Jump to content

కోరెగావ్ యుద్ధం

వికీపీడియా నుండి
కోరెగావ్ యుద్ధం
Part of మూడవ ఆంగ్లో-మరాఠా యుద్ధం

కోరెగావ్ భీమ విజయ స్తంభం
Date1818 జనవరి 1
Location
కోరెగావ్ భీమా (ప్రస్తుత మహారాష్ట్ర , భారతదేశంలో)
18°38′44″N 074°03′33″E / 18.64556°N 74.05917°E / 18.64556; 74.05917
Result బ్రిటిష్ విజయం[1][2]
Belligerents
ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పేష్వా వర్గం, మరాఠా సమాఖ్య
Commanders and leaders
ఫ్రాన్సిస్ ఎఫ్. స్టాంటన్ పేష్వా బాజీ రావు II
బాపు గోఖలే
అప్ప దేశాయ్
త్రయంబక్జీ డెంగ్లే
Units involved
బాంబే సైన్యం
    • 2వ బెటాలియన్, 1వ రెజిమెంట్ బాంబే స్థానిక పదాతిదళం
    • సహాయక గుర్రం
    • మద్రాస్ ఆర్టిలరీ
మరాఠా సైన్యం
    • అరబ్ బెటాలియన్
    • గోసైన్ బెటాలియన్
    • మరాఠా బెటాలియన్
Strength
500 పదాతిదళం
300 అశ్వికదళం
24 ఫిరంగిదళాలు
2 6-పౌండర్ ఫిరంగులు		 1800 పదాతిదళం
2 ఫిరంగులు
Casualties and losses
275 మంది మరణించారు, గాయపడ్డారు లేదా తప్పిపోయారు 500–600 మంది మరణించారు లేదా గాయపడ్డారు (బ్రిటిష్ అంచనాలు)
[3]
Koregaon Bhima is located in India
Koregaon Bhima
Koregaon Bhima
Location of Koregaon Bhima in India

1818 జనవరి 1న బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ, మరాఠా సమాఖ్య పేష్వా వర్గాల మధ్య కోరేగావ్ భీమ్లో కోరేగావ్ యుద్ధం జరిగింది.

రెండవ పేష్వా బాజీ రావు నేతృత్వంలోని 28,000 మంది బలగాలు కంపెనీ ఆధీనంలో ఉన్న పూణే దాడి చేయడానికి వెళ్తుండగా, ఊహించని విధంగా 800 మంది బలగాలతో కూడిన కంపెనీ బలగాలు పూణేలో బ్రిటిష్ దళాలను బలోపేతం చేయడానికి వెళ్తున్నాయి. కోరెగావ్‌లో చొరబాట్లు కోరుతూ వచ్చిన దళాలపై దాడి చేయడానికి పేష్వా సుమారు 2,000 మంది సైనికులను పంపాడు. కెప్టెన్ ఫ్రాన్సిస్ స్టౌంటన్ నేతృత్వంలో కంపెనీ దళాలు దాదాపు 12 గంటల పాటు తమ స్థానాన్ని కాపాడుకున్నాయి, చివరికి పెద్ద బ్రిటిష్ దళం వస్తుందని భయపడి పేష్వా దళాలు వెనక్కి తగ్గాయి.

ఈ యుద్ధం మూడవ ఆంగ్లో-మరాఠా యుద్ధం భాగంగా జరిగింది, ఇది పేష్వా పాలన ఓటమి, తరువాత దాదాపు పశ్చిమ,[4] మధ్య, దక్షిణ భారతదేశంలోని అన్ని ప్రాంతాలలో బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పాలనతో ముగిసింది. యుద్ధాన్ని స్మరించుకుంటూ కోరేగావ్లో ఒక "విజయ స్తంభం" ఉంది.[5]

నేపథ్యం

[మార్చు]

1800ల నాటికి, పూణే పేష్వా, గ్వాలియర్ సింధియా, ఇండోర్ హోల్కర్, బరోడా గైక్వాడ్, నాగ్‌పూర్ భోసలే ప్రధాన భాగాలతో మరాఠాలు ఒక వదులుగా ఉన్న సమాఖ్యగా వ్యవస్థీకరించబడ్డారు.[6] బ్రిటిష్ వారు ఈ వర్గాలను లొంగదీసుకుని, వారి రాజధానులలో నివాసాలను స్థాపించి, శాంతి ఒప్పందాలపై సంతకం చేశారు. పేష్వా, గైక్వాడ్ మధ్య ఆదాయ-భాగస్వామ్య వివాదంలో బ్రిటిష్ వారు జోక్యం చేసుకున్నారు, 1817 జూన్ 13న, గైక్వాద్ ఆదాయాలపై వాదనలను త్యజించి, పెద్ద భూభాగాన్ని బ్రిటిష్ వారికి అప్పగించే ఒప్పందంపై సంతకం చేయమని కంపెనీ పేష్వా బాజీ రావు IIను బలవంతం చేసింది. ఈ పూణే ఒప్పందం ఇతర మరాఠా నాయకులపై పేష్వా నామమాత్రపు ఆధిపత్యాన్ని అధికారికంగా ముగించింది, తద్వారా మరాఠా సమాఖ్య అధికారికంగా ముగిసింది.[7][8] దీని తరువాత వెంటనే, పేష్వా పూణేలోని బ్రిటిష్ రెసిడెన్సీని తగలబెట్టాడు, కాని 1817 నవంబర్ 5న పూణే సమీపంలోని ఖడ్కి యుద్ధంలో ఓడిపోయాడు.[9]

పేష్వా అప్పుడు సతారా పారిపోయాడు, కంపెనీ దళాలు పూణేపై పూర్తి నియంత్రణను పొందాయి. పూణేను కల్నల్ చార్లెస్ బార్టన్ బర్ ఆధ్వర్యంలో ఉంచగా, జనరల్ స్మిత్ నేతృత్వంలోని బ్రిటిష్ దళం పేష్వాను వెంబడించింది. పేష్వా కొంకణ్ పారిపోయి అక్కడి చిన్న బ్రిటిష్ దళాన్ని ఓడించగలడని స్మిత్ భయపడ్డాడు. అందువల్ల, కొంకణ్కు బలగాలను పంపమని, అవసరమైతే షిరూర్ నుండి బలగాలను పిలవాలని అతను కల్నల్ బర్కు ఆదేశించాడు.[10] ఇంతలో, పేష్వా స్మిత్ అన్వేషణను దాటి తప్పించుకోగలిగాడు, కాని జనరల్ థియోఫిలస్ ప్రిట్జ్లర్ నేతృత్వంలోని కంపెనీ దళం ముందుకు సాగడం వల్ల అతని దక్షిణ దిశగా పురోగతి పరిమితం చేయబడింది. ఆ తరువాత ఆయన తన మార్గాన్ని మార్చుకుని, నాసిక్ వైపు వాయవ్య దిశగా తిరగడానికి ముందు తూర్పు వైపు నడిచారు. జనరల్ స్మిత్ తనను అడ్డుకునే స్థితిలో ఉన్నాడని గ్రహించి, అతను అకస్మాత్తుగా దక్షిణం వైపు పూణే వైపు తిరిగాడు.[11] డిసెంబరు చివరలో, పేష్వా పూణేపై దాడి చేయాలనుకుంటున్నారని కల్నల్ బర్కు వార్తలు వచ్చాయి, షిరూర్ వద్ద ఉన్న కంపెనీ దళాలను సహాయం కోసం అడిగారు. షిరూర్ నుండి పంపిన దళాలు పేష్వా దళాలను కలుసుకున్నాయి, ఫలితంగా కోరేగావ్ యుద్ధం జరిగింది.[3][10]

పేష్వా దళాలు

[మార్చు]

పేష్వా సైన్యంలో 20,000 మంది అశ్వికదళం, 8,000 మంది పదాతిదళం ఉండేవి. వీరిలో సుమారు 2,000 మంది సైనికులు యుద్ధ సమయంలో నిరంతరం బలోపేతం చేయబడ్డారు.[12] కంపెనీ దళాలపై దాడి చేసిన దళంలో 600 మంది సైనికులతో కూడిన మూడు పదాతిదళ బృందాలు ఉండేవి.[3] ఈ సైనికులలో అరబ్బులు, గోసైన్లు, మరాఠాలు (కులం) ఉన్నారు.[12] దాడి చేసిన వారిలో ఎక్కువ మంది అరబ్బులు (సైనికులు, వారి వారసులు) పేష్వా సైనికులలో అత్యుత్తమంగా పేరుపొందారు.[13][14] దాడి చేసిన వారికి అశ్వికదళం, రెండు ఫిరంగులు మద్దతు ఇచ్చాయి.[11]

ఈ దాడికి బాపూ గోఖలే, అప్పా దేశాయ్, త్రయంబక్జీ డెంగ్లే దర్శకత్వం వహించారు.[3] దాడి సమయంలో ఒకసారి కోరేగావ్ గ్రామంలోకి ప్రవేశించిన వారిలో త్రింబక్జీ మాత్రమే ఉన్నాడు.[15] పేష్వా, ఇతర నాయకులు కోరేగావ్ సమీపంలోని ఫూల్షెహర్ (ఆధునిక ఫూల్గావ్) లో బస చేశారు.[16] మరాఠా ఛత్రపతి, సతారాకు చెందిన ప్రతాప్ సింగ్ కూడా పేష్వాతో పాటు వెళ్లారు.[15]

కంపెనీ బలగాలు

[మార్చు]

షిరూర్ నుండి పంపిన కంపెనీ దళాలలో 834 మంది పురుషులు ఉన్నారు, వీరిలో: [3][15]

  • 2వ బెటాలియన్, 1వ రెజిమెంట్ బొంబాయి స్థానిక పదాతిదళం-కెప్టెన్ ఫ్రాన్సిస్ స్టౌంటన్ నేతృత్వంలో సుమారు 500 మంది సైనికులు. ఇతర అధికారులు: లెఫ్టినెంట్, అడ్జటంట్ థామస్ ప్యాటిన్సన్ లెఫ్టినెంటు కొన్నెల్లన్ లెఫ్టనెంట్ జోన్స్, 10వ రెజిమెంట్ అసిస్టెంట్-సర్జన్ వింగెట్
    • లెఫ్టినెంట్, అడ్జటంట్ థామస్ ప్యాటిన్సన్
    • లెఫ్టినెంట్ కొన్నెల్లన్
    • లెఫ్టినెంట్ జోన్స్, 10వ రెజిమెంట్
    • అసిస్టెంట్-సర్జన్ వింగెట్
  • సహాయక గుర్రం-మద్రాస్ ఎస్టాబ్లిష్‌మెంట్ లెఫ్టినెంట్ స్వాన్‌స్టన్ ఆధ్వర్యంలో సుమారు 300
  • మద్రాసు ఫిరంగిదళం-24 యూరోపియన్, 4 స్థానిక, రెండు 6-పౌండ్ల తుపాకులతో, లెఫ్టినెంట్ చిషోమ్ నేతృత్వంలో. అసిస్టెంట్-సర్జన్ వైల్లీ (లేదా వైల్డీ) మాత్రమే ఇతర ఫిరంగి అధికారి.[17]

భారతీయ సంతతికి చెందిన కంపెనీ దళాలలో మహర్లు, మరాఠాలు, రాజపుత్రులు, ముస్లింలు, యూదులు ఉన్నారు.[18] అప్పటికే బ్రిటిష్ నియంత్రణలో ఉన్న పూనా రక్షణను బలోపేతం చేయాలనే లక్ష్యంతో కెప్టెన్ స్టౌంటన్ మూడు నెలల క్రితం ఏర్పాటు చేసిన దళాలు ఇవి.[1]

పోరాటం

[మార్చు]
కోరెగావ్ యుద్ధం సమయంలో బ్రిటిష్ రక్షణ ప్రణాళిక

1817 డిసెంబరు 31న రాత్రి 8 గంటలకు కంపెనీ దళాలు షిరూర్ నుండి బయలుదేరాయి. రాత్రంతా కవాతు చేసి, 25 మైళ్ల దూరం ప్రయాణించిన తరువాత, వారు తలేగావ్ ధామ్ధేరే వెనుక ఉన్న ఎత్తైన మైదానానికి చేరుకున్నారు. అక్కడ నుండి వారు భీమా నది పేష్వా సైన్యాన్ని గుర్తించారు. కెప్టెన్ స్టౌంటన్ నది ఒడ్డున ఉన్న కోరేగావ్ భీమా గ్రామం వరకు కవాతు చేసాడు. ఈ గ్రామం చుట్టూ తక్కువ మట్టి గోడ ఉండేది. కెప్టెన్ స్టౌంటన్ లోతులేని భీమా నదిని దాటడానికి ప్రయత్నించారు. పేష్వా స్థావరానికి కొంచెం ముందు ఉన్న 5,000 మంది బలమైన పదాతిదళం, బ్రిటిష్ దళాల ఉనికి గురించి అతనికి తెలియజేయడానికి వెనక్కి తగ్గింది. ఇంతలో, స్టౌంటన్ నదిని దాటడానికి బదులు తన దళాలను కోరేగావ్లో మోహరించాడు. అతను తన తుపాకీలకు బలమైన స్థానాన్ని సంపాదించాడు, వాటిలో ఒకదానిని భీమా నది (ఇది దాదాపుగా పొడిగా ప్రవహిస్తోంది) నుండి ఒక మార్గాన్ని కాపాడటానికి మరొకటి షిరూర్ నుండి రహదారిని కాపాడటానికి నియమించాడు.[3][10]

తన 5,000 మంది బలమైన పదాతిదళం తిరిగి వచ్చిన తరువాత, పేష్వా అరబ్, గోసైన్, మరాఠా సైనికులతో కూడిన మూడు పదాతిదళ దళాలను పంపాడు. ప్రతి పార్టీలో 300-600 సైనికులు ఉండేవారు. రెండు ఫిరంగులు, రాకెట్ల కాల్పుల సహాయంతో మూడు వేర్వేరు ప్రదేశాలలో పార్టీలు భీమా నదిని దాటాయి. పేష్వా దళాలు కూడా షిరుర్ రహదారి నుండి దాడి చేశాయి. [10][15]

మధ్యాహ్నం నాటికి, అరబ్బులు గ్రామ శివార్లలోని ఒక ఆలయాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. లెఫ్టినెంట్, అసిస్టెంట్ సర్జన్ విల్లీ నేతృత్వంలోని బృందం ఒక ఆలయాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుంది. అరబ్బులు నదికి కాపలా కాస్తున్న ఏకైక తుపాకీని కూడా స్వాధీనం చేసుకుని, వారి అధికారి లెఫ్టినెంట్ చిషోమ్ తో సహా పదకొండు మంది గన్నర్లను చంపారు. దాహం, ఆకలి కారణంగా, కంపెనీకి చెందిన కొంతమంది గన్నర్లు లొంగిపోవడానికి చర్చలు జరపాలని సూచించారు. అయితే, కెప్టెన్ స్టౌంటన్ లొంగిపోవడానికి నిరాకరించాడు. లెఫ్టినెంట్ పాటిసన్ నేతృత్వంలోని బృందం తుపాకీని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుని, లెఫ్టినెంట చిషోమ్ తల నరికివేయబడిన మృతదేహాన్ని కనుగొంది. శత్రువుల చేతుల్లోకి వచ్చే వారి విధి ఇదే అని కెప్టెన్ స్టౌంటన్ ప్రకటించారు. ఇది తుపాకీదారులను పోరాడటానికి ప్రోత్సహించింది. కంపెనీ దళాలు గ్రామాన్ని విజయవంతంగా రక్షించాయి. [3][10]

జనరల్ జోసెఫ్ స్మిత్ ఆధ్వర్యంలో బ్రిటిష్ బలగాలు సమీపిస్తాయనే భయంతో పేష్వా దళాలు కాల్పులు ఆపి, రాత్రి 9 గంటలకు గ్రామం నుండి బయలుదేరాయి.[14][19] రాత్రి సమయంలో, కంపెనీ దళాలు నీటి సరఫరాను పొందగలిగాయి.[15] మరుసటి రోజు పేష్వా కోరేగావ్ సమీపంలో ఉండిపోయాడు, కానీ మరో దాడిని ప్రారంభించలేదు. జనరల్ స్మిత్ పురోగతి గురించి తెలియని కెప్టెన్ స్టౌంటన్, కోరేగావ్-పూణే మార్గంలో కంపెనీ దళాలపై పేష్వా దాడి చేస్తాడని నమ్మాడు. జనవరి 2 రాత్రి, స్టౌంటన్ మొదట పూణే దిశలో వెళ్లినట్లు నటించి, తరువాత తన గాయపడిన సైనికులను మోసుకెళ్లి శిరూర్‌కు తిరిగి వెళ్ళాడు.[11][15]

లండన్ గెజిట్ నుండి ఇంట్రెస్టింగ్ ఇంటెలిజెన్స్ ప్రకారంః "3వ (జనవరి 1818) నాటి లెఫ్టినెంట్ కల్నల్ బర్ నుండి ఖాతాలు అందాయి, బొంబాయి నేటివ్ ఇన్ఫాంట్రీ 2వ బెటాలియన్ 1వ రెజిమెంట్‌కు నాయకత్వం వహిస్తున్న కెప్టెన్ స్టౌంటన్ అదృష్టవశాత్తూ సెరూర్‌కు తిరిగి వెళ్లగలిగాడు, 125 మంది గాయపడ్డారు, 50 మందిని గోరేగాం (సిక్గాం) వద్ద ఖననం చేశారు. 12 లేదా 15 మంది అక్కడ మిగిలిపోయారు, తీవ్రంగా గాయపడ్డారు-పేష్వా దక్షిణం వైపు వెళ్ళినట్లు, జనరల్ స్మిత్ వెంబడిస్తూ, బహుశా బెటాలియన్‌ను కాపాడి ఉండవచ్చు".[20]

ప్రాణనష్టం

[మార్చు]

834 కంపెనీ దళాలలో 275 మంది మరణించారు, గాయపడ్డారు లేదా తప్పిపోయారు. మరణించిన వారిలో ఇద్దరు అధికారులు ఉన్నారు-అసిస్టెంట్-సర్జన్ వింగెట్, లెఫ్టినెంట్ చిషోమ్ లెఫ్టినెంట ప్యాటిసన్ తరువాత శిరూర్‌లో గాయాలతో మరణించారు.[3] పదాతిదళంలో 50 మంది మరణించారు, 105 మంది గాయపడ్డారు. ఫిరంగిదళంలో 12 మంది మరణించారు, 8 మంది గాయపడ్డారు.[13] చనిపోయిన భారతీయ సంతతికి చెందిన కంపెనీ సైనికులలో 22 మంది మహర్లు, 16 మంది మరాఠాలు, 8 మంది రాజపుత్రులు, 2 మంది ముస్లింలు, 1-2 మంది యూదులు ఉన్నారు.[18][21]

బ్రిటిష్ అంచనాల ప్రకారం, యుద్ధంలో పేష్వా సైనికులు సుమారు 500 నుండి 600 మంది మరణించారు లేదా గాయపడ్డారు.[3]

రెండు రోజుల తరువాత 1818 జనవరి 3న కోరేగావ్ను సందర్శించిన మౌంట్‌స్టువర్ట్ ఎల్ఫిన్‌స్టోన్, ఇళ్ళు తగలబెట్టబడ్డాయని, వీధులు గుర్రాలు, మనుషుల మృతదేహాలతో నిండిపోయాయని రాశారు. గ్రామంలో దాదాపు 50 మృతదేహాలు ఉన్నాయి, వాటిలో ఎక్కువ భాగం పేష్వా అరబ్ సైనికులవి. గ్రామం వెలుపల ఆరు మృతదేహాలు ఉన్నాయి. అదనంగా, 50 మంది స్థానిక సిపాయిలు, 11 మంది యూరోపియన్ సైనికులు, కంపెనీ దళాలకు చెందిన ఇద్దరు మరణించిన అధికారుల నిస్సార సమాధులు ఉన్నాయి.[16]

పరిణామం

[మార్చు]

యుద్ధభూమి నిర్మాణం పూర్తయిన వెంటనే ఎల్ఫిన్‌స్టోన్ ఆ ప్రాంతాన్ని సందర్శించినప్పుడు, కంపెనీ సైనికులు తమ ధైర్యాన్ని పూర్తిగా కోల్పోయారని , వారిపై కురిపించిన ప్రశంసలను నమ్మడానికి ఇష్టపడలేదని అతను గమనించాడు.[22]

జనరల్ స్మిత్ జనవరి 3న కోరెగావ్ చేరుకున్నాడు, కానీ ఈ సమయానికి, పేష్వా అప్పటికే ఆ ప్రాంతాన్ని విడిచిపెట్టాడు.[13] జనరల్ ప్రిట్జ్లర్ నేతృత్వంలోని కంపెనీ దళం పేష్వాను వెంబడించింది, అతను మైసూరు పారిపోవడానికి ప్రయత్నించాడు. ఇంతలో, జనరల్ స్మిత్ ప్రతాప్ సింగ్ రాజధాని సతారా స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. 1818 ఫిబ్రవరి 19న అష్టూన్ వద్ద జరిగిన యుద్ధంలో పేష్వాను స్మిత్ అడ్డగించాడు (లేదా ఈ చర్యలో బాపూజీ గోఖలే చంపబడ్డాడు). పేష్వా అప్పుడు ఖాందేశ్కు పారిపోయాడు, అతని జాగీర్దార్లు కంపెనీ ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించారు. నిరాశకు గురైన పేష్వా 1818 జూన్ 2న జాన్ మాల్కం కలుసుకుని, పెన్షన్, బిథూర్ నివాసానికి బదులుగా తన రాజ హక్కులను వదులుకున్నాడు. త్రింబక్జీ డెంగ్లేను నాసిక్ సమీపంలో బంధించి చునార్ కోట ఖైదు చేశారు.[11]

కోరేగావ్ యుద్ధంలో వారి ధైర్యసాహసాలకు బహుమతిగా, బొంబాయి స్థానిక పదాతిదళానికి చెందిన 1వ రెజిమెంట్ 2వ బెటాలియన్ను గ్రెనేడియర్స్ చేశారు. వారి రెజిమెంట్‌ను బొంబాయి స్థానిక పదాతిదళానికి చెందిన 1వ గ్రెనేడియర్ రెజిమెంట్ అని పిలుస్తారు.[3] పూనా వద్ద బ్రిటిష్ నివాసితులకు అధికారిక నివేదిక సైనికుల "వీరోచిత శౌర్యం శాశ్వతమైన ధైర్యాన్ని", వారి చర్యల "క్రమశిక్షణతో కూడిన సాహసం &ప్రశంసనీయమైన స్థిరత్వాన్ని" గుర్తుచేస్తుంది.[23]

కెప్టెన్ స్టాంటన్‌ను భారత గవర్నర్ జనరల్‌కు గౌరవ సహాయకుడిగా నియమించారు. కోర్ట్ ఆఫ్ డైరెక్టర్స్ అతనికి ఒక కత్తి, 500 గినియాలను (బంగారు నాణేలు) అందజేశారు. తరువాత 1823లో, అతను మేజర్ అయ్యాడు, మోస్ట్ హానరబుల్ మిలిటరీ ఆర్డర్ ఆఫ్ ది బాత్ సహచరుడిగా నియమించబడ్డాడు.[3]

ఈ యుద్ధాన్ని జనరల్ థామస్ హిస్లోప్ "సైన్య చరిత్రలో ఇప్పటివరకు నమోదు చేయబడిన అత్యంత వీరోచిత, అద్భుతమైన విజయాలలో ఒకటి" అని పిలిచారు.[3] ఎం. ఎస్. నరవణే ప్రకారం, "అధిక సంఖ్యలో ఉన్న మరాఠా దళానికి వ్యతిరేకంగా కంపెనీ దళాల ఈ సాహసోపేతమైన రక్షణ, కంపెనీ దళాల చరిత్రలో శౌర్యం ధైర్యానికి అత్యంత అద్భుతమైన ఉదాహరణలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది".[24]

ఈ యుద్ధం గురించి తన అధికారిక నివేదికలో జనరల్ స్మిత్ ఇలా వ్రాశాడు, "కోరెగామ్ వద్ద జరిగిన చర్య ఏ సైన్యం సాధించిన అత్యంత అద్భుతమైన వ్యవహారాలలో ఒకటి, దీనిలో యూరోపియన్, స్థానిక సైనికులు ఆకలి & దాహం ఒత్తిడిలో అత్యంత గొప్ప భక్తి, అత్యంత శృంగార ధైర్యాన్ని ప్రదర్శించారు, దాదాపు మానవ సహనానికి మించి.[25]

నిర్ణయాత్మకత

[మార్చు]

ఈ యుద్ధంలో ఏ పక్షం కూడా నిర్ణయాత్మక విజయాన్ని సాధించలేదు.[2] యుద్ధం జరిగిన కొద్దికాలానికే, మౌంట్‌స్టువర్ట్ ఎల్ఫిన్‌స్టోన్ దీనిని పేష్వాకు "చిన్న విజయం" గా అభివర్ణించాడు.[26] అయినప్పటికీ, ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ప్రభుత్వం తన దళాల ధైర్యాన్ని ప్రశంసించింది, వారు సంఖ్యను మించిపోయినప్పటికీ వారిని అధిగమించలేకపోయారు.[2]

అయినప్పటికీ, మూడవ ఆంగ్లో-మరాఠా యుద్ధం చివరిగా జరిగిన యుద్ధాలలో ఈ యుద్ధం ఒకటి, పేష్వా ఓటమితో యుద్ధం ముగిసిన తరువాత కంపెనీ విజయంగా గుర్తించబడింది.[2]

వారసత్వం

[మార్చు]

స్మారక చిహ్నం

[మార్చు]

మరణించిన సైనికుల జ్ఞాపకార్థం, ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ కోరెగావ్‌లో ఒక "విజయ స్తంభం" (ఒక స్థూపం )ను ఏర్పాటు చేసింది.[27] ఆ స్తంభంపై ఉన్న శాసనం కెప్టెన్ స్టౌంటన్ దళం "తూర్పున బ్రిటిష్ సైన్యం సాధించిన గర్వించదగ్గ విజయాలలో ఒకదాన్ని" సాధించిందని ప్రకటించింది.[2]

మహర్లకు ప్రాముఖ్యత

[మార్చు]
1927 డిసెంబర్ 28న కోరెగావ్ విజయ స్థూపం వద్ద బిఆర్ అంబేద్కర్, అతని అనుచరులు

కోరెగావ్ స్తంభ శాసనంలో యుద్ధంలో మరణించిన 49 కంపెనీ సైనికుల పేర్లు ఉన్నాయి.[28] వీటిలో 22 పేర్లు-నాక్ (లేదా-నాక్) అనే ప్రత్యయంతో ముగుస్తాయి, దీనిని మహర్ కుల ప్రజలు ప్రత్యేకంగా ఉపయోగించేవారు.[2] భారత స్వాతంత్ర్యం వచ్చే- నక్కా మహర్ రెజిమెంట్ శిఖరంపై ఈ స్తంభం ప్రదర్శించబడింది. దీనిని బ్రిటిష్ వారు తమ సొంత శక్తికి చిహ్నంగా నిర్మించినప్పటికీ, నేడు ఇది మహర్ల స్మారక చిహ్నంగా పనిచేస్తుంది.[29][30]

సమకాలీన కుల ఆధారిత సమాజంలో మహర్లను అంటరాని వారుగా భావించేవారు. 'ఉన్నత కుల' బ్రాహ్మణులైన పేష్వాలు అంటరానివారితో దుర్వినియోగం, హింసకు ప్రసిద్ధి చెందారు.[31] ఈ కారణంగా, దళితులు (స్వాతంత్ర్యం తరువాత అంటరానివారు), ఉన్నత కుల అణచివేతపై తమ విజయానికి చిహ్నంగా కోరేగావ్ స్తంభాన్ని చూశారు.[32] దళిత నాయకుడు బి. ఆర్. అంబేద్కర్ 1927 జనవరి 1న ఈ ప్రదేశాన్ని సందర్శించారు. ఈ ప్రదేశాన్ని ఆయన సందర్శించిన జ్ఞాపకార్థం, ఇప్పుడు ప్రతి నూతన సంవత్సర దినోత్సవం నాడు వేలాది మంది ఆయన అనుచరులు ఈ ప్రదేశాన్ని సందర్శిస్తున్నారు.[33] ఈ ప్రదేశంలో అనేక మహర్ సమావేశాలు కూడా జరిగాయి.[28]

2018 జనవరి 1న, ఈ యుద్ధం జ్ఞాపకార్థం హిందూ సమూహాలు, దళిత బౌద్ధ సమూహాల మధ్య ఘర్షణలు చెలరేగాయి.[34] ఇది ముంబై, మహారాష్ట్రలలో రెండు రోజుల పాటు మరింత హింసాత్మక నిరసనలు, అల్లర్లకు దారితీసింది.[35]

సినిమాలు

[మార్చు]

ది బ్యాటిల్ ఆఫ్ భీమా కోరేగావ్: యాన్ అన్ఎండింగ్ జర్నీ అనేది భారతీయ సినీనిర్మాత సోమనాథ్ వాఘ్మారే రూపొందించిన 2017 డాక్యుమెంటరీ.[36][37] 1818 జనవరి 1న పేష్వా రాజవంశానికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన కోరేగావ్ యుద్ధంలో 500 మంది మహార్ సైనికుల పాత్రను ఇది అన్వేషించింది.

భీమా కోరేగావ్ యుద్ధం రమేష్ తేటే ఫిల్మ్స్ బ్యానర్‌పై రమేష్ తేటే దర్శకత్వం వహించి నిర్మించిన రాబోయే భారతీయ హిందీ భాషా యుద్ధ డ్రామా చిత్రం.[38] ఈ సినిమాలో మహార్ యోధుడు సిద్ధ్నాక్ గా అర్జున్ రాంపాల్, దిగంగనా సూర్యవంశి నటించారు.[39][40]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. 1 2 M Rajivlochan. "Bloody Scrum, Glorious Victory".
  2. 1 2 3 4 5 6 Shraddha Kumbhojkar 2015, p. 40.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Gazetteer of the Bombay Presidency. Vol. 18. Government Central Press. 1885. pp. 244–247.
  4. ↑ Amin, Agha (23 September 2017). Atlas of Third Maratha War-Volume 1: First ever detailed cartographic description of the Maratha and Pindari War (Cartographic Depictions of Indo Pak British Military History) (Volume 35). Createspace. ISBN 978-1977547941.
  5. ↑ Macmillan, Michael. The Last of the Peshwas, a Tale of the Third Maratha War. Forgotten Books.
  6. ↑ Surjit Mansingh (2006). Historical Dictionary of India. Scarecrow Press. p. 388. ISBN 978-0-8108-6502-0.
  7. ↑ Mohammad Tarique (2008). Modern Indian History. Tata McGraw-Hill. pp. 1.15 – 1.16. ISBN 978-0-07-066030-4.
  8. ↑ Gurcharn Singh Sandhu (1987). The Indian Cavalry: History of the Indian Armoured Corps. Vision Books. p. 211. ISBN 978-81-7094-013-5.
  9. ↑ John F. Riddick (2006). The History of British India: A Chronology. Greenwood Publishing Group. p. 34. ISBN 978-0-313-32280-8.
  10. 1 2 3 4 5 Charles Augustus Kincaid; Dattātraya Baḷavanta Pārasanīsa (1918). A history of the Maratha people. Oxford University Press. pp. 212–216.
  11. 1 2 3 4 Peter Auber (1837). Rise and progress of the British power in India. Vol. 2. W. H. Allen & Co. pp. 542–550.
  12. 1 2 Reginald George Burton (2008). Wellington's Campaigns in India. Lancer. pp. 164–165. ISBN 978-0-9796174-6-1.
  13. 1 2 3 Henry Thoby Prinsep (1825). History of the Political and Military Transactions in India During the Administration of the Marquess of Hastings, 1813-1823. Vol. 2. Kingsbury, Parbury & Allen. pp. 158–167.
  14. 1 2 R. V. Russell (1916). The Tribes and Castes of the Central Provinces of India. Vol. I. London: Macmillan and Co. p. 363. ISBN 9781465582942. The Arabs attacked us at Koregaon and would have certainly destroyed us had not the Peshwa withdrawn his troops on General Smith's approach. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help)
  15. 1 2 3 4 5 6 James Grant Duff (1826). A History of the Mahrattas. Vol. 3. Longmans, Rees, Orme, Brown, and Green. pp. 432–438.
  16. 1 2 Thomas Edward Colebrooke (2011) [1884]. Life of the Honourable Mountstuart Elphinstone. Vol. 2. Cambridge University Press. pp. 16–17. ISBN 9781108294928.
  17. ↑ Carter, Thomas; Long, William Henry (1893). War Medals of the British Army and How They Were Won. London: Norrie and Wilson. pp. 40–41.
  18. 1 2 Vasant Moon, ed. (2003). Dr. Babasaheb Ambedkar, Writings and Speeches. Government of Maharashtra. p. 5. 22 were Mahars or Parwaris (identified by their names ending with nak), 16 were Marathas, 8 were Raputs, two were Muslims, and one or two were probably Indian Jews
  19. ↑ Tony Jaques (2007). Dictionary of Battles and Sieges: F-O. Greenwood Publishing Group. p. 542. ISBN 978-0-313-33538-9.
  20. ↑ "Interesting Intelligence from the London Gazette" (June 1818) page 550
  21. ↑ V. Longer (1981). Forefront for Ever: The History of the Mahar Regiment. Mahar Regimental Centre. p. 14. One hundred and thirteen men and two British Officers were wounded. Of the men of the 2/1st Regiment Bombay Native Infantry who fell in action, 22 were Mahars or Parwaris (identified by their names ending with "nak"), 16 were Marathas, 8 were Rajputs, two were Muslims, and one or two were probably Indian Jews.
  22. ↑ Penderel Moon (1999). The British Conquest and Dominion of India. India Research Press. p. 406. ISBN 0-7156-2169-6.
  23. ↑ . "Contesting Power, Contesting Memories – The History of the Koregaon Memorial".(subscription required)
  24. ↑ Naravane, M.S. (2014). Battles of the Honorourable East India Company. A.P.H. Publishing Corporation. pp. 83–84. ISBN 9788131300343.
  25. ↑ Poona Horse Archived 2022-05-27 at the Wayback Machine bharat-rakshak.com
  26. ↑ S. G. Vaidya (1976). Peshwa Bajirao II and The Downfall of The Maratha Power. Pragati Prakashan. p. 308. In his Journal Elphinstone wrote that the Peshwa had gained a small victory at Koregaon
  27. ↑ Nisith Ranjan Ray (1983). Western Colonial Policy. Institute of Historical Studies. p. 176.
  28. 1 2 Doranne Jacobson; Eleanor Zelliot; Susan Snow Wadley (1992). From untouchable to Dalit: essays on the Ambedkar Movement. Manohar. p. 89. ISBN 9788185425375.
  29. ↑ . "Contesting Power, Contesting Memories – The History of the Koregaon Memorial".(subscription required)
  30. ↑ Kumbhojkar, Shraddha (2015). Geppert, Dominik; Müller, Frank Lorenz (eds.). Sites of Imperial Memory: Commemorating Colonial Rule in the Nineteenth and, Chapter three: Politics, caste and the remembrance of the Raj: the Obelisk at Koregaon. Oxford University press. pp. 39–52. ISBN 9780719090813.
  31. ↑ Shraddha Kumbhojkar 2015, p. 43:"The Peshwas, Brahmin rulers of western India, were infamous for their high caste orthodoxy and their persecution of the Untouchables."
  32. ↑ Shraddha Kumbhojkar 2015, p. 49.
  33. ↑ Shraddha Kumbhojkar 2015, p. 47.
  34. ↑ "Pune's Dalit protests reach Mumbai, suburbs affected". Rediff. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 11 June 2023.
  35. ↑ "Protests spread in Maharashtra post clashes during bicentenary celebrations of Bhima-Koregaon battle". 2 January 2018. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 11 June 2023 – via www.thehindu.com.
  36. ↑ "Docu-film on intriguing 1818 battle premieres in Bengaluru". Deccan Herald (in ఇంగ్లీష్). 2017-04-14. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2019-12-08.
  37. ↑ "Somnath Waghmare's documentary explains why the Battle of Bhima Koregaon is important to Dalits". The Indian Express (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 2018-01-04. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2019-12-08.
  38. ↑ "Am directing film on Koregaon Bhima battle: Ex-IAS officer". Outlook. 2 August 2020. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 13 January 2021.
  39. ↑ "Digangana Suryavanshi To Star Opposite Arjun Rampal In The Battle of Bhima Koregaon?". Telly Chakkar.
  40. ↑ Varma, Lipika (16 June 2020). "Arjun Rampal's upcoming movie delayed". Deccan Chronicle (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 13 January 2021.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=కోరెగావ్_యుద్ధం&oldid=4850530" నుండి వెలికితీశారు