కిషన్ మహారాజ్
పండిట్ కిషన్ మహారాజ్
| |
|---|---|
.jpg)
| |
| జననం | కిషన్ హరి మహారాజ్ 3 సెప్టెంబర్ 1923 కబీర్ చౌరా, బెనారస్, యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ ఆఫ్ ఆగ్రా అండ్ ఔధ్, బ్రిటిష్ ఇండియా |
| మరణం | 4 మే 2008 (ఐడి1) (వయస్సు 84) ఖజురీ, ఉత్తర ప్రదేశ్, భారతదేశం ఖజురీ, ఉత్తరప్రదేశ్, భారతదేశంభారత్
|
| జాతీయత | భారతీయుడు |
| వృత్తి. | హిందుస్థానీ శాస్త్రీయ తబలా వాయిద్యకారుడు |
| క్రియాశీల సంవత్సరాలు | 1934-2008 |
| తల్లిదండ్రులు (s) | హరి మహారాజ్ (తండ్రి) అంజోరాదేవి(తల్లి) |
| సంగీత వృత్తి | |
| పరికరం | తబలా |
పండిట్ కిషన్ మహారాజ్ (3 సెప్టెంబర్ 1923-4 మే 2008) హిందుస్థానీ శాస్త్రీయ సంగీతపు బెనారస్ ఘరానా చెందిన భారతీయ తబలా వాయిద్యకారుడు.[1][2]
ప్రారంభ జీవితం, నేపథ్యం
[మార్చు]కబీర్ చౌరా, బెనారస్ లోని వంశపారంపర్య సంగీతకారుల బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో మహారాజ్ జన్మించాడు.[1] ఇతని తండ్రి హరి మహారాజ్, తల్లి అంజోరా దేవి. తన సొంత పిల్లలు లేని తన పెదనాన్న కాంతే మహారాజ్ ఇతడిని దత్తత తీసుకున్నాడు.[3]
మహారాజ్ తన తండ్రి వద్ద సంగీతం నేర్చుకోవడం ప్రారంభించాడు. మహారాజ్ తండ్రి మరణించినప్పుడు ఇతడి వయసు ఆరు సంవత్సరాలు. ఆ తరువాత, కాంతే మహారాజ్ వద్ద ఇతని సంగీత శిక్షణ కొనసాగింది.
సంగీత వృత్తి
[మార్చు]
మహారాజ్ 11 సంవత్సరాల వయస్సులో కచేరీలలో ప్రదర్శనలు ఇవ్వడం ప్రారంభించాడు. సంగీత వృత్తిని కొనసాగించడానికి 1944లో బొంబాయికి వెళ్లి, మొదట్లో చాలా కష్టపడ్డాడు. ఇతడు హిందీ చిత్రం బడీ మా (1945) లో సితార దేవి కి తబలా సహకారం అందించాడు.
కొద్ది సంవత్సరాలలోనే, కిషన్ మహారాజ్ ఫయాజ్ ఖాన్, ఓంకార్నాథ్ ఠాకూర్, బడే గులాం అలీ ఖాన్, భీమ్సేన్ జోషి, రవిశంకర్, అలీ అక్బర్ ఖాన్, వసంత్ రాయ్, విలాయత్ ఖాన్, గిరిజా దేవి మొదలైన అనేక ఇతర ప్రముఖ శాస్త్రీయ సంగీతకారులతో వేదికను పంచుకున్నాడు.
ప్రముఖ తబలా సోలో వాద్యకారుడిగా ప్రసిద్ధి చెందిన మహారాజ్ శంభు మహారాజ్, సితార దేవి, గోపి కృష్ణ, బిర్జు మహారాజ్ వంటి నృత్యకళాకారులకు కూడా సంగతులు ఇచ్చాడు.
సమతా ప్రసాద్ (ఇతడి మామ), అల్లా రఖా, కరమతుల్లా ఖాన్ వంటి ప్రముఖ తబలా విద్వాంసులతో కలిసి కూడా మహారాజ్ ప్రదర్శనలు ఇచ్చాడు.
కర్ణాటక మృదంగ విద్వాంసుడు పాల్ఘాట్ ఆర్. రఘు తో కలిసి ఇతడు తాళ వాద్య కచేరీ ప్రదర్శనలు ఇచ్చాడు.[4]
1965లో యునైటెడ్ కింగ్డమ్లో జరిగిన ఎడిన్బర్గ్ ఫెస్టివల్, కామన్వెల్త్ ఆర్ట్స్ ఫెస్టివల్తో సహా ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక ప్రతిష్టాత్మక కార్యక్రమాలలో మహారాజ్ విస్తృతంగా పర్యటించి పాల్గొన్నాడు. ఇతడు యుకె, యుఎస్ఎస్ఆర్, స్విట్జర్లాండ్, పోలాండ్, యుగోస్లేవియా, చెకోస్లోవేకియా మొదలైన దేశాలలో ప్రదర్శనలు ఇచ్చాడు.
ఇతడు సితార, సరోద్, ధ్రుపద్, ధమర్ లేదా నృత్యం దేనికి అయినా ప్రక్క వాయిద్యం వాయించగల సామర్థ్యం కలిగి ఉండేవాడు.
మరణం
[మార్చు]మహారాజ్ 2008 మే 4న వారణాసి సమీపంలోని ఖజురీలో 84 సంవత్సరాల వయసులో మరణించాడు.[5]
వారసత్వం
[మార్చు]మహారాజ్ చాలా మంది శిష్యులకు శిక్షణ ఇచ్చాడు, వారిలో చాలా మంది ప్రముఖ సంగీతకారులు అయ్యారు. వారిలో కొందరు:
- పూరన్ మహారాజ్ (కుమారుడు)
- కుమార్ బోస్
- సుఖ్వీందర్ సింగ్ నమ్ధారి
- బాలకృష్ణ అయ్యర్
- రానేష్ మిశ్రా
- సందీప్ దాస్
- అరవింద్ కుమార్ ఆజాద్
- సంజు సహాయ్
- వినీత్ వ్యాస్
- శుభ్ మహారాజ్
వ్యక్తిగత జీవితం
[మార్చు]1947లో మహారాజ్ అనోఖేలాల్ మిశ్రా మేనకోడలు వీణా దేవిని వివాహం చేసుకున్నాడు. వారికి ఒక కుమారుడు, పూరన్ మహారాజ్. అతడు కూడా తబలా కళాకారుడు.
అవార్డులు
[మార్చు]మహారాజ్కు 1973లో పద్మశ్రీ, 2002లో పద్మవిభూషణ్ పురస్కారాలు లభించాయి.[6]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ 1.0 1.1 Shovana Narayan (6 May 2008). "Pt Kishan Maharaj: End of an era". The Tribune.
- ↑ "Perfect Fourths: Pt Kishan Maharaj and his subtle, thinking tabla was our last link to the quartet of greats". Outlook. 26 May 2008.
- ↑ Simpson McDaniel, Alonzo (1990). The Absorption of Hydrocarbon Gases by Non-aqueous Liquids. the University of Wisconsin - Madison. p. 289-291.
- ↑ Nadkarni, Mohan (February 1, 1958). "Sitar-Sarod Jugalbandi: Synthesis Of Tradition And Experiment". The Bombay Sentinel. Archived from the original on 2025-08-30. Retrieved 2025-07-24.
- ↑ "Tabla maestro Kishan Maharaj dead". Press Trust of India; The Hindu. 2008-05-05. Archived from the original on 4 November 2012. Retrieved 2009-05-25.
- ↑ "Padma Awards". Ministry of Communications and Information Technology (India). Retrieved 2009-05-25.
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]- [1] Archived 2025-05-22 at the Wayback Machine