కున్ లున్ పర్వతాలు

కున్ లున్ పర్వతాలు
కున్ లున్ పర్వతాలు
	సరళీకృత (పైన), సాంప్రదాయ (క్రింద) చైనీస్ అక్షరాలలో "కున్‌లున్"
Chinese name
Simplified Chinese	昆仑山
Traditional Chinese	崑崙山
Postal	Kwenlun Mountains
Hanyu Pinyin
Transcriptions
Standard Mandarin
Hanyu Pinyin	Kūnlún Shān
Wade–Giles	K'un1-lun2 Shan1
IPA	[kʰún.lǔn ʂán]
Yue: Cantonese
Jyutping	kwan1 leon4 saan1
IPA	మూస:IPAc-yue
Tibetan name
Tibetan	ཁུ་ནུ་རི་རྒྱུད
Wylie
Transcriptions
Wylie	khu nu ri rgyud
Tibetan Pinyin	Kunu Ri'gyü
Mongolian name
Mongolian Cyrillic	Хөндлөн Уул
SASM/GNC
Transcriptions
SASM/GNC	Khöndlön Uul
Uyghur name
Uyghur	قۇرۇم تاغ تىزمىسى‎
Latin Yëziqi
Transcriptions
Latin Yëziqi	Qurum Tagh Tizmisi
Uyghur IPA	[qʰʊˈɾʊm tʰaʁ tʰɨzmɨˈsɨ]
Kyrgyz name
Kyrgyz	قۇن-لۇن توو; Кунь-Лунь Тоо; Kun-Lun Too; [ˌkʰʊnˈɫʊn tʰɔː]

కున్‌లున్ పర్వతాలు
కున్‌లున్ పర్వతాలు
	టిబెట్–షింజియాంగ్ రహదారి నుండి కనిపించే పశ్చిమ కున్‌లున్ షాన్ దృశ్యం
Highest point
Peak	లియుషి షాన్
Elevation	7,167 m (23,514 ft)
Geography
Country	చైనా
Region(s)	షింజియాంగ్, చింగ్‌హై, టిబెట్
Range coordinates	36°N 84°E / 36°N 84°E
Borders on	గోబీ ఎడారి

కున్‌లున్ పర్వతాలు^[a] ఆసియాలోని అత్యంత పొడవైన పర్వత శ్రేణులలో ఒకటి. ఇవి 3000 కిలోమీటర్ల కంటే ఎక్కువ దూరం వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి. విస్తృత నిర్వచనం ప్రకారం, ఈ పర్వత శ్రేణి టిబెటన్ పీఠభూమికి ఉత్తర అంచుగా, టారిమ్ బేసిన్ కు దక్షిణంగా విస్తరించి ఉంది. పశ్చిమ చైనాలో ఉన్న కున్‌లున్ పర్వతాలను చైనాలో "పర్వతాల పితామహుడు" అని పిలుస్తారు.^[1]^[2]

కున్‌లున్ పర్వతాల ఖచ్చితమైన నిర్వచనం కాలానుగుణంగా మారుతూ వచ్చింది. పాత వనరులలో కున్‌లున్ అనే పేరు చైనా మధ్యభాగం గుండా విస్తరించిన పర్వత మండలాన్ని సూచించేది.^[3] అంటే, అల్టిన్ టాగ్ తో పాటు చిలియన్ పర్వతాలు, చిన్ పర్వతాలు కూడా ఇందులో భాగంగా పరిగణించబడేవి.

ఇటీవలి వనరుల ప్రకారం,^[4] కున్‌లున్ పర్వత శ్రేణి టారిమ్ బేసిన్ దక్షిణ అంచులో ఎక్కువ భాగాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. అనంతరం ఇది అల్టిన్ టాగ్‌కు దక్షిణంగా తూర్పు దిశగా కొనసాగుతుంది.

సిమా చియన్ తన గ్రాండ్ హిస్టోరియన్ చరిత్ర రికార్డులు (Records of the Grand Historian, స్క్రోల్ 123)లో, హాన్ వూ చక్రవర్తి పసుపు నది మూలాన్ని కనుగొనడానికి మనుషులను పంపాడని, ఆ నది ఉద్భవించే ప్రాంతంలోని పర్వతాలకు కున్‌లున్ అనే పేరు ఇచ్చినట్లు పేర్కొన్నాడు. ఈ పేరు చైనాకు చెందిన ప్రాచీన గ్రంథం పర్వతాలు, సముద్రాల గ్రంథం లోని అర్ధ-పౌరాణిక ప్రదేశం నుండి ఉద్భవించినట్లు భావిస్తారు.

విస్తృతి

తజికిస్తాన్ లోని పామీర్‌ల నుండి ప్రారంభమై, కున్‌లున్ పర్వతాలు తూర్పు దిశగా దక్షిణ షింజియాంగ్ గుండా చింగ్‌హై ప్రావిన్స్ వరకు విస్తరించాయి.^[5]

ఈ పర్వత శ్రేణి టక్లమకాన్ ఎడారి ఉన్న టారిమ్ బేసిన్ దక్షిణ అంచు వెంట, అలాగే గోబీ ఎడారి సమీపంలో విస్తరించి ఉంటుంది.

ఈ పర్వత శ్రేణి నుండి అనేక ముఖ్యమైన నదులు ఉద్భవిస్తాయి. వాటిలో కారాకాష్ నది ("నల్ల జేడ్ నది"), యురుంగ్‌కాష్ నది ("తెల్ల జేడ్ నది") ముఖ్యమైనవి. ఈ నదులు ఖోతాన్ ఒయాసిస్ గుండా ప్రవహించి టక్లమకాన్ ఎడారిలోకి చేరుతాయి.

కున్‌లున్ పర్వతాలకు దక్షిణంగా చాంగ్‌టాంగ్ అనే జనసాంద్రత తక్కువ ప్రాంతం ఉంది. ఇది టిబెటన్ పీఠభూమిలో భాగంగా ఉంటుంది.

అల్టిన్-టాగ్ లేదా ఆల్టున్ పర్వత శ్రేణి కున్‌లున్ పర్వతాల ప్రధాన ఉత్తర శ్రేణులలో ఒకటి. దీని ఈశాన్య విస్తరణ అయిన చిలియన్ షాన్ కున్‌లున్ యొక్క మరో ముఖ్య ఉత్తర శ్రేణి. దక్షిణ దిశలో దీని ప్రధాన విస్తరణ మిన్ షాన్ పర్వత శ్రేణి.

బయాన్ హర్ పర్వతాలు కున్‌లున్ పర్వతాల దక్షిణ శాఖగా ఉన్నాయి. ఇవి చైనాలోని రెండు అతిపెద్ద నదులైన యాంగ్జీ నది, పసుపు నదిల పరీవాహక ప్రాంతాల మధ్య జలవిభాజకాన్ని ఏర్పరుస్తాయి.

కున్‌లున్ పర్వతాలలో అత్యంత ఎత్తైన శిఖరం లియుషి షాన్ లేదా కున్‌లున్ దేవతా శిఖరం. ఇది పశ్చిమ కున్‌లున్ పర్వతాలలోని కెరియా కౌంటీ ప్రాంతంలో ఉంది. దీని ఎత్తు 7,167 మీటర్లు.

కొంతమంది పరిశోధకుల అభిప్రాయం ప్రకారం,^[b] కున్‌లున్ పర్వత శ్రేణి వాయవ్య దిశగా కోంగూర్ టాగ్ (7,649 మీ.), ప్రసిద్ధ ముజ్‌టాగ్ ఆటా (7,546 మీ.) వరకు విస్తరించి ఉంటుంది.^{[citation needed]}

అయితే ఈ పర్వతాలు భౌగోళికంగా పామీర్ పర్వత సమూహం (ప్రాచీన ఇమియోన్ పర్వతం)తో మరింత సన్నిహిత సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి.

కున్‌లున్ పర్వతాల మధ్యభాగంలో ఆర్కా టాగ్ ఉంది. దీని అత్యున్నత శిఖరాలు:

ఉలూఘ్ ముజ్‌టాగ్ – 6,973 మీటర్లు
బుకాడాబాన్ ఫెంగ్ – 6,860 మీటర్లు

తూర్పు కున్‌లున్ పర్వతాలలోని ప్రధాన శిఖరాలు:

యుజు శిఖరం – 6,224 మీటర్లు
అమ్నే మాచిన్ (డ్రాడులుంగ్‌షోంగ్ అని కూడా పిలుస్తారు) – 6,282 మీటర్లు

అమ్నే మాచిన్ కున్‌లున్ పర్వతాల తూర్పు భాగంలోని ప్రధాన శిఖరంగా పరిగణించబడుతుంది. అందువల్ల దీనిని కున్‌లున్ పర్వతాల తూర్పు అంచుగా భావిస్తారు.

ఈ పర్వత శ్రేణి సిమ్మేరియన్ ఫలకం ఉత్తర అంచుల వద్ద ఏర్పడింది. ఉత్తర ట్రయాసిక్ యుగంలో ఈ ఫలకం సైబీరియాతో ఢీకొనడంతో పాలియో-టెథిస్ మహాసముద్రం మూసుకుపోయింది. ఈ భౌగోళిక సంఘటన ఫలితంగానే కున్‌లున్ పర్వతాల రూపకల్పన జరిగింది.

ఈ పర్వత శ్రేణిలో రహదారులు చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి. మొత్తం 3,000 కి.మీ. పొడవునా కేవలం రెండు ప్రధాన రహదారులు మాత్రమే దీనిని దాటుతాయి.

పశ్చిమ భాగంలో చైనా జాతీయ రహదారి 219 షింజియాంగ్‌లోని యెచెంగ్ నుండి టిబెట్‌లోని లాత్సే వరకు ప్రయాణించే మార్గంలో ఈ పర్వత శ్రేణిని దాటుతుంది.

తూర్పు భాగంలో చైనా జాతీయ రహదారి 109 లాసా, గోల్ముడ్ నగరాల మధ్య కున్‌లున్ పర్వతాలను దాటుతుంది.

కున్‌లున్ అగ్నిపర్వత సమూహం

70కు పైగా అగ్నిపర్వత శంకువులు కలిసి కున్‌లున్ అగ్నిపర్వత సమూహాన్ని ఏర్పరుస్తాయి. ఇవి సంపూర్ణ అగ్నిపర్వత పర్వతాలు కాకుండా అగ్నిపర్వత శంకువులు మాత్రమే. అందువల్ల ప్రపంచ అగ్నిపర్వత పర్వతాల జాబితాలో వీటిని సాధారణంగా చేర్చరు.

అయితే ఈ సమూహంలోని అత్యున్నత శిఖరం సముద్ర మట్టానికి 5,808 metres (19,055 ft) ఎత్తులో ఉంది (35°30′N 80°12′E / 35.5°N 80.2°E / 35.5; 80.2).

వీటిని అగ్నిపర్వత పర్వతాలుగా పరిగణిస్తే, అవి ఆసియా, చైనాలోని అత్యంత ఎత్తైన అగ్నిపర్వతాలుగా, అలాగే తూర్పు అర్ధగోళంలో కిలిమంజారో పర్వతం తరువాత రెండవ అత్యంత ఎత్తైన అగ్నిపర్వతంగా నిలుస్తాయి. అలాగే ఎత్తు ఆధారంగా నిర్ణయించే Volcanic Seven Summits జాబితాలో కూడా చోటు సంపాదిస్తాయి.

(అయితే ప్రస్తుతం ఆసియాలో అత్యంత ఎత్తైన అగ్నిపర్వతంగా దమావాండ్ పర్వతంనే గుర్తిస్తారు; కున్‌లున్ అగ్నిపర్వత శంకువులను కాదు.)

ఈ అగ్నిపర్వత సమూహంలో నమోదైన చివరి విస్ఫోటనం 1951 మే 27న సంభవించింది.^[6]

పురాణాల్లో

పౌరాణిక, ఆధ్యాత్మిక పర్వతాలు చైనా నాగరికతలో ఎంతో పురాతనమైన సంప్రదాయంలో భాగంగా ఉన్నాయి. కున్‌లున్ అనేది మొదట ఒక పౌరాణిక పర్వతానికి చెందిన పేరు. ఇది టావోయిస్టు స్వర్గధామంగా భావించబడింది.

కున్‌లున్ అనేది పసుపు నది మూలానికి సమీపంలో ఉన్న అర్ధ-పౌరాణిక ప్రాంతంగా వర్ణించబడింది.^[7]

యుద్ధరాజ్యాల కాలం (క్రీ.పూ. 475–221) నాటికి కున్‌లున్ పర్వతాల భావన చైనా ఆలోచనా విధానంలో ప్రవేశించింది. అనంతరం అది చైనా సంస్కృతిలో అంతర్భాగంగా మారింది.^[8]

పర్వతాలు, సముద్రాల గ్రంథం (Book of Mountains and Seas)లో కున్‌లున్ పర్వతాల గురించి ఇలా పేర్కొనబడింది:

崑崙之丘，是實惟帝下之都，神陸吾司之。

దీని అర్థం:

‘‘కున్‌లున్ కొండ చక్రవర్తి యొక్క రాజధాని; దానిని భూదేవుడు లూవూ పరిరక్షిస్తాడు.’’

చరిత్రకారుడు గు జియేగాంగ్ తూర్పు, పశ్చిమ ప్రాంతాల ఆధారంగా చైనీయ పురాణ వ్యవస్థను కున్‌లున్ వ్యవస్థ, పెంగ్‌లై వ్యవస్థగా విభజించాడు.

ఆయన అభిప్రాయం ప్రకారం కున్‌లున్ పురాణం:

‘‘పశ్చిమంలోని ఎత్తైన పీఠభూముల్లో ఆవిర్భవించింది. దాని అద్భుతమైన, మాయాజాలభరితమైన కథలు తూర్పు వైపుకు వ్యాపించాయి. అనంతరం అవి విశాలమైన, అంతులేని సముద్రాల భావనతో కలిశాయి. ఈ సహజ పరిస్థితుల సమ్మేళనం యాన్, వూ, చీ, యుయే తీరప్రాంతాల్లో పెంగ్‌లై పురాణ వ్యవస్థ ఏర్పడటానికి దోహదపడింది.’’^[9]

పురాణాల ప్రకారం, కున్‌లున్ పర్వతం చైనా జాతి యొక్క జన్మస్థలం, పూర్వీకుల నివాసస్థలం. అలాగే ఇది స్వర్గం, భూమి యొక్క కేంద్రంగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ పర్వతం ఆకాశాన్ని తాకేంత ఎత్తుగా ఉండి, స్వర్గానికి చేరుకునే మెట్ల మార్గంగా భావించబడింది.

"కున్‌లున్ పురాణ వ్యవస్థ"లో కున్‌లున్ పర్వతం ఒక ప్రతీకాత్మక ప్రదేశంగా నిలుస్తుంది. ఈ వ్యవస్థలో ప్రధానంగా పసుపు చక్రవర్తి , పశ్చిమ రాణి తల్లి (షీ వాంగ్ ము) వంటి పురాణ పాత్రల కథలు కేంద్రీకృతమై ఉంటాయి.

కువాఫు సూర్యుడిని వెంటాడిన కథ, గోంగ్‌గోంగ్ కోపంతో బుజౌ పర్వతాన్ని ఢీకొట్టిన కథ, చాంగ్‌ఈ చంద్రుడికి ఎగిరిపోయిన కథ వంటి అనేక ప్రసిద్ధ చైనీయ పురాణ గాథలు కున్‌లున్ పురాణ సంప్రదాయంలోనే ఉద్భవించాయి.

మావో దున్ ఇలా పేర్కొన్నాడు:

"ఆదిమ మానవులు దేవతలు ఒక సమూహంగా నివసిస్తారని ఊహించారు. దేవతలు అత్యంత ఎత్తైన పర్వతాలపై నివసిస్తారని కూడా వారు నమ్మారు. అందువల్ల వారి ప్రాంతంలోని అత్యంత ఎత్తైన పర్వతం పురాణాల్లో దేవతల నివాసంగా మారింది. ఈ విధమైన ఆధ్యాత్మిక భావనల ఫలితంగానే కున్‌లున్ పురాణం ఏర్పడింది. చైనీయ పురాణాలలో కున్‌లున్‌కు ఉన్న స్థానం ఇతర నాగరికతలలోని దివ్య పర్వతాలకు సమానమైనది."

పురాణ కథనాల ప్రకారం, జౌ రాజవంశంకు చెందిన ము రాజు (క్రీ.పూ. 976–922) ఈ స్వర్గధామాన్ని సందర్శించిన తొలి మానవుడు. అక్కడ అతను పసుపు చక్రవర్తి యొక్క జేడ్ రాజభవనాన్ని (Jade Palace) దర్శించాడని చెబుతారు. పసుపు చక్రవర్తిని చైనీయ సంస్కృతికి పౌరాణిక మూలపురుషుడిగా భావిస్తారు.

అక్కడే అతను షీ వాంగ్ ము (పశ్చిమ రాణి తల్లి)ను కూడా కలిశాడని పురాణాలు చెబుతాయి. ఆమె నివాసం కూడా ఈ పర్వతాలలోనే ఉందని నమ్మకం. ఆమెను కేంద్రంగా చేసుకుని ఒక సాంప్రదాయిక మతారాధన అభివృద్ధి చెందింది. ఈ ఆరాధన హాన్ రాజవంశం కాలంలో అత్యున్నత స్థాయికి చేరుకుంది.

ఇవి కూడా చూడండి

చైనాలోని పవిత్ర పర్వతాలు

గమనికలు

↑
- సరళీకరించిన చైనీస్: 昆仑山; సంప్రదాయ చైనీస్: 崑崙山; పిన్యిన్: Kūnlún Shān, pronounced [kʰwə́nlwə̌n ʂán]
- Standard Tibetan: ཁུ་ནུ་རི་རྒྱུད, romanized: khu nu ri rgyud
- Mongolian: Хөндлөн Уул, romanized: Khöndlön Uul, pronounced [ˈxɵnt͡ɬəɴ ʊːɮ]
- Uyghur: قۇرۇم تاغ تىزمىسى, romanized: Qurum Tagh Tizmisi, pronounced [qʰʊˈɾʊm tʰaʁ tʰɨzmɨˈsɨ]
- Kyrgyz: قۇن-لۇن توو, romanized: Kun-Lun Too, pronounced [ˌkʰʊnˈɫʊn tʰɔː]
↑ ఈ అభిప్రాయానికి సంబంధించి మూలాలు స్పష్టంగా ఇవ్వబడలేదు.

మూలాలు

↑ "Kunlun Mountains". ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: April 1, 2024.
↑ "Kunlun Mountain Range – A Forever Legend" (PDF). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: April 1, 2024.
↑ Richard, L. (1908). Comprehensive Geography of the Chinese Empire. OCLC 2281016.
↑ National Geographic Atlas of China, 2008
↑ "Kunlun Mountains". Encyclopædia Britannica. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2009-11-19.
↑ "Kunlun Volcanic Group". Global Volcanism Program. Smithsonian Institution. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2014-03-15.
↑ 贾海建. 神怪小说与山岳信仰关系研究《中央民族大学》 2011 年博士论文. the original నుండి 2023-01-15 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-03-06.
↑ Peng, Peng (1 October 2021). "Decentralizing the origin of civilization: Early archaeological efforts in China". History of Humanities. 6 (2): 515–548. doi:10.1086/715935. ISSN 2379-3163. S2CID 244133983.
↑ 许洋洋. 中国神话的地域文化透视.

మరింత సమాచారం కోసం

Munro-Hay, Stuart. Aksum. Edinburgh: University Press, 1991. ISBN 0-7486-0106-6.

బాహ్య లింకులు

Kropotkin, Peter Alexeivitch; Bealby, John Thomas (1911). "Kuen-lun" . ఎన్‌సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా (in ఇంగ్లీష్). Vol. 15 (11th ed.). pp. 938–941.

[1] 
సరళీకరించిన చైనీస్: 昆仑山; సంప్రదాయ చైనీస్: 崑崙山; పిన్యిన్: Kūnlún Shān, pronounced [kʰwə́nlwə̌n ʂán]
Standard Tibetan: ཁུ་ནུ་རི་རྒྱུད, romanized: khu nu ri rgyud
Mongolian: Хөндлөн Уул, romanized: Khöndlön Uul, pronounced [ˈxɵnt͡ɬəɴ ʊːɮ]
Uyghur: قۇرۇم تاغ تىزمىسى, romanized: Qurum Tagh Tizmisi, pronounced [qʰʊˈɾʊm tʰaʁ tʰɨzmɨˈsɨ]
Kyrgyz: قۇن-لۇن توو, romanized: Kun-Lun Too, pronounced [ˌkʰʊnˈɫʊn tʰɔː]

[mw6A] సరళీకరించిన చైనీస్: 昆仑山; సంప్రదాయ చైనీస్: 崑崙山; పిన్యిన్: Kūnlún Shān, pronounced [kʰwə́nlwə̌n ʂán]

[mw_Q] Standard Tibetan: ཁུ་ནུ་རི་རྒྱུད, romanized: khu nu ri rgyud

[mwAQU] Mongolian: Хөндлөн Уул, romanized: Khöndlön Uul, pronounced [ˈxɵnt͡ɬəɴ ʊːɮ]

[mwARU] Uyghur: قۇرۇم تاغ تىزمىسى, romanized: Qurum Tagh Tizmisi, pronounced [qʰʊˈɾʊm tʰaʁ tʰɨzmɨˈsɨ]

[mwASY] Kyrgyz: قۇن-لۇن توو, romanized: Kun-Lun Too, pronounced [ˌkʰʊnˈɫʊn tʰɔː]

[7] ఈ అభిప్రాయానికి సంబంధించి మూలాలు స్పష్టంగా ఇవ్వబడలేదు.

[2] "Kunlun Mountains". ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: April 1, 2024.

[3] "Kunlun Mountain Range – A Forever Legend" (PDF). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: April 1, 2024.

[4] Richard, L. (1908). Comprehensive Geography of the Chinese Empire. OCLC 2281016.

[5] National Geographic Atlas of China, 2008

[6] "Kunlun Mountains". Encyclopædia Britannica. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2009-11-19.

[8] "Kunlun Volcanic Group". Global Volcanism Program. Smithsonian Institution. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2014-03-15.

[9] 贾海建. 神怪小说与山岳信仰关系研究《中央民族大学》 2011 年博士论文. the original నుండి 2023-01-15 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-03-06.

[10] Peng, Peng (1 October 2021). "Decentralizing the origin of civilization: Early archaeological efforts in China". History of Humanities. 6 (2): 515–548. doi:10.1086/715935. ISSN 2379-3163. S2CID 244133983.

[11] 许洋洋. 中国神话的地域文化透视.

[a]

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[b]

[6]

[7]

[8]

[9]