కుతుబ్ షాహీ వాస్తుశిల్పం
కుతుబ్ షాహి వాస్తుశిల్పం అనేది గోల్కొండ సుల్తానేట్ అని కూడా పిలువబడే కుతుబ్ షాహీ రాజవంశం పాలనలో అభివృద్ధి చేయబడిన ఇండో-ఇస్లామిక్ వాస్తుశిల్పం ప్రత్యేకమైన శైలి.
హైదరాబాద్ నగరం దాని పరిసరాల్లో కుతుబ్ షాహి భవనాలు కనిపిస్తాయి. ఈ నగరం స్థాపించడానికి ముందు ఉన్న గోల్కొండ కోట దీనికి తొలి ఉదాహరణ. హైదరాబాద్ నగరాన్ని స్థాపించి, చార్మినార్ దాని కేంద్ర బిందువుగా నిర్మించిన ముహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా పాలనలో ఈ శైలి అత్యున్నత స్థాయికి చేరుకుంది.
ఈ శైలి బహమనీ సుల్తానేట్, ఇతర దక్కన్ సుల్తానేట్ల మాదిరిగానే ఉంటుంది, వీటి స్మారక చిహ్నాలను గుల్బర్గా, బీజాపూర్, బీదర్లలో చూడవచ్చు. ఇది పర్షియన్ వాస్తుశిల్పం ద్వారా బాగా ప్రభావితమైంది.
ఈ శైలిలో అనేక భవనాలను యునెస్కో తన "తాత్కాలిక జాబితాలో" 2014లో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం మార్చింది,ఈ ప్రాంతంలోని ఇతర భవనాలను దక్కన్ సుల్తానేట్ స్మారక చిహ్నాలు & కోటలు అనే పేరుతో చేర్చారు (అనేక విభిన్న సుల్తానేట్లు ఉన్నప్పటికీ).[1]
ఫీచర్లు
[మార్చు]కుతుబ్ షాహీ భవనాలు:
- గ్రానైట్తో నిర్మించిన విశాలమైన, రాజభవనాలు
- పర్షియన్ కవిత్వం, ఖురాన్ లోని శ్లోకాలతో సహా శాసనాలు
- భారీ గార అలంకార పని, జాలీ జాలక తెరలు
పారాపెట్
[మార్చు]మసీదులు
[మార్చు]
ముఖభాగంలో వంపుల సంఖ్య పంజ్తాన్కు సూచించే ఐదు లేదా దేవుడు, ముహమ్మద్, అలీలకు ప్రతీకగా మూడు ఉంటాయి.[3][4] నిధులు అందేలా చూసేందుకు, మసీదులను సత్రాలలో నిర్మిస్తారు లేదా సమీపంలోని దుకాణాల నుండి వచ్చే డబ్బును మసీదుకు విరాళంగా ఇస్తారు.
హైదరాబాద్లోని కొన్ని మసీదులలో, ముఖభాగం మొత్తం తక్కువ-ఉపశమన పనితో అలంకరించబడింది. వంపుల పైన పతకాలు, వంపు బిందువు మీద విశ్రాంతిగా ఉన్న పువ్వు ఎక్కువగా ఉపయోగించే మూలాంశాలు.[5]
గోపురం
[మార్చు]గోల్కొండ మసీదులలో గోపురం ప్రాముఖ్యత తగ్గింది, తరువాత మసీదులలో ఇది పూర్తిగా తొలగించబడింది. బయటి నుండి కనిపించని లోతైన గోపురాలు పైకప్పుకు మద్దతుగా ఉపయోగించబడతాయి. టోలి మసీదు చివరి దశను సూచిస్తుంది.[5][4]
మినార్లు
[మార్చు]
గోల్కొండ మసీదులకు సాధారణంగా మసీదు ముఖభాగానికి ఇరువైపులా రెండు మినార్లు ఉంటాయి.[6][7] రెండు, కొన్ని మసీదుల వెనుక భాగంలో చిన్న మినార్లు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. అయితే, వెనుక మినార్లు అసాధారణమైనవి.[8]
గోపురాలు ప్రాముఖ్యత తగ్గడంతో, ముఖ్యంగా తరువాతి మసీదులలో ఇవి మసీదు ప్రధాన లక్షణంగా ఉన్నాయి. బహమనీ నిర్మాణాలలో కనిపించే విధంగా, బహిరంగ బాల్కనీకి బదులుగా, బాల్కనీలు కప్పబడి, గ్యాలరీల రూపంలో బయటికి ప్రదర్శించబడతాయి. తత్ఫలితంగా, మినార్లు భారీగా కనిపిస్తాయి. టవర్లు సాధారణంగా పైకి తగ్గుతాయి, ప్రతి ఎగువ బాల్కనీ దాని దిగువ ప్రతిరూపాల కంటే చిన్నదిగా ఉంటుంది.[5]
లోపలి భాగం
[మార్చు]కిబ్లా గోడను అలంకరించడానికి నల్ల బసాల్ట్ వాడకం సాధారణంగా కనిపిస్తుంది.[4]
సమాధులు
[మార్చు]కుతుబ్ షాహీ సమాధి రూపకల్పనలో కొంత వైవిధ్యం ఉంది. అత్యంత సాధారణ రకం చదరపు, ఇది బహమనీ, బారిద్ షాహి సమాధులచే ఎక్కువగా ప్రభావితమైంది.[9]
చరిత్ర
[మార్చు]ఈ శైలికి గోల్కొండ కోట తొలి ఉదాహరణ.
తరువాతి వాస్తుశిల్పం
[మార్చు]కుతుబ్ షాహీ సమాధులు
[మార్చు]కుతుబ్ షాహి సమాధులు కుతుబ్ షాహీ పాలకుల సమాధులు, ఇవి గోల్కొండ కోట శివార్లలోని విస్తారమైన తోటలో ఉన్నాయి.[11][7] సమాధులు ఒక సాధారణ లక్షణాలను పంచుకుంటాయి: క్యూబ్ పైన ఒక ఉల్లిపాయ గోపురం చుట్టూ గొప్ప అలంకారమైన వివరాలతో కూడిన ఆర్కేడ్, పూల మూలాంశాలను కలిగి ఉన్న చిన్న మినార్లు.[8]
చార్మినార్
[మార్చు]చార్మినార్ కుతుబ్ షాహీ వాస్తుశిల్పానికి అత్యంత గుర్తించదగిన ఉదాహరణలలో ఒకటి.[12] దీనిని 1591లో ముహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా, కొత్తగా నిర్మించిన హైదరాబాద్ రాజధాని నగరానికి ప్రధాన ఆకర్షణగా నిర్మించాడు. చార్మినార్ ఒక పెద్ద భవనం, ఇది చతురస్రాకారంలో ఉంటుంది, దీని ప్రతి ముఖంలో ఒక తోరణం, ప్రతి కోణంలో ఎత్తైన దశభుజాకార మినార్ ఉంటాయి. చార్మినార్కు దక్షిణాన మక్కా మసీదు ఉంది, ఇది భారతదేశంలోని అతిపెద్ద మసీదులలో ఒకటి.[13]
చార్మినార్కు ఉత్తరాన గుల్జార్ హౌజ్ ఫౌంటెన్ ఉంది, దీని చుట్టూ చార్ కమన్ అని పిలువబడే నాలుగు తోరణాలు ఉన్నాయి.[14] తోరణాలు సరళంగా ఉంటాయి, వాటికి ఎక్కువ అలంకరణలు ఉండవు. గతంలో ఇతర కుతుబ్ షాహీ రాజభవనాలు, అలాగే సమీపంలో ఒక గులాబీ తోట ఉండేవి, కానీ అవి బహుశా గోల్కొండ ముట్టడి సమయంలో నాశనం చేయబడి ఉండవచ్చు.
ఇతర స్మారక చిహ్నాలు
[మార్చు]మూసీ నదిపై 1578లో నిర్మించిన పురాణ పుల్ మరొక ప్రారంభ నిర్మాణం.[15] పటాన్చెరులోని అబ్దుల్ ఖాదిర్ అమీన్ ఖాన్ సమాధి కూడా ఈ కాలానికి చెందినది.
కుతుబ్ షాహి పాలకులు షేక్పేట్ సరాయ్, తారామతి బరాదారితో సహా విస్తృతమైన కారవాన్సరేలు లేదా విశ్రాంతి గృహాలను నిర్మించారు. మొదటిదానిలో 30 గదులు, గుర్రాలు, ఒంటెల అశ్వశాలలు, ఒక మసీదు, ఒక తెలియని సూఫీ సాధువు సమాధి ఉన్నాయి.
ఈ సమయంలో నిర్మించిన ఇతర మసీదులలో ఖైరతాబాద్ మసీదు,[16] హయాత్ బక్షి మసీదు, ముషీరాబాద్ మసీదు,[17] కుల్సుమ్ బేగం మసీదు ఉన్నాయి.
కుతుబ్ షాహీ పాలకులు గాండికోట కోటకు గణనీయమైన చేర్పులు చేశారు.
పునరుద్ధరణ
[మార్చు]తరువాత అసఫ్ జాహీ పాలకులు నిర్మించిన అఫ్జల్ గంజ్ మసీదు వంటి కట్టడాలు పునరుద్ధరించబడిన కుతుబ్ షాహీ శైలిలో నిర్మించబడ్డాయి.[3]
గ్యాలరీ
[మార్చు]
టోలీ మసీదు ముఖభాగంపై గార పని
ముహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా సమాధి
గండికోట కోటలోని మసీదు
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ UNESCO "tentative list"
- ↑ Lambourn, Elizabeth. "A Self-conscious Art? – Seeing Micro-Architecture in Sultanate South Asia".
- 1 2 Jayyusi, Salma K.; Holod, Renata; Petruccioli, Attilio; Raymond, Andre (2008). The City in the Islamic World, Volume 94/1 & 94/2 (in ఇంగ్లీష్). BRILL. pp. 611–613. ISBN 978-90-04-16240-2.
- 1 2 3 Sherwani, H. K. (1974). History of the Quṭb Shāhī Dynasty (in ఇంగ్లీష్). Munshiram Manoharlal. ISBN 978-81-215-0339-6.
- 1 2 3 Mate, M. S. (1963). "Islamic Architecture of the Deccan". Bulletin of the Deccan College Research Institute. 22: 1–91. ISSN 0045-9801. JSTOR 42930820.
- ↑ Nanisetti, Serish (2018-09-11). "Restoring the charm of Qutb Shahi tombs". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. Retrieved 2019-11-12.
- 1 2 Haig 1907, p. 59.
- 1 2 Khalidi 2009, p. 70.
- ↑ H.k. Sherwani (1974). History Of Medieval Deccan.
- ↑ "తారామతి బారదారి". NT News. 31 October 2021. Archived from the original on 28 March 2026. Retrieved 28 March 2026.
- ↑ Nanisetti, Serish (2018-09-11). "Restoring the charm of Qutb Shahi tombs". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. Retrieved 2019-11-12.
- ↑ Haig 1907, p. 210.
- ↑ Nanisetti, Serish (2019-03-03). "Archaeology dept. puts its all into restoring Hyderabad's Mecca Masjid". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. Retrieved 2019-12-18.
- ↑ Nanisetti, Serish (2017-12-09). "After years of neglect, Charkaman set to regain glory". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. Retrieved 2019-11-12.
- ↑ Bilgrami 1927, p. 10-12.
- ↑ Nanisetti, Serish (2018-10-11). "Archaeology Dept. turns its focus on Khairatabad Masjid". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. Retrieved 2019-11-12.
- ↑ Khalidi 2009, p. 52.