంది. అతడు చిన్న పడవలో నుంచే కర్ణీమాతను ప్రార్థించాడు. కర్ణీమాత కృపతో అతడు సురక్షితంగా పోర్బందర్ నౌకాశ్రయానికి చేరుకున్నాడని కథనం చెబుతుంది.
సురక్షితంగా చేరుకున్న తరువాత ఝగడు షా దేశ్నోక్కు వచ్చి కర్ణీమాతకు కృతజ్ఞతలు తెలిపాడు. ఒక ఆలయాన్ని నిర్మించాలనే తన కోరికను తెలియజేయగా, కర్ణీమాత అనుమతితో పోర్బందర్లో హర్సిద్ధి దేవి ఆలయాన్ని నిర్మించాడు.[17]
కర్ణీమాత ఆలయం (మథుర)
[మార్చు]ఈ ఆలయాన్ని 16వ శతాబ్దంలో లాఖాజీ బారహట్ మథురలో నిర్మించాడు. 20వ శతాబ్దంలో ఠాకూర్ అక్షయ్ సింగ్ రత్నూ ఈ ఆలయాన్ని పునర్నిర్మించాడు.[36]
రాణా సంగా నిర్మించిన కర్ణీమాత ఆలయం (మేవార్)
[మార్చు]మేవార్ రాజ్యంలో భీమాల్ చారణన్ అనే గ్రామంలో చారణ్ సమాజానికి చెందినవారు కర్ణీమాతకు అంకితమైన ఒక దేవాలయాన్ని నిర్మించారు. ఈ ఆలయపు పూజారిణి వీరి మా తన ప్రవచనాలు, భవిష్యవాణుల వల్ల ప్రాంతమంతటా ప్రసిద్ధి చెందింది.
మేవార్ సింహాసన వారసత్వంపై యువరాజులు సంగా, జైమల్, పృథ్వీరాజ్ మధ్య వివాదం తలెత్తినప్పుడు, వారి మామ సూరజ్మల్ వారికి నహర్ మాగ్రా (పులి కొండ)లోని కర్ణీమాత ఆలయాన్ని సందర్శించి, వీరి మా ద్వారా దైవ సంకేతాన్ని పొందాలని సూచించాడు. సంగా, పృథ్వీరాజ్ మధ్య మహారాణా పదవికి సంబంధించిన వివాదం ఈ ఆలయంలోనే పరిష్కరించబడింది. ఆ సందర్భంలో వీరి మా, సంగా భవిష్యత్తులో మేవార్ పాలకుడవుతాడని జోస్యం చెప్పింది.[17][37]
అయితే ఈ భవిష్యవాణి యువరాజు పృథ్వీరాజ్కు నచ్చలేదు. అతడు సంగా మీద దాడి చేసి అతని ఒక కన్ను చూపును కోల్పోయేలా తీవ్రంగా గాయపరిచాడు. అయినప్పటికీ చివరకు రాణా సంగా పృథ్వీరాజ్ను ఓడించి మేవార్ పాలకుడయ్యాడు. అనంతరం ఈ పవిత్ర స్థలంలో కర్ణీమాతకు అంకితమైన ఆలయాన్ని నిర్మించాడు.[17][37]
మంసాపూర్ణ కర్ణీమాత ఆలయం (ఉదయపూర్)
[మార్చు]కర్ణీమాతకు అంకితమైన మరో ప్రముఖ ఆలయం శ్రీ మంసాపూర్ణ కర్ణీమాత ఆలయం లేదా కర్ణి మాత, ఉదయ్ పూర్ గా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది రాజస్థాన్లోని ఉదయపూర్ నగర సమీపంలోని మాచ్లా కొండలపై, పండిట్ దీనదయాళ్ ఉపాధ్యాయ పార్క్ సమీపంలో ఉంది.
క్రీ.శ. 1620–1628 మధ్యకాలంలో మహారాణా కరణ్ సింగ్ ఉదయపూర్ రక్షణ కోసం మాచ్లా మాగ్రా ప్రాంతంలో ఒక నివాస ప్రాంతాన్ని అభివృద్ధి చేశాడు. నగర సరిహద్దు, భద్రతకు గుర్తుగా ఈ కర్ణీమాత ఆలయాన్ని నిర్మించాడు.
తరువాత కాలంలో ఆలయం నిర్లక్ష్యానికి గురై శిథిలావస్థకు చేరింది. 1997లో శ్రీ మంసాపూర్ణ కర్ణీమాత అభివృద్ధి కమిటీ దీనిని పునర్నిర్మించింది.[38]
కొండపై ఉన్న కారణంగా ఈ ఆలయం నుండి ఉదయపూర్ నగర దృశ్యాలు, ముఖ్యంగా సూర్యాస్తమయ సమయంలో కనిపించే అందాలు ఎంతో ఆకర్షణీయంగా ఉంటాయి. ప్రస్తుతం రోప్వే ద్వారా కూడా ఆలయానికి చేరుకోవచ్చు.
కర్ణీమాత ఆలయం (అల్వార్)
[మార్చు]కర్ణీమాతకు అంకితమైన మరో ఆలయం రాజస్థాన్లోని చారిత్రక నగరమైన అల్వార్లో ఉంది. ఇది నగర హృదయభాగంలో, సాగర్ మహల్, బాలా కిలా సమీపంలో స్థితి చెందింది.[39]
ఈ ఆలయాన్ని అల్వార్ రాష్ట్రం యొక్క రెండవ పాలకుడు మహారావ్ రాజా సవాయి భక్తావర్ సింగ్ (1791–1815) నిర్మించాడు. అప్పటి నుండి అల్వార్ రాజవంశం కర్ణీమాతను తమ ఆరాధ్య దేవతగా పూజిస్తూ వస్తోంది.
బాలా కిలా, పూర్వ రాజభవనంలో కర్ణీమాతకు అంకితమైన రెండు దేవాలయాలు నిర్మించబడ్డాయి.[40]
శ్రీ మధ్ ఖురాద్ ధామ్ (నాగౌర్)
[మార్చు]మా కర్ణీమాతకు అంకితమైన మరో చారిత్రక దేవాలయం రాజస్థాన్లోని నాగౌర్ జిల్లాలో, గచ్చీపురా రైల్వే స్టేషన్కు ఈశాన్య దిశలో సుమారు 12 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న ఖురాద్ గ్రామంలో ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని మొదటగా ఖురాద్ గ్రామానికి చెందిన చారణ్ సమాజ సభ్యులు నిర్మించారు.
20వ శతాబ్దానికి చెందిన ఇందర్ బైసాను ఆమె అనుచరులు కర్ణీమాత అవతారంగా భావించేవారు. మహారాజా గంగా సింగ్ కూడా ఆమె భక్తులలో ఒకరు. ఇందర్ బైసా సూచన మేరకు, కర్ణీమాత ఆలయ నిర్మాణం, పునరుద్ధరణ పనుల కోసం మహారాజా గంగా సింగ్ 1930 సెప్టెంబర్ 8న తన వ్యక్తిగత నిధి (ప్రివీ పర్స్) నుండి రూ. 11,157 మంజూరు చేశాడు.
ఈ పనుల బాధ్యతను ఆయన తన విశ్వసనీయ మంత్రిగా ఉన్న సత్తాసర్కు చెందిన హరి సింగ్కు అప్పగించాడు. ఈ ఆలయం ఒక కోట మాదిరిగా నిర్మించబడింది. మక్రానా అనే ప్రసిద్ధ పాలరాతి నగరానికి సమీపంలో ఉండటం వల్ల, ఈ ఆలయం ప్రధానంగా తెల్లని పాలరాతితో నిర్మించబడింది.[41]
మూలాలు
[మార్చు]- 1 2 Geer, Alexandra van der (2008-10-16). Animals in Stone: Indian Mammals Sculptured Through Time (in ఇంగ్లీష్). Brill. ISBN 978-90-474-4356-8.
- ↑ "Amazing Shri Manshapurna Karni Mata Temple – HariBhakt | History, Facts, Awareness of Hindu Dharma". HariBhakt | History, Facts, Awareness of Hindu Dharma - (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 9 November 2015. the original నుండి 20 January 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-04-06.
Shri Karni Mata is the incarnation of Devi Hinglaj or Devi Durga (The Goddess of Power and Victory).
- 1 2 3 4 5 Matheson, Sylvia A. (1984). Rajasthan, Land of Kings (in ఇంగ్లీష్). Vendome Press. pp. 129, 131. ISBN 978-0-86565-046-6.
- 1 2 3 4 5 Schaflechner, Jürgen (2018). Hinglaj Devi: Identity, Change, and Solidification at a Hindu Temple in Pakistan (in ఇంగ్లీష్). Oxford University Press. pp. 65, 66. ISBN 978-0-19-085052-4.
- 1 2 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని
<ref>ట్యాగు; ":52" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు - ↑ Ujwal, Kailash Dan S. (1985). Bhagwati Shri Karniji Maharaj: A Biography (in ఇంగ్లీష్). [s.n.].
- ↑ Kothiyal, Tanuja (2016-03-14). Nomadic Narratives: A History of Mobility and Identity in the Great Indian Desert (in ఇంగ్లీష్). Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-08031-7.
- ↑ General, India Office of the Registrar (1966). Census of India, 1961 (in ఇంగ్లీష్). Manager of Publications.
- ↑ Prabhākara, Manohara (1976). A Critical Study of Rajasthani Literature, with Exclusive Reference to the Contribution of Cāraṇas (in ఇంగ్లీష్). Panchsheel Prakashan.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 Harcourt, Max (1993-01-01). "The Deshnoke 'Karni Mata' temple and political legitimacy in Medieval Rajasthan". South Asia: Journal of South Asian Studies. 16 (sup001): 33–48. doi:10.1080/00856409308723190. ISSN 0085-6401.
- ↑ Ujwal, Kailash Dan S. (1985). Bhagwati Shri Karniji Maharaj: A Biography (in ఇంగ్లీష్). [s.n.].
- ↑ Mukhopadhyay, Anway (2016-12-14). Literary and Cultural Readings of Goddess Spirituality: The Red Shadow of the Mother (in ఇంగ్లీష్). Cambridge Scholars Publishing. ISBN 978-1-4438-5553-2.
The daughter of Meha Ji Kiniya and Dewal, Karni was born in 1347 AD in a village, Suvap, in Jodhpur ("Mother Karni"). She was an ascetic who, nevertheless, was not exclusively "other-worldly".
- 1 2 3 4 Dalton, Robert H. (2010). Sacred Places of the World: A Religious Journey Across the Globe (in ఇంగ్లీష్). Abhishek Publications. ISBN 978-1-4416-6384-9.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Tambs-Lyche, Harald (2020-05-12), "Goddesses of Western India", Brill's Encyclopedia of Hinduism Online (in ఇంగ్లీష్), Brill, ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2023-03-01
- ↑ Lunheim, Rolf (1993). Desert People: Caste and Community--a Rajasthani Village (in ఇంగ్లీష్). University of Trondheim. ISBN 978-82-90896-12-1.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 Tambs-Lyche, Harald (1996-12-31). Power, Profit, and Poetry: Traditional Society in Kathiawar, Western India (in ఇంగ్లీష్). Manohar Publishers & Distributors. ISBN 978-81-7304-176-1.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 Cāraṇa, Narendrasiṃha (2009). Śrīkaraṇīmātā kā itihāsa (in హిందీ). Cirāga Prakāśana. ISBN 978-81-907329-9-4.
- 1 2 3 4 5 Mukhopadhyay, Anway (2016-12-14). Literary and Cultural Readings of Goddess Spirituality: The Red Shadow of the Mother (in ఇంగ్లీష్). Cambridge Scholars Publishing. ISBN 978-1-4438-5553-2.
- ↑ Nāṭāṇī, Kamaleśa Kumāra (1999). Rājasthāna jñāna kosha: Rājasthāna Loka Sevā Āyoga, Ajamera dvārā āyojita kī jāne vālī Rājasthāna Rājya evaṃ Adhīnastha Sevāem̐ Saṃyuktta Pratiyogī Parikshā (R.A.S. & R.T.S., Exam) kī prārambhika evaṃ mukhya parīkshā ke lie pūrṇarūpa se upayogī pustaka, 1999-2000 (in హిందీ). Jaina Prakāśana Mandira. ISBN 978-81-87449-03-4.
- 1 2 3 4 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని
<ref>ట్యాగు; ":7" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు - 1 2 3 Trembley, Kyle J. (2022-04-18). "Jatikaran: Caste, Rats, and the control of space at the Karni Mata Mandir". Environment and Planning E: Nature and Space (in ఇంగ్లీష్). 6 (2): 717–735. doi:10.1177/25148486221094132. ISSN 2514-8486. S2CID 248248576.
- 1 2 3 4 5 Bapat, Jayant Bhalchandra; Mabbett, Ian W. (2008). The Iconic Female: Goddesses of India, Nepal, and Tibet (in ఇంగ్లీష్). Monash University Press. ISBN 978-1-876924-66-9.
- ↑ Guides, Rough (2016-10-03). The Rough Guide to India (Travel Guide eBook) (in ఇంగ్లీష్). Rough Guides UK. ISBN 978-0-241-29539-7.
- ↑ Hooja, Rima (2006). A History of Rajasthan. Rupa and co. pp. 379–380. ISBN 9788129115010.
- 1 2 3 4 Mām̐ Karaṇī, shaṭśatī smārikā, Vi. Samvat 1444-2044 (in హిందీ). Śrī Karaṇī Shaṭśatī Jayantī Mahotsava Samiti. 1987.
- ↑ Powlett, P. W. (1907). Gazetteer of the Bikaner State (in ఇంగ్లీష్). Durbar Print. Press.
- 1 2 3 4 Hooja, Rima (2006). A History of Rajasthan (in ఇంగ్లీష్). Rupa & Company. ISBN 978-81-291-0890-6.
- ↑ Bhāṭī, Hari Siṃha (1989). History of Pugal (in హిందీ). Dalīpasiṃha Bhāṭī.
- 1 2 3 भारत : दर्शन एक, दृष्टि अनेक (in హిందీ). अखिल भारतीय साहित्य परिषद्, अजमेर. 2021-09-27.
- ↑ Rats. Dir. Morgan Spurlock. Perf. Dr. Michael Blum, Ed Sheehan, Bobby Corrigan. Discovery Channel, 2016. Netflix. Chapter: Temple of the Rats
- ↑ Jain, Meenakshi (2019). Flight of Deities and Rebirth of Temples: Episodes from Indian History (in ఇంగ్లీష్). Aryan Books International. ISBN 978-81-7305-619-2.
- ↑ Agravāla, Govinda (1974). Cūrū Maṇḍala kā śodhapūrṇa itihāsa (in హిందీ). Loka Saṃskr̥ti Śodha Saṃsthāna.
- ↑ Singh, Rajvi Amar (1992). Mediaeval History of Rajasthan: Western Rajasthan (in ఇంగ్లీష్). Rajvi Amar Singh.
- ↑ Weinberger-Thomas, Catherine (1999). Ashes of Immortality: Widow-Burning in India (in ఇంగ్లీష్). University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-88568-1.
- ↑ Hooja, Rima (1997). Prince, Patriot, Parliamentarian: Biography of Dr. Karni Singh, Maharaja of Bikaner (in ఇంగ్లీష్). HarperCollins Publishers India. ISBN 978-81-7223-260-3.
- ↑ Jagti Jot Year-24 Vol-4 (PDF) (in Rajasthani). Bikaner: Rajasthani Bhasha Sahitya & Sanskriti Academy. 1995.
{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - 1 2 Lakhāvata, Oṅkārasiṃha (2011). Hiṅgalāja śaktipīṭha (in హిందీ). Tīrtha Pailesa Prakāśana. ISBN 978-81-920932-0-8.
- ↑ Khan, Aakib. Complete Rajasthan GK (English) (in ఇంగ్లీష్). SI Publication.
- ↑ "करणी माता मंदिर अलवर: राजा ने मान्यता पूरी होने पर कराई थी स्थापना, जानिए क्या है इतिहास". Patrika News (in హిందీ). 2020-10-18. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-08-18.
- ↑ Apūrva śodha-pūrṇa Durgā-saptaśatī. Baṭuka vairava stotra sahita (in హిందీ). Māyārāma Śarmā. 1979.
अलवर के राजघराने में करणी माता की उपासना चली आ रही है, यहां पर अलवर के बाला किला व भूतपूर्व राजभवन में करणी देवी के दो मन्दिर हैं।
- ↑ Singh, Rajvi Amar (1992). Mediaeval History of Rajasthan: Western Rajasthan (in ఇంగ్లీష్). Rajvi Amar Singh.
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]
- కర్ణీమాత ఆలయం గురించి వివరాలు
- నేషనల్ జియోగ్రాఫిక్ వార్తలు: భారత ఆలయంలో ఎలుకల రాజ్యం
- దేశ్నోక్ ఆలయం – రాజస్థాన్లోని దేశ్నోక్లో ఉన్న "భగవతి కర్ణీజీ" ఆలయంపై మూడు నిమిషాల వీడియో వార్తా నివేదిక. (ప్రవేశ తేదీ: 10 ఆగస్టు 2007)
- Wikipedia articles with VIAF identifiers
- Wikipedia articles with GND identifiers
- ఋషులు
- హిందూ సన్యాసులు
- రాజస్థాన్ జానపద దేవతలు
- జోధ్పూర్ జిల్లా ప్రజలు
- చారణ్
- అద్భుత కార్యాలు చేసినవారు
- 15వ శతాబ్దపు హిందూ మత నాయకులు
- ఆసియాలోని మత నాయకులు
- మాతృ దేవతలు
- హిందూ జానపద దేవతలు
- హిందూ దేవతలు
- శాక్తం
- యుద్ధ దేవతలు
- సింహ వాహన దేవతలు
- బాల్య దేవతలు
- చారణ సాగతి