కార్బీ
| కార్బీ | |
|---|---|
| మికిర్, హిల్స్ కార్బీ | |
| అర్లెంగ్ (Arlêng) | |
| ప్రాంతం | అస్సాం, మేఘాలయ, అరుణాచల్ ప్రదేశ్ |
| స్వజాతీయత | కార్బీ |
స్థానికంగా మాట్లాడేవారు | 528,503 (2011)[1] |
| ప్రాంతీయ రూపాలు | |
| భాషా సంకేతాలు | |
| ISO 639-3 | Either:mjw – కార్బీajz – అమ్రి కార్బీ |
| Glottolog | karb1240 |
| ELP | Karbi |
 కార్బీ మాట్లాడే ప్రాంతాలను చూపే పటం | |
కార్బీ భాష (US: /kɑːrbi/ (
విను
)) అనేది ఈశాన్య భారతదేశం లోని కార్బీ (వీరిని మికిర్ లేదా అర్లెంగ్ అని కూడా పిలుస్తారు) ప్రజలు మాట్లాడే ఒక టిబెటో-బర్మాన్ భాష. మైదాన ప్రాంతాల కార్బీ (అమ్రి కార్బీ) నుండి దీనిని వేరు చేయడానికి దీనిని హిల్స్ కార్బీ అని కూడా పిలుస్తారు. అమ్రి కార్బీని కార్బీ భాషా రకంగా లేదా ఒక ప్రత్యేక భాషగా పరిగణిస్తారు.
ఇది సినో-టిబెటన్ భాషా కుటుంబానికి చెందినది, కానీ దీని ఖచ్చితమైన స్థానం స్పష్టంగా లేదు. గ్రియర్సన్ (1903)[2] దీనిని నాగా భాషల కింద వర్గీకరించారు. షాఫర్ (1974), బ్రాడ్లీ (1997) మికిర్ భాషలను ఒక అసాధారణమైన కుకీ-చిన్ శాఖగా వర్గీకరించారు, అయితే థుర్గూడ్ (2003) వీటిని సినో-టిబెటన్లో వర్గీకరించకుండా వదిలేశారు. బ్లెంచ్, పోస్ట్ (2013) దీనిని మొత్తం కుటుంబంలోనే అత్యంత ప్రాథమిక భాషలలో ఒకటిగా వర్గీకరించారు.
చరిత్ర
[మార్చు]ప్రారంభంలో ఈ భాషకు ఎటువంటి లిఖిత రూపం లేదు. ఈశాన్య భారతదేశంలోని చాలా భాషల వలె కార్బీ రాయడానికి రోమన్ లిపిని, అప్పుడప్పుడు అస్సామీ లిపిని ఉపయోగిస్తారు. కార్బీ భాషలో మొట్టమొదటి లిఖిత గ్రంథాలను క్రైస్తవ మిషనరీలు రోమన్ లిపిలో రూపొందించారు, ముఖ్యంగా అమెరికన్ బాప్టిస్ట్ మిషన్, కాథలిక్ చర్చ్ ఇందుకు దోహదపడ్డాయి. మిషనరీలు 1903 సంవత్సరంలో బిర్తా పేరుతో కార్బీ భాషలో ఒక పత్రికను తీసుకువచ్చారు. 1878 లో ప్రచురించబడిన రెవరెండ్ ఆర్.ఇ. నైబర్ యొక్క 'Vocabulary of English and Mikir, with Illustrative Sentences' మొదటి కార్బీ నిఘంటువుగా పిలువబడుతుంది. సార్డోకా పెరిన్ కే యొక్క 'English–Mikir Dictionary' (1904), సర్ చార్లెస్ లాల్, ఎడ్వర్డ్ స్టాక్ ల The Mikirs (1908 - కార్బీలపై మొదటి మానవ వంశావళి వివరాలు), జి.డి. వాకర్ యొక్క 'A Dictionary of the Mikir Language' (1925) కార్బీ భాష, వ్యాకరణంపై వచ్చిన తొలి పుస్తకాలుగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.[3]
కార్బీలకు గొప్ప మౌఖిక సంప్రదాయం ఉంది. కార్బీల మూలాలు, వలసల కష్టాలను వివరించే సుదీర్ఘ జానపద కథనం మొసేరా (గతాన్ని గుర్తుచేసుకోవడం) ఇందుకు ఒక ఉదాహరణ.
రకాలు
[మార్చు]దుమురాలి / కామ్రూప్ కార్బీ మాండలికం మినహా మిగిలిన వాటిలో మాండలిక వైవిధ్యం చాలా తక్కువగా ఉంటుంది. ఈ అమ్రి కార్బీని ప్రత్యేక కార్బీ భాషగా పరిగణించేంత వ్యత్యాసాలు ఉన్నాయి.
కొన్నెర్త్ (2014) కార్బీ భాషలో రెండు ప్రధాన రకాలను గుర్తించారు:
- హిల్స్ కార్బీ: కార్బీ ఆంగ్లాంగ్, పశ్చిమ కార్బీ ఆంగ్లాంగ్ జిల్లా (అస్సాం) లో మాట్లాడే రాంగ్ఖాంగ్ లేదా రాంగ్హాంగ్ మాండలికం.
- మైదాన ప్రాంతాల కార్బీ (దుమ్రా కార్బీ): అస్సాంలోని కామ్రూప్ జిల్లా, మారిగావ్ జిల్లా, మేఘాలయలోని రి-భోయ్ జిల్లా లలో మాట్లాడతారు.
ధ్వనిశాస్త్రం
[మార్చు]కింది సమాచారం కొన్నెర్త్ (2017) నుండి సేకరించబడింది.[4]
హల్లులు
[మార్చు]ప్రారంభ హల్లులు
[మార్చు]| Bilabial | Alveolar | Palatal | Velar | Glottal | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Stop | అఘోష | p | t | c | k | |
| ఘోష | b | d | ɟ~j | |||
| మహాప్రాణ | pʰ~ɸ | tʰ | kʰ | |||
| Fricative | β~w | s | h | |||
| Nasal | m | n | ||||
| Rhotic | r~ɾ | |||||
| Approximant | l | ɟ~j | ||||
- తాలవ్య /ɟ~j/ అనేది స్పర్శ హల్లు, గ్లైడ్ ఉత్పత్తి మధ్య స్వేచ్ఛా వైవిధ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది.
- ఈ ప్రాంతంలో సాధారణంగా కనిపించే అల్లోఫోనిక్ ప్రత్యామ్నాయాలలో /pʰ~ɸ/ (ఒకే వక్తలో), /r~ɾ~ɹ/ (తరాల మధ్య, మాండలికాల మధ్య వ్యత్యాసం) ఉన్నాయి.
ముగింపు హల్లులు
[మార్చు]| Bilabial | Alveolar | Palatal | Velar | Glottal | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Stop | p | t | k | |||
| Nasal | m | n | ŋ | |||
| Rhotic | r~ɾ~ɹ | |||||
అచ్చులు
[మార్చు]| Front | Central | Back | |
|---|---|---|---|
| High | /i/ | /u/ | |
| Close-mid | /e/ | /o/ | |
| Low | /a/ |
| కార్బీ ద్విగుణాచ్చులు (Diphthongs) | (ei) | ai | oi | ui |
|---|
అక్షర నిర్మాణం
[మార్చు]కార్బీ అక్షరాలు వివృత (C)(C)V(V) లేదా సంవృత (C)(C)VC రూపంలో ఉండవచ్చు. సాధ్యమయ్యే ప్రారంభ హల్లుల కలయికలు ఇలా ఉంటాయి: /pl pr pʰl pʰr tʰr kl kr kʰr/.
స్వరం, ఒత్తిడి
[మార్చు]కార్బీలో మూడు రకాల స్వర జంటలు ఉన్నాయి: తక్కువ (L), మధ్యస్థ (M), ఎక్కువ (H). ఒత్తిడి లేని అక్షరాలు తరచుగా స్వర రహితంగా ఉంటాయి. క్లిటిక్స్ స్వరం కలిగి ఉండవు, కానీ కొన్ని ప్రత్యయాలు (ఉత్పన్న ప్రత్యయాలు వంటివి) స్వరాన్ని కలిగి ఉండే ధోరణిని ప్రదర్శిస్తాయి.
- ròng (L): 'గ్రామం'
- rōng (M): 'మొక్క'
- róng (H): 'అప్పు తీసుకోవడం'
వ్యాకరణం
[మార్చు]కార్బీ అనేది అత్యంత సంశ్లేషణాత్మక, అగ్లుటినేటింగ్ భాష, ముఖ్యంగా విధేయ రూపాల్లో ఇది కనిపిస్తుంది. కార్బీ నామవాచకాలు సాధారణంగా విశ్లేషణాత్మకమైనవి, వేరుగా ఉండేవి. ఇది ప్రథమ పురుష సమ్మేళన, ప్రత్యేక సర్వనామాలను వేరు చేస్తుంది. బహువచనాన్ని సూచించడానికి విభక్తి స్థాయిలో స్వామ్యార్థక a- , బహువచన సూచిక -tum ఉపయోగించబడతాయి.
| +4 | +3 | +2/+1 | core | -1 | -2 | -3 | -4 | -5 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| proclitic | NMLZ | CAUS (pV-)/RECIP/REFL (che-)/AUTOBEN/MAL (cho-) | verb stem | DERIV | RDPL | NEG (-cē) | Aspect | AM/subordinate, non-declarative speech act-marking |
వాక్యనిర్మాణం
[మార్చు]కార్బీ నామవాచక పదబంధ నిర్మాణం గణన నిర్మాణాలు, ఆర్సీలు (RCs), పిసిటి (PCT) మోడిఫైయర్లను ప్రధాన నామవాచకానికి ఇరువైపులా అనుమతిస్తుంది. డెమ్స్ (DEMs), పొసెసర్లు [(NP)POSRs] ముందు స్థానాలకు పరిమితం చేయబడతాయి, బహువచన సూచిక చివరి స్థానాన్ని ఆక్రమిస్తుంది.
| 1 | 2 | 3 | 4 | core | 5 | 6 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Demonstratives | Numbers | Relative Clauses / PCT modifier | ([NP]Possessor) | Head Noun | PCT modifier / Relative Clauses / Number | Plural |
పాత్రను గుర్తించడంలో మూడు తరగతులు ఉన్నాయి: గుర్తులు లేని నామవాచక పదబంధాలు, -phān (కర్త కానిది) తో గుర్తించబడినవి, lōng (స్థానార్థకము) తో గుర్తించబడినవి. సందర్భం నుండి వాటి వాక్యనిర్మాణ లేదా అర్థపరమైన పాత్ర స్పష్టంగా తెలిసే పదబంధాలకు గుర్తులు ఉండవు. అకర్మక వాక్యాలలో S ఆర్గ్యుమెంట్లు ఎల్లప్పుడూ గుర్తులు లేకుండా ఉంటాయి, అయితే O, A ఆర్గ్యుమెంట్లు కార్బీ డిఫరెన్షియల్ ఆబ్జెక్ట్ మార్కింగ్లో గుర్తించబడకపోవచ్చు. సందర్భం నుండి పాత్ర స్పష్టంగా ఉంటే OBL భాగస్వాములు కూడా గుర్తులు లేకుండా ఉండవచ్చు.
-phān తో గుర్తించబడిన ప్రధాన ఆర్గ్యుమెంట్లు వాక్యంలో O, R పాత్రలను కలిగి ఉంటాయి.
స్థానార్థక -lōng అనేది అన్ని రకాల అర్థాలలోని నామవాచక పదబంధ సంబంధాలలోని పరోక్ష స్థాన వ్యక్తీకరణలను, మానవ O-వంటి స్థాన ఆర్గ్యుమెంట్లను, మానవ R-వంటి స్థాన ఆర్గ్యుమెంట్లను గుర్తిస్తుంది. ఇది 'లో', 'దగ్గర', 'వద్ద', 'చుట్టూ' వంటి నిర్దిష్ట స్థాన, దిశ సంబంధాలను సూచించే సాపేక్ష నామవాచకాల స్థానాన్ని ఆక్రమించగలదు. దీనికి తోడు, సాధనార్థక, సహార్థక, అపాదనార్థకాలను గుర్తించడానికి క్లిటిక్ =pen ఉపయోగించబడుతుంది. చారిత్రకంగా, -pen అనేది వాక్య ముగింపు సూచిక.
-si (non-final.realis), -ra (non-final.irrealis), -pen (non-final.with) ప్రత్యయాలను చేర్చడం ద్వారా వాక్యాలను ఒక గొలుసు లాగా జోడించవచ్చు. ఈ వాక్యాల జోడింపు సంఘటనలను కాలక్రమానుసారంగా సూచిస్తుంది, ఇతర వాక్య అనుసంధాన నిర్మాణాలు ఇతర విధులను నిర్వహించగలవు.
భౌగోళిక విస్తరణ
[మార్చు]భారతదేశం
[మార్చు]ఈశాన్య భారతదేశంలోని కింది ప్రాంతాలలో కార్బీ మాట్లాడతారు (ఎత్నోలాగ్ ప్రకారం).
- అస్సాం:
- కాచార్ జిల్లా
- దరాంగ్ జిల్లా
- దిమా హసాయో జిల్లా (పూర్వపు నార్త్ కాచార్ జిల్లా)
- తూర్పు కామ్రూప్ జిల్లా
- హోజాయ్ జిల్లా
- కామ్రూప్ మెట్రోపాలిటన్ జిల్లా
- కార్బీ ఆంగ్లాంగ్ జిల్లా
- లఖింపూర్ జిల్లా
- మారిగావ్ జిల్లా
- నాగావ్ జిల్లా
- సోనిత్పూర్ జిల్లా
- విశ్వనాథ్ జిల్లా
- లఖింపూర్ జిల్లా
- దక్షిణ కామ్రూప్ జిల్లా
- పశ్చిమ కార్బీ ఆంగ్లాంగ్ జిల్లా
- అరుణాచల్ ప్రదేశ్:
- పాపమ్ పరే జిల్లా (బాలిజన్ సర్కిల్)
- మేఘాలయ:
- తూర్పు ఖాసీ హిల్స్ జిల్లా
- జైంతియా హిల్స్ జిల్లా
- రి-భోయ్ జిల్లా
- పశ్చిమ ఖాసీ హిల్స్ జిల్లా
- నాగాలాండ్:
- దిమాపూర్ చుట్టుపక్కల కొండ ప్రాంతాలు
బంగ్లాదేశ్
[మార్చు]బంగ్లాదేశ్లో సుమారు 1500 మంది కార్బీ ప్రజలు నివసిస్తున్నట్లు అంచనా.[5]
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]- కార్బీ లిపి
గమనికలు
[మార్చు]- ↑ http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement1.aspx2001 census Archived 2012-02-06 at the Wayback Machine
- ↑ Linguistic survey of India vol III Part II
- ↑ Karbis Of Assam
- ↑ Konnerth, Linda. 2017. "Karbi." In The Sino-Tibetan Languages (2017).
- ↑ "Arleng people group in all countries | Joshua Project".
మూలాలు
[మార్చు]- Konnerth, Linda (2014). A Grammar of Karbi (PhD). University of Oregon. hdl:1794/17928.
- Konnerth, Linda; Tisso, Sikari (2018). "Karbi texts A fully glossed corpus of different genres". Himalayan Linguistics. 17 (2). doi:10.5070/H917239461.
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]- Karbi Language Resource కాంప్యుటేషనల్ రీసోర్స్ ఫర్ సౌత్ ఏషియన్ లాంగ్వేజెస్ (CoRSAL) ఆర్కైవ్లో కార్బీ భాషా పత్రాల సేకరణ
- Karbi texts ELAR లోని కార్బీ పాఠాల సేకరణ
మూస:Kuki-Chin–Naga languages మూస:Languages of Northeast India