Jump to content

కాశ్మీర్ సంస్కృతి

వికీపీడియా నుండి
సాంప్రదాయ కాశ్మీరీ దుస్తులలో కాశ్మీరీ మహిళ

కాశ్మీర్ సంస్కృతి భారత ఉపఖండం ఉత్తర భాగానికి చెందిన స్థానిక ప్రజలైన కాశ్మీరీల మాట్లాడే భాష (కాశ్మీరీ భాష), వ్రాతపూర్వక సాహిత్యం, వంటకాలు (కాశ్మీరీ వంటకాలు), వాస్తుశిల్పం, సంప్రదాయాలు, చరిత్రను కలిగి ఉంటుంది. కాశ్మీర్‌పై ఇస్లామిక్ పాలన తర్వాత, కాశ్మీర్ సంస్కృతిపై పర్షియన్, మధ్య ఆసియా సంస్కృతుల ప్రభావం పడింది. కాశ్మీరీ సంస్కృతిపై ముఖ్యంగా హిందూ మతం, బౌద్ధ మతం, ఆ తరువాత ఇస్లాం మతం ప్రభావం కూడా ఉంది.[1]

తొలి చరిత్ర

[మార్చు]
శివ మహాదేవుని స్కిస్ట్ (పలకరాయి) విగ్రహం, ఉత్తర భారతదేశం, కాశ్మీర్, 8వ శతాబ్దం, క్లీవ్‌ల్యాండ్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్.

కాశ్మీర్‌లో వేదకాలపు కళలు, సంస్కృతి వృద్ధి చెందాయి, తొలి వేద శ్లోకాలు కొన్ని అక్కడే కూర్చబడ్డాయి.[2]

భారతీయ సంస్కృతిలో నృత్యం, సంగీతం, సాహిత్య సంప్రదాయాలను ప్రభావితం చేసిన కళలపై ప్రాచీన విజ్ఞాన సర్వస్వ గ్రంథంగా ప్రసిద్ధి చెందిన భరతుని నాట్య శాస్త్రం కాశ్మీర్‌లోనే ఉద్భవించింది.[3]

క్రీస్తుపూర్వం 2వ శతాబ్దానికి చెందిన రచయిత పతంజలి కాశ్మీర్‌లోనే యోగాపై తన సంకలనాన్ని (పతంజలి యోగ సూత్రాలు) రూపొందించారు.[2]

పంచతంత్ర కథలు కూడా ఈ ప్రాంతంలోనే ఉద్భవించాయని చెబుతారు.[4]

భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో బౌద్ధ సాహిత్యానికి పాళీ ప్రాథమిక భాషగా ఉన్న సమయంలో, కాశ్మీర్‌లో ఉత్పత్తి అయిన బౌద్ధ సాహిత్యమంతా సంస్కృతంలోనే ఉంది. సమాజంలో కాశ్మీరీ మహిళలు ఉన్నత స్థానంలో ఉన్నారు, కాశ్మీరీ మహిళలు అటు సంస్కృతం, ఇటు పాళీ భాషల్లో అనర్గళంగా మాట్లాడేవారని బిల్హణుడు (11వ శతాబ్దపు కాశ్మీరీ కవి) నమోదు చేశాడు.[citation needed]

లైంగిక విజ్ఞానానికి సంబంధించిన గ్రంథమైన 'కోష్ శాస్త్ర', వాత్సాయనుని కామసూత్ర తర్వాత రెండవ స్థానంలో నిలుస్తుంది. ఈ కోష్ శాస్త్ర కాశ్మీర్‌లోనే అభివృద్ధి చేయబడింది.[5]

కాశ్మీర్‌లో ఉద్భవించిన మరికొన్ని ప్రధాన గ్రంథాల ఉదాహరణలలో విజ్ఞాన భైరవ తంత్ర, యోగ సూత్రాలు, స్పంద కారిక,[6] తంత్రలోక,[7] పరా-త్రిశికా-వివరణ[8] ఉన్నాయి.

వంటకాలు

[మార్చు]

కాశ్మీరీల ప్రధాన ఆహారం అన్నం. ప్రాచీన కాలం నుండి వారు దీనినే తీసుకుంటున్నారు.[9] అన్నంతో పాటు మాంసం కూడా కాశ్మీర్‌లో అత్యంత ప్రసిద్ధ ఆహార పదార్థం.[10] కాశ్మీరీలు మాంసాన్ని విరివిగా తింటారు.[11] బ్రాహ్మణులైనప్పటికీ, చాలా మంది కాశ్మీరీ హిందువులు (కాశ్మీరీ పండిట్‌లు) మాంసాహారులే.[12] కాశ్మీరీ పానీయాలలో నూన్ చాయ్ (షీర్ చాయ్), కాహ్వా (కెహెవ్) ప్రసిద్ధి చెందాయి.

2014లో పహల్గామ్‌లో మ్యాగీ, ఆమ్లెట్లు వండటానికి ఉపయోగిస్తున్న కాశ్మీరీ మట్టి పొయ్యి (దాన్).

కాశ్మీర్ లోయ బేకరీ సంప్రదాయానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. బేకర్లు నువ్వులు, గసగసాలు చల్లిన లేత గోధుమరంగు పైపొరతో కూడిన వివిధ రకాల రొట్టెలను విక్రయిస్తారు. 'త్సోట్', 'త్సోచ్వోర్' అనేవి నువ్వులు, గసగసాలతో అలంకరించబడిన చిన్న గుండ్రని రొట్టెలు, ఇవి కరకరలాడుతూ పొరలుగా ఉంటాయి. 'షీర్మాల్', 'బాకర్ ఖానీ' (పఫ్ పేస్ట్రీ), 'లావాస్' (పులియబెట్టని రొట్టె), 'కుల్చా' కూడా ఇక్కడ బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి. 'గిర్దాస్', 'లావాస్'లను వెన్నతో కలిపి వడ్డిస్తారు. కాశ్మీరీ వంటకాల్లో బాకర్ ఖానీకి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. ఇది చూడటానికి గుండ్రని నాన్‌లా ఉంటుంది, కానీ కరకరలాడుతూ పొరలుగా ఉండి, పైన నువ్వులు చల్లి ఉంటుంది.[13] దీనిని సాధారణంగా అల్పాహారంలో వేడిగా తీసుకుంటారు.[14]

పండుగలు

[మార్చు]
(ఎడమ) శివునికి అంకితం చేయబడిన 2,200 సంవత్సరాల పురాతన శంకరాచార్య దేవాలయం; (కుడి) క్రీ.శ. 1395లో నిర్మించిన ఖాన్ఖా-ఇ-మౌలా మసీదు

కాశ్మీరీ ముస్లింలు

[మార్చు]

కాశ్మీరీ ముస్లింల ముఖ్యమైన పండుగలు:

కాశ్మీరీ హిందువులు

[మార్చు]

కాశ్మీరీ హిందువుల ముఖ్యమైన పండుగలు:

  • హేరాత్ (మహాశివరాత్రి)
  • ఖెచ్మావాస్ (ఖెచ్మవస్య)
  • జ్యేత్ అథమ్ (జ్యేష్ఠ అష్టమి)
  • టికీ త్సోరమ్ (త్రిక చతుర్థి)
  • పన్ (వినాయక చవితి సందర్భంగా)
  • గాడ్ బాట్ (మత్స్య బలి)

భాష, సాహిత్యం

[మార్చు]
(ఎడమ) బక్షాలి వ్రాతప్రతిలో ఉన్న ప్రారంభ శారదా లిపికి ఉదాహరణ; (కుడి) పెర్సో-అరబిక్ లిపిలో ఉన్న వెరినాగ్‌లోని రాతి ఫలకం

కాశ్మీరీ లేదా కోషుర్ (کٲشُر, कॉशुर, 𑆑𑆳𑆯𑆶𑆫𑇀)[15] అనేది ఇండో-ఆర్యన్ భాషా కుటుంబంలోని దార్దిక్ ఉపసమూహానికి చెందిన భాష. దీనిని ప్రధానంగా భారతదేశ పరిపాలనలో ఉన్న జమ్మూ కాశ్మీర్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో దాదాపు 70 లక్షల మంది కాశ్మీరీలు మాట్లాడుతారు. పొరుగున పాకిస్తాన్ పరిపాలనలో ఉన్న ఆజాద్ కాశ్మీర్ ప్రాంతంలోని కొన్ని భాగాలలో కూడా ఈ భాష మాట్లాడేవారు ఉన్నారు.

జమ్మూ కాశ్మీర్ అధికార భాషలుగా కాశ్మీరీ, డోగ్రీ, హిందీ-ఉర్దూ, ఇంగ్లీష్ ఉన్నాయి. కాశ్మీరీ భాష ఆ రాష్ట్రంలో ప్రాంతీయ భాషగా గుర్తింపు పొందడమే కాకుండా, భారతదేశంలోని 22 షెడ్యూల్డ్ భాషలలో ఒకటిగా కూడా ఉంది.

కాశ్మీరీ భాషలో స్ప్లిట్ ఎర్గాటివిటీ (స్ప్లిట్ ఎర్గాటివిటీ అనేది ఒక భాషా లక్షణం, దీనిలో కొన్ని సందర్భాలలో సకర్మక క్రియ (ట్రాన్సిటివ్ వెర్బ్) యొక్క కర్త (సబ్జెక్ట్) ఒకలా (ఎర్గాటివ్ కేసులో) సూచించబడుతుంది, అకర్మక క్రియ (ఇన్‌ట్రాన్సిటివ్ వెర్బ్) యొక్క కర్త మరొకలా (అబ్సోల్యూటివ్ లేదా నామినేటివ్ కేసులో) సూచించబడుతుంది), అలాగే అసాధారణమైన V2 పద క్రమం (క్రియ-రెండవ స్థానంలో ఉండే పద క్రమం) ఉంటాయి.

సంప్రదాయబద్ధంగా కాశ్మీరీ భాషను శారదా లిపిలో రాసినప్పటికీ,[16][17][18] నేడు కాశ్మీరీ పండిట్‌ల మతపరమైన ఆచారాలలో మినహా ఈ లిపి వాడుకలో లేదు.[19]

ప్రస్తుతం కాశ్మీరీ భాషను పెర్సో-అరబిక్, దేవనాగరి లిపులలో (కొన్ని మార్పులతో) రాస్తున్నారు.[20]

పెర్సో-అరబిక్ లిపిని జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్రభుత్వం, జమ్మూ కాశ్మీర్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్, కల్చర్ అండ్ లాంగ్వేజెస్ సంస్థలు కాశ్మీరీ భాష అధికారిక లిపిగా గుర్తించాయి.[21][22][23][24]

నేడు, పెర్సో-అరబిక్ లిపి కాశ్మీరీ ముస్లింలతో ముడిపడి ఉండగా, దేవనాగరి లిపి కాశ్మీరీ హిందూ సమాజంతో ముడిపడి ఉంది.[25]

సంగీతం

[మార్చు]
కాశ్మీరీ సంగీతంతో కూడిన కాశ్మీరీ వివాహం గురించిన ఒక చిన్న చిత్రం
ఢిల్లీలో రౌఫ్ నృత్యం (Rouf Dance) చేస్తున్న కాశ్మీరీ యువతులు

తొలి చరిత్ర

[మార్చు]

భారతదేశంలో నృత్యం, సంగీతం, సాహిత్య సంప్రదాయాలను ప్రభావితం చేసిన కళలపై ప్రాచీన విజ్ఞాన సర్వస్వ గ్రంథంగా (ఎన్‌సైక్లోపెడిక్ ట్రీటైజ్‌గా) ప్రసిద్ధి చెందిన భరతుని నాట్య శాస్త్రం కాశ్మీర్‌లోనే ఉద్భవించింది.

ప్రస్తుతం

[మార్చు]

కాశ్మీరీ సంగీతంలో ప్రధానంగా ఇవి ఉంటాయి:

  • చక్రి (చక్రి లేదా చక్కర్ అనేది జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో పాడే అత్యంత ప్రసిద్ధ సాంప్రదాయ సంగీత రూపాలలో ఒకటి)
  • హెన్జే (పండుగల సమయంలో కాశ్మీరీ పండిట్‌లు పాడే సాంప్రదాయ జానపద గానం)
  • రౌఫ్ లేదా వన్వున్ (పెళ్లిళ్లలో కాశ్మీరీ మహిళలు పాడే సాంప్రదాయ కోరస్ (బృంద గానం))
  • లాడిషా (జమ్మూ కాశ్మీర్ సంగీత సంప్రదాయంలో వ్యంగ్యాత్మక (సెటైరికల్) పాటల రూపం)
  • సూఫియానా కలాం (కాశ్మీరీ శాస్త్రీయ సంగీతం)

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ KAW, Mushtaq A. (2010). "Central Asian Contribution to Tradition of Religion-Cultural Pluralism". Central Asiatic Journal (in ఇంగ్లీష్). 54 (2): 237–255. JSTOR 41928559.
  2. 1 2 United Nations. "Rigvedasamhita, Rigvedasamhita-Padapatha and Rigvedasamhitabhashya" (PDF). Archived (PDF) from the original on 2020-11-13. Retrieved 2020-12-11.
  3. ↑ Kak, S. (2003). "The Wonder That Was Kashmir" (PDF). Louisiana State University. S2CID 9684780. Archived (PDF) from the original on 2021-10-20. Retrieved 2021-10-20.మూస:Rs
  4. ↑ Datta, Amaresh (1988). Encyclopaedia of Indian Literature: Devraj to Jyoti (in ఇంగ్లీష్). Sahitya Akademi. ISBN 978-81-260-1194-0. Archived from the original on 2021-04-19. Retrieved 2020-11-10.
  5. ↑ Tikoo, Colonel Tej K. Kashmir: Its Aborigines and Their Exodus (in ఇంగ్లీష్). Lancer Publishers LLC. ISBN 978-1-935501-58-9. Archived from the original on 2021-04-19. Retrieved 2020-11-10.
  6. ↑ Vasugupta; Singh, Jaideva (1992-01-01). The Yoga of Vibration and Divine Pulsation: A Translation of the Spanda Karika with Ksemaraja's Commentary, the Spanda Nirnaya (in ఇంగ్లీష్). SUNY Press. ISBN 978-0-7914-1179-7. Archived from the original on 2021-04-19. Retrieved 2020-11-10.
  7. ↑ Toshakhānī, Śaśiśekhara (2010). Rites and Rituals of Kashmiri Brahmins (in ఇంగ్లీష్). Pentagon Press. ISBN 978-81-8274-475-2. Archived from the original on 2021-04-19. Retrieved 2020-11-10.
  8. ↑ Vivekananda, Swami (2007). Prabuddha Bharata: Or Awakened India (in ఇంగ్లీష్). Swami Smaranananda. p. 354. Archived from the original on 2021-04-19. Retrieved 2020-09-14.
  9. ↑ Bamzai, Prithivi Nath Kaul (1994). Culture and Political History of Kashmir. M.D. Publications Pvt. Ltd. p. 243. ISBN 978-81-85880-31-0. Archived from the original on 2022-02-13. Retrieved 2020-11-10. Rice was, as now, the staple foodris in ancient times.
  10. ↑ Kaw, M.K. (2004). Kashmir and Its People: Studies in the Evolution of Kashmiri Society. APH Publishing. p. 98. ISBN 978-81-7648-537-1. Archived from the original on 2022-02-13. Retrieved 2020-11-10. But perhaps the most popular items of the Kashmiri cuisine were meat and rice.
  11. ↑ Press, Epilogue. Epilogue, Vol 3, issue 9 (in ఇంగ్లీష్). Epilogue -Jammu Kashmir. Archived from the original on 2022-04-07. Retrieved 2020-11-10. Since Kashmiris consume meat voraciously and statistics reveals that on an average 3.5 million sheep and goat are slaughtered annually for our consumption, the skin can be utilised for production.
  12. ↑ Dar, P Krishna (2000). Kashmiri Cooking. Penguin UK. ISBN 978-93-5118-169-9. Archived from the original on 2022-05-11. Retrieved 2020-11-10. Though Brahmins, Kashmiri Pandits have generally been great meat eaters.
  13. ↑ "Culture of Anantnag". District Anantnag J&K. Archived from the original on 2009-06-19.
  14. ↑ "Kashmir has special confectionary". Thaindian.com. 2008-03-13. Archived from the original on 2018-05-12. Retrieved 2013-07-18.
  15. ↑ మూస:E25
  16. ↑ "ScriptSource - Sharada, Śāradā". www.scriptsource.org. Archived from the original on 2020-03-03. Retrieved 2020-07-14.
  17. ↑ Language: Sharda Script, India, 17 January 2011, archived from the original on 2020-07-03, retrieved 2020-07-01
  18. ↑ Kaul Deambi, B. K. "The Sharada Script: Origin and Development". Kashmiri Overseas Association. Archived from the original on 7 January 2010. Retrieved 18 July 2020.
  19. ↑ Kaul, Omkar Nath. "On Kashmiri Language". Kashmiri Overseas Association. Archived from the original on 25 January 2012. Retrieved 18 July 2020.
  20. ↑ "Kashmiri Language". omnigot. Archived from the original on 14 August 2020. Retrieved 18 July 2020.
  21. ↑ Kaw, M.K (2004). Kashmir and It's [sic] People: Studies in the Evolution of Kashmiri Society. A.P.H. Publishing Corporation. pp. 303–304. ISBN 978-81-7648-537-1. Archived from the original on 2021-04-15. Retrieved 2020-09-14.
  22. ↑ Mahapatra, B.P (1989). The Written Languages of the World: A Survey of the Degree and Modes of Use: India: Book 1 Constitutional Languages. Presses Université Laval. p. 270. ISBN 978-2-7637-7186-1. Archived from the original on 2020-08-05. Retrieved 2020-09-14.
  23. ↑ B. Kachru, Braj. "An introduction to Spoken Kashmiri". Archived from the original on 29 January 2020. Retrieved 18 July 2020.
  24. ↑ Kaul, Omkar Nath. "Spoken Kashmiri A Language Course". Archived from the original on 29 November 2016. Retrieved 18 July 2020.
  25. ↑ "Valley divide impacts Kashmiri, Pandit youth switch to Devnagari - Indian Express". Archived from the original on 2020-10-01. Retrieved 2020-07-01.

బయటి లింకులు

[మార్చు]

Media related to కాశ్మీర్ సంస్కృతి at Wikimedia Commons

"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=కాశ్మీర్_సంస్కృతి&oldid=4816739" నుండి వెలికితీశారు