కృష్ణరావు సాబ్లే
షాహిర్ సాబుల్ (3 సెప్టెంబర్ 1923 - 20 మార్చి 2015) గా ప్రసిద్ధి చెందిన కృష్ణరావు గణపత్రావ్ సాబుల్ , భారతదేశంలోని మహారాష్ట్రకు చెందిన మరాఠీ భాషా జానపద కళాకారుడు. అతను ఒక నిష్ణాతుడైన గాయకుడు, నాటక రచయిత, ప్రదర్శకుడు, జానపద నాటక (లోకనాట్య) నిర్మాత & దర్శకుడు. కళా రంగంలో ఆయన చేసిన కృషికి గాను 1998లో భారతదేశపు నాల్గవ అత్యున్నత పౌర గౌరవం అయిన పద్మశ్రీని అందుకున్నారు .[1][2]
ప్రారంభ జీవితం
[మార్చు]షాహిర్ సాబ్లే 1923లో సతారా జిల్లాలోని వై తాలూకాలోని పసర్ని అనే చిన్న గ్రామంలో గణపత్రావ్ సాబ్లేకు జన్మించాడు. అతను బాల్యంలోనే వేణువు వాయించడం నేర్చుకున్నాడు. పసర్నిలో ప్రాథమిక విద్య పూర్తి చేసిన తర్వాత, అతను జల్గావ్‌లోని అమల్నేర్‌లోని తన మామ ఇంటికి వెళ్లాడు , అక్కడ అతను 7వ తరగతి వరకు చదువుకున్నాడు, త్వరలోనే పాఠశాలను విడిచిపెట్టాడు. అమల్నేర్‌లో, అతను సానే గురూజీకి దగ్గరగా ఉన్నాడు, స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో సానే గురూజీతో సమయం గడిపాడు. తన షాహిరితో, అతను పోరాటానికి తోడ్పడటం ప్రారంభించాడు. ఆ సమయంలో అతను "జాగృతి షాహిర్ మండల్"ను కూడా ప్రారంభించాడు .[3]
ప్రసిద్ధ రచనలు
[మార్చు]- మహారాష్ట్రచి లోకధారా (మహారాష్ట్ర జానపద నృత్యాలు-మహారాష్ట్రచి లోకధార) మహారాష్ట్రలోని అన్ని స్థానిక నృత్య రూపాలను ప్రదర్శిస్తూ షాహిర్ సాబ్లే ఏర్పాటు చేసిన ప్రఖ్యాత బృందంగా భారతదేశం అంతటా ప్రదర్శించబడింది.[4] లావణి, బాల్యాన్రుత్త్య, కోలిన్రుత్త్య (ప్రాచీన), గోంధలిన్రుత్త్య-మంగ్లగౌర్, వఘ్యామురళి, వాసుదేవ్, ధంగర్ మొదలైన జానపద సంప్రదాయాలకు ఆయన పునర్జన్మ ఇచ్చాడు.[5]
ప్రముఖ పాటలు
[మార్చు]- జై జై మహారాష్ట్ర మాఝా
- వించు చావ్లా
- ఆది గనాలా రాణి ఆన్ నా
- కృష్ణుడు కన్హానా?
- అట్షే ఖిడ్క్యా నవ్షే దారా
- హే పావ్లే దేవ్ మాఝా మల్హారీ
- జెజురిచియా ఖండేరాయా
- నవ్రా నాకో గా బాయి
- జున్ వజంత్రిలో నడపండి
- సహ్యాద్రిచా సిన్హా గర్జాతో
- వేద్ లగాలే
- యా గో దండ్యవర్ణా బోల్తోయ్
- మల్హారవారి
- యా విధుచా గజర్ హరినామాచా
ప్రముఖ నాటకాలు
[మార్చు]కుటుంబం
[మార్చు]షాహిర్ సాబ్లే యొక్క ప్రముఖ కుటుంబ సభ్యులు -
- భానుమతి సాబుల్ (భార్య) - షాహిర్ సాబుల్ మొదటి భార్య, కవయిత్రి. అతని ప్రసిద్ధ పాటలలో చాలా వరకు ఆమె రాశారు.
- దేవదత్త సబ్లే (కుమారుడు) - మరాఠీ సంగీత స్వరకర్త.
- శివదర్శన్ సాబుల్ (మనవడు) - చిత్ర దర్శకుడు, నిర్మాత.
- చారుశీల వచాని [8] (కుమార్తె) - మరాఠీ నటి
- అజిత్ వచాని (అల్లుడు) - చారుశీల సేబుల్ భర్త, ప్రముఖ భారతీయ చలనచిత్ర, టెలివిజన్ నటుడు.
- యోహానా వచని (మనవరాలు) - నటి, నర్తకి.
- త్రిషాలా వచాని (మన కూతురు)
- వసుంధర సాబ్లే (కుమార్తె) - మరాఠీ రచయిత్రి.
- ఓంకార్ మంగేష్ దత్ (మనవడు) - మరాఠీ స్క్రీన్ రైటర్.
- యుగేష్ ఓంకార్ (మనవరాలు) - కాస్ట్యూమ్ డిజైనర్.
- యశోధర షిండే (కుమార్తె)
- కేదార్ షిండే [9] (మనవడు) - ప్రసిద్ధ చిత్ర దర్శకుడు, రచయిత.
- సనా కేదార్ షిండే (ముని మనవరాలు) - మరాఠీ నటి.
- కేదార్ షిండే [9] (మనవడు) - ప్రసిద్ధ చిత్ర దర్శకుడు, రచయిత.
- దేవదత్త సబ్లే (కుమారుడు) - మరాఠీ సంగీత స్వరకర్త.
- రాధాబాయి సేబుల్ - షాహిర్ సాబ్లే రెండవ భార్య.
అవార్డులు, గుర్తింపు
[మార్చు]
- 1984: సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు [10]
- 1988: షాహిర్ అమర్ షేక్ పురస్కారం
- 1990: అధ్యక్షుడు, 70వ అఖిల భారతీయ మరాఠీ నాట్య సమ్మేళన్, ముంబై
- 1990: అధ్యక్షుడు, అఖిల భారతీయ మరాఠీ షాహిర్ పరిషత్, ముంబై [11]
- 1990: మహారాష్ట్ర గౌరవ్ పురస్కార్
- 1994: సంత్ నామ్‌దేవ్ పురస్కార్
- 1997: సతారా భూషణ్ పురస్కార్
- 1997: షాహిర్ పత్తే బాపురావ్ పురస్కార్
- 1997: మహారాష్ట్ర రాజ్య గౌరవ్ పురస్కార్
- 1998: కళా రంగంలో ఆయన చేసిన కృషికి పద్మశ్రీ (భారతదేశంలో నాల్గవ అత్యున్నత పౌర గౌరవం).[12]
- 2001: మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నుండి ఉత్తమ గాయని అవార్డు
- 2002: పి. సావ్లారామ్ పురస్కార్
- 2002: షాహిర్ ఫరండే పురస్కారం
- 2005: మహారాష్ట్ర టైమ్స్ ద్వారా మహారాష్ట్ర భూషణ్ అవార్డు
- 2006: మహారాష్ట్ర రత్న పురస్కారం
- 2010: జీ చిత్ర గౌరవ్ జీవిత సాఫల్య పురస్కారం
- 2012: లోక్‌షాహిర్ విట్టల్ ఉమాప్ మృద్గంధ్ లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు [13]
మరణం
[మార్చు]అతను 20 మార్చి 2015 న 91 సంవత్సరాల వయసులో ముంబై తన నివాసంలో మరణించాడు.[5][14]
వారసత్వం
[మార్చు]- జై జై మహారాష్ట్ర మఝా, మొదట షాహిర్ సాబుల్ పాడినది, దీనిని మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వ అధికారిక కార్యక్రమాలలో విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తున్నారు, ప్లే చేస్తారు. దీనిని 2023లో మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర అధికారిక పాటగా ప్రకటించారు.
- మహారాష్ట్రచి లోకధారను తర్వాత అతని మనవడు కేదార్ షిండే టీవీ ఫార్మాట్‌లోకి మార్చాడు. ఈ కార్యక్రమం జీ మరాఠీలో ప్రసారం అయింది.
- ఆయన స్వరపరిచిన అనేక పాటలను ( జై జై మహారాష్ట్ర మాఝా, అరే కృష్ణ అరే కన్హా, మల్హరవారీతో సహా) తరువాత అనేక మంది సమకాలీన కళాకారులు మరాఠీ చిత్రాలకు అనుగుణంగా మార్చారు.
- అతని జీవితం, కాలాల ఆధారంగా "మహారాష్ట్ర షాహిర్" అనే జీవిత చరిత్ర చిత్రం 28 ఏప్రిల్ 2023న విడుదలైంది. దీనిని ఆయన మనవడు, ప్రముఖ చిత్ర దర్శకుడు కేదార్ షిండే దర్శకత్వం వహించారు. షాహిర్ సాబుల్ పాత్రను అంకుష్ చౌదరి పోషించారు. ఈ చిత్రంలో ఆయన ముని మనవరాలు సనా కేదార్ షిండే భానుమతి సాబుల్ పాత్రలో నటించింది.
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "The Economic Viability of Theatre (presented at Ekjute Festival's Theatre Seminar – April 2006)". theatreforum.in. India Theatre Forum. Archived from the original on 6 June 2014. Retrieved 4 June 2014.
- ↑ "Bard of Maharashtra Shahir Krishnarao Sable passes away". Business Standard. Press Trust of India. 20 March 2015. Retrieved 21 March 2015.
- ↑ "Shahir Sable – A patriotic artiste who made an invaluable contribution to freedom and United Maharashtra struggle and a Bard who nurtured Maharashtra's culture through it's [sic] folk art". www.manase.org. Archived from the original on 2 June 2014. Retrieved 1 June 2014.
- ↑ "Trupti Sahasrabuddhe – World in Motion". worldinmotiondance.com. World in Motion LLC. Archived from the original on 6 జూన్ 2014. Retrieved 4 June 2014.
- 1 2 "महाराष्ट्राचा आवाज हरपला, शाहीर साबळे यांचे मुंबईत निधन" [Maharashtra voice RIP, Shahir Sable died in Mumbai]. loksatta.com (in మరాఠీ). 20 March 2015.
- ↑ "Herbariums golden oldie 'Andhala Daltay'". afternoondc.in. Afternoon Despatch & Courier Mumbai India. Archived from the original on 2 June 2014. Retrieved 1 June 2014.
- ↑ "ANDHALA DALTAY". mumbaitheatreguide.com. Retrieved 4 June 2014.
- ↑ "All about Charushila Sable – biography, filmography, photos". Gomolo.com. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 1 June 2014.
- ↑ "Interview With Kedar Shinde". MumbaiTheatreGuide.com. Retrieved 1 June 2014.
- ↑ "Sangeet Natak Akademi Puraskar (Akademi Awards)". sangeetnatak.gov.in. Sangeet Natak Akademi. Archived from the original on 30 May 2015. Retrieved 4 June 2014.
- ↑ "Films to archive theatre artistes' work". sakaaltimes.com. Archived from the original on 7 June 2014. Retrieved 4 June 2014.
- ↑ "Padma Awards" (PDF). Ministry of Home Affairs, Government of India. 2015. Archived from the original (PDF) on 15 October 2015. Retrieved 21 July 2015.
- ↑ "Awards".
- ↑ Nandgaonkar, Satish (21 March 2015). "Folk singer Shahir Sable passes away". The Hindu.