Jump to content

కోసాంబి

వికీపీడియా నుండి
కోసాంబి
నగరం
కోసాంబి
కోసాంబి రాగి నాణెం. క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దం. పైభాగంలో బ్రాహ్మీ లిపిలో 𑀓𑁄𑀲𑀩𑀺 కోసాబి అని చెక్కబడి ఉంది. బ్రిటిష్ మ్యూజియం.
కోసాంబి
కోసాంబి
కోసాంబి
కోసాంబి
నిర్దేశాంకాలు: 25°20′20″N 81°23′34″E / 25.338984°N 81.392899°E / 25.338984; 81.392899
దేశం భారతదేశం
రాష్ట్రంఉత్తర ప్రదేశ్
జిల్లాకౌశాంబి జిల్లా

కోసాంబి (పాలి లేదా కౌశాంబి) భారతదేశంలో ఒక పురాతన నగరం, ఇది గంగా మైదానం వెంబడి వాణిజ్య కేంద్రంగా దాని ప్రాముఖ్యత, పదహారు మహాజనపదాలలో ఒకటైన వత్స రాజ్యానికి రాజధానిగా దాని హోదా కలిగి ఉంది. ఇది యమునా నదిపై 56 కిలోమీటర్ల (35 మైళ్ళు) దూరంలో ప్రయాగ వద్ద గంగానదితో సంగమించే నైరుతి దిశలో ఉంది (ఆధునిక ప్రయాగ్రాజ్), ఇది వాణిజ్యానికి శక్తివంతమైన కేంద్రంగా వత్స రాజ్యానికి ప్రయో మారింది.

చరిత్ర

[మార్చు]
రెండు ఎద్దులపై స్వారీ చేస్తున్న స్త్రీ (కంచు విగ్రహం), కౌసాంబి నుండి, c. 2000-1750 BCE

క్రీ పూ 2 వ సహస్రాబ్దిలో ఈ ప్రాంతంలో ఓచర్ కలర్డ్ పాటరీ సంస్కృతి వ్యాపించింది.

కోసాంబి వేద కాలం చివరి నుండి మౌర్య సామ్రాజ్యం చివరి వరకు భారతదేశంలోని గొప్ప నగరాల్లో ఒకటి, గుప్త సామ్రాజ్యం వరకు ఆక్రమణ కొనసాగింది. ఒక చిన్న పట్టణంగా, ఇది వేద కాలం చివరిలో, తు కురు రాజ్య పాలకులు వారి కొత్త రాజధానిగా స్థాపించబడింది.[1][2] ప్రారంభ కురు రాజధాని హస్తినాపూర్ వరదల కారణంగా నాశనమైంది, కురు రాజు తన మొత్తం రాజధానిని ప్రజలతో కలిసి కొత్త రాజధానికి బదిలీ చేశాడు, ఇది కురు రాజ్యంలోని దక్షిణ భాగానికి 56 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న గంగా-యమునా సంగమం సమీపంలో నిర్మించబడింది, ఇప్పుడు దీనిని ప్రయాగ్రాజ్ అని పిలుస్తారు, దీనిని గతంలో అలహాబాద్ అని పిలిచేవారు.[3]

మౌర్య సామ్రాజ్యానికి ముందు కాలంలో, మహాజనపదాలలో ఒకటైన వత్స స్వతంత్ర రాజ్యానికి కోసాంబి రాజధానిగా ఉండేది.[4] గౌతమ బుద్ధుడి కాలంలో కోసాంబి చాలా సంపన్నమైన నగరంగా ఉండేది, ఆ సమయంలో ఇది పెద్ద సంఖ్యలో సంపన్న వ్యాపారులు నివసించే ప్రదేశంగా ఉండేది. వాయువ్య, దక్షిణ ప్రాంతాల నుండి వచ్చే వస్తువులు, ప్రయాణీకులకు కోసాంబి ఒక ముఖ్యమైన వ్యాపార కేంద్రం. ఇది బుద్ధుని జీవిత వృత్తాంతాలలో చాలా ప్రముఖంగా కనిపిస్తుంది.

చారిత్రాత్మకంగా, కోసాంబి మౌర్య, గుప్త యుగాలలో ఒక పటిష్టమైన పట్టణ కేంద్రంగా కొనసాగింది. అశోకుని స్తంభాలు కోసాంబి, ప్రయాగ్రాజ్ రెండింటిలోనూ కనిపిస్తాయి. కోట శిధిలాల లోపల కోసాంబి స్తంభం ప్రస్తుత స్థానం, ఈ ప్రాంతంలో మౌర్య సైనిక ఉనికికి నిదర్శనం. అలహాబాద్ స్తంభం అనేది కోసాంబి మహామట్టాలకు జారీ చేయబడిన ఒక శాసనం, ఇది వాస్తవానికి కోసాంబిలోనే ఉండేదనే వాస్తవానికి బలాన్ని చేకూరుస్తుంది.[5][6]

కౌశాంబి విభేద శాసనం (మినోర్ పిల్లర్ శాసనం 2) ఇలా పేర్కొంది, "కౌసాంబి అధికారులను రాజు ఈ క్రింది విధంగా ఆదేశిస్తాడుః.... సంఘ మార్గాన్ని విడిచిపెట్టకూడదు... ఈ సమయం నుండి సంఘ ఐక్యతను విచ్ఛిన్నం చేసే వారు, సన్యాసి లేదా సన్యాసిని, తెల్లటి దుస్తులు ధరించమని, సంఘానికి వెలుపల ఉన్న ప్రదేశంలో నివసించమని బలవంతం చేయబడతారు".[7]

గంగా లోయ నుండి రెండు దామారు ఆకారపు నాణేలు.

మౌర్యుల అనంతర కాలంలో కోసాంబి (ఆధునిక ప్రయాగ్రాజ్ జిల్లా) లోని గిరిజన సమాజం పంచ్‌మార్క్‌లతో లేకుండా రాగి నాణేలను తయారు చేసింది. వారి నాణేలు డమరు-డ్రమ్‌ను పోలి ఉంటాయి. అటువంటి నాణేలన్నీ కోసాంబికి ఆపాదించబడ్డాయి. నేషనల్ మ్యూజియం వంటి అనేక భారతీయ మ్యూజియంలలో ఈ నాణేలు తమ సేకరణలలో ఉన్నాయి.[8]

పుష్యమిత్ర శుంగ తన రాజధానిని పాటలీపుత్ర నుండి కౌశాంబికి మార్చుకుని ఉండవచ్చు. ఆయన మరణం తరువాత, ఆయన సామ్రాజ్యం అనేక మిత్ర రాజవంశాలలో విభజించబడింది (బహుశా ఆయన కుమారుల మధ్య). కౌశాంబి రాజవంశం మగధ సహా విస్తృత ప్రాంతంపై ఆధిపత్యాన్ని స్థాపించింది, బహుశా కన్నౌజ్ కూడా.[9]

అన్ని ఆధారాలు కౌసాంబిని ఈ కాలంలో ఒక ముఖ్యమైన ప్రదేశంగా పేర్కొన్నాయి. కౌసాంబి దాని పొరుగున ఉన్న పురాతన ప్రదేశాల నుండి మూడు వేలకు పైగా రాతి శిల్పాలు స్వాధీనం చేసుకోబడ్డాయి-7 మైన్హై, భీటా, మంకున్వార్, డియోరియా. ఇవి ప్రస్తుతం ప్రాచీన చరిత్ర విభాగం ప్రొఫెసర్ జి. ఆర్. శర్మ మెమోరియల్ మ్యూజియం, అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం, అలహాబాదు మ్యూజియం, లక్నో స్టేట్ మ్యూజియంలో ఉన్నాయి.

కొసాంబి పురావస్తు ప్రదేశం తవ్వకాలు 1949లో అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన జి. ఆర్. శర్మ చేత చేయబడ్డాయి, మార్చి 1948లో సర్ మోర్టిమర్ వీలర్ చేత అధికారం పొందిన తరువాత మళ్లీ 1951-1956 లో చేయబడ్డాయి.[3] ఈ ప్రదేశం క్రీ పూ 12 వ శతాబ్దం లోనే ఆక్రమించబడి ఉండవచ్చని తవ్వకాలు సూచించాయి. దాని వ్యూహాత్మక భౌగోళిక స్థానం ఇది ఒక ముఖ్యమైన వాణిజ్య కేంద్రంగా ఎదగడానికి సహాయపడింది. జేజేమ్స్ హీట్జ్‌మాన్ ప్రకారం, క్రీస్తుపూర్వం 7 నుండి 5 వ శతాబ్దాలలో కుప్పకూలిన బురద పెద్ద ప్రాకారం నిర్మించబడింది, తరువాత ఇటుక గోడలు, బురుజులు, అనేక గోపురాలు, యుద్ధనౌకలు, ద్వారాలతో బలోపేతం చేయబడింది కానీ పురావస్తు శాస్త్రవేత్త జి. ఆర్. నగరం పురావస్తు త్రవ్వకాలకు నాయకత్వం వహించిన శర్మ ప్రకారం, ప్రాకారం క్రీస్తుపూర్పు 1025, 955 మధ్య నిర్మించబడింది, ఇటుకల పునరుద్ధరణను అందించింది, క్రీస్తుపపూర్ 855 , 815 మధ్యకాలంలో కందకం తవ్వబడింది.[10][11] బొగ్గు, ఉత్తర బ్లాక్ పాలిష్ వేర్ కార్బన్ డేటింగ్ చారిత్రాత్మకంగా 390 BC నుండి 600 AD వరకు దాని నిరంతర ఆక్రమణను పేర్కొంది.[12]

కొసాంబి ఒక క్రమరహిత దీర్ఘచతురస్రాకార ప్రణాళికతో కూడిన బలవర్థకమైన పట్టణం. శిధిలాల త్రవ్వకాల్లో తూర్పు, పశ్చిమ, ఉత్తర మూడు వైపులా ద్వారాలు ఉన్నట్లు వెల్లడైంది. నీటి కోత కారణంగా దక్షిణ ద్వారం స్థానాన్ని ఖచ్చితంగా నిర్ణయించలేము. బురుజులు, ద్వారాలు, ఉప ద్వారాలతో పాటు, నగరం మూడు వైపులా ఒక కందకంతో చుట్టుముట్టబడింది, ఇది కొన్ని ప్రదేశాలలో నిండినప్పటికీ, ఉత్తర వైపు ఇప్పటికీ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అయితే, కొన్ని ప్రదేశాలలో, ఒకటి కంటే ఎక్కువ కందకాలకు ఆధారాలు ఉన్నాయి. ఈ నగరం సుమారు 6.5 కిలోమీటర్ల (4.0 మైళ్ళు) విస్తీర్ణంలో విస్తరించింది. నగరంలో నిర్మాణాల సాంద్రతను సూచించే పెద్ద ఎత్తున ఇటుకల పనిని ఈ నగరం చూపిస్తుంది.

బౌద్ధ వ్యాఖ్యాన గ్రంథాలు కౌసాంబి/కోసాంబి అనే పేరుకు రెండు కారణాలను ఇస్తాయి. మరింత ఇష్టమైనది ఏమిటంటే, ఈ నగరం అని పిలువబడింది, ఎందుకంటే ఇది ఒకప్పుడు కుసుమ ఋషి (వి. ఎల్. కుసుమ) ఆక్రమించిన ఆశ్రమంలో లేదా సమీపంలో స్థాపించబడింది.[13] మరొక వివరణ ఏమిటంటే, పెద్ద, గంభీరమైన వేప చెట్లు లేదా కోసమ్మరుఖా నగరం, చుట్టుపక్కల పెద్ద సంఖ్యలో పెరిగాయి.[14]

కౌశాంబి జైన చరిత్ర

[మార్చు]

ప్రారంభ కానానికల్, ప్రారంభ, మధ్యయుగ కానానికల్ శ్వేతాంబర జైన సాహిత్యం ప్రకారం, పద్మప్రభ పంచ కళ్యాణకుడి నుండి నాలుగు (భావన, జననం, దీక్ష, సర్వజ్ఞత్వం సాధించడం, 6 వ తీర్థంకరుడు, కౌశాంబిలో జరిగింది.[15][16] 24వ తీర్థంకరుడు అయిన మహావీరుడు ఐదుసార్లు కౌశాంబిని సందర్శించాడు.[17]

పురావస్తు ఆధారాలు

[మార్చు]

చంద్రప్రదోత రాజు నగరంలో ఒక గొప్ప కోటను నిర్మించాడని చెబుతారు. కౌశాంబి పురాతన కోట వద్ద జరిపిన త్రవ్వకాల్లో 4-మైళ్ల పొడవైన గోడలు, 32 ద్వారాలు కొన్ని భారీ 30–35-foot (9.1–10.7 m)మీ) ఎత్తైన నిర్మాణాలు బయటపడ్డాయి.[18][19] పద్మాసనం కూర్చున్న 12 కంటే ఎక్కువ తీర్థంకర విగ్రహాలు, 6 తలలేని తీర్థంకర విగ్రహాలను కౌశాంబి నుండి తవ్వారు.[20] పభోసా వద్ద క్రీస్తుపూర్వం 2వ శతాబ్దపు శాసనం "కస్సియాపియా అర్హత్స్" గురించి ప్రస్తావించింది, డాక్టర్ బుహ్లెర్ ప్రకారం, మహావీరుడు కశ్యప వంశానికి చెందినవాడు కాబట్టి శాసన రచయిత జైన అని అర్థం కావచ్చు.[21] డాక్టర్ ఘోష్ పభోసా వద్ద ఒక పాత శ్వేతాంబర జైన ధర్మశాల గురించి కూడా ప్రస్తావించారు.[22] అనేక మంది జైన సన్యాసులు పభోసా వద్ద ఉన్న గుహలలో నివసించేవారని హుయెన్ త్సాంగ్ పేర్కొన్నాడు. జైన సన్యాసుల సంఘం ఇక్కడ అషాధసేన అనే శ్రావక రక్షణలో నివసించినట్లు నమ్ముతారు.[23] కౌశాంబీ వద్ద తవ్వకాల్లో 2000 సంవత్సరాల పురాతన జైన అయగపట్ట కూడా కనుగొనబడింది.[24] కనుగొన్న అయగపట్టపై ఉన్న శాసనం రాజు శివమిత్ర, శ్వేతాంబర జైన సన్యాసి అయిన స్థావీర బాలదాస గురించి ప్రస్తావించింది.[25]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ A. L. Basham (2002). The Wonder That Was India. Rupa and Co. p. 41. ISBN 0-283-99257-3.
  2. ↑ Ariel Glucklich (2008). The Strides of Vishnu. Oxford University Press. p. 46. ISBN 978-0-19-531405-2.
  3. 1 2 Rohan L. Jayetilleke (2007-12-05). "The Ghositarama of Kaushambiern". Daily News. Archived from the original on 4 June 2011. Retrieved 2008-10-29.
  4. ↑ J.iv.28; vi.236
  5. ↑ Romila Thapar (1997). Aśoka and the Decline of the Mauryas. Oxford University Press, New Delhi. pp. 290–291. ISBN 0-19-564445-X.
  6. ↑ Krishnaswamy. "A Note on the Allahabad Pillar of Aśoka".
  7. ↑ Vincent Smith (1992). The Edicts of Aśoka. Munshiram Manoharlal Publishers, New Delhi. p. 37.
  8. ↑ Sharma, Savita (1981). "Damaru-shaped Coins from Kausambi". Numismatic Digest. Vol. 5. Numismatic Society of Bombay. pp. 1–3. OCLC 150424986.
  9. ↑ K. D. Bajpai (October 2004). Indian Numismatic Studies. Abhinav Publications. pp. 37–39, 45. ISBN 978-81-7017-035-8.
  10. ↑ James Heitzman, The City in South Asia (Routledge, 2008), pp.13
  11. ↑ Schlingloff, Dieter (2014-12-01). Fortified Cities of Ancient India: A Comparative Study (in ఇంగ్లీష్). Anthem Press. ISBN 9781783083497.
  12. ↑ S. Kusumgar and M. G. YadavaMunshi Manoharlal Publishers, New Delhi (2002). K. Paddayya (ed.). Recent Studies in Indian Archaeology. pp. 445–451. ISBN 81-215-0929-7.
  13. ↑ E.g., UdA.248; SNA.300; MA.i.535. Epic tradition ascribes the foundation of Kosambī to a Cedi prince, while the origin of the Vatsa people is traced to a king of Kāsī, see PHAI.83, 84
  14. ↑ e.g., MA i.539; PsA.413
  15. ↑ www.wisdomlib.org (2017-10-08). "Part 2: Description of Kauśāmbī". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-05-04.
  16. ↑ www.wisdomlib.org (2017-10-08). "Part 4: Padmaprabha's birth". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-05-04.
  17. ↑ Jain Trust, Anandji Kalyanji Pedhi. "Jain Tirth Sarva Sangraha".
  18. ↑ www.wisdomlib.org (2024-01-12). "Archeological Sources (Introduction)". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-05-04.
  19. ↑ India, Arachaelogical Survey. "Indian Archaeology 1957-58" (PDF). p. 2.
  20. ↑ www.wisdomlib.org (2024-01-12). "Sculptures from Kaushambi". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-05-04.
  21. ↑ Ghosh, N. N. "Early History of Kaushambi" (PDF). p. 59.
  22. ↑ Ghosh, N. N. "Early History of Kaushambi" (PDF). p. 94.
  23. ↑ Singh, Purshottam. "Kanpur Philosophers Volume 8 Issue 2" (PDF). p. 292 (821 in journal).
  24. ↑ Banerjee, Satya Ranjan. "A Note on Jaina Iconography".
  25. ↑ Jain Trust, Anandji Kalyanji Pedhi. "Jain Tirth Sarva Sangraha".
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=కోసాంబి&oldid=4918473" నుండి వెలికితీశారు