కసహరద యుద్ధం

First Battle of Kasahrada
	Part of Indian campaigns of Muhammad of Ghor
	; Map of Battle of Kasahrada
Date	1178
Location	Kayandra in modern Sirohi district of Rajasthan24°34′16″N 72°50′17″E / 24.571°N 72.838°E
Result	Chaulukyan victory Mularaja II defeated Mohmmad Ghori;
Belligerents
Chaulukya dynasty; Feudal states:; Paramaras of Chandravati; Chauhans of Nadol; Chahamanas of Jalor;	Ghurid Empire
Commanders and leaders
Mularaja II; Kelhanadeva; Kirtipala; Dharavarsha	Muhammad of Ghur (WIA)
Casualties and losses
Unknown	Heavy
	Kasahrada Location of the Battle of Kasahrada

కాయదర యుద్ధం లేదా గదరరఘట్ట యుద్ధం అని కూడా పిలువబడే కసహరద యుద్ధం, 1178లో ప్రస్తుత రాజస్థాన్‌లోని మౌంట్ అబూ సమీపంలో ఉన్న సిరోహి జిల్లాలోని ఆధునిక కసహరదలో జరిగింది. ఈ యుద్ధం రెండవ మూలరాజు నాయకత్వంలోని చాళుక్య రాజవంశానికి, ఘోర్‌కు చెందిన మహమ్మద్ నాయకత్వంలోని దండయాత్ర ఘురిద్ దళాలకు మధ్య జరిగింది, ఈ పోరాటంలో ఘురిద్ దళాలు ఘోరంగా ఓడిపోయాయి.

పన్నెండవ శతాబ్దం చివరి పాదంలో సింధు నదికి తూర్పున ఘురిద్ విస్తరణకు ప్రయత్నిస్తూ, ఘోర్‌కు చెందిన మహమ్మద్, గుమల్ కనుమ గుండా ముందుకు సాగి, ముల్తాన్, ఉచ్‌లను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. అక్కడి నుండి కర్మాథియన్‌లను తరిమివేసిన తర్వాత, అతను ప్రస్తుత గుజరాత్‌లో ఉన్న చాళుక్యుల భూభాగం గుండా భారతదేశ ప్రధాన భూభాగంలోకి చొచ్చుకుపోవడానికి ప్రయత్నించాడు. ముల్తాన్, ఉచ్ మార్గం గుండా ప్రయాణిస్తున్న ఘురిద్ సైన్యం, థార్ ఎడారి గుండా సుదీర్ఘ ప్రయాణం తర్వాత అలసిపోయి, మౌంట్ అబూ పర్వతం పాదాల వద్ద ఉన్న కసహరదాకు చేరుకుంది. అక్కడ వారు చాళుక్య రాజు మూలరాజు సైన్యాలను ఎదుర్కొన్నారు. ఆ నిర్ణయాత్మక యుద్ధంలో, ఆకలితో అలమటించిన ఘురిద్ సైన్యం ఓడిపోయింది. గాయపడిన ఘోర్‌కు చెందిన మహమ్మద్, ఎంతో కష్టంతో ఎడారి గుండా తన రాజధాని ఘజ్నాకు వెనుదిరిగాడు.

మూలాలు

స్థానిక ఖాతాలు

తరువాతి చాళుక్య (సోలంకి) శాసనాలు, అలాగే గుజరాత్ చరిత్రకారులు ఈ విజయానికి మూలరాజును ఎంతగానో ప్రశంసించారు:

మూలరాజు తురుష్కుల (టర్కిక్ ప్రజల) ప్రభువును ఓడించి, మ్లేచ్ఛ (విదేశీ) సైన్యాన్ని అణచివేశాడని కవి సోమేశ్వరుడు రాశాడు.^[1]
బాలచంద్రుడు మూలరాజు పసివయసులో ఉన్నప్పటికీ మ్లేచ్ఛ రాజును ఓడించాడని పేర్కొన్నాడు.^[1]
ఉదయప్రభ సూరి, తన సుకృత-కీర్తి-కల్లోలినిలో, నైకీదేవి మూలరాజుకు ఆడుకోవడానికి ఒక సైన్యాన్ని ఇచ్చిందని పేర్కొన్నాడు. ఈ సైన్యంతో, మూలరాజు హమ్మీర (ఎమిర్ సంస్కృత రూపం), అతని మ్లేచ్ఛ సైన్యాన్ని ఓడించాడు, ఆ సైన్యంలోని సైనికులు తమను తాము రక్షించుకోవడానికి తల నుండి కాలి వరకు కప్పుకొని ఉన్నారు.^[1]
మూలరాజు ముస్లింలను ఓడించాడని అరిసింహ కూడా పేర్కొన్నాడు.^[1]
మూలరాజు పాలనలో ఒక మహిళ కూడా హమ్మిరాను ఓడించగలిగిందని భీమ II శాసనం పేర్కొంది.^[1]

14వ శతాబ్దపు మెరుతుంగ కథనం ప్రకారం, నాయకీ దేవి తన కుమారుడైన మూలరాజును ఒడిలో కూర్చోబెట్టుకుని చాళుక్య సైన్యానికి నాయకత్వం వహించి గాడరారఘట్ట కనుమ వద్ద ఘురిద్ దళాలను ఓడించి, తన కుమారునికి "గజనీ రాజును జయించినవాడు" అనే బిరుదును సంపాదించిపెట్టింది. అయితే, అశోక్ కుమార్ మజుందార్, తన పాఠకులను ఆకర్షించడానికి పౌరాణిక కథలను ఉపయోగించిన మెరుతుంగ రచనను విమర్శించారు.^[2] ఏదేమైనా, ఆధునిక పండితులు మెరుతుంగను "పూర్తిగా విశ్వసనీయత లేనివాడు" అని కొట్టిపారేశారు.^[3]^[4]

జలోర్ చాహమానస్ సుంధ కొండ శాసనం, కీర్తిపాలుడు కసహరద వద్ద తురుష్క సైన్యాన్ని ఓడించాడని గొప్పగా చెబుతుంది.^[5] తురుష్కులను నాశనం చేసిన తర్వాత అతని సోదరుడు కేల్హనదేవుడు సోమేశ దేవత ఆలయం వద్ద ఒక బంగారు తోరణాన్ని నిర్మించాడని కూడా ఇది పేర్కొంది.^[6] కేల్హనదేవుడు నడ్డుల పాలకుడు ; పృథ్వీరాజ విజయం అనే పురాణ గాథ ప్రకారం, ఘోర్‌కు చెందిన మహమ్మద్ భారతదేశంపై దండయాత్ర సమయంలో నడ్డులను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. కసహరద వద్ద విజయం తర్వాత కేల్హనదేవుడు నడ్డులపై తిరిగి నియంత్రణ సాధించగలిగాడు.^[7]

ముస్లిం ఖాతాలు

13వ శతాబ్దపు పర్షియన్ చరిత్రకారుడు మిన్హాజ్-ఇ-సిరాజ్ ప్రకారం, ఘోర్‌కు చెందిన ముహమ్మద్ ఉచ్ఛా, ముల్తాన్ మీదుగా నహర్‌వాలా (చాళుక్య రాజధాని అనహిలవాడ ) వైపు దండెత్తాడు. "నహర్‌వాలా రాయ్ " (చాళుక్య రాజు) యువకుడైనప్పటికీ, ఏనుగులతో కూడిన భారీ సైన్యానికి నాయకత్వం వహించాడు. తదనంతరం జరిగిన యుద్ధంలో, "ఇస్లాం సైన్యం ఓడిపోయి పలాయనం చిత్తగించింది", దండెత్తిన పాలకుడు ఎటువంటి విజయం సాధించకుండానే వెనుదిరగవలసి వచ్చింది.^[6]

నిజాముద్దీన్ కూడా ఇలాంటి వివరణనే ఇస్తూ, ఘోర్‌కు చెందిన ముహమ్మద్ ఎడారి గుండా గుజరాత్‌కు దండెత్తి వెళ్ళాడని పేర్కొన్నాడు. 16వ శతాబ్దపు రచయిత బదౌని కూడా ఆక్రమణదారుడి ఓటమిని ప్రస్తావిస్తూ, అతను చాలా కష్టంతో ఘజ్నీకి వెనుదిరిగాడని పేర్కొన్నాడు. గుజరాత్ పాలకుడు ముస్లిం సైన్యాన్ని "భారీ సంహారంతో" ఓడించాడని, ఓడిపోయిన సైన్యంలోని మిగిలిన వారు ఘజ్నీకి తిరిగి వెళ్లే ప్రయాణంలో అనేక కష్టాలను ఎదుర్కొన్నారని ఫిరిష్తా కూడా పేర్కొన్నాడు.^[6]

ప్రత్యామ్నాయ కాలక్రమం

చాళుక్య శాసనాలు, చరిత్రకారులలో ఎవరూ దండయాత్ర చేసిన రాజు పేరును ప్రస్తావించలేదు, కేవలం అతన్ని మ్లేచ్ఛ, తురుష్క లేదా హమ్మిరా అని వర్ణించారు. అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారులు అతన్ని ఘోర్‌కు చెందిన ముహమ్మద్‌గా గుర్తిస్తారు.^[8]

మరొక సిద్ధాంతం ప్రకారం, కాసహ్రాడ యుద్ధం మూలరాజు వారసుడైన రెండవ భీముడి పాలనలో జరిగింది. ఈ సిద్ధాంతం కొన్ని ముస్లిం చారిత్రక గ్రంథాలపై ఆధారపడి ఉంది, అవి "భీమ్ దేవ్" ఘోర్‌కు చెందిన ముహమ్మద్‌ను ఓడించాడని పేర్కొన్నాయి. అంతేకాకుండా, భీముడి పాలనలో జారీ చేయబడిన 1178 కిరాడు శాసనం, తురుష్కులచే దెబ్బతిన్న ఒక ఆలయానికి మరమ్మతులు జరిగినట్లు నమోదు చేస్తుంది. ఈ సిద్ధాంతాన్ని సమర్థించేవారు మూలరాజు సైన్యాలు మరొక రాజును ఓడించాయని, లేదా ఘోర్‌కు చెందిన ముహమ్మద్ క్రీ.శ. 1178 ప్రాంతంలో చాళుక్య భూభాగంపై రెండుసార్లు దండెత్తాడని వాదిస్తారు.^[9]

నేపథ్యం

పన్నెండవ శతాబ్దం చివరి త్రైమాసికంలో, ఘురిద్ సుల్తానేట్‌ను ఘియాత్ అల్-దిన్ ముహమ్మద్, ఘోర్‌కు చెందిన ముహమ్మద్ ద్వంద్వ పాలనలో పరిపాలించారు. ఘియాత్ అల్-దిన్ ఫిరుజ్‌కుహ్ నుండి సుల్తానేట్ పశ్చిమ విస్తరణను పర్యవేక్షించగా, అతని యువ భాగస్వామి ఘోర్‌కు చెందిన ముహమ్మద్ భారతదేశ మైదానాల వైపు తూర్పు విస్తరణకు ప్రయత్నించాడు. 1173 నాటికి ముహమ్మద్ గజ్నా, తూర్పు ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌ను స్వాధీనం చేసుకుని , ఓఘుజ్ తుర్క్‌మెన్‌లను తరిమికొట్టాడు. తదనంతరం గజ్నాను స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత, ముహమ్మద్ ఆ నగరాన్ని సింధు లోయ వరకు, మరింత ముందుకు దాడులు చేయడానికి ఒక ముందడుగు వేదికగా ఉపయోగించుకున్నాడు.^[10]

1175లో, ఘోర్‌కు చెందిన ముహమ్మద్ ఖైబర్ పాస్‌కు బదులుగా గుమల్ పాస్ ద్వారా సింధు నదిని దాటి, అదే సంవత్సరంలో కర్మాథియన్ పాలకుల నుండి ముల్తాన్, ఉచ్‌లను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ^[11] ఈ దండయాత్రల సమయంలో, ముహమ్మద్ పంజాబ్‌లోని గజనవిడ్‌లతో ప్రత్యక్ష ఘర్షణను నివారించి, బదులుగా సింధు లోయ మధ్య, దిగువ భాగాలకు సరిహద్దుగా ఉన్న భూభాగాలపై దృష్టి పెట్టాడు. అందువల్ల, గజనవిడ్‌లను తప్పించుకోవడానికి, ముహమ్మద్ చౌళుక్యుల సంపన్న రాజ్యం ద్వారా గంగా మైదానానికి ప్రత్యామ్నాయ మార్గాన్ని తెరవడానికి గుజరాత్ తీర మైదానాల వైపు దక్షిణంగా వెళ్ళాడు.^[12]

ఇంతలో, చౌలుక్యులు తమ యువ రాజు మూలరాజ II నాయకత్వంలో, నద్దుల, జలోర్, అబు నుండి వచ్చిన తమ సామంతులతో కలిసి, ముందుకు వస్తున్న ఘురిద్ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒక శక్తివంతమైన సైన్యాన్ని సమీకరించారు.^[13]

యుద్ధం

ఘోర్‌కు చెందిన ముహమ్మద్ గుమల్ కనుమను దాటడానికి ప్రయత్నిస్తూ, పశ్చిమ రాజస్థాన్ గుండా చౌలుక్యుల ఉత్తర భూభాగంలోకి చొచ్చుకుపోవడానికి దిగువ సింధు మార్గం ద్వారా ముందుకు సాగాడు. మౌంట్ అబూలోని యుద్ధ స్థలానికి చేరుకోవడానికి ముందు, ముహమ్మద్ నాడోల్‌ను దోచుకుని, కిరాడూలోని శివ విగ్రహాన్ని అపవిత్రం చేశాడు.^[14]

12వ శతాబ్దపు కాశ్మీరీ చరిత్రకారుడు జయంక తన పృథ్వీరాజ విజయలో, తుర్కులు చాహమాన రాజ్యానికి చేరుకునే సమయానికి, ఎడారి గుండా ప్రయాణించడం వల్ల వారు ఎంతగానో దాహంతో ఉన్నారని, వారు తమ సొంత గుర్రాల రక్తాన్ని తాగవలసి వచ్చిందని పేర్కొన్నాడు.^[15] థార్ ఎడారిని దాటి దక్షిణంగా మార్వార్‌కు చేరుకున్న తరువాత, ముహమ్మద్ అలసిపోయిన సైన్యం చివరికి మౌంట్ అబూ పర్వత పాదాల వద్దకు చేరుకుంది.^[16]

మౌంట్ అబూ పర్వతం పాదాల వద్ద, ఘురిద్ సైన్యం చాళుక్య సామంతుల సంయుక్త సైన్యాన్ని ఎదుర్కొంది — అబూకు చెందిన పరమార పాలకుడు ధరావర్ష, నాడోల్‌కు చెందిన చాహమాన పాలకుడు కెల్హన, జలోర్‌కు చెందిన అతని సోదరుడు కీర్తిపాలుడు . ప్రబంధ కోశం ప్రకారం — ధరావర్ష ఘురిద్ సైన్యాన్ని కనుమలోకి అనుమతించి, వారి వెనుక శత్రువుల తిరోగమనాన్ని మూసివేశాడు. ఘురిద్‌ల ముందు, వారికి ఎదురుగా నాడోల్, జలోర్‌కు చెందిన చౌహాన్‌లతో పాటు ప్రధాన చాళుక్య సైన్యం ఉంది. ఒక భయంకరమైన యుద్ధం తరువాత, ఘురిద్ సైన్యం గొప్ప సంహారంతో ఘోరంగా ఓడిపోయింది. యుద్ధంలో గాయపడిన ముహమ్మద్, యుద్ధభూమి నుండి పారిపోయాడు; పలాయనంలో చాలా కష్టాల తరువాత అతను చివరకు ఘజ్నాకు చేరుకున్నాడు.^[17]^[18]^[19]

పరిణామాలు

ఆ విపత్తు ముహమ్మద్ ఆశయాలను తగ్గించలేదు, అప్పటి నుండి అతను ఖైబర్ కనుమ ద్వారా భారతదేశ ప్రధాన భూభాగంలోకి ఉత్తర మార్గాలను ఎంచుకున్నాడు.^[20] అందువల్ల, ఘోర్‌కు చెందిన ముహమ్మద్ పంజాబ్‌లోని కుదించబడిన గజనవిడ్ సంస్థానంపై దాడి చేసి, చివరకు 1186లో లాహోర్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు, వారి చివరి కోట నుండి వారిని తొలగించాడు, ఇది భారతదేశంలోని సారవంతమైన మైదానాలలో లాభదాయకమైన దాడుల పరంపరకు నాంది పలికింది.^[21] వరుస విజయాలు, అపజయాల తరువాత, ముహమ్మద్, అతని లెఫ్టినెంట్లు, గంగా మైదానం గుండా వేగంగా దూసుకుపోయారు, చివరికి ఘురిద్ శక్తిని తూర్పున బెంగాల్ డెల్టా వరకు విస్తరించారు.^[22]

ముహమ్మద్ ఉన్నత శ్రేణి బానిస సేనాపతి అయిన కుతుబ్ అల్-దిన్ అయ్‌బేగ్ చాలుక్య రాజ్యంపై దాడి చేశాడు, ఈ క్రమంలో అతను మౌంట్ అబూ సమీపంలో చాలుక్య పాలకుడు భీమా II ను ఓడించి అతని రాజధానిని దోచుకున్నాడు, తద్వారా ఇరవై సంవత్సరాల తరువాత 1197 లో అదే యుద్ధభూమిలో ముహమ్మద్‌కు జరిగిన అవమానానికి ప్రతీకారం తీర్చుకున్నాడు.^[23]

మూలాలు

1 2 3 4 5 Majumdar 1956, p. 131.
↑ Majumdar 1956, p. 137.
↑ Crouzet, François (1965), Studies in the Cultural History of India, Shiva Lal Agarwala, p. 237
↑ A. K. Warder (1992). Indian Kāvya Literature. Vol. VI: The Art of Storytelling. Motilal Banarsidass. ISBN 978-81-208-0615-3.
↑ Srivastava 1979, pp. 4–5.
1 2 3 Majumdar 1956, p. 135.
↑ Singh 1964, p. 259.
↑ Majumdar 1956, p. 132.
↑ Majumdar 1956, p. 132-133.
↑ Wink 1991, p. 140-141.
↑ Wink 1991, p. 142.
↑ Thomas 2018, p. 65.
↑ Majumdar 1956, p. 135-136.
↑ Patel 2009, p. 40.
↑ Wink 1991, p. 143.
↑ Wink 1991, p. 108-109.
↑ Sharma 1959, p. 138-139.
↑ Majumdar 1956, p. 131-137.
↑ Bhatia 1970, p. 176.
↑ Majumdar 1956, p. 136.
↑ Wink 1991, p. 143-144.
↑ Wink 1991, p. 144-149.
↑ Majumdar 1956, p. 143.

గ్రంథసూచి

Bhatia, P. (1970). The Paramāras: (c. 800 - 1305 A.D.); a Study in the Political and Cultural History of Their Kingdoms. Munshiram Manoharlal. ISBN 978-81-215-0410-2. Retrieved 1 May 2022.
Majumdar, R. C. (1977). Ancient India. Motilal Banarsidass. ISBN 9788120804364.
Majumdar, Ashoke Kumar (1956). Chaulukyas of Gujarat. Bharatiya Vidya Bhavan. OCLC 4413150.
Patel, Alka (2009). "Expanding the Ghurid Architectural Corpus East of the Indus: The Jāgeśvara Temple at Sādaḍi, Rajasthan". Archives of Asian Art. 59: 33–56. doi:10.1353/aaa.0.0008. ISSN 0066-6637. JSTOR 40863700.
Srivastava, Ashoke Kumar (1979). The Chahamanas of Jalor. Sahitya Sansar Prakashan. OCLC 12737199.
Sharma, Dasharatha (1959). Early Chauhān Dynasties. S. Chand / Motilal Banarsidass. ISBN 9780842606189. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help)
Singh, R. B. (1964). History of the Chāhamānas. N. Kishore. OCLC 11038728.
Thomas, David (2018). The Ebb and Flow of the Ghūrid Empire (in ఇంగ్లీష్). Sydney University Press. ISBN 978-1-74332-542-1.
Wink, Andre (1991). Al-Hind the Making of the Indo-Islamic World: The Slave Kings and the Islamic Conquest : 11Th-13th Centuries (in ఇంగ్లీష్). BRILL. ISBN 9004102361.

[FOOTNOTEMajumdar1956131-1] 1 2 3 4 5 Majumdar 1956, p. 131.

[FOOTNOTEMajumdar1956137-2] Majumdar 1956, p. 137.

[3] Crouzet, François (1965), Studies in the Cultural History of India, Shiva Lal Agarwala, p. 237

[4] A. K. Warder (1992). Indian Kāvya Literature. Vol. VI: The Art of Storytelling. Motilal Banarsidass. ISBN 978-81-208-0615-3.

[FOOTNOTESrivastava19794–5-5] Srivastava 1979, pp. 4–5.

[FOOTNOTEMajumdar1956135-6] 1 2 3 Majumdar 1956, p. 135.

[FOOTNOTESingh1964259-7] Singh 1964, p. 259.

[FOOTNOTEMajumdar1956132-8] Majumdar 1956, p. 132.

[FOOTNOTEMajumdar1956132-133-9] Majumdar 1956, p. 132-133.

[FOOTNOTEWink1991140-141-10] Wink 1991, p. 140-141.

[FOOTNOTEWink1991142-11] Wink 1991, p. 142.

[FOOTNOTEThomas201865-12] Thomas 2018, p. 65.

[FOOTNOTEMajumdar1956135-136-13] Majumdar 1956, p. 135-136.

[FOOTNOTEPatel200940-14] Patel 2009, p. 40.

[FOOTNOTEWink1991143-15] Wink 1991, p. 143.

[FOOTNOTEWink1991108-109-16] Wink 1991, p. 108-109.

[FOOTNOTESharma1959138-139-17] Sharma 1959, p. 138-139.

[FOOTNOTEMajumdar1956131-137-18] Majumdar 1956, p. 131-137.

[FOOTNOTEBhatia1970176-19] Bhatia 1970, p. 176.

[FOOTNOTEMajumdar1956136-20] Majumdar 1956, p. 136.

[FOOTNOTEWink1991143-144-21] Wink 1991, p. 143-144.

[FOOTNOTEWink1991144-149-22] Wink 1991, p. 144-149.

[FOOTNOTEMajumdar1956143-23] Majumdar 1956, p. 143.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]