కేసియారియా గ్రేవియోలెన్స్
| కేసియారియా గ్రేవియోలెన్స్ | |
|---|---|
.jpg) | |
Scientific classification  | |
| Unrecognized taxon (fix): | Casearia |
| Species: | Template:Taxonomy/CaseariaC. graveolens |
| Binomial name | |
| Template:Taxonomy/CaseariaCasearia graveolens | |
| Synonyms | |
కేసియారియా గ్రేవియోలెన్స్ (Casearia graveolens) అనేది సాలికేసి (Salicaceae) కుటుంబానికి చెందిన ఒక వృక్ష జాతి. ఇది థాయిలాండ్ నుండి దక్షిణ మధ్య చైనా, పాకిస్తాన్ వరకు ఉన్న ఆసియా ప్రాంతానికి చెందినది. ఈ మొక్కను చేపల వేట, ఇంధనం, ఔషధాలు, తినకూడని నూనె తయారీ, భవన నిర్మాణం, ఆహారంగా ఉపయోగిస్తారు.
వివరణ
[మార్చు]కేసియారియా గ్రేవియోలెన్స్ 3 నుండి 15 మీటర్ల ఎత్తు గల చెట్టుగా పెరుగుతుంది. దీని కాండం తెల్లటి చుక్కలతో కూడిన ముదురు బూడిద రంగు ముడతలు పడిన బరక తోలును కలిగి ఉంటుంది. చెట్టు 3 నుండి 6 మీటర్ల ఎత్తు ఉన్నప్పుడు దీని రొమ్ము ఎత్తు వద్ద కాండం వ్యాసం (dbh) 20 సెం.మీ వరకు పెరుగుతుంది. ఆకుపచ్చని, నునుపైన కొమ్మలు బూడిద-తెలుపు మచ్చలతో ఉంటాయి. ఆకులు వెడల్పుగా దీర్ఘవృత్తాకారంలో 6–15 సెం.మీ పొడవు, 4–8 సెం.మీ వెడల్పు కలిగి ఉంటాయి. తక్కువ జూమ్ లో చూసినప్పుడు కూడా ఆకులపై ఎరుపు గోధుమ రంగు చుక్కలు, గీతలు కనిపిస్తాయి. దీని పువ్వులు ఆకు కనుబొమ్మల వద్ద గుత్తులుగా పూస్తాయి. పండిన విత్తన గుళిక నారింజ-పసుపు రంగులో ఉంటుంది, ఎండిపోయినప్పుడు ముదురు ఎరుపు-గోధుమ లేదా నలుపు-గోధుమ రంగులోకి మారుతుంది. లోపల లేత పసుపు-గోధుమ రంగులో, అండాకారంలో దాదాపు 4 మి.మీ పరిమాణంలో ఉండే అనేక విత్తనాలు ఉంటాయి. చైనాలో ఈ చెట్టు మార్చి, ఏప్రిల్ నెలల్లో పూస్తుంది, సెప్టెంబర్, నవంబర్ నెలల్లో కాస్తుంది. దీని పశ్చిమ సరిహద్దు ప్రాంతాలలో ఇది కేవలం 6 మీటర్ల ఎత్తు వరకు మాత్రమే పెరగవచ్చు. భారత ఉపఖండంలో ఇది ఒక ఆకురాల్చే వృక్షం, ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలల్లో (ఎక్కువగా ఆకులు లేని కొమ్మలపై) పూలు పూస్తుంది. జూలై నుండి నవంబర్ వరకు పండ్లు కాస్తుంది, కొత్త ఆకులు జూన్-జూలైలో వచ్చి ఫిబ్రవరి వరకు ఉంటాయి.[5][6][7][3]
వర్గీకరణ
[మార్చు]ఈ జాతి యొక్క పేరులోని గ్రేవియోలెన్స్ (graveolens) అనే పదం దీని ఆకుల నుండి వచ్చే బలమైన, ఘాటైన వాసనను సూచిస్తుంది.[3]
కేసియారియా గ్రేవియోలెన్స్ మొక్కను ఇతర కేసియారియా జాతుల నుండి గుర్తించడానికి కొన్ని ప్రత్యేక లక్షణాలు ఉన్నాయి. ఇవి 5-10 మి.మీ పొడవు గల సన్నని ఉపపర్ణాలను (stipules) కలిగి ఉంటాయి. ఇవి త్వరగా రాలిపోయి లేత కొమ్మలపై పెద్ద గోధుమ రంగు మచ్చను వదిలివేస్తాయి. ఆకులు 10–14 జతల పార్శ్వ ఈనెలను (veins) కలిగి ఉండి, క్రింది భాగంలో నునుపుగా ఉంటాయి.[5] దక్షిణ-మధ్య ఆసియాలోని కేసియారియా జాతులను వేరు చేయడానికి మరొక ఆధారం[3] క్రింది లక్షణాలను ఉపయోగిస్తుంది: ఇది ఆకురాల్చే స్వభావం కలది. ఆకుల అంచులు కణజాల రహితంగా లేదా రంపపు పండ్ల వలె ఉంటాయి. లేత ఆకులు ఎండిపోయినప్పుడు నలుపు-ఆకుపచ్చ రంగులోకి మారుతాయి, తక్కువ జూమ్ లో చూసినప్పుడు గోధుమ రంగు గీతలు, చుక్కలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. దీని కాండం స్పష్టమైన తెల్లటి చుక్కలతో, ఊదా-బూడిద రంగులో ఉంటుంది.
ఆవాసం
[మార్చు]ఈ చెట్టు కంబోడియాలోని బహిరంగ అడవులలో, చైనాలో 500 నుండి 1800 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్న అడవులలో పెరుగుతుంది.[7][5] హిమాలయాలు, ఉప-హిమాలయ ప్రాంతాలలో 250-2500 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్న ఆకురాల్చే అడవులలో ఇది సాధారణంగా కనిపిస్తుంది. దక్షిణ భారతదేశం, పశ్చిమ కనుమలలోని ఉపఉష్ణమండల అడవులలో లోయలు, కొండల మధ్య ఈ చెట్టు చాలా విస్తారంగా పెరుగుతుంది.[3]
విస్తరణ
[మార్చు]ఇది థాయిలాండ్, కంబోడియా, వియత్నాం, దక్షిణ మధ్య చైనా (యునాన్), లావోస్, మయన్మార్, బంగ్లాదేశ్, భారతదేశం (తో పాటు ఆంధ్రప్రదేశ్, అసోం, బీహార్, గుజరాత్, హిమాచల్ ప్రదేశ్, కర్ణాటక, కేరళ, మధ్యప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర, మేఘాలయ, ఒడిషా, పంజాబ్, సిక్కిం, తమిళనాడు, ఉత్తరప్రదేశ్, పశ్చిమ బెంగాల్), తూర్పు హిమాలయ ప్రాంతం (భూటాన్, నేపాల్), పశ్చిమ హిమాలయ ప్రాంతం, పాకిస్తాన్ లలో కనిపిస్తుంది.[2][5][8] ఫ్లోరా ఆఫ్ పాకిస్తాన్[9] ప్రకారం ఈ జాతి ఆ దేశంలో నమోదు కాలేదని పేర్కొన్నప్పటికీ, సమరకూన్[3] వాయువ్య పాకిస్తాన్లోని ఖైబర్ పఖ్తూన్ఖ్వా ప్రావిన్స్ నుండి సేకరించిన మూడు నమూనాలను జాబితా చేశారు.
స్థానిక పేర్లు
[మార్చు]- chrû:ëy phnôm, trâkiëk prëhs (ఖైమర్ భాష)[7]
- nuốt hôi, nuốt trôi (వియత్నామీస్ భాష)
- xiang wei jiao gu cui, 香味脚骨脆 (చైనీస్ భాష).[5]
- burey (బోండా భాష, ఒడిషా)[10]
- kirambira (గుజరాతీ భాష)[3]
- chilla, gilchi गिलची, safed-karai, phempri (హిందీ భాష).[3][8]
- haniche, konje, bokara, hanise, killangi (కన్నడ, కర్ణాటక)[3]
- kissi (ఒడిషాలోని ఖోండ్ తెగ ప్రజలు)[10]
- pimpari (కొంకణి భాష)[3]
- anavananni, anavinga, cherukannan, chirakonna (మలయాళం, కేరళ)
- बोखाडा bokhada, mori, pimpari (మరాఠీ భాష, మహారాష్ట్ర)
- mando, beniman, jamurdo, kokra (ఒడియా భాష)
- girchi (ఒల్లారి భాష, ఒడిషా)[10]
- girchi (పర్జీ భాష, ఒడిషా)
- chilhi (సుర్గుజా జిల్లా, ఛత్తీస్గఢ్)[11]
- గిరివుడి, వసంగ, వెస్క, వాసంగ (తెలుగు భాష)[3]
- sano dedri (నేపాలీ భాష)
ఉపయోగాలు
[మార్చు]సి. గ్రేవియోలెన్స్ యొక్క పండ్లు, కాండం బెరడు, ఆకులను కంబోడియా, ఇతర ప్రాంతాలలో చేపలను స్పృహ తప్పించడానికి (చేపల మందుగా) ఉపయోగిస్తారు.[7][3] కంబోడియాలో దీని కలపను అద్భుతమైన వంటచెరుకుగా భావిస్తారు.[7] భారతదేశంలో ఈ మొక్కను క్యాన్సర్, వైరల్ వ్యాధుల చికిత్స కోసం ఆయుర్వేద వైద్యంలో ఉపయోగిస్తారు.[3] కొన్ని ప్రాంతాలలో వేరు ముద్దను మూలశంక (piles) చికిత్సకు, దీని రసాన్ని కామెర్ల నివారణకు ఇస్తారు.
ఒడిషాలోని కోరాపుట్, మల్కనగిరి జిల్లాల్లో నివసించే వివిధ గిరిజన తెగలపై జరిగిన అధ్యయనం ప్రకారం, ఖోండ్, పోరజా, గదబా తెగల ప్రజలు దీని విత్తనాల నుండి తీసిన నూనెను తినడానికి వీలుకాని ఇతర అవసరాలకు ఉపయోగిస్తుండగా, బోండా తెగ ప్రజలు దీనిని వంట నూనెగా ఉపయోగిస్తారు. ఖోండ్, గదబా ప్రజలు దీని కాండాన్ని ఫర్నిచర్, గృహ నిర్మాణంలో ఉపయోగిస్తారు, బోండా ప్రజలు దీని పండ్లను కూరగాయగా తింటారు.[10]
ఛత్తీస్గఢ్లోని సుర్గుజా జిల్లాలో స్థానిక ప్రజలు సాంప్రదాయక మద్యం తయారు చేయడానికి ఈ మొక్కను ఉపయోగిస్తారు.[11] దీని వేరును 'రాను' (బియ్యపు మద్యం 'హండియా' కోసం ఉపయోగించే కిణ్వ ప్రక్రియ టాబ్లెట్) తయారీలో ఒక ముఖ్యమైన పదార్ధంగా ఉపయోగిస్తారు. మద్యం త్వరగా పులియడానికి లేదా మత్తును పెంచడానికి దీని బెరడును కూడా హండియాలో కలుపుతారు.
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Casearia graveolens Dalzell, Hooker's J. Bot. Kew Gard. Misc. 4: 107 (1852)". International Plant Name Index (IPNI). Royal Botanic Gardens, Kew. Retrieved 6 మే 2020.
- 1 2 3 4 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని
<ref>ట్యాగు; "powo" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు - 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Samarakoon, Tharangamala (2015). Phylogenetic Relationships of Samydaceae and Taxonomic Revision of the Species of Casearia in South-Central Asia. PhD Thesis, The University of Southern Mississippi. Retrieved 7 మే 2020.
- ↑ "Casearia graveolens Dalzell". GBIF. Retrieved 6 మే 2020.
- 1 2 3 4 5 "5. Casearia graveolens Dalzell, Hooker's J. Bot. Kew Gard. Misc. 4: 107. 1852". Flora of China. 13: 134, 136. Retrieved 6 మే 2020.
- ↑ "12. Casearia Jacquin, Enum. Syst. Pl. 4, 21. 1760". Flora of China. 13: 113, 114, 133. Retrieved 6 మే 2020.
- 1 2 3 4 5 Pauline Dy Phon (2000). Plants Utilised in Cambodia/Plantes utilisées au Cambodge. Phnom Penh: Imprimerie Olympic. pp. 14, 15.
- 1 2 "Taxon: Casearia graveolens Dalzell". U.S. National Plant Germplasm System. grin.org. Retrieved 6 మే 2020.
- ↑ "Casearia graveolens Dalz. in Kew Journ. Bot. 4: 107. 1852. C.B. Clarke in Hk. f. Fl. Br. Ind. 2: 592.1879; Parker, Forest Fl. Punj. 256.1918". Flora of Pakistan. Pakistan/Family List/Flacourtiaceae/Casearia. Retrieved 6 మే 2020.
- 1 2 3 4 Merlin Franco, F; Narasimhan, D (2009). "Plant names and uses as indicators of knowledge patterns" (PDF). Indian Journal of Traditional Knowledge. 8 (4): 645–8. Retrieved 7 మే 2020.
- 1 2 Kumar, Vivek; Rao, RR (2007). "Some interesting indigenous beverages among the tribals of Central India" (PDF). Indian Journal of Traditional Knowledge. 6 (1): 141–3. Retrieved 7 మే 2020.