కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టరాయ్

కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టరాయి
కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టరాయి
कृष्णप्रसाद भट्टराई
	భట్టరాయి c. 1990
నేపాల్ ప్రధాన మంత్రి
	In office; 31 మే 1999 – 22 మార్చి 2000
చక్రవర్తి	బిరేంద్ర
అంతకు ముందు వారు	గిరిజా ప్రసాద్ కొయిరాలా
తరువాత వారు	గిరిజా ప్రసాద్ కొయిరాలా
	తాత్కాలిక; 19 ఏప్రిల్ 1990 – 26 మే 1991
చక్రవర్తి	బిరేంద్ర
అంతకు ముందు వారు	లోకేంద్ర బహదూర్ చంద్
తరువాత వారు	గిరిజా ప్రసాద్ కొయిరాలా
ప్రతినిధుల సభ సభ్యుడు
	In office; 28 ఏప్రిల్ 2006 – 16 జనవరి 2008
అంతకు ముందు వారు	తానే (2002)
తరువాత వారు	కరీమా బేగం (సంఘ రాజ్యాంగ సభ సభ్యురాలు)
నియోజకవర్గం	పర్సా 1
	In office; 23 జూన్ 1999 – 22 మే 2002
అంతకు ముందు వారు	రాజీవ్ పరాజులి
తరువాత వారు	తానే (2006)
నియోజకవర్గం	పర్సా 1
నేపాలి కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడు
	In office; 12 ఫిబ్రవరి 1976 – 11 మే 1996
అంతకు ముందు వారు	బి. పి. కొయిరాలా
తరువాత వారు	గిరిజా ప్రసాద్ కొయిరాలా
ప్రతినిధుల సభ మొదటి సభాపతి
	In office; 3 జూలై 1959 – 15 డిసెంబర్ 1960
చక్రవర్తి	బిరేంద్ర
Deputy	మహేంద్ర నారాయణ నిధి
అంతకు ముందు వారు	పదవి స్థాపించబడింది
తరువాత వారు	దమన్ నాథ్ ధుంగానా (1991)
వ్యక్తిగత వివరాలు
జననం	1924 డిసెంబరు 13; వారణాసి, బ్రిటిష్ రాజ్
మరణం	2011 మార్చి 4 (వయసు: 86); గోదావరి, లలిత్‌పూర్, నేపాల్
రాజకీయ పార్టీ	నేపాలి కాంగ్రెస్
తల్లిదండ్రులు	సంకట ప్రసాద్ భట్టరాయి (తండ్రి); లలితా దేవి భట్టరాయి (తల్లి)
నైపుణ్యం	రాజకీయ నాయకుడు, నవలా రచయిత, పాత్రికేయుడు
పురస్కారాలు	నేపాల్ రత్న (2021)
మారుపేరు	सन्त नेता, किशुनजी transl. సంత నాయకుడు, కిశున్జీ

కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టరాయి (Nepali: कृष्णप्रसाद भट्टराई; 1924 డిసెంబరు 13 – 2011 మార్చి 4), నేపాల్ కు చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. అతను స్థానిక ప్రజల్లో కిశున్జీ గా సుపరిచితుడు. అతను పాత్రికేయుడు, నవలా రచయిత, నేపాలి కాంగ్రెస్ పార్టీ స్థాపక నాయకుల్లో ఒకడు. నేపాల్ దేశాన్ని సంపూర్ణ రాజ్యాధికారం నుండి ప్రజాస్వామ్యం వైపు మార్చడంలో ప్రధాన పాత్ర పోషించిన నాయకుల్లో ఆయన ఒకడు.

భట్టరాయి 1990 ఏప్రిల్‌లో జరిగిన ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమం అయిన జన ఆందోళన్ అనంతరం నేపాల్ ప్రధాన మంత్రిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు.

భట్టరాయి రెండు సార్లు నేపాల్ ప్రధానమంత్రిగా సేవలందించాడు. మొదటగా 1990 ఏప్రిల్ 19 నుండి 1991 మే 26 వరకు తాత్కాలిక ప్రభుత్వానికి నాయకత్వం వహించారు. తరువాత 1999 మే 31 నుండి 2000 మార్చి 22 వరకు ఎన్నికైన ప్రధానమంత్రిగా పనిచేశాడు.^{[మూలాలు అవసరం]}

భట్టరాయి 1976 ఫిబ్రవరి 12 నుండి 1996 మే 11 వరకు 20 సంవత్సరాలకు పైగా నేపాలి కాంగ్రెస్ పార్టీ కార్యనిర్వాహక అధ్యక్షుడిగా పనిచేశాడు. 1992 జనవరి 17న అధికారికంగా పార్టీ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యాడు.^[1]

నేపాల్‌లో ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమం ప్రారంభం నుంచే ఆయన అందులో పాల్గొన్నారు. ఆయన తాత్కాలిక ప్రధానమంత్రిగా ఉన్న సమయంలోనే 1990లో నేపాల్ రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చింది. అలాగే 1990లో జరిగిన పార్లమెంటరీ ఎన్నికలను విజయవంతంగా నిర్వహించడంలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించాడు, ఇది నేపాల్ రాజకీయ చరిత్రలో ఒక ముఖ్య ఘట్టంగా గుర్తించబడింది.^{[మూలాలు అవసరం]}

ప్రారంభ జీవితం, వృత్తి

యువకుడిగా ఉన్న సమయంలో భట్టరాయి ఒక పాత్రికేయుడుగా పనిచేశాడు. ఆయన సోవియట్ యూనియన్కు చెందిన కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ప్రధాన కార్యదర్శి నికితా ఖ్రుష్చెవ్ను ఇంటర్వ్యూ చేసిన కొద్ది మంది విదేశీ పాత్రికేయుల్లో ఒకరు.^{[మూలాలు అవసరం]}

నేపాల్ తొలి ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమం

భట్టరాయి నేపాల్ రాజకీయ వ్యవస్థను ఆధునికీకరించేందుకు దీర్ఘకాల పోరాటంలో పాల్గొన్నాడు. శతాబ్దాల పాటు ప్రపంచం నుండి వేరుపడిన సమాజాన్ని మార్చడం ఆయన లక్ష్యం.

104 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగిన రాణా వంశం పాలనను ముగించేందుకు ఆయన రాజకీయాల్లో ప్రవేశించాడు. 1950లో రాణా స్వేచ్ఛాధికారాన్ని కూల్చివేయడానికి జరిగిన ఉద్యమంలో, 1950 సెప్టెంబరు 26–27 తేదీల్లో నేపాలి కాంగ్రెస్ నిర్వహించిన బైర్గానియా సమావేశం (అశ్విన్ 10–11, 2007 బి.ఎస్.) తరువాత ప్రారంభమైన ఈ పోరాటంలో, ఆయన గోర్ఖా జిల్లాలో పోరాడిన సాయుధ దళం కాంగ్రెస్ ముక్తి సేనకు నాయకత్వం వహించాడు.

ఈ సాయుధ పోరాటాన్ని నేపాలి కాంగ్రెస్ ప్రారంభించింది, దీనికి భట్టరాయి స్థాపక సభ్యుడు. ఈ విప్లవానికి నిర్బంధంలో ఉన్న త్రిభువన్ రాజు మద్దతు ఇచ్చారు. అలాగే భారతదేశం, బర్మాకు చెందిన సోషలిస్టులు కూడా సహకరించారు. ఈ పోరాటం ఫలితంగా 1951 ఫిబ్రవరి 18 (ఫాల్గుణ 7, 2007 బి.ఎస్.)న రాణా వంశ పాలన ముగిసింది. ఈ రోజును నేపాల్‌లో ప్రజాస్వామ్య దినోత్సవంగా జరుపుకుంటారు, ఇది ప్రభుత్వ సెలవు దినం.^{[మూలాలు అవసరం]}

1959లో జరిగిన తొలి పార్లమెంటరీ ఎన్నికల తరువాత, 36 సంవత్సరాల వయసులో, ఆయన ఎన్నిక కాని సభ్యుడైనా పార్లమెంట్ దిగువ సభకు సభాపతిగా నియమితులయ్యాడు. 1960లో జరిగిన తిరుగుబాటు తరువాత, భట్టరాయి విచారణ లేకుండా ఎనిమిదేళ్ల పాటు సుందరిజల్ సైనిక నిర్బంధ శిబిరంలో నిర్బంధించబడ్డారు.^[2]

1976 ఫిబ్రవరి 12 (ఫాల్గుణ 1, 2025 బి.ఎస్.)న అప్పటి పార్టీ అధ్యక్షుడు బి. పి. కొయిరాలా ఆయనను నేపాలి కాంగ్రెస్ కార్యనిర్వాహక అధ్యక్షుడిగా నియమించారు. ఆయన ఈ పదవిలో 20 సంవత్సరాలకు పైగా కొనసాగి, నేపాల్ ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమంలో కీలక నాయకుడిగా నిలిచారు. 1992 జనవరిలో జరిగిన నేపాలి కాంగ్రెస్ ఎనిమిదవ జాతీయ మహాసభలో ఆయన పార్టీ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు.^{[మూలాలు అవసరం]}

నేపాల్ ప్రధానమంత్రి

తాత్కాలిక ప్రధానమంత్రి (1990–1991)

1990 నేపాలీయ విప్లవం అనంతరం ఏర్పడిన తాత్కాలిక ప్రభుత్వానికి భట్టరాయి ప్రధానమంత్రిగా వ్యవహరించారు. ఈ విప్లవం ద్వారా దేశంలో ప్రజాస్వామ్యం స్థాపించబడింది, 30 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగిన పంచాయత్ ప్రభుత్వంతో పాటు సంపూర్ణ రాజ్యాధికారానికి ముగింపు పలికింది.

భట్టరాయి దేశాన్ని సంపూర్ణ రాజ్యాధికారం నుండి బహుళ పార్టీ ప్రజాస్వామ్యం వైపు పెద్ద సమస్యలు లేకుండా మార్చడంలో విజయవంతమయ్యాడు. ఆయన ప్రధానమంత్రిగా ఉన్న సమయంలోనే 1990లో నేపాల్ రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చింది. అలాగే 30 సంవత్సరాల తరువాత జరిగిన మొదటి బహుళ పార్టీ ఎన్నికలను విజయవంతంగా నిర్వహించారు. ఆయన ప్రజాదరణ పొందిన నాయకుడైనా, ఆ ఎన్నికల్లో చాలా తక్కువ తేడాతో ఓడిపోయాడు.

ప్రధానమంత్రి (1999–2000)

ఆయన 1999 మే 31 నుండి 2000 మార్చి 22 వరకు మళ్లీ నేపాల్ ప్రధానమంత్రిగా పనిచేశాడు. అలాగే 1990 నుండి 1991 వరకు విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ బాధ్యతలను నిర్వహించారు. అదనంగా, 1999లో ప్రధానమంత్రిగా ఉన్న సమయంలో కూడా కొంతకాలం విదేశాంగ మంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు.^{[మూలాలు అవసరం]}

వ్యక్తిగత జీవితం

కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టరాయి తండ్రి సంకట ప్రసాద్ భట్టరాయి, తల్లి లలితా దేవి భట్టరాయి దంపతులకు జన్మించిన చిన్న కుమారుడు. ఆయన 1924 డిసెంబరు 13న, కృష్ణ ఏకాదశి రోజున, వారణాసి అనే పవిత్ర నగరంలో, బెనారస్ రాష్ట్రంలోని బ్రిటిష్ రాజ్ కాలంలో జన్మించాడు.

ఆయన వంశపారంపర్యంగా ఖాస్ బ్రాహ్మణుడు, మతపరంగా హిందువు. ఆయన వశిష్ఠ గోత్రానికి చెందినవారు. వారణాసిలోనే విద్యాభ్యాసం పొందారు. క్రీడల పట్ల ఆయనకు మంచి ఆసక్తి ఉండేది; ముఖ్యంగా ఈత, డాండి బియో ఆయనకు ఇష్టమైన క్రీడలు.

కిశున్జీ అత్యంత ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తి. ఆయనకు భగవద్గీతతో పాటు ఇతర హిందూ గ్రంథాలు, వేదాలు చదవడం అంటే చాలా ఇష్టం. ఆయన సాదాసీదా జీవన విధానం, దృఢమైన నైతిక విలువల కారణంగా ప్రజలు ఆయనను సంత నాయకుడు (Sānta neta) అని పిలిచేవారు.^[3]

ఆయన ముత్తాత గజాధర్ భట్టరాయి షా వంశంలో రాజగురుగా పనిచేశాడు. ఆయన పృథ్వి నారాయణ షాతో కలిసి నేపాల్ ఏకీకరణలో, ముఖ్యంగా 1768లో కాఠ్మాండు లోయ విజయంలో పాల్గొన్నారు. అనంతరం ఆయన గోర్ఖా జిల్లాలోని లిగ్లిగ్ నుండి కాఠ్మాండులోని పక్నాజోల్ ప్రాంతానికి స్థిరపడ్డారు.^[3]

జంగ్ బహదూర్ రాణా అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత, రాజ్య లక్ష్మీ దేవి రాణా పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉన్నందున ఆమెను వారణాసికి నిర్బంధించారు. రాణా పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉన్న గజాధర్ భట్టరాయి కూడా తన 12 ఏళ్ల కుమారుడు బిశ్వనాథ్ ఉపాధ్యాయ (భట్టరాయి)తో కలిసి వారణాసికి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. బిశ్వనాథ్ కుమారుడు సంకట ప్రసాద్ భట్టరాయి. ఆయనకు ఆరు కుమార్తెలు, నాలుగు కుమారులు ఉన్నారు: బటుక్ ప్రసాద్, నారాయణ ప్రసాద్, గోపాల్ ప్రసాద్, కృష్ణ ప్రసాద్ — వీరిలో చిన్నవాడు కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టరాయి.^[3]

భారతదేశంలో ఎక్సైల్ (అప్పుడు బ్రిటిష్ రాజ్‌లోని భారతదేశం) రాణా పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉన్న నేపాలీయులకు సాధారణం. కిశున్జీ తండ్రి సంకట ప్రసాద్ భట్టరాయి వారణాసిలో నివసిస్తూ రాణా వ్యతిరేక కార్యకలాపాల్లో పాల్గొన్నారు. ఆయన ముత్తాత గజాధర్ భట్టరాయి కూడా రాణా పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉండి అక్కడే నిర్బంధ జీవితాన్ని గడిపారు. ఈ బలమైన రాజకీయ, పరిపాలనా నేపథ్యం కారణంగా, కిశున్జీ చిన్నప్పటి నుంచే రాజకీయ పరిస్థితులను దగ్గరగా అనుభవించారు.^[3]

ఆయన జీవితాంతం వివాహం చేసుకోలేదు. ఆయనకు సంతానం లేదు. వ్యక్తిగత కుటుంబ జీవితం కంటే ప్రజా సేవకు ప్రాధాన్యతనిస్తూ, సాదాసీదా, తపస్సు వంటి సన్యాస జీవనాన్ని అనుసరించారు.^[4]

పార్టీ రాజకీయాలు

ఇటీవల వరకు, నేపాల్‌లోని ప్రధాన నేపాలి కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన రెండు వర్గాలు — గిరిజా ప్రసాద్ కొయిరాలా నాయకత్వంలోని నేపాలి కాంగ్రెస్, షేర్ బహదూర్ దేఉబా నాయకత్వంలోని నేపాలి కాంగ్రెస్ (డెమోక్రటిక్) — భట్టరాయిని తమవైపు ఉన్న నేతగా పేర్కొన్నాయి. అయితే ప్రారంభం నుంచే ఆయన అభిప్రాయాలు షేర్ బహదూర్ దేఉబాకు దగ్గరగా ఉండేవి.

ఈ రెండు కాంగ్రెస్ వర్గాలు కూడా ఆయనను లలిత్‌పూర్ జిల్లా నుండి మహాసమితి సభ్యుడిగా (జనరల్ కన్వెన్షన్ సభ్యుడు) ఎన్నుకున్నాయి. 2007 సెప్టెంబరు 26న, రెండు వర్గాలు ఐక్యమవుతున్న సమయానికి ఒక రోజు ముందు, భట్టరాయి నేపాలి కాంగ్రెస్‌తో తన సంబంధాలను తెంచుకుంటున్నట్లు ప్రకటించారు. ఆయన ఈ నిర్ణయం తీసుకోవడానికి కారణం, ఐక్యమైన నేపాలి కాంగ్రెస్ పార్టీ రిపబ్లికనిజం వైపు అడుగులు వేయడం.^[5]

మరణం

కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టరాయి 2011 మార్చి 4న నార్విక్ ఇంటర్నేషనల్ ఆసుపత్రిలో మరణించారు. ఆయన నేపాలి కాంగ్రెస్ పార్టీ స్థాపక నాయకుల్లో చివరిగా జీవించి ఉన్న వ్యక్తి.

ఆసుపత్రి సమాచారం ప్రకారం ఆయన రాత్రి 11:26 గంటలకు మరణించారు. ఆయన మూడు వారాల పాటు అత్యవసర చికిత్స విభాగంలో ఉన్నారు. ఆయనకు దీర్ఘకాలిక బ్రాంకైటిస్, దీర్ఘకాలిక మూత్రపిండ వైఫల్యం, కాంగెస్టివ్ హార్ట్ ఫెయిల్యూర్ వంటి వ్యాధులు ఉన్నాయి.^[6]

గౌరవాలు

నేపాల్ రత్న మాన్ పదవి (2021) — నేపాల్ అప్పటి రాష్ట్రపతి బిద్యా దేవి భండారి చేత భట్టరాయికి మరణానంతరం ప్రదానం చేయబడింది.^[7]

ఇంకా చూడండి

1990 నేపాలీయ విప్లవం – నేపాల్‌లో సంపూర్ణ రాజ్యాధికారాన్ని ముగించి, బహుళ పార్టీ ప్రజాస్వామ్యాన్ని పునరుద్ధరించిన ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమం. దీనిని 1990 ప్రజా ఉద్యమం అని కూడా పిలుస్తారు.
కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టరాయి తాత్కాలిక కేబినెట్ (1990–1991) – 1990 నేపాలీయ విప్లవం అనంతరం కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టరాయి నాయకత్వంలో ఏర్పడిన నేపాల్ కార్యనిర్వాహక ప్రభుత్వం.
1991 నేపాల్ సాధారణ ఎన్నికలు – 1959 తరువాత నేపాల్‌లో జరిగిన తొలి బహుళ పార్టీ ఎన్నికలు, 1990 ప్రజాస్వామ్య పునరుద్ధరణ తర్వాత నిర్వహించబడ్డాయి.
1999 నేపాల్ సాధారణ ఎన్నికలు – ఈ పార్లమెంటరీ ఎన్నికల్లో కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టరాయి నేపాలి కాంగ్రెస్ తరఫున గెలిచి, నేపాల్ ప్రధానమంత్రిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు.

గమనికలు

↑ 17 జనవరి 1992 వరకు కార్యనిర్వాహక అధ్యక్షుడు

మూలాలు

↑ Bhattarai, Kamal Dev. "Nepali Congress: That other party". The Annapurna Express.
↑ "Picture of Sundarijal Military Detention Camp". నేపాలి కాంగ్రెస్. Archived from the original on 2 August 2002. Retrieved 7 October 2008.
1 2 3 4 "Remembering KP Bhattarai". kathmandupost.com (in English). Retrieved 2026-04-09.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
↑ "Passing of a statesman-saint". myrepublica.nagariknetwork.com (in English). 2024-08-08. Retrieved 2026-04-25.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
↑ Nepalnews.com article^{[permanent dead link]}
↑ "Nepal ex-PM Krishna Prasad Bhattarai dies at 87". BBC News (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 2011-03-05. Retrieved 2026-04-09.
↑ "'Honorary Vibhushan' Has Been Awarded To Eminent Personalities By President (With Photo Features)". Headline Nepal (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2026-04-09.

బాహ్య లింకులు

రాజకీయ కార్యాలయాలు

మునుపటి

లోకేంద్ర బహదూర్ చంద్

నేపాల్ ప్రధాన మంత్రి
1990–1991

తదుపరి

గిరిజాప్రసాద్ కొయిరాలా

మునుపటి

గిరిజాప్రసాద్ కొయిరాలా

నేపాల్ ప్రధాన మంత్రి
1999–2000

[1] 17 జనవరి 1992 వరకు కార్యనిర్వాహక అధ్యక్షుడు

[2] Bhattarai, Kamal Dev. "Nepali Congress: That other party". The Annapurna Express.

[3] "Picture of Sundarijal Military Detention Camp". నేపాలి కాంగ్రెస్. Archived from the original on 2 August 2002. Retrieved 7 October 2008.

[:0-4] 1 2 3 4 "Remembering KP Bhattarai". kathmandupost.com (in English). Retrieved 2026-04-09.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)

[5] "Passing of a statesman-saint". myrepublica.nagariknetwork.com (in English). 2024-08-08. Retrieved 2026-04-25.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)

[6] Nepalnews.com article^{[permanent dead link]}

[7] "Nepal ex-PM Krishna Prasad Bhattarai dies at 87". BBC News (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 2011-03-05. Retrieved 2026-04-09.

[8] "'Honorary Vibhushan' Has Been Awarded To Eminent Personalities By President (With Photo Features)". Headline Nepal (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2026-04-09.

[a]

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]