కృష్ణ I
| కృష్ణ I | |
|---|---|
| అకాలవర్ష శుభతుంగ పృథ్వీవల్లభ శ్రీవల్లభ | |
_from_Hattimattur_inscription_of_Rashtrakuta_King_Krishna_I.jpg) రాష్ట్రకూట చక్రవర్తి కృష్ణుడు I యొక్క హట్టిమత్తూరు శాసనం (క్రీ.శ. 765)లోని ప్రాచీన కన్నడ శాసన ఖండం | |
| 2వ రాష్ట్రకూట చక్రవర్తి | |
| పరిపాలన | c. 756 – c. 774 |
| పూర్వాధికారి | దంతిదుర్గుడు |
| ఉత్తరాధికారి | గోవిందుడు II |
| జననం | c. 711[1][2] |
| మరణం | 774 (వయసు: 62–63) మాన్యఖేట, రాష్ట్రకూట సామ్రాజ్యం (ప్రస్తుత కర్ణాటక, భారతదేశం) |
| వంశము | గోవిందుడు II ధ్రువ ధారావర్ష |
| మతం | జైనమతం[3]: 18–22 [1]: 28–35, 48–55 హిందూమతం[4]: 78 [5] |
| రాష్ట్రకూట రాజ్యం |
|---|
|
మొదటి కృష్ణ 756 నుండి 774 వరకు రాష్ట్రకూట చక్రవర్తి.
జీవితం
[మార్చు]ఆయన దంతిదుర్గునికి మామయ్య. 757లో చివరి బాదామి చాళుక్య చక్రవర్తి రెండవ కీర్తివర్మను ఓడించి పెరుగుతున్న రాష్ట్రకూట సామ్రాజ్యం బాధ్యతలు స్వీకరించాడు. 807 చక్రవర్తి మూడవ గోవిందుడు రాగి ఫలకం మంజూరు, బరోడా నుండి గుజరాత్ రాష్ట్రకూట పాలకుడు కర్క రాగి ఫలకం గ్రాంట్ నుండి ఇది తెలిసింది. : 57 : 57
ఆయనను కన్హర్దేవ లేదా కన్హేశ్వర అని పిలిచేవారు. అతను అకాలవర్ష, శుబతుంగ, పృథ్వీవల్లభ, శ్రీవల్లభ అనే బిరుదులను పొందాడు.
ఆయన రాజవర్తిక రచయిత, ప్రసిద్ధ జైన తర్కశాస్త్రవేత్త అయిన అకలంక భట్టను పోషించాడు.
మొదటి కృష్ణుడు దంతిదుర్గ నుండి సింహాసనాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడని కొందరు చరిత్రకారులు పేర్కొన్నారు. "దంతిదుర్గుని మరణం" అనే పదం కవి, నవసారి రాగి పలకలలో కనిపిస్తుంది కాబట్టి, దంతిదుర్గ మరణానంతరం మొదటి కృష్ణుడు సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడని సూచిస్తుంది. అయితే, బరోడా శాసనం నుండి మొదటి కృష్ణుడు సింహాసనం కోసం మరొక హక్కుదారుని, బహుశా రాష్ట్రకూట యువరాజు లేదా దంతిదుర్గ కుమారుడిని లొంగదీసుకోవాల్సి వచ్చి ఉండవచ్చని తెలుస్తోంది. : 58 : 58
ఆయన పశ్చిమ గంగా రాజవంశం రాజు శ్రీపురుషుడిని ఓడించి (గంగావాడి, ఆధునిక దక్షిణ కర్ణాటక, దక్షిణ కొంకణ్ శిలాహారాలలో భూభాగాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. అతను తూర్పు చాళుక్య పాలకుడు నాలుగవ విష్ణువర్ధనుడిని ఓడించాడు. : 74 ఆయన 18 శివాలయాలను ఏర్పాటు చేశాడు. : 78 ఎల్లోరా కైలాస లేదా కన్నదేశ్వర ఆలయం సాధారణంగా శిలాశాసనాల ఆధారంగా ఆయనకు ఆపాదించబడింది.[6]
ఆయన పెద్ద కుమారుడు రెండవ గోవిందుడు ఆయన తరువాత అధికారంలోకి వచ్చాడు.
మతం
[మార్చు]మొదటి కృష్ణ జారీ చేసిన నేరూర్ రాగి ఫలకం శాసనం జైన మతానికి చెందిన ఆచార్య ఆర్యనాడికి భూమిని మంజూరు చేసినట్లు నమోదు చేసింది. ఈ శాసనం రాజు వంశావళి వివరణతో ప్రారంభమవుతుంది, ఆపై జైన మందిరం లేదా సన్యాసి నిర్వహణ కోసం ఒక గ్రామం విరాళంగా ఇచ్చినట్లు పేర్కొంటుంది. ఈ శాసనం మొదటి కృష్ణుని కాలంలో జైనమతం యొక్క రాష్ట్రకూట ప్రోత్సాహానికి ప్రారంభ శిలాశాసన సాక్ష్యం.[3] : 18–22 [-అయోమయ నివృత్తి పేజీకి వెళ్తున్న ఈ లింకును సవరించాలి-]
జైన సంప్రదాయంలో తత్వవేత్త, జైన తర్కశాస్త్రవేత్త అయిన అకలంక పోషకుడిగా ఆయన గుర్తుండిపోతారు, ఆయన తత్వ సూత్రంపై ప్రధాన వ్యాఖ్యానమైన రాజవర్తిక రచించారు.[7][8] : 80: 18-22 అతని పాలన నుండి వచ్చిన శిలాశాసన ఆధారాలు దక్కన్ అంతటా జైన సన్యాసులు, దేవాలయాలు, పండితుల నిరంతర రాజ ప్రోత్సాహాన్ని చూపుతాయి.[3]Desai, Padma (1957). </ref> : 28–35 : 28–35
రాష్ట్రకూట పాలకులు, బలమైన జైన వంపులు ఉన్నప్పటికీ, హిందూ మతానికి గణనీయమైన మద్దతుతో సహా బహుళ మతాలకు మద్దతు ఇచ్చారు.[3]Desai, Padma (1957). </ref> : 18-22 [3 [ID2]> ఎల్లోరాలోని ఎల్లోరాలో ఉన్న కైలాస లేదా కన్నదేశ్వర ఆలయాన్ని శివుడికి అంకితం చేసినందుకు ఆయన ప్రసిద్ధి చెందారు.[9]
మూలాలు
[మార్చు]- 1 2 Altekar, A. s (1934). Rashtrakutas And Their Times.
- ↑ Altekar, A. S. "The Rāshṭrakūṭas and Their Times" (PDF). p. 44. Retrieved 3 September 2025.
- 1 2 3 4 Desai, Padma (1957). Jainism in South India and Some Jaina Epigraphs (in ఇంగ్లీష్).
- ↑ Reu, Pandit Bisheshwar Nath (1997) [1933]. History of The Rashtrakutas (Rathodas). Jaipur: Publication Scheme. ISBN 81-86782-12-5.
- ↑ Kamath, Suryanath U. (2001) [1980]. A concise history of Karnataka : from pre-historic times to the present. Bangalore: Jupiter books. LCCN 80905179. OCLC 7796041.
- ↑ Owen, Lisa (2012). Carving Devotion in the Jain Caves at Ellora. BRILL. pp. 135–136. ISBN 978-90-04-20629-8.
- ↑ Jaini, Padmanabh S. (1998-01-01). The Jaina Path of Purification (in ఇంగ్లీష్). Motilal Banarsidass Publishing House. pp. 162–163. ISBN 978-81-208-1578-0.
- ↑ Jaini, Padmanabh S. (2024-06-04). Gender and Salvation: Jaina Debates on the Spiritual Liberation of Women (in ఇంగ్లీష్). Univ of California Press. ISBN 978-0-520-37781-3.
- ↑ Chopra, P.N.; Ravindran, T.K.; Subrahmanian, N (2003) [2003]. History of South India (Ancient, Medieval and Modern) Part 1. New Delhi: Chand Publications. p. 91. ISBN 81-219-0153-7.