కల్కా
కల్కా | |
|---|---|
నగరం | |
 శిమ్లా వైపు నుండి నగర ప్రవేశద్వారంలో ఉన్న కల్కా మందిరం | |
  కల్కా  కల్కా | |
| Coordinates: 30°50′N 76°56′E / 30.83°N 76.93°E | |
| దేశం |  India |
| రాష్ట్రం | హర్యానా |
| జిల్లా | పంచకులా జిల్లా |
| సమీప నగరాలు | |
| స్థాపించబడిన సంవత్సరం | 1842 |
| ఎత్తు | 656 మీ (2,152 అ.) |
| జనాభా (2011) | |
• మొత్తం | 34,134 |
| భాషలు | |
| • అధికారిక | హిందీ |
| • స్థానిక | మహాసుయి (బఘాటి)[1] |
| కాల మండలం | UTC+5.30 |
| పోస్టల్ కోడ్ | 133302 |
| Area code | 01733 |
| Vehicle registration | HR-49 |
కల్కా హర్యానా రాష్ట్రంలోని పంచకులా జిల్లాలో ఉన్న ఒక నగరం. ఇది పంచకులా నగరానికి సమీపంలో ఉంది. ఈ పట్టణం పేరు హిందూ దేవత అయిన కాళీ దేవి నుండి వచ్చింది.
కల్కా హిమాలయాలు పాద ప్రాంతంలో ఉండి, హిమాచల్ ప్రదేశ్ కు ప్రవేశ ద్వారంగా పనిచేస్తుంది. ఇది జాతీయ రహదారి 5 పై చండీగఢ్, శిమ్లా మధ్య, సోలన్ సమీపంలో ఉంది. ఇది కల్కా - సిమ్లా రైల్వే చివరి స్టేషన్ (టెర్మినస్)గా కూడా ఉంది. కల్కా దక్షిణంలో పింజోర్ ఉండగా, ఉత్తర దిశలో పర్వానూ (హిమాచల్ ప్రదేశ్) పరిశ్రమ గ్రామం ఉంది. రైల్వేలు, పరిశ్రమల అభివృద్ధి వల్ల పింజోర్ నుండి పర్వానూ వరకు నిరంతర నగర విస్తీర్ణం ఏర్పడింది. అయితే 2010 వరకు శిమ్లా నుండి వచ్చే ప్రధాన రహదారి గమ్యస్థానం కల్కానే కావడంతో ఈ పట్టణం ఆర్థికంగా ఎక్కువ ప్రయోజనం పొందింది. కల్కా సమీపంలోని 253 గ్రామాలకు ఇది తహసీల్ కేంద్రంగా ఉంది. సమీపంలో ఉన్న చండీమందిర్ కాంటోన్మెంట్ తో భారత సైన్యం యొక్క పశ్చిమ కమాండ్ ఉంది. 2013లో కల్కా మున్సిపల్ కమిటీ రద్దు చేయబడి, దాని పరిపాలనను పంచకులా మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ కు అప్పగించారు.
చరిత్ర
[మార్చు]ఈ పట్టణం పేరు స్థానిక ఆరాధ్య దేవత కళికా మాత పేరుతో వచ్చింది. 1843లో బ్రిటిష్ ఇండియా ఈ ప్రాంతాన్ని పటియాలా సంస్థానము నుండి స్వాధీనం చేసుకుని, సిమ్లా (బ్రిటిష్ భారతదేశ వేసవి రాజధాని)కు వెళ్లే మార్గంలో ఒక నిలయం, నిల్వ కేంద్రంగా ఉపయోగించింది.[2] 1846లో ఇది షిమ్లా జిల్లాకు బదిలీ చేయబడింది, 1899లో అంబాలా జిల్లాకు మార్చబడింది.[3] ప్రధాన ప్రాంతాన్ని హర్యానాకు చెందిన పుందీర్ రాజపుత్రులు స్థాపించారు. ఈ ప్రాంతం స్థానిక రాజపుత్ర జమీందారుల ఆధీనంలో ఉండేది. 1800లలో రైల్వే అభివృద్ధి కోసం బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఈ భూమిని స్వాధీనం చేసుకోవడంతో పట్టణ ఆర్థిక వ్యవస్థ అభివృద్ధి చెందింది.
ఈ పట్టణం ఢిల్లీ–కల్కా రైల్వే లైన్, కల్కా-శిమ్లా రైల్వే (1903లో ప్రారంభం)లకు ప్రధాన జంక్షన్గా మారింది.[3] 1901 నాటికి ఈ పట్టణం ఒక నోటిఫైడ్ ఏరియాగా ఉండి, 7,045 జనాభాతో పాటు ఒక రైల్వే వర్క్షాప్, అల్లం, పసుపు వ్యాపార మార్కెట్ కలిగి ఉంది.[2] 1933 ఏప్రిల్ 11న కల్కా మున్సిపల్ కమిటీ స్థాపించబడింది.
రవాణా
[మార్చు]రహదారి
[మార్చు]కల్కా ఒక ఎత్తైన వాలుపై (స్లోప్) ఉంది. దీనివల్ల నడక ద్వారా ప్రయాణించడం కొంత కష్టంగా ఉంటుంది. స్థానిక రవాణా (కల్కా లోపల) ప్రధానంగా షేర్డ్ ఆటో-రిక్షాల ద్వారా జరుగుతుంది. ఈ ఆటోలు సుమారు 15–20 కి.మీ. వరకు ప్రయాణిస్తాయి. 25–30 కి.మీ. దూరాల వరకు షేర్డ్ క్యాబ్లు కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి. సమీప పట్టణాలకు వెళ్లడానికి ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ బస్సులు విస్తృతంగా వినియోగంలో ఉన్నాయి. అనేక అంతర్నగర ప్రభుత్వ బస్సులు కల్కా నుండి ప్రారంభమవుతాయి లేదా ఇక్కడి ద్వారా ప్రయాణిస్తాయి, ఇవి చండీగఢ్, అంబాలా, పానిపట్, ఢిల్లీ, షిమ్లా వంటి నగరాలతో అనుసంధానాన్ని కల్పిస్తాయి.
రైల్వే
[మార్చు].jpg)
కల్కా రైల్వే స్టేషన్ ఉత్తర రైల్వే యొక్క ఢిల్లీ–కల్కా రైల్వే లైన్ యొక్క ఉత్తర ముగింపు స్టేషన్ (స్టేషన్ కోడ్: KLK). ఇది బ్రాడ్ గేజ్ లైన్ (చండీగఢ్ వైపు), న్యారో గేజ్ లైన్ (షిమ్లా వైపు) రెండింటికీ టెర్మినల్ స్టేషన్గా పనిచేస్తుంది. బ్రాడ్ గేజ్ రైల్వే ద్వారా ఢిల్లీ, హౌరా వంటి ప్రధాన నగరాలకు నేరుగా రైళ్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఇటీవలి సంవత్సరాలలో, కల్కా నుండి మహారాష్ట్రలోని శిర్డీకి, జమ్మూలోని కత్రాకు వారంలో కొన్ని రోజుల్లో నడిచే ప్రత్యేక రైళ్లు ప్రారంభించబడ్డాయి.
కల్కా–షిమ్లా రైల్వే
[మార్చు]కల్కా–షిమ్లా రైల్వేకు యునెస్కో యొక్క ప్రపంచ వారసత్వ స్థలాలు జాబితాలో స్థానం ఉంది. ఈ రైల్వే నిర్మాణ పనులు 1898లో ప్రారంభమై, 1903లో ప్రజా రవాణా కోసం ప్రారంభించబడింది.
వాతావరణం
[మార్చు]కల్కా ఉపఉష్ణ మండల వాతావరణాన్ని అనుభవిస్తుంది. ఇక్కడ జూన్ చివరి నుండి అక్టోబర్ ప్రారంభం వరకు వర్షాకాలం (మాన్సూన్) ఉంటుంది. వేసవి కాలం ఏప్రిల్ మధ్యలో ప్రారంభమై, మే, జూన్ నెలల్లో ఉష్ణోగ్రతలు అత్యధిక స్థాయికి చేరుతాయి. దీని తరువాత వర్షాకాలం ప్రారంభమవుతుంది, ఈ సమయంలో ఉష్ణోగ్రతలు తగ్గుతూ తేమ (హ్యూమిడిటీ) పెరుగుతుంది. అక్టోబర్, నవంబర్ నెలల్లో ఉష్ణోగ్రతలు మితంగా ఉండి, నవంబర్ చివరికి తగ్గడం ప్రారంభమవుతుంది. శీతాకాలం డిసెంబర్, జనవరి, ఫిబ్రవరి నెలల్లో కొనసాగుతుంది. జనవరి ప్రారంభంలో ఉష్ణోగ్రతలు అత్యల్ప స్థాయిలో ఉంటాయి. శీతాకాలం చివర్లో పశ్చిమ వ్యత్యాసాలు (Western Disturbance) ప్రభావంతో కొంత వర్షపాతం కూడా కల్కాలో నమోదవుతుంది. ఉత్తర భారతదేశంలోని మైదాన ప్రాంతాల పట్టణాలతో పోలిస్తే, కల్కాలో శీతాకాలంలో మబ్బు (ఫాగ్) చాలా తక్కువగా ఉంటుంది.
| శీతోష్ణస్థితి డేటా - Kalka | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| నెల | జన | ఫిబ్ర | మార్చి | ఏప్రి | మే | జూన్ | జూలై | ఆగ | సెప్టెం | అక్టో | నవం | డిసెం | సంవత్సరం |
| సగటు అధిక °C (°F) | 18.1 (64.6) |
21 (70) |
26.2 (79.2) |
32.2 (90.0) |
36.7 (98.1) |
36.7 (98.1) |
31.5 (88.7) |
30.3 (86.5) |
31.1 (88.0) |
29.3 (84.7) |
25.3 (77.5) |
20.7 (69.3) |
28.3 (82.9) |
| సగటు అల్ప °C (°F) | 6.2 (43.2) |
8.1 (46.6) |
12.8 (55.0) |
17.7 (63.9) |
22.6 (72.7) |
24.8 (76.6) |
23.7 (74.7) |
23.1 (73.6) |
21.7 (71.1) |
16 (61) |
10.2 (50.4) |
7.1 (44.8) |
16.2 (61.1) |
| సగటు వర్షపాతం mm (inches) | 73 (2.9) |
51 (2.0) |
55 (2.2) |
17 (0.7) |
30 (1.2) |
104 (4.1) |
428 (16.9) |
339 (13.3) |
200 (7.9) |
53 (2.1) |
12 (0.5) |
29 (1.1) |
1,391 (54.9) |
| Source: climate-data.org[4] | |||||||||||||
జనాభా గణాంకాలు
[మార్చు]2011 జనగణన ప్రకారం, కల్కా పట్టణ జనాభా 34,314. కల్కా మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంత జనాభా 86,550, ఇందులో కల్కా, పింజోర్, పరవానూ నగరాలు ఉన్నాయి. స్థానిక భాష బఘాటి కాగా, పంజాబీ, హర్యాన్వీ, హిందీ భాషలు కూడా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి.[5]
భాషలు
[మార్చు]మతాలు
[మార్చు]ఈ పట్టణంలో హిందూమతం ప్రధాన మతం (81.54%). సిక్కిజం రెండవ పెద్ద మతం (13.02%). ఇస్లాం, ఇతర మతాలు అల్పసంఖ్యాకులుగా ఉన్నాయి.
దర్శనీయ ప్రదేశాలు
[మార్చు]కాళికా దేవి ఆలయం
[మార్చు]ప్రాచీనమైన హిందూ దేవత కాళీకి అంకితమైన ఈ ఆలయం కల్కా పట్టణం గుండా వెళ్లే జాతీయ రహదారి 22 పై ఉంది. ప్రతి సంవత్సరం నవరాత్రి సమయంలో భక్తులు ఈ ఆలయాన్ని దర్శించేందుకు పెద్ద సంఖ్యలో వస్తారు. మౌఖిక సంప్రదాయం ప్రకారం, ఈ ఆలయాన్ని మొదటగా మహాభారతంలోని పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసం సమయంలో ఇక్కడ నివసించినప్పుడు నిర్మించినట్లు చెబుతారు. ప్రతి సంవత్సరం మార్చి–ఏప్రిల్ నెలల్లో వార్షిక మతపరమైన జాతర (మేళా) ఇక్కడ నిర్వహించబడుతుంది.[3]
శ్రీ త్రిమూర్తిధామ్ బాలాజీ హనుమాన్ ఆలయం
[మార్చు]శ్రీ త్రిమూర్తిధామ్ శివాలిక్ కొండలు మధ్యలో ఉంది. ఇది కల్కా పట్టణం తూర్పు అంచున ఉన్న కొండపై, పాంచకులా జిల్లాలో (హర్యానా) ఉంది, పారిశ్రామిక నగరం పరవానూను వీక్షించే స్థలంలో ఉంది. 'శ్రీ త్రిమూర్తిధామ్' అనే పదానికి అర్థం "మూడు విగ్రహాలు (త్రిమూర్తులు) కలిసి ఉన్న ప్రదేశం".
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Baghati". timesofindia.indiatimes.com (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 29 December 2025.
- ↑ 2.0 2.1 Imperial gazetteer of India: provincial series, Volume 21. Supdt. of Govt. of India. 1906. p. 335.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 Haryana Gazateer, Revenue Dept of Haryana, Chapter-V.
- ↑ "Climate:Kalka". Retrieved 2014-02-10.
- ↑ "Kalka Constituency Election Results 2024: Kalka Assembly Seat Details, MLA Candidates & Winner". The Times of India (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-12-29.
- ↑ 2011 జనగణన డేటా
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]