Jump to content

కొరో

వికీపీడియా నుండి

కొరో
కొరో-అకా
స్థానిక భాషభారతదేశం
ప్రాంతంఅరుణాచల్ ప్రదేశ్, భారతదేశం
స్వజాతీయతకొరో-అకా
స్థానికంగా మాట్లాడేవారు
1,500 (2011)[1]
భాషా సంకేతాలు
ISO 639-3jkr
Glottologkoro1316
ELPKoro (India)

కొరో అనేది భారతదేశంలోని అరుణాచల్ ప్రదేశ్ లో మాట్లాడే ఒక భాష. ఇది సాధారణంగా చైనో-టిబెటన్ భాషగా వర్గీకరించబడింది. తూర్పున ఉన్న తాని భాషలతో కొన్ని పోలికలను కలిగి ఉంది.[2] కొరో భాష నిజానికి గ్రేటర్ సియాంగిక్ కుటుంబంలో భాగమని, చైనో-టిబెటన్ కుటుంబం నుండి స్వతంత్రమైనప్పటికీ దాని ప్రభావం పొందిందని వాదించబడింది.[3] ఈశాన్య భారతదేశంలోని అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని తూర్పు కామెంగ్ జిల్లాలో నివసించే కొరో-అకా తెగకు చెందిన దాదాపు 1,500 మంది ప్రజలు కొరో భాషను మాట్లాడుతున్నారు.[1][4] 20 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న మాట్లాడేవారు చాలా తక్కువ మంది ఉన్నారు.[5] కొరో మాట్లాడేవారిలో ఎక్కువ మంది ద్విభాషా గృహాలలో నివసిస్తున్నారు, వీటిలో ఒకరు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది సభ్యులు కొరో కాకుండా అకో లేదా మరొక దేశీయ భాషను మాట్లాడుతున్నారు.[6] కొరో-అకా తెగవారు అకా (హ్రూసో) తెగవారి మధ్య నివసిస్తున్నారు. అయితే, హ్రూసో-అకా మాట్లాడే మిగిలిన అకా తెగ నుండి కొరో-అకా ప్రజలు చాలా దూరపు సంబంధం ఉన్న భాషను మాట్లాడుతారు.[7] కొరో భాష బానిసలుగా చేయబడి ఈ ప్రాంతానికి తీసుకురాబడిన ప్రజల సమూహం నుండి ఉద్భవించి ఉండవచ్చని పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు.[8]

వర్గీకరణ

[మార్చు]

విశిష్టమైన భాషగా కొరోను విద్యాసంబంధ సాహిత్యంలో గుర్తించడం కనీసం 1962 నాటి రఘువీర్ సిన్హా పుస్తకం ది అకాస్ ప్రచురణ వరకు వెళుతుంది.[9] పదకోశ డేటాను మొదట 1992లో దల్విందర్ సింగ్ గ్రేవాల్ తన డాక్టోరల్ థీసిస్ అకా, మిజి అండ్ దేర్ కిండ్రెడ్ ఇన్ అరుణాచల్ ప్రదేశ్ : ఆన్ ఎంక్వైరీ ఇంటో డిటర్మినెంట్స్ ఆఫ్ దేర్ ఐడెంటిటీ ద్వారా ప్రచురించారు.[10] 2005లో నిర్వహించిన భాషా సర్వే ఆధారంగా రూపొందించిన ఎథ్నోలాగ్ 2009 ఎడిషన్ (లూయిస్ 2009), భావించే విధంగా దాని విశిష్ట హోదాను మొదటగా గుర్తించినది కాదు.[11] హ్రూసో అకాతో కొరో కేవలం 9 శాతం పదకోశ సారూప్యతను మాత్రమే కలిగి ఉందని, ఇది "పొరుగు భాషలతో తీవ్రంగా విభేదిస్తోందని" ఇది పేర్కొంది.[12][1]

అక్టోబర్ 2010లో, నేషనల్ జియోగ్రాఫిక్ డైలీ న్యూస్ నేషనల్ జియోగ్రాఫిక్ యొక్క "ఎండ్యూరింగ్ వాయిసెస్" ప్రాజెక్ట్‌లో భాగంగా రెండు హ్రూసో భాషలను (అకా, మిజి) ఆమోదిస్తున్నప్పుడు డేవిడ్ హారిసన్, గ్రెగొరీ ఆండర్సన్, గణేష్ ముర్ములతో కూడిన భాషా బృందం 2008లో నిర్వహించిన పరిశోధన ఆధారంగా ఎథ్నోలాగ్ నిర్ధారణలను సమర్థించే వ్యాసాన్ని ప్రచురించింది.[5] ఇది అకా యొక్క ఒక మాండలికంగా వారికి నివేదించబడింది, కానీ చాలా వ్యత్యాసమున్నదిగా తేలింది.

మార్క్ పోస్ట్, రోజర్ బ్లెంచ్ (2011)[13] కొరో భాషను మిలాంగ్ తో కలిపి ఒక శాఖలో లేదా స్వతంత్ర కుటుంబంగా పేర్కొంటూ దానిని సియాంగిక్ అని ప్రతిపాదించారు.

ధ్వనిశాస్త్రం

[మార్చు]

హల్లులు

[మార్చు]

కొరో భాషా హల్లులు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి.

కొరో హల్లులు[14]
ద్వ్యోష్ఠ్య దంతోష్ఠ్య దంతమూలీయ పశ్చాత్ దంతమూలీయ తాలవ్య కంఠ్య స్వరపేటకీయ
స్పర్శము p b t d k g ʔ
ఊష్మము f v s z ʃ h hʲ
స్పర్శోష్మము t͡ʃ d͡ʒ
నాసిక్యము m n ɲ ŋ
క్షేపకము ɾ
పార్శ్వము l
అంతస్థము w j

సెల్ యొక్క ఎడమ వైపున ఉన్న ధ్వనిగ్రహాలు అఘోషాలు, కుడి వైపున ఉన్న ధ్వనిగ్రహాలు సఘోషాలు (రెండు అఘోషాలుగా ఉన్న స్వరపేటకీయ ఊష్మాలను మినహాయించి).

పైన ఉన్న చార్ట్ నుండి సేకరించిన సమాచారం కొరో హల్లులపై చేసిన ఇటీవలి పరిశోధన నుండి సేకరించబడింది. అయితే, ఇటీవలి పరిశోధనలకు, గత పరిశోధనలకు మధ్య కొన్ని వైరుధ్యాలు ఉన్నాయి.

గీస్లర్ పని (2013) లో, /ʋ/ యొక్క ఉచ్చారణ ఉనికిలో ఉంది, మాట్లాడేవారిని బట్టి /v/ లేదా /w/ లాగా వినబడుతుంది. కొరోలో /ʔ/ యొక్క ఉచ్చారణ ధ్వనిగ్రహం కాకపోవచ్చు. ధ్వనిగ్రహం అనేది ఒక పదాన్ని మరొక పదం నుండి వేరు చేయగల చిన్న ధ్వని ప్రమాణం అయినప్పటికీ, ఇతర గురింపు లేని పాత్రల కోసం /ʔ/ ఉపయోగించబడుతుందని డేటా సూచిస్తుంది. ఉదాహరణకు, 'వేగవంతమైన అబ్బాయి' అని అర్థం వచ్చే [ma.leʔe.tɨŋ] వంటి అచ్చులను వేరు చేయడానికి దీనిని ఉపయోగించవచ్చు. ఇతర ఉదాహరణలలో, పదబంధాల నుండి /ʔ/ అదృశ్యమవుతుంది. కొరోలో 'అది' అనే పదం [baʔ], కానీ చిత్రంగా, [ba ŋɨn] అనే పదంలో స్వరపేటకీయ స్పర్శము అదృశ్యమవుతుంది, దీని అర్థం 'ఆ ఇల్లు'.[15]

ఆండర్సన్ పని (2010) లో, ఒక మహా ప్రాణ ph లేదా /ɸ/ ఉంది. మాట్లాడేవారి మధ్య వ్యత్యాసాలు లేదా సమాచారమిచ్చేవారు ఉపయోగించిన హిందీ భాష ద్వారా ఆండర్సన్ డేటా ప్రభావితమై ఉండే అవకాశం ఉంది. అదనంగా, ఆయన పరిశోధనలో హల్లుల మధ్య అచ్చులు లేని పదాలు లేవు, కానీ సమీపంలో మాట్లాడే హ్రూసో భాష ప్రభావం వల్ల అచ్చులు లేని పదాలు ఉన్నాయని బ్లెంచ్ వాదించారు. ఉదాహరణకు, కొరోలో 'స్త్రీ' అనే పదం msn.[16]

దంతమూలీయ కంపితం /r/, దంతమూలీయ క్షప్తం /ɾ/ ల మధ్య పూరక పంపిణీ ఉంది. కంపితం /r/ పదం ప్రారంభంలో లేదా చివరిలో వినబడుతుంది, క్షప్తం /ɾ/ పదం మధ్యలో వినబడుతుంది.[14]

అచ్చులు

[మార్చు]

కొరో అచ్చులు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి.

కొరో అచ్చులు[17]
పూర్వ మధ్య పర
సంవృత i u
అర్ధ-సంవృత e ə
అర్ధ-వివృత ɛ ɔ
వివృత a

కొరో రెండు ధృవీకరించబడిన అచ్చు రకాలను కలిగి ఉంది: మౌఖిక, నాసిక్యీకృత. -aj, -ej వంటి చాలా తక్కువ ద్విసంధులు ఉన్నాయి.[18] దీర్ఘ అచ్చుల ఉనికి అనిశ్చితంగా ఉంది; దీర్ఘ అచ్చులు ఉన్నాయని బ్లెంచ్ (2018) ప్రతిపాదించగా,[17] కేవలం దీర్ఘ అచ్చు a: మాత్రమే ఉండే అవకాశం ఉందని ఆండర్సన్ (2010) వాదించారు.[19]

అక్షరాలు (Syllables)

[మార్చు]

కొరో పదాలలో ఒకటి లేదా బహుళ అక్షరాలు ఉంటాయి. సాధారణంగా కనిపించే అక్షరం CV, కానీ కొరోలో CVC, CCV, CCVC వంటి అనేక ఇతర అక్షర నిర్మాణాలు ఉన్నాయి.[19]

ఒక అక్షరంలో సాధారణంగా మూడు భాగాలు ఉంటాయి: ప్రారంభం (onset), కేంద్రం (nucleus), అంతం (coda). కేంద్రం సాధారణంగా ఒక అచ్చు, ప్రారంభం, అంతం అనేవి కేంద్రానికి ముందు లేదా తరువాత వచ్చే హల్లులు. కొరోలో అచ్చుతో ప్రారంభమయ్యే అక్షరాలు ఉన్నాయి, కానీ వాటికి అంతం ఉండదు. అంతం ఉనికిలో ఉండటానికి, అక్షరానికి ఒక ప్రారంభం ఉండాలి. గమనించిన నియమం ఏమిటంటే, ప్రారంభాలలో గరిష్టంగా రెండు హల్లులు ఉంటాయి, అంతంలో కేవలం ఒకటి మాత్రమే ఉంటుంది. అదనంగా, నాసిక్య అచ్చులు, అంతాలు ఒకేసారి సంభవించవు.[20]

రూపాత్మకత (Morphology)

[మార్చు]

నామవాచకాలు

[మార్చు]

కొరో నామవాచకాలను ప్రత్యయాలతో ఏర్పరచవచ్చు. ఉదాహరణకు, ప్రతి పదం చివరి అక్షరంలో ‘-le’ ప్రత్యయాన్ని కలిగి ఉన్న అనేక సాధారణ జంతువుల పేర్లు ఉన్నాయి.[21]


అయితే, ఇది ఎల్లప్పుడూ నిజం కాదు, ఎందుకంటే కొన్ని పదాలలో, జంతువు పేరుకు ‘-le’ ప్రత్యయం ఉండకపోవచ్చు లేదా జంతువులకు సంబంధం లేని మరొక పేరుకు ఉండవచ్చు.


-me ప్రత్యయం అనేది సర్వనామాలకు, కొరో మాట్లాడేవారిని బట్టి జీవులకు బహువచన సూచిక.[21]

‘-gɨ’ ప్రత్యయం స్వాధీనతను చూపించడానికి ఉపయోగించబడుతుంది, సాధారణంగా సర్వనామం చుట్టూ ఉంటుంది. ఈ అంశం కొరో భాషకే కాకుండా ఇతర టిబెటో-బర్మా భాషల సమానార్థకం కూడా కావచ్చు.[22]

కొరోలోని సర్వనామాలు మూడు రకాల పురుషులను కలిగి ఉంటాయి: ప్రథమ, మధ్యమ, ఉత్తమ. ఈ సర్వనామాలు ఏకవచనం లేదా బహువచనం కావచ్చు.[23]

సర్వనామ రకాలు
పురుష ఏకవచనం బహువచనం
1st ne eme
2nd nu nu-me
3rd ba ba-me

క్రియలు

[మార్చు]

-ro అనే ప్రత్యయం ఒక ఆజ్ఞాపక సూచిక, ఇది మరొక వ్యక్తికి ఆదేశం లేదా అభ్యర్థనను తెలియజేస్తుంది.[24]


-le అనే ప్రత్యయం ప్రతికూల ఆజ్ఞాపక సూచిక, ఇది మరొక వ్యక్తికి ఒక పని చేయవద్దని ఆదేశం లేదా అభ్యర్థనను తెలియజేస్తుంది.[24]

-ŋa ప్రత్యయం అనేది ప్రతికూల సూచిక, ఇది ఒక ప్రకటన లేదా ప్రశ్నను ప్రతికూలంగా చేస్తుంది.[25]

వాక్య నిర్మాణం

[మార్చు]

కొరో యొక్క ప్రాథమిక పదానుక్రమం కర్త-కర్మ-క్రియ (Subject-Object-Verb).[25]

నామవాచక పదబంధాల నిర్మాణం సాధారణంగా నిర్దేశక-నామవాచకం-విశేషణం-సంఖ్యలను అనుసరిస్తుంది. నిర్దేశక అంశాలు ఇది, అది, అవి వంటి వ్యక్తి లేదా వస్తువును సూచించడానికి ఉపయోగించే నిర్ధారకాలు. నామవాచక పరిమాణాన్ని వివరించడానికి సంఖ్యలకు సంఖ్యా వర్గీకరణలు అవసరం లేదు.[26]

రెండు కర్మలు ఉండే ద్వికర్మక వాక్యాలలో, అనుక్రమం సాధారణంగా కర్త-కర్మ1-కర్మ2-క్రియను అనుసరిస్తుంది. కర్మ 1 అనేది చర్యను స్వీకరించే పరోక్ష కర్మ, కర్మ 2 అనేది చర్యకు గురయ్యే ప్రత్యక్ష కర్మ.[26]


ప్రశ్న పదాలు కర్త లేదా కర్మ తర్వాత వస్తాయి.[27]

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]

గమనికలు

[మార్చు]
  1. 1 2 3 Lewis, Simons & Fennig 2015.
  2. ↑ NPR 2010.
  3. ↑ Blench 2018, p. 21.
  4. ↑ Blench 2018, p. 1.
  5. 1 2 Morrison 2010.
  6. ↑ Harrison 2010.
  7. ↑ Anderson & Murmu 2010, p. 1.
  8. ↑ Schmid 2010.
  9. ↑ Sinha, Raghuvir (1962). The Akas, the people of NEFA. Internet Archive. Shilong, Research Department, Adviser's Secretariat.
  10. ↑ Singh, Grewal, Dalvindar (1992). The Aka, Miji and their kindred in Arunachal Pradesh : an enquiry into determinants of their identity ( V-1 and V-2) (Thesis) (in ఇంగ్లీష్). University of North Bengal. Archived from the original on 19 ఏప్రిల్ 2021.{{cite thesis}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  11. ↑ Hammarström, Harald (సెప్టెంబరు 2015). "Ethnologue 16/17/18th editions: A comprehensive review: Online appendices". Language (in ఇంగ్లీష్). 91 (3): s1–s188. doi:10.1353/lan.2015.0049. hdl:11858/00-001M-0000-0029-1D58-0. ISSN 1535-0665.
  12. ↑ Abraham తదితరులు 2018, p. 11.
  13. ↑ Post & Blench 2011.
  14. 1 2 Blench 2018, p. 3.
  15. ↑ Geissler 2013, p. 30.
  16. ↑ Blench 2018, p. 3-4.
  17. 1 2 Blench 2018, p. 4.
  18. ↑ Anderson & Murmu 2010, p. 4.
  19. 1 2 Anderson & Murmu 2010, p. 5.
  20. ↑ Geissler 2013, p. 40-41.
  21. 1 2 Anderson & Murmu 2010, p. 7.
  22. ↑ Anderson & Murmu 2010, p. 7-8.
  23. ↑ Anderson & Murmu 2010, p. 10.
  24. 1 2 Anderson & Murmu 2010, p. 14.
  25. 1 2 Anderson & Murmu 2010, p. 13.
  26. 1 2 Anderson & Murmu 2010, p. 17.
  27. ↑ Anderson & Murmu 2010, p. 18.

మూలాలు

[మార్చు]

మరింత చదవడానికి

[మార్చు]

బాహ్య లింకులు

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=కొరో&oldid=4934017" నుండి వెలికితీశారు