కాశీ (రాజ్యం)

కాశీ రాజ్యం
c. క్రీ.పూ 1375–c. క్రీ.పూ 600
వేద కాలం నాటి కాశీ రాజ్యం, ఇతర మహాజనపదాలు
రాజధాని	కాశీ
సామాన్య భాషలు	సంస్కృతం ప్రాకృతం పాళీ
మతం	చారిత్రక వేద మతం తొలి-జైన మతం
ప్రభుత్వం	రాచరికం
చారిత్రిక కాలం	ఇనుప యుగపు భారతదేశం
• స్థాపన	c. క్రీ.పూ 1375
• కోసల రాజు కంసుడు జయించాడు	c. క్రీ.పూ 600
Succeeded by కోసల
Today part of	భారతదేశం

 

కాశీ (Pali: కాసీ) ఇనుప యుగంలో ఉనికిలో ఉన్నట్లు ఆధారాలున్న భారతదేశ ప్రాచీన రాజ్యం. కాశీ నివాసులను పాళీ భాషలో కాసికులు అని, సంస్కృతంలో కాశేయులు, కాశికులు అని పిలిచేవారు.

ఉనికి

మలి వేద కాలంలో కాశీ ఉనికి

వేద కాలం తర్వాత కాశీ ఉనికి

కాశీ రాజ్యం 300 లీగ్‌ల విస్తీర్ణంలో ఉండేది. కాశీని కోసల నుండి వేరుచేసే ఉత్తర సరిహద్దు సర్పిఖ లేదా స్యందిక నది, దక్షిణ తూర్పు సరిహద్దులుగా సోన్ నది ఉంది, ఇది తూర్పున మగధ నుండి కాశీని వేరుచేస్తుంది.

కేతుమతి, సురుంధన, సుదస్సన, బ్రహ్మవద్దన, పుప్పవతి, రమ్మ, మోలిని అనే పేర్లున్న వారణాసి నగరం కాశీకి రాజధానిగా ఉండేది.

చరిత్ర

కాశికులు మొదట అథర్వవేదం లోని శాఖలో ప్రస్తావించబడ్డారు.

కాశీ పాలకుల వంశం భారత వంశానికి చెందినదిగా కనిపిస్తుంది, ఒకానొక సమయంలో కాశీని ధృతరాష్ట్రుడు (సంస్కృతంలో) లేదా దతరత్త (పాళీలో) పాలించాడు, ఇతడిని మహాగోవింద సుత్తాంత "భారత యువరాజు" అని పిలుస్తుంది. ఈ ధృతరాష్ట్రుడు శతానీక సాత్రాజిత అనే మరో భారత రాజు చేతిలో యుద్ధంలో ఓడిపోయాడు, ఆ తర్వాత కాశికులు శతపథ బ్రాహ్మణం కాలం వరకు పవిత్ర అగ్నిని వెలిగించడం మానేశారు.

అయితే, కాశీ రాజులు అందరూ ఒకే రాజవంశానికి చెందినవారు కానట్లు కనిపిస్తుంది. కాశిక రాజుల రాజవంశాల అంతం లేదా కాశిక యువరాజుల తొలగింపు, వారి స్థానంలో మరింత సమర్థులుగా పరిగణించబడే ఇతర కుటుంబాల సభ్యులను నియమించడం గురించి జాతక కథలు తరచుగా ప్రస్తావిస్తాయి. కాశీకి చెందిన కొందరు రాజులు మాగధీ లేదా వైదేహ మూలాలను కలిగి ఉండి, బ్రహ్మదత్త అనే బిరుదును ధరించేవారు: బ్రహ్మదత్త ఒక రాజవంశ నామం అయినప్పటికీ, బ్రహ్మదత్తులు ఒకే రాజవంశానికి చెందినవారు కారు. దరీముఖ జాతక లో ఎన్నుకోబడిన బ్రహ్మదత్తుడు మాగధీ యువరాజు, దుమ్మేధ జాతక లో కాశీ రాజు, అతని కుమారుడు ఇద్దరూ బ్రహ్మదత్త అని పిలువబడ్డారు. గంగమాల జాతకలో కాశిక రాజు ఉదయ "బ్రహ్మదత్త" అని పిలవబడ్డాడు. మతిపోసక, సంబుల జాతకలలోని బ్రహ్మదత్తులు వైదేహులు.

కాశికులకు కౌసల్యులు, వైదేహులతో సన్నిహిత సంబంధాలు ఉండేవి. ప్రసిద్ధ వైదేహ రాజు జనక, ఉద్దాలక ఆరుణి కుమారుడు శ్వేతకేతువులకు సమకాలికుడైన కాశిక రాజు అజాతశత్రువు పాలనలో జల జాతుకర్ణ్యుడు ఈ మూడు రాజ్యాలకు పురోహితుడిగా ఉన్నాడు. అజాతశత్రువు గార్గ్య బాలాకితో తాత్విక చర్చలలో పాల్గొంటున్నట్లు ఉపనిషత్తులులో కనిపిస్తాడు, జనకుని కీర్తిని చూసి అజాతశత్రువు అసూయపడినట్లు కౌషీతకి ఉపనిషత్తు వర్ణిస్తుంది. ఉద్దాలక జాతక కాశీకి చెందిన ఈ అజాతశత్రువును "బ్రహ్మదత్త" అని పిలుస్తుంది, అంటే అతను కూడా ఒక బ్రహ్మదత్తుడు అని దీని అర్థం.

శతపథ బ్రాహ్మణంలో భద్రసేన అజాతశత్రవ అనే కాశీ రాజు ప్రస్తావన ఉంది, ఇతను అజాతశత్రువు కుమారుడు, వారసుడు అయివుంటాడు, ఇతనిపై ఉద్దాలక ఆరుణి మంత్రప్రయోగం చేశాడు.

వైదేహ రాజు జనకుడు కాని జనక అనే పేరున్న మరొక రాజు కాశీని పాలిస్తున్నట్లు సత్తుభస్త జాతకలో ప్రస్తావించబడింది. దశరథ జాతక ప్రకారం, పురాణ వీరులు దశరథుడు, రాముడు కాశీ రాజులు, పురాణ సంప్రదాయం చెబుతున్నట్లు వారు కోసల రాజులు కారు.

వేద గ్రంథాలు దివోదాస అనే పేరుగల ఒక రాజు, దైవదాసి ప్రతర్దన అనే పేరుగల అతని కుమారుడు లేదా వంశస్థుడు అనే మరో ఇద్దరు కాశీ రాజులను ప్రస్తావిస్తున్నాయి.

క్రీ.పూ. 9వ శతాబ్దంలో, కాశీ రాజు అశ్వసేన, ఇతను 23వ జైన తీర్థంకరుడు పార్శ్వనాథుని తండ్రి.

మలి ఇనుప యుగం నాటికి, కాశీ రాజ్యం ఇనుప యుగపు దక్షిణాసియాలోని అత్యంత శక్తివంతమైన రాష్ట్రాలలో ఒకటిగా అవతరించింది. కాశిక రాజధాని వారణాసి ఇతర నగరాల కంటే గొప్పదని, రాజ్యాధినేతలు సామ్రాజ్య విస్తరణ ఆశయాలను కలిగి ఉన్నారని అనేక జాతక కథలు వర్ణిస్తున్నాయి. ఈ జాతక కథల ప్రకారం, కాశీ రాజులు రాజులందరికీ రాజు (సబ్బరాజునం అగ్గరాజా), భారతదేశమంతటికీ ప్రభువు (సకల-జంబుదీప) హోదాను కోరుకున్నారు. వారణాసి పన్నెండు లీగ్‌ల పరిమాణంలో ఉండేది, ఏడు లీగ్‌ల పరిమాణంలో ఉండే మిథిల, ఇంద్రప్రస్థ నగరాల కంటే ఇది చాలా పెద్దది. దక్షిణాసియా మొత్తానికి వారణాసిని "ప్రధాన నగరం" అని గుత్తిల జాతక పేర్కొంది.

బ్రహ్మచత్త జాతక ప్రకారం, ఒక కాశిక రాజు, అతని పెద్ద సైన్యం తన ఉత్తర పొరుగు దేశమైన కోసల రాజ్యంతో పోరాడి దాని రాజధాని శ్రావస్తిని ఆక్రమించుకుంది; కాశిక రాజు బ్రహ్మదత్తుడు కౌసల్య రాజు దీఘతిని ఉరితీసిన తరువాత కోసలను కలుపుకున్నాడని కోసాంబీ జాతక, మహావగ్గ పేర్కొంటున్నాయి; కాశీకి చెందిన బ్రహ్మదత్తుడు కోసల రాజ్యాన్ని పట్టుకుని, దాని రాజును చంపి, ప్రధాన కౌసల్య రాణిని వారణాసికి తీసుకువెళ్లి అక్కడ ఆమెను వివాహం చేసుకున్నాడని కునాల జాతక ప్రస్తావిస్తుంది; సోణ-నంద జాతక ప్రకారం, కాశిక రాజు మనోజ కోసల, అంగ, మగధ రాజులను లొంగదీసుకున్నాడు; కాశీ వితహవ్యుల లేదా హైహయుల అధికారాన్ని నాశనం చేసిందని మహాభారతం పేర్కొంటోంది; అస్సక జాతక ప్రకారం, దక్కన్‌లోని అశ్మక రాజ్యం కాశీ ఆధిపత్యంలో ఉండేది.

కాశీ రాజ్యం చుట్టుపక్కల ఉన్న ఇతర రాజ్యాల ఆశకు కేంద్రంగా మారింది. ఒకానొక దశలో, కాశీ భూభాగాన్ని ఆక్రమించే ప్రయత్నంలో ఏడుగురు రాజులు వారణాసిని ముట్టడించారు, కౌసల్య రాజు కాశీ రాజైన మహాసీలవుని రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడని మహాసీలవ జాతక పేర్కొంటుండగా, ఘట, ఏకరాజ జాతకల ప్రకారం కోసల రాజులు వంక, దబ్బసేనలు కాశీపై ఆధిపత్యాన్ని సాధించగలిగారు.

కోసల ఆక్రమణలో కాశీకి చెందిన వెండి వింశతిక నాణెం, క్రీ.పూ. 525–465.

బుద్ధుని కాలానికి కొద్దికాలం ముందు, కోసల రాజు కంసుడు కాశీని శాశ్వతంగా జయించాడు. దీని కారణంగా కంసుడికి బారాణసిగ్గహో ("వారణాసి ఆక్రమణదారుడు") అనే మారుపేరు వచ్చింది. కౌసల్య రాజు మహాకోసలుని కాలానికి కాశీ కోసల రాజ్యంలో పూర్తి భాగంగా మారింది.

మహాకోసలుని కుమార్తె కోసలాదేవి మగధ రాజు బింబిసారుడిని వివాహం చేసుకున్నప్పుడు, స్నానం, సుగంధ ద్రవ్యాల ఖర్చుల నిమిత్తం లక్ష రూపాయల ఆదాయాన్నిచ్చే కాశీలోని ఒక గ్రామాన్ని ఆమెకు బహుమతిగా ఇచ్చారు. పూర్వపు కాశీ రాజ్యంలోని మిగిలిన భాగం మహాకోసలుని కుమారుడు పసేనది (ప్రసేనజిత్తు) పాలించే కోసల రాజ్యంలో భాగంగా ఉండిపోయింది.

బింబిసారుని హత్య, అతని కుమారుడు అజాతశత్రువు మగధ సింహాసనాన్ని లాక్కున్న తర్వాత, పసేనది కాశీలోని గ్రామంపై తన హక్కులను రద్దు చేశాడు. ఆ తర్వాత కోసల, మగధల మధ్య యుద్ధం జరిగింది, పసేనది అజాతశత్రువును బంధించి, తన కుమార్తె వజిరాను అతనికిచ్చి వివాహం చేసి, ఆ కాశీ గ్రామాన్ని ఆమెకు బహుమతిగా ఇచ్చి, అతనిని తిరిగి సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టడంతో ఈ యుద్ధం ముగిసింది.

పసేనది సింహాసనాన్ని లాక్కున్న అతని కుమారుడు విరూఢకుడిని (విడూడభ) అజాతశత్రువు ఓడించి కోసలను విలీనం చేసుకున్నప్పుడు కాశీ తర్వాత మగధ సామ్రాజ్యంలో భాగమైంది.

మరింత చదవడానికి

• Raychaudhuri, Hemchandra (1953). Political History of Ancient India: From the Accession of Parikshit to the Extinction of Gupta Dynasty. University of Calcutta.