కాశ్మీర్ సుల్తానేట్
కాశ్మీర్ సుల్తానేట్ | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1320–1323 1339–1589 | |||||||||||
 రాజ పతాకం[a] | |||||||||||
| Motto: نرجو أن يتم الحفاظ عليها من الدمار (అరబిక్) (ఆమె విధ్వంసం నుండి రక్షించబడుగాక)[3] | |||||||||||
 1525లో కాశ్మీర్ సుల్తానేట్. (గిల్గిత్, జమ్మూ కొండ రాష్ట్రాలు, మక్పోన్ రాజ్యం, పన్ను చెల్లించే రాష్ట్రాలుగా ఉన్న మర్యుల్ రాజ్యంతో సహా) | |||||||||||
| Status | సుల్తానేట్ | ||||||||||
| రాజధాని | శ్రీనగర్ (1320–1323; 1339–1343; 1354–1470; 1472–1529; 1530–1586) సికందర్పూర్ (1470–1472) నౌషెరా (1529–1530) చంద్రకోట్ (1586–1587) వార్ముల్ (1587–1588) సుయ్యపూర్ (1586–1588) కేంద్రీకృత రాజధాని లేదు (1588–1589) | ||||||||||
| అతిపెద్ద నగరం | శ్రీనగర్ | ||||||||||
| Common languages | సంస్కృతం (పరిపాలన, న్యాయస్థానం, ప్రభుత్వంలో 14వ శతాబ్దం చివరి వరకు విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది) పర్షియన్ (పరిపాలన, న్యాయస్థానం, ప్రభుత్వంలో విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది) కాశ్మీరీ (మాతృభాష, తరువాత అధికారిక హోదా ఇవ్వబడింది) దార్డిక్ భాషలు అరబిక్ (మతపరమైన) | ||||||||||
| Religion | రాష్ట్ర మతం: సున్నీ ఇస్లాం (షాఫియీ, హనాఫీ) (1320–1561) షియా ఇస్లాం (ఇమామియ్య) (1561–1589) మైనారిటీ మతాలు: హిందూ మతం బౌద్ధ మతం | ||||||||||
| Demonym | కాశ్మీరీ | ||||||||||
| ప్రభుత్వం | ఏకకేంద్రక కేంద్రీకృత నిరంకుశ రాచరికం | ||||||||||
| సుల్తాన్ | |||||||||||
• 1320–1323 (మొదటి) | సదరుద్దీన్ షా | ||||||||||
• 1586–1589 (చివరి) | యాకుబ్ షా చక్ | ||||||||||
| వజీర్ | |||||||||||
• 1320–1323 (మొదటి) | తుక్కా | ||||||||||
• 1586–1589 (చివరి) | నాజుక్ భట్ | ||||||||||
| శాసనసభ | దర్బార్ (c. 1339–1586) | ||||||||||
| Historical era | మధ్యయుగ భారతదేశం | ||||||||||
• రిన్చన్ షా మతాంతరీకరణ | డిసెంబర్ 1320 | ||||||||||
• లోహారాల అంతరాయం | 1323–1339 | ||||||||||
• షా మీర్-లోహారా యుద్ధం | 1338–1339 | ||||||||||
• కాశ్మీర్ అంతర్యుద్ధం | డిసెంబర్ 1419–జూలై 1420 | ||||||||||
• మొఘల్ ఇంటర్రెగ్నమ్ | డిసెంబర్ 1540–అక్టోబర్ 1551 | ||||||||||
• వహాతోర్ యుద్ధం | 13 ఆగస్టు 1541 | ||||||||||
• మొఘల్ దండయాత్ర | 20 డిసెంబర్ 1585–8 ఆగస్టు 1589 | ||||||||||
• హస్తివంజ్ యుద్ధం | 10 అక్టోబర్ 1586 | ||||||||||
• శ్రీనగర్ పతనం | 14 అక్టోబర్ 1586 | ||||||||||
| విస్తీర్ణం | |||||||||||
| 1342 | 222,236 km2 (85,806 sq mi) | ||||||||||
| 1389 | 250,000 km2 (97,000 sq mi) | ||||||||||
| జనాభా | |||||||||||
• 1578 | 280,000 | ||||||||||
| ద్రవ్యం | బంగారు దినార్, బంగారు టంకా, బంగారు మోహుర్, వెండి టాకా, వెండి సాస్ను, రాగి కసేరా,[b] ఇత్తడి ఫలూస్, సీసం ద్వితిన్నారి | ||||||||||
| |||||||||||
కాశ్మీర్ సుల్తానేట్,[c] చారిత్రకంగా క్యాష్మెరే సుల్తానేట్గా లాటినీకరించబడింది, అధికారికంగా కాశ్మీర్ సుల్తానేట్ అని పిలువబడే ఈ రాజ్యం ప్రధానంగా భారత ఉపఖండం ఉత్తర భాగంలో ఉన్న కాశ్మీర్ లోయలో 14వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో స్థాపించబడిన మధ్యయుగ రాజ్యం. బౌద్ధం నుండి ఇస్లాం మతానికి మారిన లద్దాఖీ కులీనుడు రిన్చన్ షా ఈ సుల్తానేట్ను స్థాపించాడు. రిన్చన్ సలహాదారుడైన షా మీర్ లోహారాలను పడగొట్టి తన సొంత రాజవంశాన్ని ప్రారంభించే వరకు లోహారాలు సుల్తానేట్కు కొద్దికాలం అంతరాయం కలిగించారు. షా మీర్లు 1339 నుండి 1561లో చక్ యుద్దవీరులు, కులీనులచే పదవీచ్యుతులయ్యే వరకు పరిపాలించారు. 1586లో మొఘలుల ఆక్రమణ, 1589లో వారి లొంగుబాటు వరకు చక్లు సుల్తానేట్ను పాలించడం కొనసాగించారు.
కాశ్మీర్ సుల్తానేట్ కాశ్మీరీ, తుర్కో-పర్షియన్, కోహిస్తానీ, దార్డిక్, లద్దాఖీ ప్రముఖులతో కూడిన ముస్లిం రాచరికం. లద్దాఖీ బౌద్ధుడు రిన్చన్ భోటి ఇస్లాం స్వీకరించి మొదటి సుల్తాన్గా పనిచేశాడు. అతని తర్వాత షా మీర్లు, చక్లు అనే రెండు ప్రముఖ రాజవంశాలు వచ్చాయి. 1579లో యూసుఫ్ చక్ను గద్దె దించిన తర్వాత ఒక బైహాకీ సయ్యద్, సయ్యద్ ముబారక్ కొంతకాలం సుల్తానేట్ను పాలించాడు. వైవిధ్యం కారణంగా రాజ్యం కాశ్మీరియత్ సూత్రాల ద్వారా జీవించి పనిచేసింది, ఇది సుల్తానేట్ సాంస్కృతిక, మతపరమైన బహుళత్వంలో సామరస్యంగా ఉనికిలో ఉంది. అధికారిక, దౌత్య, న్యాయస్థాన, రాష్ట్ర భాషగా సంస్కృతం, పర్షియన్ భాషలకు ప్రాధాన్యత ఉన్నప్పటికీ, కాశ్మీరీ భాష సామాజిక, మతపరమైన పనులపై పెద్ద ప్రభావాన్ని చూపింది, తరువాత అధికారిక హోదాను పొందింది. ఆర్థిక కేంద్రంగా, సుల్తానేట్ కీలకమైన టంకసాల నగరంగా ఉన్న శ్రీనగర్ దాని జీవితకాలంలో ఎక్కువ భాగం రాజధానిగా పనిచేసింది, వైవిధ్యమైన నగరమైన వార్ముల్, అత్యంత సంపన్నమైన, సాగు భూమి గల సుయ్యపూర్, అనంతనాగ్ కొండ ప్రాంతాలు, చుట్టుపక్కల నీలమ్ లోయలు ముఖ్యమైన వాణిజ్య, నివాస జిల్లాలుగా ఉన్నాయి. సుల్తానేట్ బీహార్, టిబెట్, నేపాల్, పెకింగ్, భూటాన్, ఖురాసాన్, తుర్కెస్తాన్లలో సంస్థలను కలిగి ఉండి పెద్ద వాణిజ్య సంబంధాలను కొనసాగించింది, పంజాబ్, బెంగాల్ దాని అతిపెద్ద వాణిజ్య, పారిశ్రామిక భాగస్వాములుగా పరిగణించబడ్డాయి. ఢిల్లీ సుల్తానేట్తో పాటు కాశ్మీర్, బెంగాల్, గుజరాత్, సింధ్ బలమైన రాజకీయ, సైనిక మిత్రదేశాలుగా పరిగణించబడ్డాయి, ఒకరి అంతర్గత సమస్యలలో మరొకరు జోక్యం చేసుకున్నారు. సుల్తానేట్ కాలంలో లోయ సూఫీయిజం, ఆధ్యాత్మికతకు చెందిన వివిధ మార్గాలచే ప్రభావితమైంది. సుహ్రవర్దియ, కుబ్రావియ, రిషి, నూర్బక్షియ మార్గాలను సుల్తానులు వారి పాలనలో అధికారికంగా స్వీకరించి క్రమబద్ధీకరించారు. లాల్ దేద్, నుంద్ రిషి, హబ్బా ఖాతూన్, యాకూబ్ సర్ఫీ, హబీబుల్లా నౌషెహ్రీల నాయకత్వం, బోధనలను అనుసరించి కాశ్మీరీ పండిట్లు, ముస్లింల చుట్టూ ఒక శాంతియుత సంస్కృతి అభివృద్ధి చెందింది. ముస్లిం శకం ప్రారంభంతో, ఇండో-ఇస్లామిక్ వాస్తుశిల్పం కాశ్మీరీ కళతో పాటు గమనించబడింది, ఇది మౌలిక సదుపాయాలు, రూపకల్పనలో ఇస్లామిక్-కాశ్మీరీ శైలిగా పరిణామం చెందింది. ఈ శైలి ఇప్పటికీ శ్రీనగర్ పాత మహలాలలో కనిపిస్తుంది.
చరిత్ర
[మార్చు]నేపథ్యం (13, 14 వ శతాబ్దాలు)
[మార్చు]
కాశ్మీర్ను జయించేందుకు అనేక ప్రయత్నాలు జరిగాయి, మొదట 7, 8వ శతాబ్దంలో అరబ్బులు, ఆ తర్వాత 11వ శతాబ్దంలో టర్క్లు ప్రయత్నించారు,[4] అయితే గజనీ మహమూద్, ఘోర్ మహమ్మద్ పాలనల వరకు కాశ్మీర్ దండయాత్రల తీవ్రమైన ముప్పును ఎదుర్కోలేదు.[5][6] ఈ సమయంలోనే తాజిక్ వ్యాపారులు కాశ్మీర్లోకి ప్రవేశించి లోహారా సైన్యంలో పనిచేయడానికి అనుమతించబడ్డారు.[7] హిందూ చక్రవర్తులు బలహీనపడటంతో, 13వ శతాబ్దంలో కాశ్మీర్ మంగోలుల దండయాత్రలకు లోబడి ఉంది.[8] ఈసారి దండయాత్రలను తిప్పికొట్టలేక కాశ్మీర్ 1235 తర్వాత కొంత కాలానికి మంగోలుల అధీనంలోకి వెళ్ళింది.[9] 1320లో ఒక మంగోల్ కమాండర్ జుల్జు, ఖరాఉనాస్ సైన్యంతో కాశ్మీర్లోకి ప్రవేశించి అన్ని రకాల దారుణాలు, హింసలకు పాల్పడిన తర్వాత,[10][8] నివాసితుల నుండి దోచుకున్న దోపిడీతో లోయను విడిచిపెట్టాడు. చక్రవర్తి సుహదేవ కిష్త్వార్కు పారిపోవడంతో లోయ స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించుకున్న స్థానిక నాయకుల చేతుల్లోకి వెళ్ళింది.[11][12] వారిలో సుహదేవ కమాండర్-ఇన్-చీఫ్ రామచంద్ర, లద్దాఖీ అధిపతి అయిన తన తండ్రిని బాల్టీలు చంపిన తర్వాత లద్దాఖ్ను విడిచిపెట్టిన లద్దాఖీ బౌద్ధ కులీనుడు రిన్చన్ భోటి అత్యంత ప్రముఖులు.[13] ఆకస్మిక దాడిలో రామచంద్రను చంపిన రిన్చన్ తనకు మించిన బలవంతులు ఎవరూ లేరని గ్రహించి రిన్చన్ షాగా సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు.[14]
రిన్చన్ ఎదుర్కొన్న మొదటి సవాలు ప్రజల, కులీనుల నమ్మకాన్ని పొందడం.[15] దీనిని నిర్వహించడానికి అతను రామచంద్ర కుమారుడు రావణచంద్రను, అతని కుటుంబాన్ని విడిచిపెట్టి అతనికి కొన్ని జాగీర్లు, రైనా (ప్రభువు) బిరుదును మంజూరు చేశాడు. అతను అతన్ని తన మీర్ బఖ్షీ (కమాండర్-ఇన్-చీఫ్) గా నియమించి, గతంలో సుహదేవ సామ్రాజ్ఞి భార్యగా ఉన్న అతని సోదరి కోట రాణిని వివాహం చేసుకున్నాడు.[16][17] ఈ సమస్యను పరిష్కరించిన తర్వాత, జుల్జు నిష్క్రమణ తర్వాత లోయకు తిరిగి వచ్చిన సుహదేవను రిన్చన్ ఎదుర్కొన్నాడు. అతను ప్రజలను రిన్చన్పై తిప్పికొట్టడానికి ప్రయత్నించాడు, కానీ అతని ద్రోహం జ్ఞాపకం ఇంకా తాజాగా ఉన్న ప్రజలచే అతను తిప్పికొట్టబడ్డాడు.[18][19] ఈ సంఘటనల తర్వాత కొద్దికాలానికే, భూస్వామ్య తెగ అయిన లావణ్యాలు రిన్చన్ను సవాలు చేశారు కానీ ఓడిపోయి అతన్ని అంగీకరించవలసి వచ్చింది.[20]
చక్రవర్తి ఆస్థానంలో ఎల్లప్పుడూ ముస్లిం పండితులు, హిందూ, బౌద్ధ పూజారులతో పాటు సంస్కారవంతులైన పురుషులు, కళాకారుల మండలి ఉండేది.[21] అంతుచిక్కని, పదునైన బుద్ధి గల రిన్చన్ ఆ తర్వాత అదే సంవత్సరంలో బుల్బుల్ షా చేతుల మీదుగా ఇస్లాం స్వీకరించి సుల్తాన్ సదరుద్దీన్ బిరుదును పొంది కాశ్మీర్ మొదటి సుల్తాన్ అయ్యాడు.[22][23] రావణచంద్ర కూడా ఇస్లాం స్వీకరించి సుల్తాన్కు సన్నిహితుడయ్యాడు.[24] షా మీర్ కూడా సుల్తాన్ ప్రభుత్వంలో ప్రవేశించి సుల్తాన్ విశ్వసనీయ సలహాదారుగా ఉన్నాడు.[25] అతను తన కుమారుడు హైదర్ కు బోధకుడిగా కూడా నియమించాడు.[26][27] సుల్తాన్ సదరుద్దీన్ తన మాజీ వజీర్ తుక్కా, అతని అనుచరుల ఆకస్మిక దాడిని ఎదుర్కొన్నాడు. ఈ పోరాటాల మధ్య దుండగులు సుల్తాన్ తలపై తీవ్రమైన గాయం చేశారు,[28] కానీ అతని వజీర్ వ్యాలరాజ అతన్ని రక్షించాడు. సుల్తాన్ శత్రువులను ఆశ్చర్యపరిచి వారిని ఉరితీశాడు. అతను వారి భార్యల గర్భాలను కత్తితో చీల్చాడు.[29]
దురదృష్టవశాత్తు సుల్తాన్ తలపై అయిన గాయం ప్రాణాంతకమైంది, అతను 1323లో మరణించాడు.[28] అతను శ్రీనగర్లో నిర్మించిన మసీదు సమీపంలో ఖననం చేయబడ్డాడు. సుల్తాన్ మరణం తరువాత హైదర్ ఇంకా మైనర్ కావడంతో షా మీర్, ఇతర కులీనుల సమ్మతితో కోట రాణి ఆదేశం మేరకు సింహాసనాన్ని క్లెయిమ్ చేయడానికి సుహదేవ సోదరుడు ఉదయానదేవను స్వాత్ నుండి తిరిగి పిలిచారు.[30][25]
ప్రారంభ సంవత్సరాలు (14 వ శతాబ్దం)
[మార్చు]ఉదయానదేవ పాలన 1338లో అతని మరణం వరకు కొనసాగింది, అతని తర్వాత అతని భార్య కోట రాణి అధికారంలోకి వచ్చింది.[31][32] ఈలోగా షా మీర్ ఉదయానదేవ మంత్రివర్గంలో తన స్థానాన్ని బలోపేతం చేసుకున్నాడు.[33][25] కోట రాణి షా మీర్ను విస్మరించి శక్తివంతమైన మంత్రి భట్ట భిక్షనను తన ప్రధాన మంత్రిగా నియమించింది. శ్రీనగర్ ఆ సమయంలో షా మీర్ కంచుకోటగా ఉన్నందున ఆమె తన రాజధానిని అందర్కోట్కు మార్చింది.[34][35] ఇది షా మీర్కు ఆగ్రహం తెప్పించింది, అతను వెంటనే ఆమెపై కవాతు చేశాడు. యుద్ధం ప్రారంభంలో అతను ఒక కుట్ర ద్వారా భిక్షనను హత్య చేసి లొంగిపోయి తనను వివాహం చేసుకోమని కోట రాణిని బెదిరించాడు.[36] తన దళాలు, నాయకులు తనను విడిచిపెట్టడం చూసిన కోట రాణి అంగీకరించింది. షా మీర్ మొదట ఆమెను వివాహం చేసుకున్నాడు, కానీ రాజ్యంలో ఆమెకు ఉన్న మద్దతును చూసి, అతను ఆమెను, ఆమె పిల్లలను జైలులో పెట్టి సుల్తాన్ షంసుద్దీన్ షాగా సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు.[37][38]
కొత్త పాలన ఆదేశంతో పాత లౌకిక శకానికి బదులుగా కాశ్మీరీ శకం అనే కొత్త శకం స్థాపించబడింది.[39] షంసుద్దీన్ సుల్తానేట్ ప్రారంభ దశలో ఇస్లామిక్ మూలాలను ఏర్పరిచాడు,[33][40] ప్రభుత్వంలోని ప్రధాన పదవులకు ముస్లిం మతంలోకి మారిన వారిని నియమించాడు.[41] 1342లో అతని మరణం తర్వాత సుల్తానేట్ షంసుద్దీన్ కుమారులు జంషీద్, అలీ షేర్లకు వెళ్ళింది.[42][43]
జంషీద్ అందరికంటే పెద్దవాడు కావడంతో 1342లో సింహాసనాన్ని అధిష్టించి సుల్తాన్ జంషీద్ షా బిరుదును స్వీకరించాడు.[44] జంషీద్ రాష్ట్ర వ్యవహారాలు, మౌలిక సదుపాయాలపై పనిచేశాడు, వివిధ పట్టణాలు, గ్రామాలను నిర్మించాడు, జుల్జు దాడి కారణంగా నిరాశ్రయులైన ప్రజలకు సహాయం చేశాడు.[45][46] మరోవైపు కమ్రాజ్లో జంషీద్ లేని సమయంలో గతంలో విఫలమైన ప్రయత్నం తర్వాత 1343లో అలీ షేర్ సింహాసనాన్ని విజయవంతంగా లాక్కుని సుల్తాన్గా ప్రకటించుకున్నాడు.[44] అలీ షేర్ సుల్తాన్ అల్లావుద్దీన్ షా అనే బిరుదును తీసుకున్నాడు. అల్లావుద్దీన్ న్యాయబద్ధమైన, సమర్థుడైన పాలకుడు, అతను జుల్జు దాడి తర్వాత కాశ్మీర్ను విడిచిపెట్టిన రైతులను తిరిగి తీసుకువచ్చి వారికి ఆశ్రయం, రొట్టె ఇచ్చాడు.[47] అతను సుల్తానేట్ మొదటి సామాజిక, నైతిక చట్టాలను ప్రకటించాడు, ఇవి వితంతువులకే కాకుండా అనాథలకు కూడా సహాయపడ్డాయి.[47] అతను తిరిగి ప్రాముఖ్యత సంతరించుకుని వారి భూమిని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్న లావణ్యాలను కూడా ఓడించాడు. పదకొండు సంవత్సరాల పాలన తరువాత, అల్లావుద్దీన్ 1354లో మరణించాడు, తన కొత్త పట్టణం అల్లావుద్దీన్పూర్లో ఖననం చేయబడ్డాడు.[48]
విస్తరణ (14, 15 వ శతాబ్దాలు)
[మార్చు]
విశాల దృక్పథం గల మేధావిగా షిహాబుద్దీన్ తన పదవీకాలం మొదటి భాగంలో సుల్తానేట్ను చూసుకున్నాడు, కాశ్మీర్ సామాజిక, సమగ్ర నిర్మాణానికి స్థిరత్వాన్ని తెచ్చాడు.[50] యానిమేషన్, దక్షతతో నిండిన షిహాబుద్దీన్ తన రాష్ట్రాన్ని విస్తరించాలనే లక్ష్యంతో తన పొరుగు విధానాలను జయించటానికి బయలుదేరాడు. బారాముల్లా గుండా కవాతు చేస్తూ, అతను మొదట పఖ్లీని ఆక్రమించాడు, ఆపై స్వాత్ను తన రాజ్యానికి కలుపుకున్నాడు.[51] తరువాత అతను అటాక్ నుండి సియాల్కోట్ వరకు విస్తరించి ఉన్న ఖోఖర్ ఆధిపత్య ప్యోతోహర్పై దండెత్తాడు. మరోవైపు అతని కమాండర్-ఇన్-చీఫ్ (మీర్ బఖ్షీ) మాలిక్ చంద్ర జమ్మూ, కిష్త్వార్, చంబా, ఇతర కొండ రాష్ట్రాలను అణచివేశాడు.[52] దక్షిణాన సరిహద్దు రాష్ట్రాలన్నింటినీ ఆక్రమించిన షిహాబుద్దీన్ గిల్గిత్కు చెందిన దార్డిక్ దళాలను, ఉత్తరాన ఉన్న కొండ రాష్ట్రాలను ఓడించాడు. బాల్టిస్తాన్, మక్పోన్ల ఆధ్వర్యంలో, మర్యుల్ల ఆధ్వర్యంలో లద్దాఖ్, ఆ సమయంలో వరుసగా మొఘలిస్తాన్, టిబెట్లకు పన్ను చెల్లించే రాష్ట్రాలుగా ఉన్నాయి.[52] షిహాబుద్దీన్, మాలిక్ చంద్రతో కలిసి బాల్టీలు, కాష్గారీలను ఎదుర్కొన్నాడు, వారిని సులభంగా, వూహించని విధంగా ఓడించాడు.[52] అటుపై లద్దాఖీలు, టిబెటన్ల సంయుక్త దళాలను ఓడించి లద్దాఖ్ వైపు వెళ్ళాడు.[52] ఈ విజయాలన్నింటి తర్వాత, షిహాబుద్దీన్ తన జీవితాంతం ప్రశాంతంగా గడపాలని కోరుకుంటూ 1370 ప్రాంతంలో శ్రీనగర్కు తిరిగి వచ్చాడు, అయితే కొన్ని సంవత్సరాల తర్వాత, 1373లో, అతను వైరల్ అనారోగ్యం కారణంగా మరణించాడు.[53]
షిహాబుద్దీన్ సోదరుడు హిందాల్ 1373లో సుల్తాన్ కుతుబుద్దీన్ షాగా సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు.[54] కుతుబుద్దీన్ తన సరిహద్దులను రక్షించుకున్నాడు, తన జీవితంలో ఎక్కువ భాగం "కవిగా లేదా అభ్యాస పోషకుడిగా" జీవించాడు.[54][55] మీర్ సయ్యద్ అలీ హమదానీ 1379లో కాశ్మీర్ను సందర్శించాడు, అతనిచే మర్యాదపూర్వకంగా స్వాగతించబడ్డాడు. హమదానీ కాశ్మీర్లో మూడు సంవత్సరాలు ఉండి, ప్రభుత్వ అధికారిక మార్గంగా కాశ్మీర్ అంతటా విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన తన కుబ్రావియ బోధనలను వ్యాప్తి చేశాడు.[56][57] షింగారా అతనికి జన్మించినప్పుడు కుతుబుద్దీన్ వృద్ధుడు, అతను పుట్టిన వెంటనే వారసుడిగా నియమించబడ్డాడు. కుతుబుద్దీన్ 1389లో మరణించాడు, షింగారా అతని తర్వాత సుల్తాన్ సికందర్ షా మీరీగా వచ్చాడు.[58]
సికందర్ కాలంలో అనేక మంది ఇస్లామిక్ పండితులు, బోధకులు కాశ్మీర్ను సందర్శించారు, వారిలో సయ్యద్ అలీ హమదానీ కుమారుడు సయ్యద్ ముహమ్మద్ హమదానీ అత్యంత ప్రముఖుడు. హమదానీ దాదాపు పన్నెండేళ్లు కాశ్మీర్లో ఉండి మక్కాకు తీర్థయాత్రకు వెళ్లాడు.[59][60] తుర్కో-మంగోల్ విజేత తైమూర్తో అతని పరస్పర చర్యల కారణంగా సికందర్ యుగం గుర్తుంచుకోబడింది.[61] సికందర్ విగ్రహ ధ్వంసక కార్యకలాపాలలో కూడా పాలుపంచుకున్నాడు, కాశ్మీరీ పండిట్లను పక్కనపెట్టి దుర్వినియోగం చేశాడు.[62][63][64] ఈ కార్యకలాపాలను అతని కుమారుడు, వారసుడు అలీ షా మీరీ కొనసాగించాడు, అతను తన వజీర్ సైఫుద్దీన్ ప్రభావంతో పండిట్లను లోయ నుండి బలవంతంగా వెళ్లగొట్టాడు. హంసభట్టను ఓడించడం ద్వారా అలీ షా తమ్ముడు షాహీ ఖాన్ అలీ షాకు వజీర్గా పనిచేశాడు,[65] కానీ 1418లో అలీ షా తీర్థయాత్ర కోసం మక్కాకు వెళ్లినప్పుడు అతను షాహీ ఖాన్కు అధికారాన్ని ఇచ్చాడు. సుల్తానేట్ దయనీయ పరిస్థితిని చూసిన షాహీ ఖాన్ తిరుగుబాటు చేసి సింహాసనాన్ని లాక్కున్నాడు.[66] అలీ షా తన మామ, జమ్మూ రాజు భీమ్ దేవ్ సహాయంతో షాహీ ఖాన్ను ఓడించాడు, ఇది షాహీ ఖాన్, అలీ షా మధ్య అంతర్యుద్ధానికి దారితీసింది.[67] జస్రత్ ఖోఖర్, జామ్ ఫత్ సహాయం, మద్దతుతో షాహీ ఖాన్ విజయం సాధించి 1420లో సుల్తాన్ జైనుల్-అబిదిన్ గా సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు.[68]
._Kashmir_mint._Fixed_date_AH_842_on_reverse.jpg)
సుల్తానేట్ అభివృద్ధికి జైనుల్-అబిదిన్ పాలనలో ప్రధాన రచనలు జరిగాయి.[69] ఆధునిక రచయితలచే "కాశ్మీర్ అక్బర్" అని పిలువబడే జైనుల్-అబిదిన్ లౌకిక ఉద్దేశ్యాలను సమర్థించాడు, తన తండ్రి, సోదరుడి పాలనలో లోయను విడిచిపెట్టిన పండిట్లను తిరిగి పిలిచాడు.[70] క్లిష్ట స్థితిలో ఉన్న దేవాలయాలు మరమ్మతులు చేసి పునరుద్ధరించబడ్డాయి.[71] బెంగాల్, గుజరాత్, సింధ్, పంజాబ్ వంటి విదేశాలతో సంబంధాలు మెరుగుపడ్డాయి, కాశ్మీర్తో పరస్పర పొత్తును ఏర్పరుచుకున్నాయి.[72] వాణిజ్యం, వ్యవసాయం అభివృద్ధి చెందాయి, విద్య ప్రోత్సహించబడింది, రెండు వర్గాల (ముస్లింలు, పండిట్లు) మధ్య మత సామరస్యం నెలకొల్పబడింది,[73][74][75][70] దీనినే తరువాత కాశ్మీరియత్ అని పిలిచారు. జైనుల్-అబిదిన్ తర్వాత సుల్తానేట్ అవసరాల కంటే వారి వ్యక్తిగత ప్రయోజనాలలో పాలుపంచుకున్న బలహీనమైన వారసుల పరంపర వచ్చింది.[76]
క్షీణత, విలీనం (15, 16 వ శతాబ్దాలు)
[మార్చు]హైదర్ షా (1470–1472), హసన్ షా (1472–1484), జైనుల్-అబిదిన్ ఇద్దరు కుమారుల పాలన తర్వాత, ఫతే షా, ముహమ్మద్ షా మధ్య అధికార పోరాటం ప్రారంభమైంది.[77][78] రెండు వర్గాలలో ఒకదానికి కొన్నిసార్లు మొఘలుల మద్దతు లభించగా, మరొక దానికి కులీనులు మద్దతు ఇచ్చారు. మొఘల్ కమాండర్లు కుచక్ బేగ్, షేక్ అలీ బేగ్ 1527లో బాబర్ ఆధ్వర్యంలో కాశ్మీర్కు యాత్రకు నాయకత్వం వహించారు, ముహమ్మద్ షాకు వ్యతిరేకంగా సికందర్ షా IIకి మద్దతు ఇచ్చారు.[79][80][81] లోహర్ మగ్రే, కాజీ చక్ సహాయంతో ముహమ్మద్ షా నౌషెరా సమీపంలో మొఘలులను ఓడించాడు, అయితే సికందర్ షా అంధుడై జైలులో మరణించాడు.[80] మొఘలులు మళ్ళీ 1531లో కమ్రాన్ మీర్జాతో కాశ్మీర్పై కవాతు చేశారు. శ్రీనగర్ దోచుకోబడినప్పటికీ, కాజీ చక్ తన సైన్యంతో కలిసి కమ్రాన్ను ఓడించి భారతదేశానికి పారద్రోలాడు.[82] కాశ్మీర్ను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి మరొక ప్రయత్నం జరిగింది, ఈసారి యార్కెంట్ ఖానేట్కు చెందిన సుల్తాన్ సైద్ ఖాన్. సయీద్ ఖాన్ 1533లో కాశ్మీర్కు చాగటాయ్ తుర్కో-మంగోల్ సైనిక జనరల్ హైదర్ దుగ్లత్ను పంపాడు.[83] ప్రారంభ పరాజయాలు ఉన్నప్పటికీ కాశ్మీరీలు తుర్కో-మంగోల్ దళాలను తిప్పికొట్టి ఓడించారు, అదే సంవత్సరంలో శాంతి ఒప్పందంపై సంతకం చేయవలసి వచ్చింది.[84]
దుగ్లత్ తరువాత మొఘల్ చక్రవర్తి హుమాయున్ సేవను తీసుకున్నాడు, నవంబర్ 1540లో కాశ్మీర్పై మళ్లీ దాడి చేశాడు.[85] కాశ్మీర్ అధికారికంగా డిసెంబర్ 1540లో విలీనం చేయబడింది, నాణేలు హుమాయున్ పేరిట జారీ చేయబడ్డాయి.[86][87] సుల్తాన్ నాజుక్ షా కీలుబొమ్మగా సింహాసనంపై కూర్చున్నాడు.[88] మొఘలులతో పోరాడుతున్న ఇద్దరు సేనాధిపతులు కాజీ చక్, రెగీ చక్ కూడా 13 ఆగస్టు 1541 న వహాతోర్ యుద్ధంలో పోరాడి, వరుసగా 1544, 1546 లలో మరణించారు.[89] ఈ వ్యవస్థ 1551 వరకు నియంత్రించబడింది, అప్పుడు నాజుక్ షా, దౌలత్ చక్ నేతృత్వంలోని కాశ్మీరీలు మొఘల్ రక్షణ వ్యవస్థ ద్వారా దారిలోకి వచ్చి గందరగోళంలో దుగ్లత్ను చంపారు.[90] ఈ దండయాత్రలలో షా మీర్లు బాగా బలహీనపడ్డారు, ఇతర కుటుంబాలు, ప్రధానంగా చక్లచే నియంత్రించబడ్డారు.[91] హబీబ్ షా (1557–1561) 1561లో ఘాజీ షా చక్చే పదవీచ్యుతుడయ్యాడు, ముహమ్మద్ హుమాయున్ బిరుదును పొందాడు, తద్వారా షా మీర్ రాజవంశం పాలన ముగిసింది.[92][93][94]
అక్బర్ ఆధ్వర్యంలో మొఘలులు దక్షిణ, తూర్పు భారతదేశాన్ని అణిచివేసే పనిలో నిమగ్నమై ఉన్నారు, ఇది చక్లు లోయను పరిపాలించడానికి వీలు కల్పించింది. అక్బర్ 1579లో సుల్తానేట్ రాజకీయ స్థితి యూసుఫ్ చక్, సయ్యద్ ముబారక్, లోహర్ చక్ మధ్య విభజించబడటాన్ని చూసిన తర్వాత కాశ్మీర్పై కన్నేశాడు.[95] 1581 నుండి 1585 వరకు తన ఆధిక్యతను ఆమోదించడానికి, ఫతేపూర్ సిక్రీలోని తన దర్బారును సందర్శించడానికి యూసుఫ్ను బలవంతం చేయడానికి అక్బర్ కష్టపడ్డాడు.[96] ఈ ప్రయత్నాలన్నీ వృధా అయ్యాయి, చివరి ప్రయత్నంగా అక్బర్ రాజా భగవంత్ దాస్ ఆధ్వర్యంలో 5000 మంది సైన్యాన్ని 1585 చివరలో పంపాడు.[97] భగవంత్ దాస్ లొంగిపోయి తనతో ఒప్పందం కుదుర్చుకోవాలని యూసుఫ్ను ఒప్పించాడు, ఇందులో దళాలు ఉపసంహరించుకునేటప్పుడు యూసుఫ్ సుల్తాన్గా తిరిగి నియమించబడతాడని పేర్కొంది,[98] కానీ అతన్ని అక్బర్ వద్దకు తీసుకువెళ్ళినప్పుడు, అతను వెంటనే జైలులో పెట్టబడ్డాడు.[99]
కాశ్మీరీలు 1586లో యూసుఫ్ కుమారుడు యాకుబ్ చక్ను తమ సుల్తాన్గా ఎంచుకుని తమ పోరాటాన్ని కొనసాగించారు.[100] మొఘలులు మళ్ళీ కాశ్మీర్పై దాడి చేసినప్పుడు యాకుబ్ చక్ కిష్త్వార్కు పారిపోయాడు, తాత్కాలికంగా యూసుఫ్ రెండవ బంధువు షామ్స్ చక్ చేత భర్తీ చేయబడ్డాడు.[101] యాకుబ్ లేని సమయంలో ఇప్పుడు కొత్త కమాండర్ ఖాసిం ఖాన్ ఆధ్వర్యంలోని మొఘలులు, షామ్స్ చక్ ఆధ్వర్యంలోని కాశ్మీరీలు హస్తివంజ్ యుద్ధంలో ఒకరినొకరు ఎదుర్కొన్నారు.[102] యుద్ధం ఖాసింకు అనుకూలంగా ముగిసింది, మొఘల్ పాలన అధికారికంగా 14 అక్టోబర్ 1586న ప్రేరేపించబడింది, షామ్స్, కాశ్మీరీలు బాగా ఓడిపోయారు.[103] ఇది యాకుబ్కు షాక్గా మారింది, అతను షామ్స్తో చేతులు కలిపి 1589లో ఇద్దరూ లొంగిపోయే వరకు మూడు సంవత్సరాలు మొఘలులతో పోరాడాడు.[104][105]
ప్రభుత్వం
[మార్చు] | ఈ విభాగంలో మూలాలను ఇవ్వలేదు. |
సుల్తానేట్ కిరీటధారణ ఆచారాలలో ఎక్కువ భాగం మునుపటి లోహారా, ఉత్పల రాజుల నుండి స్వీకరించబడ్డాయి. కులీనులు, అధికారులు, సామంత రాజులకు ఉత్తర్వులు జారీ చేయడానికి, గౌరవ వస్త్రాలు ప్రదానం చేయడానికి కిరీటం సుల్తాన్ ప్రత్యేక హక్కుగా చేయబడింది.
కాశ్మీరీ రాచరికం లోయ అంతటా ఏకరీతిగా ఉన్నప్పటికీ శ్రీనగర్ సుల్తాన్ నివాసంతో, సెంట్రల్ రికార్డ్ డిపార్ట్మెంట్ కార్యాలయంతో అత్యంత ముఖ్యమైన స్టేషన్గా పనిచేసింది. సుల్తానేట్ తరువాతి సంవత్సరాలలో సుయ్యపూర్, అనంతనాగ్ వద్ద ఉన్న రాయల్ కోటలు కూడా ముఖ్యమైనవిగా మారాయి.
కేంద్ర ప్రభుత్వం
[మార్చు]కార్యనిర్వాహక, శాసన, న్యాయ అధికారాలతో సుల్తాన్ సుల్తానేట్ అత్యున్నత పదవిని కలిగి ఉన్నప్పటికీ, అతను తన సుల్తానేట్ను సమర్థవంతంగా నడిపించడానికి ఒక కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు, తద్వారా తన అత్యంత విశ్వసనీయ మంత్రుల మండలి (షురా) ఏర్పాటు చేసి వారిని తదనుగుణంగా నియమించాడు.
- వజీర్ (ప్రధాన మంత్రి) రాష్ట్రంలో అత్యున్నత అధికారి, పౌర పరిపాలనకు కూడా బాధ్యత వహించేవాడు. అతను సుల్తాన్కు స్థిరమైన సలహాదారు. వజీర్ అద్భుతమైన, సార్వభౌమ కార్యనిర్వాహక, న్యాయ అధికారాలను పొందాడు, సుల్తాన్ ఆదేశాల మేరకు దండయాత్రలు లేదా అంతర్యుద్ధాలకు కూడా నాయకత్వం వహించాడు.
- దివాన్-ఇ-కుల్ (ఆర్థిక మంత్రి) సుల్తానేట్ ఆర్థిక, రెవెన్యూ, ఆర్థిక అధికారాలను కలిగి ఉన్న సుల్తాన్ కౌన్సిల్ మంత్రి.
- మీర్ బఖ్షీ లేదా సిపహ్సాలార్ (మిలిటరీ కమాండర్) సైనిక విభాగానికి కమాండర్, విదేశీ దండయాత్ర లేదా పౌర యుద్ధాలలో సుల్తాన్ సైన్యాన్ని నడిపించాడు.
- అఖూర్బెక్ (చీఫ్ మాస్టర్ ఆఫ్ ది హార్స్) అనేది రాయల్ స్టెబుల్ అధికారికి మంజూరు చేయబడిన ముఖ్యమైన కార్యాలయం. అతను రాయల్ స్టెబుల్ను నియంత్రించాడు, రాయల్ గుర్రాలను జాగ్రత్తగా చూసుకోవలసిన బాధ్యతను కలిగి ఉన్నాడు.
- ఖాజీల్-కుజాత్ లేదా షేఖుల్-ఇస్లాం (మతపరమైన, న్యాయ వ్యవహారాల మంత్రి) ముస్లింలు, ముస్లిమేతరుల మధ్య మత సామరస్యానికి బాధ్యత వహించాడు. ఆ సమయంలో కాశ్మీరీల మధ్య కాశ్మీరియత్ ప్రబలంగా ఉన్నందున కాశ్మీరీ పండిట్లు, కాశ్మీరీ ముస్లింల మధ్య తగాదాలను పరిష్కరించడంలో ఖాజీల్-కుజాత్ ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాడు. వ్యక్తిగత, భూ వివాదాలపై న్యాయపరమైన విషయాలకు కూడా ఖాజీల్-కుజాత్ బాధ్యత వహించేవాడు.
- మీర్ ఆదిల్ (ప్రధాన న్యాయాధికారి) న్యాయపరమైన కేసులను విచారించడానికి శ్రీనగర్లో మాత్రమే నియమించబడిన స్థానిక న్యాయమూర్తి. మీర్ ఆదిల్ పరిష్కరించలేని కేసులు ఖాజీల్-కుజాత్కు పంపబడ్డాయి.
- ఖజాంచీ (లార్డ్ ట్రెజరర్) సుల్తాన్ ఖజానా అధిపతిగా పనిచేశాడు, ఇందులో పన్నుల మూలధనం, నిర్వహణ ఉంటాయి.
- అమీర్-ఇ-కొత్వాల్ (చీఫ్ పోలీస్ ఆఫీసర్) దేశంలో శాంతిభద్రతలను కాపాడటానికి, పౌరులను దొంగలు, దోపిడీదారుల నుండి రక్షించడానికి బాధ్యత వహించేవాడు.
- అమీర్-ఇ-ముహతాసిబ్ (చీఫ్ అంబుడ్స్మన్) మార్కెట్లను పర్యవేక్షించేవాడు, తూనికలు, కొలతలను తనిఖీ చేసేవాడు, ప్రజల నైతికతను చూసుకునేవాడు.
- దబీర్ (విభాగాధిపతి) ప్రభుత్వ విభాగంలో అత్యంత ముఖ్యమైన హోదా. వారిని నేరుగా సుల్తాన్ తమ సంబంధిత విభాగానికి అధిపతిగా నియమించారు.
- అమీర్-ఇ-నాయక్ (చీఫ్ గార్డ్) కాశ్మీర్లోకి దారితీసే మార్గాలకు సంరక్షకుడు. తన క్రింద ఉన్న నాయక్లను (గార్డులను) తనిఖీ చేయడానికి, నిర్వహించడానికి అతను బాధ్యత వహించేవాడు.
రాష్ట్ర ప్రభుత్వం
[మార్చు]శ్రీనగర్ ప్రభుత్వం నేరుగా సుల్తాన్ ఆధీనంలో ఉండగా కమ్రాజ్, మరాజ్ అనే రెండు ప్రావిన్సులు నేరుగా సుల్తాన్ నియమించిన హాకిమ్ (గవర్నర్) చేత పాలించబడ్డాయి. శాంతిభద్రతలను నిర్వహించడానికి, రెవెన్యూ వసూలు చేయడానికి, ప్రావిన్స్లో న్యాయం చేయడానికి హాకిమ్ తన స్వంత ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి అనుమతించబడ్డాడు.
- ఖాజీ (స్టేట్ జడ్జి) ప్రావిన్స్ న్యాయవ్యవస్థ అధిపతి, కేంద్రం ద్వారా నియమించబడేవాడు.
- కొత్వాల్ (రాష్ట్ర పోలీసు అధికారి) ప్రావిన్స్లో శాంతిభద్రతలను కాపాడే బాధ్యతను కలిగి ఉన్నాడు.
- ముహతాసిబ్ (స్టేట్ అంబుడ్స్మన్) మార్కెట్లను పర్యవేక్షించే బాధ్యతను వహించాడు, ప్రావిన్స్లోని ప్రజల నైతికతను జాగ్రత్తగా చూసుకునేవాడు.
జిల్లా ప్రభుత్వం
[మార్చు]రెండు ప్రావిన్సులు వేర్వేరు పరగణాలుగా (జిల్లాలుగా) విభజించబడ్డాయి, ప్రతి ఒక్కటి షిక్దార్ (జిల్లా అధికారి) నేతృత్వంలో వారి స్వంత ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి అనుమతించబడింది. జిల్లా ప్రభుత్వం ప్రావిన్షియల్ ప్రభుత్వానికి ఖచ్చితమైన ప్రతిరూపం, దీని కింద ఖాజీ/ముఫ్తీ (మేజిస్ట్రేట్), కొత్వాల్ (జిల్లా పోలీసు అధికారి), ముహతాసిబ్ (జిల్లా అంబుడ్స్మన్) తమ అధికారాలను వినియోగించారు.
స్థానిక ప్రభుత్వం
[మార్చు]పరగణా స్వయంగా వేర్వేరు గ్రామాలు, పట్టణాలుగా విభజించబడింది. ప్రతి గ్రామానికి అకౌంటెన్సీ కోసమే కాకుండా స్థానిక ప్రభుత్వానికి అధ్యక్షత వహించడానికి పట్వారీ (అకౌంటెంట్) అవసరం.
- సర్హాంగ్ జాదా (స్థానిక పోలీసు అధికారి) గ్రామంలో శాంతిభద్రతలు కాపాడే బాధ్యత వహించేవాడు. కొన్నిసార్లు సర్హాంగ్ జాదాను ఒకటి కంటే ఎక్కువ గ్రామాలలో నియమించేవారు.
- సర్హాంగ్ జాదా చేత నియమించబడిన చండాలులు పగటిపూట ఇళ్లను తుడిచి రాత్రిపూట కాపలాదారులుగా వ్యవహరించారు.
- ముహతాసిబ్ (స్థానిక అంబుడ్స్మన్) గ్రామ నివాసితుల అనుగుణ్యత, సామాజిక ప్రవర్తనను పర్యవేక్షించే విధిని కలిగి ఉన్నాడు.
వాస్తుశిల్పం
[మార్చు] | ఈ విభాగంలో మూలాలను ఇవ్వలేదు. |
కాశ్మీర్ సుల్తానేట్ అద్భుతమైన వాస్తుశిల్పం, వారసత్వానికి ప్రసిద్ధి చెందింది, కాశ్మీరీ కళ, ఇండో-పర్షియన్ కళాఖండాల యొక్క అత్యుత్తమ ఉదాహరణలను ప్రదర్శిస్తుంది. సుల్తానేట్ ప్రారంభించిన కొన్ని నిర్మాణ ప్రాజెక్టులు:
- ఆజాద్ జమ్మూ కాశ్మీర్లోని మీర్పూర్ వద్ద రామ్కోట్ కోట
- జమ్మూ కాశ్మీర్ శ్రీనగర్ వద్ద జామియా మసీదు
- జమ్మూ కాశ్మీర్ శ్రీనగర్ వద్ద ఖాన్ఖా-ఎ-మౌలా
- జమ్మూ కాశ్మీర్ శ్రీనగర్ వద్ద ఆలీ మసీదు
- జమ్మూ కాశ్మీర్ శ్రీనగర్ వద్ద జైన్-ఉల్-అబిదిన్ తల్లి సమాధి
- జమ్మూ కాశ్మీర్ నౌషెరా వద్ద మదీన్ సాహిబ్ మసీదు
- జమ్మూ కాశ్మీర్ బుద్గామ్ వద్ద చరార్-ఎ-షరీఫ్ మందిరం
- గిల్గిత్-బాల్టిస్తాన్ షిగర్ వద్ద అంబురిక్ మసీదు
- గిల్గిత్-బాల్టిస్తాన్ ఖప్లు వద్ద చక్చన్ మసీదు
శ్రీనగర్లో జైన్-ఉల్-అబిదిన్ తల్లి సమాధి
శ్రీనగర్ జమా మసీదు ప్రాంగణం. నేపథ్యంలో హరి పర్బత్ కనిపిస్తుంది.
జీలం నది ఒడ్డున ఖాన్ఖా
జియారత్ నక్ష్బంద్ సాహబ్ ప్రాంగణం నుండి ఒక దృశ్యం.
.jpg)
సామంతులుగా ఉన్న రాష్ట్రాలు
[మార్చు]కాశ్మీర్ సుల్తాన్ ఆధిపత్యం కింద కాశ్మీర్ సుల్తానేట్ అంచున అనేక సామంతులు, ఆధారిత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. వివిధ కారణాల వల్ల ఈ భూభాగాలపై ప్రత్యక్ష నియంత్రణ ఏర్పాటు చేయబడలేదు. కిందివి అత్యంత ముఖ్యమైన సామంత రాష్ట్రాలను వివరిస్తాయి.
కొండ రాష్ట్రాలు
[మార్చు]దక్షిణాన పూంచ్, రాజౌరి, కిష్త్వార్, చిభాల్ కొండ రాష్ట్రాలు కాశ్మీర్ సుల్తానేట్ ప్రముఖ సామంతులుగా ఉన్నాయి. షిహాబుద్దీన్ పాలనలో జమ్మూ, చంబా, కాంగ్రా కూడా కొద్దికాలం పాటు సుల్తాన్కు కప్పం చెల్లించాయి. సుల్తాన్ లేదా యువరాజుకు రాజుల కుమార్తెలతో వివాహ సంబంధాలు సాధారణం. ఉదాహరణకు జైనుల్-అబిదిన్, అలీ షా మీరీ ఇద్దరూ జమ్మూ రాజు భీమ్ దేవ్ కుమార్తెలను వివాహం చేసుకున్నారు. జైనుల్-అబిదిన్ రాజౌరి రాజు సుందర్ సేన కుమార్తెను కూడా వివాహం చేసుకున్నాడు. మరొక ఉదాహరణ కిష్త్వార్ రాజు బహదూర్ సింగ్ కుమార్తెను వివాహం చేసుకున్న యాకుబ్ షా చక్. కాశ్మీర్ సుల్తాన్ తరపున మాలిక్ తాజీ భట్ కొండ రాష్ట్రాలను లొంగదీసుకున్న ఘనత సాధించాడు.
స్వాత్, పఖ్లీ
[మార్చు]పశ్చిమాన స్వాత్ సుల్తానేట్, పఖ్లీ ప్రిన్సిపాలిటీ కాశ్మీర్ సుల్తానేట్ ప్రధాన సామంత రాష్ట్రాలు. వివిధ ఖాతాలు షా మీర్ను గిబారీ రాజవంశం సంతతికి చెందిన వ్యక్తిగా పేర్కొనగా, స్వాత్ జహంగీరీ సుల్తాన్లు, కాశ్మీర్ షా మీరీ సుల్తాన్లు రక్త సంబంధీకులు అయ్యారు. అయినప్పటికీ రెండు రాజ్యాలు షిహాబుద్దీన్ దండయాత్రలలో పన్ను చెల్లించే రాష్ట్రంగా మారాయి, 1586లో మొఘల్ విజయం వరకు అలాగే ఉన్నాయి.
బాల్టియుల్
[మార్చు]ఈశాన్యంలో స్కార్దుకు చెందిన మక్పోన్ రాజవంశం, తదనంతరం మొత్తం బాల్టియుల్ ప్రాంతం కాశ్మీర్ సుల్తానేట్కు నివాళులర్పించాయి. రాల్ఫో అనేక సందర్భాలలో సుల్తాన్ ఆధిపత్యాన్ని గుర్తించవలసి వచ్చింది. షిహాబుద్దీన్ స్వయంగా బాల్టియుల్ ప్రాంతాన్ని తగ్గించాడు. అతని మరణం తరువాత రాల్ఫో స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించుకున్నాడు, జైనుల్-అబిదిన్, హసన్ షా పాలన వరకు బాల్టియుల్ మళ్లీ సుల్తాన్ అధికారం కిందకు రాలేదు.
లద్దాఖ్
[మార్చు]ఆగ్నేయంలో మర్యుల్ రాజ్యం, తరువాత లద్దాఖ్ నామ్గ్యాల్ రాజవంశం కాశ్మీర్ సుల్తానేట్ ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించాయి. లేహ్ స్థావరంగా ఉన్న గ్యాల్పో కాశ్మీర్ సుల్తాన్ చేత లేదా అతని తరపున పంపబడిన సైనికాధికారులచే పలుమార్లు ఓడిపోయాడు. అదేవిధంగా కార్గిల్ ప్రాంతానికి చెందిన చిన్న నాయకులు కూడా సుల్తానేట్కు కప్పం చెల్లించవలసి వచ్చింది.
దార్దిస్తాన్, బృషల్
[మార్చు]దూర ఉత్తరాన దార్దిస్తాన్, బృషల్ ప్రాంతాలు ఉన్నాయి, ఇవి గిల్గిత్, హుంజా, యాసిన్, నగర్ అనే చిన్న రాష్ట్రాలకు నిలయం. ఈ రాష్ట్రాలు సుల్తానేట్ పాలనలో ఎక్కువ కాలం కప్పం చెల్లించవలసి వచ్చింది. చిత్రాల్ రయీస్ కూడా కొంతకాలం పన్ను చెల్లించవలసి వచ్చింది. అయితే అధికార కేంద్రం నుండి చాలా దూరం ఉన్నందున ఈ రాష్ట్రాలు సుల్తానేట్ సమర్థవంతమైన నియంత్రణకు మించిపోయాయి.
ప్యోతోహర్
[మార్చు]పంజాబ్ ఉత్తర భాగంలో సియాల్కోట్, జీలం, ఫార్వాలా వంటి అనేక నగర-రాష్ట్రాలు కాశ్మీర్ సుల్తాన్కు విధేయతను ప్రతిజ్ఞ చేశాయి. షిహాబుద్దీన్, ఢిల్లీకి చెందిన ఫిరుజ్ షా మధ్య కుదిరిన ఒప్పందం సట్లెజ్కు పశ్చిమాన ఉన్న ప్రాంతాలను కాశ్మీర్కు మంజూరు చేసింది. జస్రత్ ఖోఖర్ నేతృత్వంలోని సియాల్కోట్ ఖోఖర్లు కూడా కాశ్మీర్ అంతర్యుద్ధంలో పాల్గొన్నారు.
కిషన్గంగ లోయ
[మార్చు]కాశ్మీర్ సుల్తానేట్కు పశ్చిమాన ఉన్న కిషన్గంగ లోయలో బొంబా, ఖాఖా తెగలు నివసించేవారు. వారు నివాళులర్పించారు, సుల్తానేట్ సైన్యంలో పనిచేశారు, కొంతమంది నాయక్లుగా (గార్డులుగా) నియమితులయ్యారు.
విదేశీ సంబంధాలు
[మార్చు]కాశ్మీర్ సుల్తానేట్ దృఢమైన విదేశీ సంబంధాల విధానాన్ని కలిగి ఉంది. కాశ్మీర్ సుల్తానేట్ టిబెట్, ఆఫ్రికా, మధ్య, దక్షిణాసియా, మధ్యప్రాచ్య రాష్ట్రాలతో రాయబార కార్యాలయాలను మార్పిడి చేసుకుంది. దౌత్య కార్యకలాపాలు ముఖ్యంగా జైనుల్-అబిదిన్ (1420–1470) పాలనలో పంపబడ్డాయి. సుల్తానేట్ మక్కా షరీఫేట్తో సన్నిహిత, స్నేహపూర్వక సంబంధాలను కొనసాగించింది, ఇస్లామిక్ ప్రపంచం అంతటా పవిత్ర మసీదు సంరక్షకులుగా, పవిత్ర అభయారణ్యాల సంరక్షకులుగా గౌరవించబడింది. ఇరాన్, ఇరాక్ నుండి అనేక విశిష్ట కుటుంబాలు కాశ్మీర్కు వలస వచ్చాయి. వారిలో చారిత్రక నగరమైన సబ్జెవార్కు చెందిన ప్రముఖ సయ్యద్ బైహాకీ కుటుంబం చివరికి శ్రీనగర్లో తమ నివాసాన్ని ఏర్పాటు చేసుకుంది. విశేషమేమిటంటే ఈ కీర్తిప్రతిష్టలు కలిగిన సయ్యద్ ముబారక్ కాశ్మీర్ సుల్తాన్గా సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు.
ఇస్లామిక్ ప్రపంచంలో సుల్తానేట్ కైరోలోని అబ్బాసిద్ ఖలీఫ్ నామమాత్రపు ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించింది, దాని సార్వభౌమాధికారులు ఆచారబద్ధంగా ఖలీఫ్ అత్యున్నత మతపరమైన అధికారాన్ని గౌరవించే బిరుదులను స్వీకరించారు. ఒక ముఖ్యమైన ఉదాహరణ జైనుల్-అబిదిన్, అతను ఖలీఫ్ అల్-ముతాదిద్ II నుండి ధృవీకరణ పొందిన తరువాత, నాయిబ్ అమీర్ అల్-ముమినీన్ (కమాండర్ ఆఫ్ ది ఫెయిత్ఫుల్ డిప్యూటీ) బిరుదును స్వీకరించాడు. సుల్తానేట్ తరువాతి కాలంలో సున్నీ షా మీర్ రాజవంశాన్ని భర్తీ చేసిన షియా చక్ రాజవంశం ఆధిపత్యాన్ని అనుసరించి, రాజకీయ, మతపరమైన విధేయత సున్నీ ఖలీఫ్ల నుండి దూరంగా మారింది. బదులుగా, ఇరాన్ సఫావిడ్ సామ్రాజ్యంతో దౌత్య, సాంస్కృతిక సంబంధాలు గణనీయంగా బలోపేతం చేయబడ్డాయి. ఈ అనుబంధం చక్ పాలకులు అనుసరించిన రాజరిక బిరుదులలో ప్రతిబింబిస్తుంది, ఇవి తరచుగా పర్షియన్ చక్రవర్తులను ప్రతిధ్వనిస్తాయి, ఉదాహరణకు సుల్తాన్ హుస్సేన్ చక్ కోసం నుషీర్వాన్-ఇ-ఆదిల్, సుల్తాన్ యాకుబ్ చక్ కోసం ఇస్మాయిల్ షా.
ఆఫ్రికాలో ఈజిప్ట్కు చెందిన సుల్తాన్ సైఫ్ అద్-దిన్ బార్స్బే జైనుల్-అబిదిన్కు బహుమతులను మోస్తున్న దూతను పంపాడు. ఈ దూత బెంగాల్ సుల్తాన్ జలాలుద్దీన్ ఆస్థానాన్ని కూడా సందర్శించాడు. మధ్య ఆసియాలో ఖురాసాన్, ట్రాన్సోక్సియానా తైమూరిడ్ పాలకులు కాశ్మీరీ సుల్తాన్లతో స్నేహపూర్వక సంబంధాలను ఆస్వాదించారు. భారతదేశంలో తన ప్రచారం సమయంలో అమీర్ తైమూర్ సుల్తాన్ సికందర్తో ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు మార్చుకున్నాడు, దౌత్య సంబంధాల ప్రారంభాన్ని సూచిస్తాడు. ఈ సద్భావన తైమూర్ వారసులు (షా రుఖ్, అబూ సయీద్ మీర్జా), జైనుల్-అబిదిన్ మధ్య బహుమతులు, లేఖల మార్పిడితో కొనసాగింది. జైనుల్-అబిదిన్ గిలాన్ కార్-కియాస్, ఎషాక్వాండ్స్ నుండి బహుమతులను కూడా అందుకున్నాడు.
ఉపఖండంలో కాశ్మీర్ సుల్తానేట్ ఢిల్లీ సుల్తానేట్తో ఉద్రిక్తమైన, శాంతియుత సంబంధాలను కలిగి ఉంది. కాశ్మీరీ చరిత్రకారులు సుల్తాన్ షిహాబుద్దీన్, సుల్తాన్ ఫిరుజ్ షా తుగ్లక్ మధ్య జరిగిన ఒక ముఖ్యమైన శాంతి ఒప్పందాన్ని వివరిస్తారు, ఇందులో సట్లెజ్కు పశ్చిమాన ఉన్న భూభాగం షిహాబ్కు అప్పగించబడింది, అయితే నదికి తూర్పున ఉన్న భూభాగాలు తుగ్లక్ ఆధిపత్యంలో ఉన్నాయి. ఈ ఒప్పందాన్ని మరింత పటిష్టం చేయడానికి ఫిరుజ్ షా ఇద్దరు కుమార్తెలు షిహాబ్, అతని సోదరుడు కుతుబుద్దీన్లకు వివాహం చేయబడ్డారు, షిహాబ్ సొంత కుమార్తెను ఢిల్లీ సుల్తాన్కు వివాహం ఇవ్వడంతో, రాజ వివాహం ద్వారా కూటమి కుదిరింది. జస్రత్ తిరుగుబాటు సమయంలో ఢిల్లీ సుల్తాన్ ముబారక్ షా IIకి వ్యతిరేకంగా సుల్తాన్ జైనుల్-అబిదిన్ జస్రత్కు తన మద్దతును ఇచ్చాడు. సుల్తాన్ బహ్లోల్ లోడీ రాజీకి ప్రయత్నించి, జైనుల్-అబిదిన్కు విలాసవంతమైన బహుమతులతో కూడిన అధికారిక రాయబార కార్యకలాపాన్ని పంపినప్పుడు దౌత్యపరమైన సామరస్యం చివరికి పునరుద్ధరించబడింది. చైనా చక్రవర్తి యింగ్జాంగ్, టిబెట్ చక్రవర్తి కుంగా లెక్పా, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం సుల్తాన్ మెహ్మెద్ II, సింధ్ జామ్ తుగ్లక్ జునా, గ్వాలియర్ రాజా దుంగార్ సింగ్, బెంగాల్ సుల్తాన్ మహమూద్ షా, గుజరాత్ సుల్తాన్ మహమూద్ బేగాడ, మాల్వా సుల్తాన్ మహమూద్ ఖిల్జీ, నేపాల్ మహారాజా జయయక్ష మల్ల, మొఘలిస్తాన్ ఖాన్ ఎసెన్ బుకా II జైనుల్-అబిదిన్తో రాయబార కార్యాలయాలను మార్చుకున్న నాయకులలో ఉన్నారు.
రాజవంశాలు, పాలకుల జాబితా
[మార్చు]ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]- కాశ్మీర్ రాజుల జాబితా
- భారతదేశ ప్రాంతీయ సుల్తానేట్లు
- కర్కోట రాజవంశం
- కాశ్మీర్ చరిత్ర
- జమ్మూ చరిత్ర
- మార్తాండ్ సూర్య దేవాలయం
- లలితాదిత్య ముక్తాపీడ
- రాజతరంగిణి, కల్హణ
- గోనంద రాజవంశం
మూలాలు
[మార్చు]గమనికలు
[మార్చు]- ↑ రాజతరంగిణి తన ఎడిషన్లో రాసిన సమకాలీన రచయిత జోనరాజ ప్రకారం: "ప్రదర్శించిన రక్త-ఎరుపు పతాకాల పొడవైన వరుసలు కొత్త రాజు పరాక్రమం అనే అగ్ని శిఖల వలె కనిపించాయి."[1][2]
- ↑ 'పంచ్షీ'గా కూడా ముద్రించబడింది
- ↑ సంస్కృతం: 𑆑𑆯𑇀𑆩𑆵𑆫 𑆱𑆬𑇀𑆠𑆤𑆠𑇀, పర్షియన్: سلطنتِ کشمیر, కాశ్మీరీ: سَلطَنَتِ کٔشیٖر, Arabic: سَلْطَنَة اَلْكَشْميرّ
అనులేఖనాలు
[మార్చు]- ↑ Dutt 2012, p. 207.
- ↑ Hasan 2023, p. 212.
- ↑ Hasan 2023, p. 294.
- ↑ Hasan 2023, p. 27.
- ↑ Nazim, Muhammad (2015-01-01). The Life and Times of Sultan Mahmud of Ghazna (in English) (Revised ed.). Cambridge: Cambridge University Press. pp. 92–3. ISBN 978-1-107-45659-4.
{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - ↑ Hasan 2023, p. 28.
- ↑ Marc Aurel Stein (1900). Kalhana's Rajatarangini Vol 1. pp. 107–119.
- 1 2 Hasan 2023, p. 34.
- ↑ al-Uthmani, Minhaj al-Din ibn Umar; Raverty, H. G. (2010-08-13). Tabakat-i-Nasiri (in English). Gorgias Press. p. 185. ISBN 978-1-61719-755-0.
{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - ↑ Chādūrah 1991, pp. 96a–b.
- ↑ Chādūrah 1991, pp. 31b–32a.
- ↑ Hasan 2023, p. 36.
- ↑ Hasan 2023, p. 37.
- ↑ Dutt 2012, p. 18.
- ↑ Hasan 2023, p. 38.
- ↑ Pandit 1991, p. 12b.
- ↑ Chādūrah 1991, p. 99a.
- ↑ Pandit 1991, p. 13a.
- ↑ Chādūrah 1991, p. 100a.
- ↑ Dutt 2012, p. 19.
- ↑ Hasan 2023, p. 39.
- ↑ Hassan Gulam Khuihami (1911). Tarikh E Hasan Vol I. p. 136b.
- ↑ Pandit 1991, p. 14b.
- ↑ Hasan 2023, p. 40.
- 1 2 3 Pandit 1991, p. 16a.
- ↑ Chādūrah 1991, p. 104a.
- ↑ Qandhari 1993, p. 425.
- 1 2 Dutt 2012, p. 23.
- ↑ Hasan 2023, p. 41.
- ↑ Dutt 2012, p. 24.
- ↑ Dutt 2012, p. 28.
- ↑ Hasan 2023, p. 42.
- 1 2 Dutt 2012, p. 26-27.
- ↑ Pandit 1991, p. 17a.
- ↑ Chādūrah 1991, p. 105b.
- ↑ Dutt 2012, p. 29.
- ↑ Hasan 2023, pp. 43–44.
- ↑ Dutt 2012, p. 32.
- ↑ Asrar Alakhyar. Tarikh E Hassan Vol 3 Asrar Alakhyar. p. 85b.
- ↑ Qandhari 1993, p. 426.
- ↑ Hasan 2023, p. 46.
- ↑ Dutt 2012, p. 33.
- ↑ Qandhari 1993, p. 427.
- 1 2 Hasan 2023, p. 47.
- ↑ Nawadir Al Akhbar. p. 23a.
- ↑ Dutt 2012, p. 35.
- 1 2 Hasan 2023, p. 48.
- ↑ Dutt 2012, pp. 33–34.
- ↑ Local notice
- ↑ Hasan 2023, p. 49.
- ↑ Hasan 2023, p. 50.
- 1 2 3 4 Hasan 2023, p. 51.
- ↑ Dutt 2012, pp. 47–48.
- 1 2 Hasan 2023, p. 53.
- ↑ Muhammad Azam. Waqiat-I-Kashmir. p. 17b.
- ↑ Hasan 2023, pp. 55–56.
- ↑ Chādūrah 1991, p. 110b.
- ↑ Hasan 2023, p. 58.
- ↑ Hasan 2023, p. 63.
- ↑ Hasan 2023, p. 235.
- ↑ Hasan 2023, p. 60.
- ↑ Hasan 2023, p. 65.
- ↑ Dutt 2012, p. 60.
- ↑ Chādūrah 1991, p. 113b.
- ↑ Dutt 2012, p. 69.
- ↑ Dutt 2012, pp. 70–71.
- ↑ Hasan 2023, p. 69.
- ↑ Hasan 2023, p. 70.
- ↑ Hasan 2023, p. 71.
- 1 2 Hasan 2023, p. 86.
- ↑ Dutt 2012, p. 87.
- ↑ Hasan 2023, p. 73.
- ↑ Chādūrah 1991, p. 119b.
- ↑ Hasan 2023, p. 247.
- ↑ Pandit 1991, p. 51b.
- ↑ Hasan 2023, p. 96.
- ↑ Hasan 2023, p. 106.
- ↑ Hasan 2023, p. 110.
- ↑ Chādūrah 1991, p. 136a.
- 1 2 Pandit 1991, pp. 91a–b.
- ↑ Nawadir Al Akhbar. pp. 61b–2a.
- ↑ Hasan 2023, pp. 123–124.
- ↑ Hasan 2023, pp. 126–127.
- ↑ Hasan 2023, p. 129.
- ↑ Hasan 2023, pp. 131–132.
- ↑ Pandit 1991, pp. 107a–b.
- ↑ Chādūrah 1991, p. 145a.
- ↑ Hasan 2023, p. 133.
- ↑ Hasan 2023, p. 135.
- ↑ Pandit 1991, pp. 116a–b.
- ↑ Hasan 2023, p. 145.
- ↑ Pandit 1991, p. 125a.
- ↑ Chādūrah 1991, p. 153b.
- ↑ Hasan 2023, p. 151.
- ↑ Hasan 2023, p. 165.
- ↑ Chādūrah 1991, p. 183a.
- ↑ Abu-fazl (1989-01-01). Akbar Nama (in English). Atlantic. p. 715. ISBN 978-81-7156-048-6.
{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - ↑ Hasan 2023, p. 177.
- ↑ Chādūrah 1991, p. 191a.
- ↑ Pandit 1991, p. 176a.
- ↑ Chādūrah 1991, p. 183b.
- ↑ Hasan 2023, p. 187.
- ↑ Chādūrah 1991, p. 198a.
- ↑ Chādūrah 1991, pp. 201a–202a.
- ↑ Hasan 2023, p. 192.
గ్రంథ పట్టిక
[మార్చు]- Chādūrah, Ḥaydar Malik (1991). History of Kashmir (in English). Delhi: Bhavna Prakashan.
{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - Dutt, Jogesh Chunder (2012-01-01) [1898]. Rajatarangini of Jonaraja (in English). New Delhi: Gyan Publishing House. ISBN 978-81-212-0037-0.
{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - Hasan, Mohibbul (2023-09-26). Kashmir Under the Sultans. London: Routledge. doi:10.4324/9781032666709. ISBN 978-1-032-66670-9. Retrieved 2026-04-15.
- Pandit, K. N. (1991-01-01). BAHARISTAN-I-SHAHI A Chronicle of Mediaeval Kashmir (in English) (1st ed.). Firma KLM Private Limited.
{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - Qandhari, Muhammad Arif (1993) [c. 1577]. Tarikh-i-Akbari تاریخ اکبري. Delhi: Pragati Publ. ISBN 978-81-7307-013-6.