Jump to content

కావెయా

వికీపీడియా నుండి

కావెయా
Scientific classification Edit this classification
Unrecognized taxon (fix): Cavea
Species:
Template:Taxonomy/CaveaC. tanguensis
Binomial name
Template:Taxonomy/CaveaCavea tanguensis
(జె.ఆర్.డ్రమ్మండ్) డబ్ల్యూ.డబ్ల్యూ.స్మిత్ & జె.స్మాల్
Synonyms

Saussurea tanguensis జె.ఆర్.డ్రమ్మండ్[1]

కావెయా (Cavea) అనేది ఆస్టరేసి (Asteraceae - పొద్దుతిరుగుడు కుటుంబం) కుటుంబానికి చెందిన ఒక చిన్న బహువార్షిక (Perennial) గుల్మము (Herbaceous plant). ప్రస్తుతం ఈ ప్రజాతిలో కావెయా టాంగుయెన్సిస్ (Cavea tanguensis) అనే ఒకే ఒక్క జాతి గుర్తించబడింది. ఇది భూమికి దగ్గరగా అమర్చబడిన కొద్దిగా చర్మం వంటి మందపాటి ఆకులను, 5-25 సెంటీమీటర్ల పొడవైన కాడలను కలిగి ఉండి, పైభాగంలో ఊదా రంగు రేకులతో గిన్నె ఆకారపు పుష్పగుచ్ఛాలను (Flower heads) కలిగి ఉంటుంది. దీనిని చైనీస్ భాషలో 葶菊 (టింగ్ జు) అని పిలుస్తారు. ఇది చైనా (సిచువాన్), టిబెట్, భారతదేశం (సిక్కిం), మరియు భూటాన్ దేశాలలోని ఎత్తైన పర్వత ప్రాంతాలలో పెరుగుతుంది. జూలై, ఆగస్టు నెలల్లో ఇవి పుష్పిస్తాయి.[2]

శారీరక లక్షణాలు

[మార్చు]

కావెయా అనేది 10-30 సెంటీమీటర్ల పొడవైన బలమైన, కలప లాంటి రూపాంతర కాండం (Rhizome) కలిగిన బహువార్షిక మొక్క. దీని వేర్ల పైభాగం నుండి ఆకులు చుట్టూ గుండ్రంగా అమర్చబడి (Basal rosette) ఉంటాయి. వీటి కాండం శాఖలు లేకుండా నిటారుగా పెరుగుతుంది.[2]

కాండం మరియు ఆకులు

[మార్చు]

దీని నిటారుగా ఉండే కాండం 5-25 సెంటీమీటర్ల ఎత్తు వరకు పెరుగుతుంది. భూమికి దగ్గరగా ఉండే ఆకులు కొంతవరకు చర్మంలా మందంగా లేదా కాస్త రసభరితంగా (Fleshy) ఉంటాయి. ఆకుల కింద గోధుమ రంగు గ్రంధి రోమాలు (Glandular hairs) ఉంటాయి. ఇవి పొడవాటి చెంచా ఆకారంలో, 1.5 నుండి 6 సెంటీమీటర్లు (అరుదుగా 12 సెంటీమీటర్లు) పొడవు, 0.5 నుండి 1 సెంటీమీటర్ వెడల్పు కలిగి ఉంటాయి. ఆకు అంచులు అక్కడక్కడా చిన్న రంపపు పళ్లను కలిగి ఉంటాయి. కాండంపై ఉండే ఆకులు పైకి వెళ్లేకొద్దీ పరిమాణంలో చిన్నవిగా మారుతూ, చివరకు పువ్వుల బేస్ (Peudanthium) ను కప్పి ఉంచే బ్రాక్ట్‌లు (Bracts) గా మారుతాయి.[2]

పుష్పగుచ్ఛం

[మార్చు]

వీటి పుష్పగుచ్ఛాలు గిన్నె ఆకారంలో 3 నుండి 3.5 సెంటీమీటర్ల వెడల్పుతో కొమ్మల చివర ఒంటరిగా పూస్తాయి. ప్రతి పుష్పగుచ్ఛంలోనూ సాధారణంగా కేంద్ర భాగంలో 20 నుండి 30 వరకు పురుష పుష్పాలు (Male florets) ఉండి, వాటి చుట్టూ వంద నుండి రెండు వందల వరకు చాలా సన్నని స్త్రీ పుష్పాలు (Female florets) అమర్చబడి ఉంటాయి. కొన్ని మొక్కలు కేవలం స్త్రీ పుష్పాలను మాత్రమే కలిగి ఉండే పుష్పగుచ్ఛాలను కూడా ఉత్పత్తి చేస్తాయి. స్త్రీ పుష్పాలు ఊదా రంగులో ఉండి, వాటిపై తెల్లటి కఠినమైన రోమాలు దట్టంగా కప్పబడి ఉంటాయి. ఇవి జూలై మరియు ఆగస్టు నెలల్లో పుష్పించి, సెప్టెంబర్, అక్టోబర్ నాటికి పండ్లను (Cypselae) ఉత్పత్తి చేస్తాయి.[2]

పరాగరేణువులు

[మార్చు]

దీని పరాగరేణువులు (Pollen grains) సుమారు 35 మైక్రోమీటర్ల (μm) వ్యాసం కలిగి ఉండి, వాటి ఉపరితలం అంతా 2 నుండి 4.5 మైక్రోమీటర్ల ఎత్తున్న శంకువు ఆకారపు ముళ్లతో దట్టంగా కప్పబడి ఉంటుంది.[3]

వర్గీకరణ పరిణామం

[మార్చు]

ఈ జాతిని మొదట 1910లో భారతదేశంలో నివసించిన బ్రిటిష్ పౌర సర్వెంట్ మరియు శాస్త్రవేత్త 'జేమ్స్ రామ్సే డ్రమ్మండ్' సాసరియా టాంగుయెన్సిస్ (Saussurea tanguensis) గా వర్ణించారు. అయితే, 1917లో విలియం రైట్ స్మిత్ మరియు జాన్ కుంకెల్ స్మాల్ అనే శాస్త్రవేత్తలు ఇది మిగిలిన సాసరియా జాతుల కంటే పూర్తిగా భిన్నంగా ఉందని భావించి దీని కోసం కొత్తగా కావెయా (Cavea) అనే ప్రత్యేక ప్రజాతిని ఏర్పాటు చేశారు.[2]

ఇటీవలి జన్యు విశ్లేషణల (Genetic analysis) ఆధారంగా, ఈ మొక్కను 'జిమ్నార్హెనాయిడే (Gymnarrhenoideae)' ఉపకుటుంబంలో చేర్చడం జరిగింది. ప్రస్తుతం జిమ్నార్హెనా మైక్రాంత (Gymnarrhena micrantha) మరియు కావెయా టాంగుయెన్సిస్ రెండు కలిసి 'జిమ్నార్హెనే (Gymnarrheneae)' తెగగా వర్గీకరించబడ్డాయి.[4][5]

వంశవృక్షం (Phylogeny)

[మార్చు]

ఆస్టరేసి కుటుంబంలో 'కావెయా' మరియు 'జిమ్నార్హెనా' ప్రజాతుల పరిణామ క్రమాన్ని క్రింది వంశవృక్షం సూచిస్తుంది:[4][5]

 
 

ఉపకుటుంబం Pertyoideae

 
 
ఉపకుటుంబం Gymnarrhenoideae
 

Gymnarrhena micrantha

 
 

Cavea tanguensis

 
 
 
 

ఉపకుటుంబం Cichorioideae

 
 
 

ఉపకుటుంబం Corymbioideae

 
 

ఉపకుటుంబం Asteroideae

 
 
 
 
 

నామకరణ చరిత్ర (Etymology)

[మార్చు]

ఈ ప్రజాతికి కావెయా అనే పేరు డార్జిలింగ్‌లోని 'లాయిడ్స్ బొటానికల్ గార్డెన్' క్యూరేటర్‌గా పనిచేసిన 'జార్జ్ కేవ్' గౌరవార్థం పెట్టబడింది. ఆయన సిక్కిం నలుమూలల నుండి అనేక కొత్త మొక్కలను సేకరించారు.[6]

విస్తరణ నివాసం

[మార్చు]

ఈ మొక్క నైరుతి చైనాలోని సిచువాన్, టిబెట్, భూటాన్ మరియు భారతదేశంలోని సిక్కిం రాష్ట్రంలో కనిపిస్తుంది.[2] ఇవి సముద్ర మట్టానికి 4000 నుండి 5100 మీటర్ల ఎత్తులో ఉండే హిమానీనదాలు (Glaciers) మరియు పర్వత ప్రవాహాల సమీపంలోని రాతి నేలల్లో పెరుగుతాయి.[2]

ఉపయోగాలు

[మార్చు]

సాంప్రదాయ టిబెటన్ వైద్యంలో ఈ మొక్కను 'మింగ్-చెన్-నాగ్-పో' అని పిలుస్తారు. వీటి ఆకులను గాయాలు నయం చేయడానికి మరియు జ్వరాన్ని తగ్గించడానికి ఉపయోగిస్తారు.[7][8]

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]

ఐరిస్ డోలిచోసిఫాన్

సిజిజియం క్లావిఫ్లోరం

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ "Cavea tanguensis (J.R.Drumm.)". The Plantlist. Retrieved 23 జనవరి 2017.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 Chen, Y.S.; Shi, Z.; Anderberg, A.A.; Gilbert, M.G. (2011). "Genera incertae sedis" (PDF). Flora of China. Vol. 20–21 (Asteraceae). Beijing/St. Louis: Science Press/Missouri Botanical Garden Press. pp. 892–894. Archived from the original (PDF) on 26 ఫిబ్రవరి 2022. Retrieved 23 జనవరి 2017.
  3. ↑ Wortley, Alexandra H.; Blackmore, Stephen; Chissoe, William F.; Skvarla, John J. (2012). "Recent advances in Compositae (Asteraceae) palynology, with emphasis on previously unstudied and unplaced taxa". Grana. 51 (2): 158–179. Bibcode:2012Grana..51..158W. doi:10.1080/00173134.2012.668219.
  4. 1 2 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "FJNG" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  5. 1 2 Funk, Vicki A.; Fragman-Sapir, Ori (2009). "22. Gymnarrheneae (Gymnarrhenoideae)" (PDF). In V.A. Funk; A. Susanna; T. Stuessy; R. Bayer (eds.). Systematics, Evolution, and Biogeography of Compositae. Vienna: International Association for Plant Taxonomy. pp. 327–332. Retrieved 27 డిసెంబరు 2016.
  6. ↑ Smith, W.W.; Small, James (1915). "Cavea: a New Genus of the Compositae from the East Himalaya". Transactions and Proceedings of the Botanical Society of Edinburgh. 27. Retrieved 23 జనవరి 2016.
  7. ↑ Quattrocchi, Umberto (2016). CRC World Dictionary of Medicinal and Poisonous Plants: Common Names, Scientific Names, Eponyms, Synonyms, and Etymology (reprint ed.). CRC Press. p. 857. ISBN 9781482250640.
  8. ↑ Wangchuk, Phurpa (2004). Bioactive Alkaloids from Medical Plants of Bhutan (thesis). University of Wollongong. Retrieved 23 జనవరి 2017.

వెలుపలి లింకులు

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=కావెయా&oldid=4915888" నుండి వెలికితీశారు