Jump to content

కోహిమా యుద్ధం

వికీపీడియా నుండి
కోహిమా యుద్ధం
Part of రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో జరిగిన బర్మా పోరాటంలో భాగమైన ఆపరేషన్ యు-గో

కోహిమాలో బ్రిటిష్ రక్షణకు కీలకమైన గ్యారిసన్ హిల్ యుద్ధభూమి దృశ్యం
Date4 ఏప్రిల్ – 22 జూన్ 1944
Location
కోహిమా, నాగా హిల్స్ జిల్లా, అస్సాం ప్రావిన్స్, బ్రిటిష్ ఇండియా (ప్రస్తుతం నాగాలాండ్, భారతదేశం)
25°39′59″N 94°06′01″E / 25.66639°N 94.10035°E / 25.66639; 94.10035
Result మిత్రరాజ్యాల విజయం
Belligerents

United Kingdom యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్

Nepal నేపాల్

Empire of Japan జపాన్

Commanders and leaders
United Kingdom మాంటెగు స్టాప్‌ఫోర్డ్ Empire of Japan కొటోకు సాటో
Strength
ప్రారంభం:
1 పదాతిదళ బ్రిగేడ్ (1,500)
ముగింపు:
2 పదాతిదళ డివిజన్లు
1 చిండిట్ బ్రిగేడ్
1 మోటార్ బ్రిగేడ్		 1 పదాతిదళ డివిజన్ (15,000–20,000)[1]
Casualties and losses
4,064[2] 5,764–7,000[2]
(యుద్ధ మరణాలు మాత్రమే, వ్యాధి, ఆకలితో మరణించినవారు అదనం)[3][4]

కోహిమా యుద్ధం రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం కాలంలో 1944లో బ్రిటిష్ ఇండియాలోనికి జపనీయులు చేపట్టిన యు-గో దాడికి ఒక ముఖ్యమైన మలుపు. ఇది ప్రస్తుతం ఈశాన్య భారతదేశంలోని నాగాలాండ్ రాష్ట్ర రాజధాని అయిన కోహిమా పట్టణం చుట్టూ 1944 ఏప్రిల్ 4 నుండి జూన్ 22 వరకు మూడు దశల్లో జరిగింది. ఏప్రిల్ 3 నుండి 16 వరకు, ఇంఫాల్ వద్ద ముట్టడిలో ఉన్న బ్రిటిష్, భారతీయ దళాలైన నాల్గవ కార్ప్స్ కు సరఫరా చేసే రహదారిపై ఆధిపత్యం వహించే కోహిమా రిడ్జ్‌ను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి జపనీయులు ప్రయత్నించారు. ఏప్రిల్ మధ్య నాటికి, కోహిమాలోని చిన్న బ్రిటిష్, బ్రిటిష్ ఇండియన్ దళాలకు ఉపశమనం లభించింది.

ఏప్రిల్ 18 నుండి మే 13 వరకు బ్రిటిష్, బ్రిటిష్ ఇండియన్ అదనపు దళాలు జపనీయులను వారు స్వాధీనం చేసుకున్న స్థానాల నుండి తరిమికొట్టడానికి ఎదురుదాడి చేశాయి. ఈ సమయంలో జపనీయులు రిడ్జ్‌ను విడిచిపెట్టారు, అయితే కోహిమా-ఇంఫాల్ రహదారిని దిగ్బంధించడం కొనసాగించారు. మే 16 నుండి జూన్ 22 వరకు బ్రిటిష్, బ్రిటిష్ ఇండియన్ దళాలు వెనక్కి తగ్గుతున్న జపనీయులను వెంబడించి రహదారిని తిరిగి తెరిచాయి. కోహిమా, ఇంఫాల్ నుండి వచ్చిన బ్రిటిష్, బ్రిటిష్ ఇండియన్ దళాలు మైల్‌స్టోన్ 109 వద్ద కలుసుకున్నప్పుడు జూన్ 22 న ఈ యుద్ధం ముగిసింది, దీనితో ఇంఫాల్ ముట్టడి అంతమైంది. కోహిమా, ఇంఫాల్ యుద్ధాలను మార్టిన్ డౌఘెర్టీ, ఫ్రాంక్ మెక్‌లిన్, జోనాథన్ రిట్టర్ వంటి రచయితలు "తూర్పు స్టాలిన్‌గ్రాడ్" గా పేర్కొన్నారు.[5]

నేపథ్యం

[మార్చు]

భారతదేశంపై దాడి చేయడానికి జపనీయుల ప్రణాళిక అయిన యు-గో వాస్తవానికి ఆ సంవత్సరపు మిత్రరాజ్యాల దాడి ప్రణాళికలను భగ్నం చేయడానికి, మణిపూర్‌లోని ఇంఫాల్ వద్ద ఉన్న బ్రిటిష్ నాల్గవ కార్ప్స్ కు వ్యతిరేకంగా ఒక చెడగొట్టే దాడిగా ఉద్దేశించబడింది. జపాన్ పదిహేనవ సైన్యం కమాండర్ లెఫ్టినెంట్ జనరల్ రెన్యా ముటగుచి భారతదేశంపై దండెత్తడానికి, బహుశా బ్రిటిష్ పాలనను కూలదోయడానికి కూడా ఈ ప్రణాళికను విస్తరించాడు.[6][Note 1]

జపనీయులు భారతదేశంలో బలమైన స్థావరాన్ని పొందగలిగితే వారు బ్రిటిష్ సామ్రాజ్య బలహీనతను ప్రదర్శించగలరు, భారతీయ జాతీయవాదుల డీకాలనైజేషన్ ప్రయత్నాలకు ప్రోత్సాహాన్ని అందించగలరు.[8] అంతేకాకుండా, ఇంఫాల్ పరిసర ప్రాంతాలను ఆక్రమించడం చైనాలోని చియాంగ్ కై-షెక్ సైన్యానికి సరఫరా చేయడానికి అమెరికా చేస్తున్న ప్రయత్నాలను తీవ్రంగా ప్రభావితం చేస్తుంది.[9][10] వివిధ ప్రధాన కార్యాలయాల సిబ్బంది అభ్యంతరాలు చివరికి అధిగమించబడ్డాయి, ఈ దాడికి 1944 జనవరి 7 న ఇంపీరియల్ జనరల్ హెడ్‌క్వార్టర్స్ ఆమోదం తెలిపింది.[11]

ఈ ప్రణాళికలో భాగంగా కోహిమాను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి, తద్వారా ఇంఫాల్‌ను నిలిపివేయడానికి జపాన్ 31వ డివిజన్ ను పంపడం ఇమిడి ఉంది (ఇది 58వ, 124వ, 138వ పదాతిదళ రెజిమెంట్లు, 31వ మౌంటైన్ ఆర్టిలరీ రెజిమెంట్‌తో కూడి ఉంది). ముటగుచి 31వ డివిజన్‌ను బ్రహ్మపుత్రా నది లోయలోని ముఖ్యమైన రైల్‌హెడ్, లాజిస్టిక్ స్థావరం అయిన దిమాపూర్ పైకి నెట్టడం ద్వారా కోహిమా ఆక్రమణను సద్వినియోగం చేసుకోవాలని ఆశించాడు.[12]

31వ డివిజన్ కమాండర్ లెఫ్టినెంట్ జనరల్ కొటోకు సాటో తన పాత్ర పట్ల అసంతృప్తిగా ఉన్నాడు. దాడి ప్రణాళికలో అతను పాల్గొనలేదు, దాని అవకాశాల గురించి తీవ్రమైన అపోహలు కలిగి ఉన్నాడు. వారంతా ఆకలితో చనిపోయే అవకాశం ఉందని అతను అప్పటికే తన సిబ్బందికి చెప్పాడు.[13] చాలా మంది సీనియర్ జపనీస్ అధికారుల మాదిరిగానే, సాటో ముటగుచిని "మూర్ఖుడిగా" భావించాడు.[మూలాలు అవసరం] 1930 ల ప్రారంభంలో జపనీస్ సైన్యంలోని తోసేహ, కోదోహా వర్గాల మధ్య చీలిక సమయంలో అతను, ముటగుచి కూడా వ్యతిరేక పక్షాలలో ఉన్నారు, ముటగుచి ఉద్దేశాలను అపనమ్మకం చేయడానికి తనకు తగిన కారణం ఉందని సాటో విశ్వసించాడు.[14]

సన్నాహాలు

[మార్చు]
ఇంఫాల్, కోహిమా పోరాటం

1944 మార్చి 15 నుండి, జపాన్ 31వ డివిజన్ హోమాలిన్ సమీపంలో చింద్వాన్ నది[15] దాటి దాదాపు 60 miles (97 km) వెడల్పు ఉన్న అడవి మార్గాల వెంట వాయువ్య దిశగా కదిలింది. రవాణా కొరత కారణంగా, ఆర్టిలరీ రెజిమెంట్ మౌంటైన్ గన్స్ సగం, పదాతిదళ రెజిమెంట్ల భారీ ఆయుధాలు వెనుకబడిపోయాయి. మూడు వారాల సరిపడా ఆహారం, మందుగుండు సామగ్రి మాత్రమే తీసుకువెళ్లారు.[16]

కవాతు శ్రమతో కూడుకున్నదైనప్పటికీ, మంచి పురోగతి సాధించారు. 58వ రెజిమెంట్ లోని అధిక భాగాన్ని కలిగి ఉన్న, డివిజన్ పదాతిదళ గ్రూప్ కమాండర్[Note 2] మేజర్ జనరల్ షిగేసబురో మియాజాకి నేతృత్వంలోని డివిజన్ ఎడమ విభాగం పొరుగు నిర్మాణానికి (జపాన్ 15వ పదాతిదళ డివిజన్) ముందు ఉంది, మార్చి 20 న వారు ఇంఫాల్‌కు ఉత్తర మార్గాలను కవర్ చేస్తున్న భారతీయ దళాలతో ఘర్షణ పడ్డారు.[17]

ఆ భారతీయ దళాలు సాంగ్షాక్ వద్ద బ్రిగేడియర్ మాక్స్‌వెల్ హోప్-థామ్సన్ ఆధ్వర్యంలోని 50వ భారతీయ పారాచూట్ బ్రిగేడ్.[15] వారు మియాజాకి లక్ష్యం కానప్పటికీ, అతను తన ముందుకు సాగే మార్గం నుండి వారిని తొలగించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. సాంగ్షాక్ యుద్ధం ఆరు రోజుల పాటు కొనసాగింది. పారాచూట్ బ్రిగేడ్ దళాలకు తాగునీటి కొరత తీవ్రంగా ఉంది,[18] అయితే యుద్ధం ముగిసే వరకు ఫిరంగిదళం లేకపోవడంతో మియాజాకి వికలాంగుడయ్యాడు. చివరకు, జపనీస్ 15వ డివిజన్ దళాలలో కొందరు యుద్ధంలో చేరడంతో, హోప్-థామ్సన్ వెనక్కి తగ్గాడు. 50వ పారాచూట్ బ్రిగేడ్ 600 మందిని కోల్పోయింది, జపనీయులు 400 మందికి పైగా ప్రాణనష్టం పొందారు. సాంగ్షాక్ రక్షకులకు రాయల్ ఎయిర్ ఫోర్స్ (RAF) విడిచిపెట్టిన కొన్ని ఆహార పదార్థాలు, మందుగుండు సామగ్రిని మియాజాకి పట్టుకున్నాడు. ఏదేమైనా, కోహిమాకు అత్యంత చిన్న, సులభమైన మార్గం ఉన్న అతని దళాలు ఒక వారం ఆలస్యం అయ్యాయి.[19]

ఇంతలో, బ్రిటిష్ పద్నాలుగవ సైన్యం కమాండర్ లెఫ్టినెంట్ జనరల్ విలియం స్లిమ్, ఒక పూర్తి జపనీస్ డివిజన్ కోహిమా వైపు వెళుతోందని ఆలస్యంగా గ్రహించాడు (పాక్షికంగా సాంగ్షాక్ వద్ద పట్టుబడిన జపనీస్ పత్రాల నుండి).[20] ఈ ప్రాంతంలోని ప్రతికూల భూభాగం కారణంగా, జపనీయులు కోహిమాను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ఒక రెజిమెంట్‌ను మాత్రమే పంపగలుగుతారని అతను, అతని సిబ్బంది మొదట విశ్వసించారు.[1][21][Note 3]

కోహిమాలోని కమ్యూనికేషన్ యూనిట్లు, సహాయక సేవల్లోని సైనికులకు విరుద్ధంగా పోరాడే దళాలు తక్కువగా ఉన్నాయని, ఉత్తరాన 30 miles (48 km) దూరంలో ఉన్న ముఖ్యమైన దిమాపూర్ స్థావరంలో ఎవరూ లేరని స్లిమ్‌కు తెలుసు. దిమాపూర్‌లో 11 miles (18 km) పొడవు, 1 mile (1.6 km) వెడల్పు ఉన్న సరఫరా డంప్‌ల ప్రాంతం ఉంది.[23][24] దిమాపూర్ పతనం మిత్రరాజ్యాలకు వినాశకరమైనది కాబట్టి, స్లిమ్ తన పై అధికారి అయిన జనరల్ జార్జ్ గిఫార్డ్ (పదకొండవ ఆర్మీ గ్రూప్ కు నాయకత్వం వహిస్తున్నాడు),[25] దిమాపూర్‌ను రక్షించడానికి, ఇంఫాల్‌కు ఉపశమనం కలిగించడానికి సిద్ధం కావాలని మరిన్ని దళాలను కోరాడు.[26]

మిత్రరాజ్యాలు అప్పటికే హడావిడిగా ఇంఫాల్ ఫ్రంట్‌ను బలోపేతం చేస్తున్నాయి.[27] ఈ కదలికలో భాగంగా, 5వ భారతీయ పదాతిదళ డివిజన్ కు చెందిన పదాతిదళం, ఫిరంగిదళం అరాకాన్ నుండి విమానంలో తీసుకురాబడ్డాయి, అక్కడ వారు అడ్మిన్ బాక్స్ యుద్ధంలో అనుబంధ జపనీస్ దాడి పరాజయంలో పాల్గొన్నారు. డివిజన్ ప్రధాన భాగం ఇంఫాల్‌కు వెళ్ళగా (అక్కడ కొన్ని విభాగాలు ఒంటరిగా ఉన్నాయి, దాదాపుగా నాల్గవ కార్ప్స్ నిల్వలు అన్నీ అప్పటికే కట్టుబడి ఉన్నాయి), బ్రిగేడియర్ డెర్మోట్ వారెన్ నేతృత్వంలోని, 24వ మౌంటైన్ ఆర్టిలరీ రెజిమెంట్, ఇండియన్ ఆర్టిలరీ జతచేయబడిన 161వ భారతీయ పదాతిదళ బ్రిగేడ్ విమానంలో దిమాపూర్‌కు తీసుకురాబడింది.[28]

మార్చి ప్రారంభంలో, మేజర్ జనరల్ ఓర్డ్ వింగేట్ చిండిట్ దళం నుండి 23వ లాంగ్ రేంజ్ పెనెట్రేషన్ బ్రిగేడ్ ను తొలగించి, లాలాఘాట్ చుట్టుపక్కల నుండి రైలు మార్గంలో దిమాపూర్‌కు ఉత్తరాన 50 miles (80 km) దూరంలో ఉన్న జోర్హాట్ కు పంపబడింది, అక్కడ వారు స్థావరంపై ఏదైనా జపనీస్ దాడి పార్శ్వాన్ని బెదిరించగలరు. గిఫార్డ్, బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ కమాండర్-ఇన్-చీఫ్ జనరల్ క్లాడ్ ఆచిన్‌లెక్ కూడా దక్షిణ, మధ్య భారతదేశంలోని రిజర్వ్ నుండి రహదారి, రైలు మార్గాల ద్వారా దిమాపూర్‌కు లెఫ్టినెంట్ జనరల్ మాంటెగు స్టాప్‌ఫోర్డ్ ఆధ్వర్యంలో బ్రిటిష్ 2వ డివిజన్, భారతీయ 33వ కార్ప్స్ ప్రధాన కార్యాలయాన్ని పంపడానికి సిద్ధమయ్యారు.[29][30]

33వ కార్ప్స్ ప్రధాన కార్యాలయం దిమాపూర్ చేరుకునే వరకు, మేజర్ జనరల్ రాబర్ట్ ఫిలిప్ లాంకాస్టర్-ర్యాంకింగ్ ఆధ్వర్యంలోని 202 లైన్ ఆఫ్ కమ్యూనికేషన్ ఏరియా హెచ్క్యూ ఈ ప్రాంతం కమాండ్‌ను తీసుకుంది.[23][31]

యుద్ధం

[మార్చు]

భౌగోళికం

[మార్చు]

విస్తృతమైన 1944 జపనీస్ చింద్వాన్ దాడిలో కోహిమా వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యత ఏమిటంటే, జపనీయులకు బర్మా నుండి భారతదేశంలోకి అత్యుత్తమ మార్గాన్ని అందించే కనుమకు ఇది శిఖరం.[1] దీని గుండా బ్రహ్మపుత్రా నది లోయలోని దిమాపూర్ స్థావరం, ఇంఫాల్ మధ్య ప్రధాన సరఫరా మార్గం అయిన రహదారి నడిచింది,[32] ఇక్కడే నాల్గవ కార్ప్స్ కు చెందిన బ్రిటిష్, భారతీయ దళాలు (17వ, 20వ, 23వ భారతీయ పదాతిదళ డివిజన్లను కలిగి ఉంటుంది) ప్రధాన జపనీస్ దాడిని ఎదుర్కొన్నాయి.[33][34]

కోహిమా రిడ్జ్ స్వతహాగా సుమారుగా ఉత్తర, దక్షిణ దిశలలో సాగుతుంది.[35] దిమాపూర్ నుండి ఇంఫాల్ వెళ్ళే రహదారి దాని ఉత్తర చివర వరకు ఎక్కి దాని తూర్పు ముఖం గుండా నడుస్తుంది. 1944 లో, కోహిమా నాగాలాండ్ పరిపాలనా కేంద్రంగా ఉంది. డిప్యూటీ కమిషనర్ గా చార్లెస్ పావ్సే ఉన్నాడు. రహదారి మలుపు వద్ద కొండపై అతని బంగ్లా ఉంది, పై డాబాలపై దాని తోటలు, టెన్నిస్ కోర్టు, ఒక క్లబ్‌హౌస్ ఉన్నాయి.[1] గ్రామం చుట్టూ ఉన్న కొన్ని డాబాలు సాగు కోసం క్లియర్ చేయబడినప్పటికీ, రిడ్జ్ నిటారుగా ఉండే వాలులు దట్టమైన అడవులతో నిండి ఉన్నాయి.[1]

కోహిమాను సమీపిస్తున్న జపాన్ సైన్యాన్ని చూపే వార్తా చిత్రం.

రిడ్జ్‌కు ఉత్తరాన దట్టమైన జనాభా ఉన్న నాగా విలేజ్ ప్రాంతం ఉంది, దీనికి ట్రెజరీ హిల్,[1] చర్చి నోల్ (గత అర్ధ శతాబ్దంగా నాగాలాండ్‌లో బాప్టిస్ట్, ఇతర క్రైస్తవ మిషనరీలు చురుకుగా ఉన్నారు) కిరీటంలా ఉన్నాయి. కోహిమా రిడ్జ్‌కు దక్షిణం, పశ్చిమాన జిపిటి రిడ్జ్, అడవితో కప్పబడిన అరదురా స్పర్ ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతంలోని వివిధ బ్రిటిష్, భారతీయ సేవా దళాల స్థావరాలు యుద్ధంలో ముఖ్యమైన లక్షణాలకు తమ పేర్లను ఇచ్చాయి, ఉదా. "ఫీల్డ్ సప్లై డిపో" FSD హిల్ లేదా కేవలం FSD గా మారింది.[36][37] జపనీయులు తరువాత ఈ లక్షణాలకు వారి స్వంత కోడ్-పేర్లను కేటాయించారు; ఉదాహరణకు, కోహిమాను పట్టించుకోని గ్యారిసన్ హిల్,[38] ఇను (కుక్క) గా, కుకీ పికెట్ (కోహిమా రిడ్జ్ పటం చూడండి) సరు (కోతి) గా పిలువబడ్డాయి.[39]

ముట్టడి

[మార్చు]

161వ భారతీయ బ్రిగేడ్ రాకముందు, కోహిమా ప్రాంతంలో పోరాడుతున్న ఏకైక దళాలు కొత్తగా పెంచబడిన 1వ బెటాలియన్, అస్సాం రెజిమెంట్, పారామిలిటరీ అస్సాం రైఫిల్స్ కు చెందిన 3వ (నాగా హిల్స్) బెటాలియన్ నుండి కొన్ని ప్లాటూన్లు.[1] మార్చి చివరలో 161వ బ్రిగేడ్ కోహిమాలో మోహరించింది, అయితే మేజర్ జనరల్ ర్యాంకింగ్ వారిని తిరిగి దిమాపూర్‌కు ఆదేశించాడు, ఎందుకంటే దిమాపూర్‌కు ఎక్కువ వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యత ఉందని మొదట్లో భావించారు. కోహిమాను రోడ్‌బ్లాక్‌గా పరిగణించగా, దిమాపూర్ మిత్రరాజ్యాల సరఫరాలలో ఎక్కువ భాగం నిల్వ చేయబడిన రైల్‌హెడ్.[23] జపనీయులు కోహిమా రక్షక దళాన్ని కలిగి ఉండటానికి ఒక డిటాచ్‌మెంట్‌ను మాత్రమే విడిచిపెట్టవచ్చని, 31వ డివిజన్ ప్రధాన భాగం దిమాపూర్‌పై దాడి చేయడానికి తూర్పు మార్గాల్లో కదులుతుందని స్లిమ్ భయపడ్డాడు.[40]

స్లిమ్ ఉపశమనానికి, సాటో కోహిమాను ఆక్రమించడంపై దృష్టి పెట్టాడు. (ముట్టడి ప్రారంభంలో, ఏప్రిల్ 8 న, దిమాపూర్‌పై ముందుకు సాగడానికి ఒక డిటాచ్‌మెంట్‌ను పంపాలని ముటగుచి నేరుగా సాటోను ఆదేశించాడు. సాటో ఇష్టపడకుండానే 138వ రెజిమెంట్ బెటాలియన్‌ను పంపాడు, కానీ కొన్ని గంటల తర్వాత ముటగుచి పై అధికారి, బర్మా ఏరియా ఆర్మీ కి నాయకత్వం వహిస్తున్న లెఫ్టినెంట్ జనరల్ మసకాసు కవాబే, ఈ కదలికను వీటో చేశాడు.)[41]

కోహిమాకు తూర్పున రహదారి మార్గంలో 80 miles (130 km) పైగా ఉన్న జెస్సామి ని జపాన్ 31వ డివిజన్ కుడి విభాగం, కేంద్రం సమీపించగానే, అస్సాం రెజిమెంట్ మూలకాలు ఏప్రిల్ 1 నుండి వారికి వ్యతిరేకంగా ఆలస్యపు చర్యలతో పోరాడాయి. అయినప్పటికీ, ముందు స్థానాల్లో ఉన్న పురుషులు త్వరలోనే అధిగమించబడ్డారు, అస్సాం రెజిమెంట్ వెనక్కి తగ్గాలని ఆదేశించబడింది. ఏప్రిల్ 3 రాత్రి నాటికి, మియాజాకి దళాలు నాగా గ్రామం శివార్లకు చేరుకున్నాయి, దక్షిణాన కోహిమాను పరిశోధించడం ప్రారంభించాయి.[42]

స్టాప్‌ఫోర్డ్ కార్ప్స్ ప్రధాన కార్యాలయం ఏప్రిల్ 3 న ర్యాంకింగ్ నుండి ముందు భాగానికి బాధ్యత తీసుకుంది.[40] మరుసటి రోజు, అతను 161వ భారతీయ బ్రిగేడ్‌ను మళ్లీ కోహిమా వైపు ముందుకు సాగాలని ఆదేశించాడు, అయితే జపనీయులు రిడ్జ్‌కు పశ్చిమాన ఉన్న రహదారిని కత్తిరించడానికి ముందే లెఫ్టినెంట్ కల్నల్ జాన్ లావెర్టీ ఆధ్వర్యంలోని 4 వ బెటాలియన్ క్వీన్స్ ఓన్ రాయల్ వెస్ట్ కెంట్ రెజిమెంట్, 4 వ బెటాలియన్ 7 వ రాజ్‌పుత్ రెజిమెంట్ కు చెందిన ఒక కంపెనీ కోహిమాకు చేరుకున్నాయి. 161వ బ్రిగేడ్ కు చెందిన ఈ దళాలతో పాటు, గ్యారిసన్‌లో నేపాల్ సైన్యం నుండి వచ్చిన ఒక పచ్చి బెటాలియన్ (షెర్ రెజిమెంట్), బర్మా రెజిమెంట్ నుండి కొన్ని కంపెనీలు, కోహిమాకు పదవీ విరమణ చేసిన అస్సాం రెజిమెంట్, స్వస్థత పొందుతున్నవారు, కమ్యూనికేషన్ దళాల వివిధ విభాగాలు ఉన్నాయి. గ్యారిసన్ సంఖ్య సుమారు 2,500 కాగా, ఇందులో 1,000 మంది పోరాటదారులు కారు,[43] వీరికి గతంలో చిండిట్స్‌తో పనిచేసిన కల్నల్ హ్యూ రిచర్డ్స్ కమాండర్‌గా ఉన్నాడు.[44]

కోహిమా రిడ్జ్

ముట్టడి ఏప్రిల్ 6 న ప్రారంభమైంది. సాంగ్షాక్, ఇతర డిపోల నుండి స్వాధీనం చేసుకున్న ఆయుధాలు, మందుగుండు సామగ్రిని ఉపయోగించి జపనీయులు అనేక సందర్భాల్లో గ్యారిసన్‌పై నిరంతరం షెల్లింగ్, మోర్టార్లతో దాడులు చేశారు, మెల్లగా వారిని గ్యారిసన్ హిల్ పై ఒక చిన్న చుట్టుకొలతలోకి నడిపించారు. వారికి 161వ బ్రిగేడ్ ప్రధాన భాగం నుండి ఫిరంగి మద్దతు ఉంది, వీరు స్వయంగా 2 miles (3.2 km) దూరంలో ఉన్న జోత్సోమా వద్ద కత్తిరించబడ్డారు, అయితే, సాంగ్షాక్ వద్ద మాదిరిగానే, వారికి తాగునీటి కొరత చాలా ఉంది. నీటి సరఫరా కేంద్రం జిపిటి రిడ్జ్ పై ఉంది, ఇది ముట్టడి మొదటి రోజే జపనీయులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. దాని రక్షకులలో కొందరు రిడ్జ్‌పై ఇతర స్థానాలకు వెనక్కి తగ్గలేకపోయారు, దానికి బదులుగా దిమాపూర్ వైపు వెనక్కి తగ్గారు. FSD పై, ఇండియన్ జనరల్ హాస్పిటల్ వద్ద కాన్వాస్ నీటి ట్యాంకులు నింపబడలేదు, అగ్నిప్రమాదాల నుండి రక్షించడానికి వాటిని త్రవ్వలేదు. గ్యారిసన్ హిల్ ఉత్తరం వైపున ఒక చిన్న ఊట కనుగొనబడినప్పటికీ, అది రాత్రి సమయంలో మాత్రమే చేరుకోగలదు.[45] వైద్య డ్రెస్సింగ్ కేంద్రాలు జపనీయుల దాడులకు గురయ్యాయి, గాయపడిన పురుషులు చికిత్స కోసం వేచి ఉన్నప్పుడు తరచుగా మళ్లీ దెబ్బతిన్నారు.[46]

డిప్యూటీ కమిషనర్ బంగ్లా, టెన్నిస్ కోర్టు చుట్టూ, కోహిమా రిడ్జ్ ఉత్తర చివరలో కొన్ని భయంకరమైన పోరాటాలు జరిగాయి, దీనినే టెన్నిస్ కోర్ట్ యుద్ధం అని పిలుస్తారు. టెన్నిస్ కోర్ట్ ఒక నో మ్యాన్స్ ల్యాండ్ గా మారింది, జపనీయులు, కోహిమా రక్షకులు ఎదురెదురుగా కందకాలు తవ్వుకుని, ఒకరికొకరు చాలా దగ్గరగా ఉండి కందకాల మధ్య గ్రెనేడ్లు విసురుకున్నారు. జపనీయులు, ఆంగ్లో-ఇండియన్ దళాల మధ్య కోహిమాలో జరిగిన పోరాటం గురించి అమెరికన్ చరిత్రకారులు అలాన్ మిల్లెట్, విలియమ్సన్ ముర్రే ఇలా రాశారు: "రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో ఎక్కడా - ఈస్టర్న్ ఫ్రంట్‌లో కూడా - పోరాట యోధులు ఇంత మూర్ఖపు క్రూరత్వంతో పోరాడలేదు".[47]

ఏప్రిల్ 17/18 రాత్రి, జపనీయులు చివరకు DC బంగ్లా ప్రాంతాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఇతర జపనీయులు కుకీ పికెట్ ను స్వాధీనం చేసుకుని, రక్షక దళాన్ని రెండుగా విడదీశారు.[48] రక్షకుల పరిస్థితి నిరాశాజనకంగా ఉంది, కానీ జపనీయులు ఆకలి, పోరాటంతో అలసిపోయినందున గ్యారిసన్ హిల్ పై దాడి చేయడం ద్వారా దానిని కొనసాగించలేదు, తెల్లవారేసరికి, గ్యారిసన్‌కు ఉపశమనం కలిగించడానికి 161వ భారతీయ బ్రిగేడ్ దళాలు వచ్చాయి.[49][47]

ఉపశమనం

[మార్చు]
ఏప్రిల్ 1944లో కోహిమా యుద్ధంలో పట్టుబడిన జపనీస్ ఆయుధ సామగ్రిని పరిశీలిస్తున్న బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ కి చెందిన భారతీయ సైనికులు

మేజర్ జనరల్ జాన్ గ్రోవర్ ఆధ్వర్యంలోని బ్రిటిష్ 2వ డివిజన్ ఏప్రిల్ ప్రారంభంలో దిమాపూర్ చేరుకోవడం ప్రారంభించింది. ఏప్రిల్ 11 నాటికి, పద్నాలుగవ సైన్యం ఈ ప్రాంతంలో జపనీయులతో సమాన సంఖ్యలో దళాలను కలిగి ఉంది. 2వ డివిజన్‌కు చెందిన బ్రిటిష్ 5వ బ్రిగేడ్ జపనీస్ రోడ్‌బ్లాక్‌లను ఛేదించి ఏప్రిల్ 15 న జోత్సోమాలో 161వ బ్రిగేడ్‌కు ఉపశమనం కలిగించింది. బ్రిటిష్ 6వ బ్రిగేడ్ 161వ బ్రిగేడ్ రక్షణ స్థానాన్ని ("జోత్సోమా బాక్స్") తీసుకుంది, ఏప్రిల్ 18 న కోహిమా వైపు దాడి చేయడానికి గాలి, ఫిరంగి, కవచ మద్దతుతో 161వ బ్రిగేడ్‌ను అనుమతించింది. ఒక రోజు భారీ పోరాటం తర్వాత, బ్రిగేడ్ (1వ బెటాలియన్, 1వ పంజాబ్ రెజిమెంట్, 149 రెజిమెంట్ రాయల్ ఆర్మర్డ్ కార్ప్స్ ట్యాంకులు) ప్రధాన దళాలు ఛేదించుకుని కోహిమా గ్యారిసన్‌కు ఉపశమనం కలిగించడం ప్రారంభించాయి.[50] ఈ సమయానికి, కోహిమా విరిగిన చెట్లు, శిధిలమైన భవనాలు, క్రేటర్లతో కప్పబడిన భూమితో మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం నాటి యుద్ధభూమిని పోలి ఉంది.[51]

చీకటి మాటున, గాయపడిన వారిని (300 మందిని) దాడుల నుండి బయటకు తీసుకువచ్చారు. సంబంధాలు ఏర్పడినప్పటికీ, జోత్సోమా, కోహిమా మధ్య రహదారిని పూర్తిగా సురక్షితం చేయడానికి మరో 24 గంటలు పట్టింది. ఏప్రిల్ 19, ఏప్రిల్ 20 తెల్లవారుజామున, బ్రిటిష్ 6వ బ్రిగేడ్ అసలు గ్యారిసన్ స్థానంలో చేరింది, ఏప్రిల్ 20 న ఉదయం 06:00 గంటలకు, గ్యారిసన్ కమాండర్ (కల్నల్ రిచర్డ్స్) ఈ ప్రాంత కమాండ్‌ను అప్పగించాడు.[52] 6వ బ్రిగేడ్ పరిశీలకులు గ్యారిసన్ పరిస్థితిని చూసి ఆశ్చర్యపోయారు; యుద్ధంలో రాటుదేలిన ఒక అధికారి ఇలా వ్యాఖ్యానించాడు: "వారు వయసుమీదపడిన, రక్తంతో తడిసిన కాకి బొమ్మల్లా కనిపిస్తున్నారు, అలసటతో పడిపోతున్నారు; వారి వద్ద ఉన్న ఏకైక శుభ్రమైన వస్తువు వారి ఆయుధాలు, వారు రక్తం, చెమట, మరణం వాసన వస్తున్నారు."[53]

మియాజాకి గ్యారిసన్ హిల్ ను పట్టుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తూనే ఉన్నాడు, ఇరువైపులా అధిక ప్రాణనష్టంతో పాటు మరిన్ని రాత్రుల పాటు ఈ స్థానం కోసం భారీ పోరాటం జరిగింది. కుకీ పికెట్ పై జపనీస్ స్థానాలు గ్యారిసన్ హిల్ నుండి కేవలం 50 yards (46 m) దూరంలో మాత్రమే ఉన్నాయి, పోరాటం తరచుగా చేతితో-చేతికి జరిగింది.[54] గ్యారిసన్ హిల్ మరొక పార్శ్వంలో, ఏప్రిల్ 26/27 రాత్రి, ఒక బ్రిటిష్ దాడి జపనీస్ కేంద్రం అంతా కనిపించేలా ఉన్న డిప్యూటీ కమిషనర్ బంగ్లా పైన ఉన్న క్లబ్‌హౌస్‌ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుంది.[55]

ఎదురుదాడి

[మార్చు]

జపనీయులు రక్షణ కోసం తమ దళాలను పునర్వ్యవస్థీకరించారు. మియాజాకి ఆధ్వర్యంలోని వారి ఎడమ దళం నాలుగు బెటాలియన్లతో కోహిమా రిడ్జ్‌ను పట్టుకుంది.[56] సాటో ఆధ్వర్యంలోని డివిజనల్ హెచ్క్యూ, కల్నల్ షిరైషి ఆధ్వర్యంలోని సెంటర్ ఫోర్స్ మరో నాలుగు బెటాలియన్లతో నాగా విలేజ్ ను పట్టుకున్నాయి.[57] చాలా చిన్న రైట్ ఫోర్స్ ఉత్తర, తూర్పు గ్రామాలను పట్టుకుంది.[56]

జపనీస్ స్థానంపై వారి దాడికి మద్దతు ఇవ్వడానికి, బ్రిటిష్ వారు ముప్పై ఎనిమిది 3.7-అంగుళాల మౌంటైన్ హోవిట్జర్లు, నలభై ఎనిమిది 25-పౌండర్ ఫీల్డ్ గన్స్, రెండు 5.5-అంగుళాల మీడియం గన్స్ సమకూర్చుకున్నారు.[58] RAF (ముఖ్యంగా 34వ స్క్వాడ్రన్ కు చెందిన హరికేన్ ఫైటర్-బాంబర్లు, 84వ స్క్వాడ్రన్ కు చెందిన వల్టీ వెంజియెన్స్ డైవ్-బాంబర్లు)[59] కూడా జపనీస్ స్థానాలపై బాంబులు, స్ట్రాఫింగ్ చేశాయి. జపనీయులు చాలా తక్కువ మందుగుండు సామగ్రితో పదిహేడు తేలికపాటి మౌంటైన్ గన్స్ తో మాత్రమే వారిని ఎదిరించగలరు.[60] అయినప్పటికీ, బ్రిటిష్ ఎదురుదాడి పురోగతి నెమ్మదిగా సాగింది. ట్యాంకులను సులభంగా ఉపయోగించలేకపోయారు, జపనీయులు చాలా లోతుగా తవ్విన, బాగా దాచిన, పరస్పరం మద్దతు ఇచ్చే బంకర్లను ఆక్రమించారు.[61]

బ్రిటిష్ 6వ బ్రిగేడ్ గ్యారిసన్ హిల్ ను రక్షించగా, 2వ డివిజన్‌కు చెందిన మిగతా రెండు బ్రిగేడ్‌లు జపనీస్ స్థానం రెండు చివర్లను, ఉత్తరాన ఉన్న నాగా విలేజ్ లో, దక్షిణాన ఉన్న జిపిటి రిడ్జ్ పై అధిగమించడానికి ప్రయత్నించాయి. ఈ సమయానికి ఋతుపవనాలు ప్రారంభమయ్యాయి, నిటారుగా ఉన్న వాలులు బురదతో కప్పబడి, కదలిక, సరఫరా చాలా కష్టంగా మారింది. పురోగతి సాధించడానికి బ్రిటిష్ 4వ బ్రిగేడ్ కొండలపై మెట్లు కోసి హ్యాండ్‌రైల్స్ నిర్మించాల్సి వచ్చింది.[62] మే 4 న, బ్రిటిష్ 5వ బ్రిగేడ్ నాగా విలేజ్ శివార్లలో ఒక పట్టు సాధించింది కానీ ఎదురుదాడిలో దానిని కోల్పోయింది.[63] అదే రోజు, నైరుతి నుండి కోహిమా రిడ్జ్‌ను సమీపించడానికి మౌంట్ పులేబాడ్జ్ చుట్టూ సుదీర్ఘ పార్శ్వ కవాతు చేసిన బ్రిటిష్ 4 వ బ్రిగేడ్, కురుస్తున్న వర్షంలో జిపిటి రిడ్జ్ పై దాడి చేసి ఆశ్చర్యకరంగా రిడ్జ్ లో కొంత భాగాన్ని స్వాధీనం చేసుకుంది కానీ మొత్తం రిడ్జ్‌ను సురక్షితం చేయలేకపోయింది.[64] రిడ్జ్‌పై జరిగిన క్లోజ్-రేంజ్ పోరాటంలో బ్రిటిష్ 4వ బ్రిగేడ్ వరుస కమాండర్లు ఇద్దరు మరణించారు.[65]

భూభాగం, వాతావరణం కారణంగా పార్శ్వ కదలికలు రెండూ విఫలమవడంతో, బ్రిటిష్ 2వ డివిజన్ మే 4 నుండి కోహిమా రిడ్జ్ వెంబడి ఉన్న జపనీస్ స్థానాలపై దాడి చేయడంపై దృష్టి పెట్టింది. జిపిటి రిడ్జ్ రివర్స్ వాలులో ఉన్న జపనీస్ పోస్టుల నుండి కాల్పులు జైల్ హిల్ పార్శ్వంపై దాడి చేస్తున్న బ్రిటిష్ దళాలను పదేపదే పట్టుకున్నాయి, భారీ ప్రాణనష్టాన్ని కలిగించాయి, ఒక వారం పాటు కొండను స్వాధీనం చేసుకోకుండా వారిని నిరోధించాయి. అయితే, వివిధ స్థానాలను నెమ్మదిగా స్వాధీనం చేసుకున్నారు. స్మోక్ షెల్స్ బ్యారేజ్ జపనీస్ మెషిన్-గన్నర్లను అంధులుగా చేసి, దళాలు కొండను సురక్షితం చేయడానికి, కందకాలు తవ్వడానికి అనుమతించిన తరువాత, జైల్ హిల్ ను, కుకీ పికెట్, FSD, DIS లతో కలిపి, ఎట్టకేలకు మే 11 న స్వాధీనం చేసుకున్నారు.[66][67]

రిడ్జ్‌పై స్వాధీనం చేసుకున్న చివరి జపనీస్ స్థానాలు డిప్యూటీ కమిషనర్ బంగ్లా పైన ఉన్న టెన్నిస్ కోర్ట్, తోటలు. మే 13 న, ఆ స్థానాన్ని అధిగమించడానికి లేదా ఆక్రమించడానికి అనేక విఫల ప్రయత్నాల తరువాత, బ్రిటిష్ వారు చివరకు స్థానం పైన ఉన్న శిఖరానికి ఒక ట్రాక్‌ను బుల్‌డోజ్ చేశారు, దాని పైకి ఒక ట్యాంకును లాగవచ్చు. ఒక లీ ట్యాంక్ టెన్నిస్ కోర్ట్ మీద పడి అక్కడి జపనీస్ కందకాలను, బంకర్లను నాశనం చేసింది. 2వ Bn, డోర్సెట్‌షైర్ రెజిమెంట్, వెనువెంటనే బంగ్లా గతంలో ఉన్న కొండను స్వాధీనం చేసుకుంది, తద్వారా చివరకు కోహిమా రిడ్జ్‌ను క్లియర్ చేసింది.[68] ఆ భూభాగం అంతటా సగం పూడ్చిపెట్టిన మానవ అవశేషాలతో ఈగలు, ఎలుకలతో నిండిన అరణ్యంగా మారింది. జపనీస్ దళాలు జీవించిన, పోరాడిన పరిస్థితులను రచయిత ఫ్రాంక్ మెక్‌లిన్ సహా అనేక మూలాలు "వర్ణనాతీతమైనవి" గా అభివర్ణించాయి.[69]

మిత్రరాజ్యాల అదనపు దళాలు రావడంతో జపనీయుల పరిస్థితి మరింత దిగజారింది.[70] మేజర్ జనరల్ ఫ్రాంక్ మెస్సెర్వీ ఆధ్వర్యంలోని 7వ భారతీయ పదాతిదళ డివిజన్, అరాకాన్ నుండి రోడ్డు, రైలు మార్గం ద్వారా క్రమంగా వస్తోంది. దాని 33వ భారతీయ బ్రిగేడ్ అప్పటికే మే 4 న కోహిమా రిడ్జ్ పై పోరాటంలో చేరడానికి 33వ కార్ప్స్ రిజర్వ్ నుండి విడుదల చేయబడింది.[65] 114వ భారతీయ పదాతిదళ బ్రిగేడ్, డివిజన్ హెచ్క్యూ మే 12 న వచ్చాయి, (161 వ బ్రిగేడ్ కమాండ్ కింద) డివిజన్ ఉత్తరం నుండి నాగా విలేజ్ ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడంపై దృష్టి పెట్టింది. స్వతంత్ర 268వ భారతీయ పదాతిదళ బ్రిగేడ్ బ్రిటిష్ 2వ డివిజన్ బ్రిగేడ్‌లకు ఉపశమనం కలిగించడానికి, వాటికి విశ్రాంతి ఇవ్వడానికి ఉపయోగించబడింది, వారు ఇంఫాల్ రోడ్డు వెంబడి దక్షిణ దిశలో తమ ప్రయాణాన్ని తిరిగి ప్రారంభించడానికి ముందు.[70]

అయినప్పటికీ, మిత్రరాజ్యాలు మే 16 న మరొక దాడిని ప్రారంభించినప్పుడు, జపనీయులు నాగా విలేజ్, అరదురా స్పర్ లను పట్టుదలతో రక్షించుకుంటూనే ఉన్నారు.[71] మే 24/25 రాత్రి నాగా హిల్ పై జరిగిన దాడి ఎటువంటి ఫలితాన్ని ఇవ్వలేదు.[72] మే 28/29 రాత్రి అరదురా స్పర్ రెండు చివర్లపై జరిగిన మరో దాడి మరింత నిర్ణయాత్మకంగా తిప్పికొట్టబడింది. పదేపదే ఎదురుదెబ్బలు, అలసట, వాతావరణ ప్రభావాలు ముఖ్యంగా బ్రిటిష్ 2వ డివిజన్ మనోధైర్యాన్ని ప్రభావితం చేయడం ప్రారంభించాయి.[72]

జపనీయుల తిరోగమనం

[మార్చు]
2018 లో చారిత్రాత్మక కోహిమా-ఇంఫాల్ రహదారి

జపనీయులకు సరఫరాలు లేకపోవడం నిర్ణయాత్మక అంశం. జపాన్ 31వ డివిజన్ ఆపరేషన్‌ను కేవలం మూడు వారాల ఆహార సరఫరాతో ప్రారంభించింది.[60] ఈ సరఫరాలు అయిపోయిన తర్వాత, జపనీయులు పట్టుబడిన కొద్దిపాటి నిల్వలు, స్థానిక గ్రామాలలో వారు ఏరుకోగలిగిన వాటిపై ఆధారపడాల్సి వచ్చింది. (కోహిమా ముట్టడి ప్రారంభం కావడానికి కొద్ది ముందు, జపనీయులు డివిజన్‌కు "మూడేళ్ళపాటు" సరిపడేంత బియ్యంతో ఉన్న ఒక భారీ గిడ్డంగిని నాగా విలేజ్ లో పట్టుకున్నారు, కానీ వెంటనే దానిపై బాంబు దాడి జరిగి ఆ బియ్యం నిల్వ నాశనమైంది.)[73] జపనీస్ డివిజన్ వెనుక పనిచేస్తున్న బ్రిటిష్ 23 వ LRP బ్రిగేడ్, జపనీస్ సరఫరా మార్గాలను కత్తిరించింది, కోహిమాకు తూర్పున ఉన్న నాగా హిల్స్ లో వారు ఆహారం వెతకకుండా నిరోధించింది. జపనీయులు చింద్వాన్ నుండి 31వ డివిజన్‌కు సరఫరాలను ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి స్వాధీనం చేసుకున్న జీపులను ఉపయోగించి రెండు రీసప్లై మిషన్లను నిర్వహించారు, కానీ వారు ఆహారం కంటే ప్రధానంగా ఫిరంగి, యాంటీ-ట్యాంక్ మందుగుండు సామగ్రిని తీసుకువచ్చారు.[60]

మే మధ్య నాటికి, సాటో దళాలు ఆకలితో అలమటిస్తున్నాయి. ముటగుచి, జపాన్ పదిహేనవ సైన్యం హెచ్క్యూ తన పరిస్థితిని పెద్దగా పట్టించుకోవడం లేదని అతను భావించాడు, ఎందుకంటే వారు ఏప్రిల్ లో అతనికి అనేక గందరగోళ, విరుద్ధమైన ఆదేశాలు జారీ చేశారు.[74] ఇంఫాల్ పై ప్రధాన దాడి ఏప్రిల్ మధ్యలో సడలిపోవడంతో, డివిజన్ కోహిమాను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి, పట్టుకోవడానికి కష్టపడుతున్నప్పటికీ, 31వ డివిజన్ లేదా దానిలోని భాగాలు ఉత్తరం నుండి ఇంఫాల్ పై దాడిలో చేరాలని ముటగుచి కోరుకున్నాడు. పదిహేనవ ఆర్మీ ప్రధాన కార్యాలయం సరైన ప్రణాళిక లేదా పరిస్థితులను పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా తన డివిజన్‌కు అవాస్తవిక ఆదేశాలు జారీ చేస్తోందని సాటో భావించాడు. తన డివిజన్‌కు సరఫరాలను తరలించడానికి వారు తీవ్రంగా ప్రయత్నిస్తున్నారని కూడా అతను నమ్మలేదు.[75] రీసప్లై కోసం తన దళాలను వెనక్కి లాగాలని అతను ఆలోచించడం ప్రారంభించాడు.[76]

మే 25 న, తన డివిజన్‌కు సరఫరాలు అందకపోతే జూన్ 1 న తాను వెనక్కి తగ్గుతానని సాటో పదిహేనవ ఆర్మీ హెచ్క్యూ కి తెలియజేశాడు.[77] తన స్థానాన్ని అంటిపెట్టుకుని ఉండాలని ముటగుచి ఆదేశాలు జారీ చేసినప్పటికీ, చివరకు మే 31 న అతను నాగా విలేజ్, రహదారికి ఉత్తరాన ఉన్న ఇతర స్థానాలను విడిచిపెట్టాడు.[57] (పై అధికారి నుండి ఆదేశాలు లేదా అనుమతి లేకుండా ఒక డివిజనల్ కమాండర్ వెనక్కి తగ్గడం జపనీస్ ఆర్మీలో ఎన్నడూ వినని విషయం.)[78] ఇది మియాజాకి స్థానాన్ని అరదురా స్పర్ పై అధిగమించి దక్షిణం వైపు నెట్టడం ప్రారంభించడానికి 33వ కార్ప్స్ ను అనుమతించింది.[79]

మియాజాకి డిటాచ్మెంట్ వెనుకభాగంలో పోరాటాలను కొనసాగించింది, ఇంఫాల్ రహదారి వెంబడి వంతెనలను కూల్చివేసింది, కానీ చివరికి రహదారి నుండి తరిమికొట్టబడింది, తూర్పు వైపుకు వెనక్కి తగ్గవలసి వచ్చింది. మిగిలిన జపనీస్ డివిజన్ బాధాకరంగా దక్షిణ దిశలో వెనక్కి తగ్గింది కానీ తినడానికి ఏమీ దొరకలేదు, ఎందుకంటే చింద్వాన్ మీదుగా ముందుకు తీసుకువచ్చిన కొద్దిపాటి సరఫరాలలో చాలా వరకు సాటో దళాల మాదిరిగానే తీవ్రమైన ఆకలితో ఉన్న ఇతర జపనీస్ విభాగాలు తీసుకున్నాయి.[80] 31వ డివిజన్‌కు చెందిన చాలా మంది ఆసుపత్రులు ఏర్పాటు చేయబడిన (కానీ మందులు, వైద్య సిబ్బంది లేదా ఆహారం లేకుండా) ఉఖ్రుల్ కు (సాంగ్షాక్ యుద్ధభూమి సమీపంలో) లేదా సాటో సరఫరాలను కనుగొనవచ్చని వృధాగా ఆశించిన ఉఖ్రుల్‌కు దక్షిణాన 20 miles (32 km) దూరంలో ఉన్న హ్యుమిన్‌కు మించి తమను తాము ముందుకు లాక్కోలేనంత బలహీనపడ్డారు.[81]

ఇంఫాల్‌పై జపాన్ ముట్టడిని తొలగించిన 14వ ఆర్మీ కి చెందిన రెండు విభాగాలు మైల్‌స్టోన్ 109 వద్ద కలుసుకోవడం.

భారతీయ 33వ కార్ప్స్ వెనక్కి తగ్గుతున్న జపనీయులను వెంబడించింది. బ్రిటిష్ 2వ డివిజన్ ప్రధాన రహదారి వెంబడి ముందుకు సాగగా, 7వ భారతీయ డివిజన్ (దాని రవాణా కోసం ఎక్కువగా కంచరగాడిదలు, జీపులను ఉపయోగించి), రహదారికి తూర్పున ఉన్న కఠినమైన భూభాగం గుండా కదిలింది. జూన్ 22 న, బ్రిటిష్ 2వ డివిజన్ ప్రముఖ దళాలు కోహిమాకు దక్షిణాన 30 miles (48 km) దూరంలో ఉన్న మైల్‌స్టోన్ 109 వద్ద ఇంఫాల్ నుండి ఉత్తరం వైపు వస్తున్న 5వ భారతీయ పదాతిదళ డివిజన్ ప్రధాన దళాన్ని కలుసుకున్నాయి.[82] ఇంఫాల్ ముట్టడి ముగిసింది, ట్రక్ కాన్వాయ్లు త్వరగా ఇంఫాల్‌లోని దళాలకు ముఖ్యమైన భారీ సరఫరాలను తీసుకువెళ్లాయి.[83]

కోహిమా యుద్ధం సమయంలో, బ్రిటిష్, భారతీయ దళాలు చనిపోయినవారు, తప్పిపోయినవారు, గాయపడినవారు కలిపి 4,064 మందిని కోల్పోయాయి.[2] దీనికి వ్యతిరేకంగా కోహిమా ప్రాంతంలో జపనీయులు కనీసం 5,764 మందిని కోల్పోయారు,[2] ఆ తరువాత 31వ డివిజన్‌కు చెందిన చాలా మంది వ్యాధి లేదా ఆకలితో మరణించారు, లేదా తమ ప్రాణాలను తామే తీసుకున్నారు.[3][4]

అనంతర పరిణామాలు

[మార్చు]

అనేక వారాల పాటు సైనిక ఆదేశాలను విస్మరించిన తర్వాత, జూలై ప్రారంభంలో సాటోను జపాన్ 31వ డివిజన్ కమాండ్ నుండి తొలగించారు. మొత్తం జపనీస్ దాడి అదే సమయంలో నిలిపివేయబడింది. స్లిమ్ తన ప్రత్యర్థులలో సాటోను అత్యంత చొరవలేనివాడిగా ఎగతాళి చేశాడు, సాటో హెచ్క్యూ పై బాంబులు వేయకుండా RAF ను నిరుత్సాహపరిచాడు ఎందుకంటే అతను సజీవంగా ఉండాలని కోరుకున్నాడు, అలా చేయడం వల్ల మిత్రరాజ్యాల ప్రయోజనాలకు సహాయపడుతుందని భావించాడు.[84] ఏదేమైనా, జపనీస్ వర్గాలు, అసలు ప్రణాళిక లోపాలకు, సుదూర లక్ష్యాలపై దాడి చేయడం కంటే తన డివిజన్‌ను రక్షించడంపై దృష్టి పెట్టడానికి సాటోను దారితీసిన వారిద్దరి మధ్య ఉన్న పగకు, అతని పై అధికారి ముటగుచిని నిందించాయి.[85]

యుద్ధం తర్వాత కోహిమా రిడ్జ్ దృశ్యం.

సాటోను కమాండ్ నుండి తొలగించిన తరువాత, అతను సెప్పుకు (ఆత్మహత్య) కు ఆహ్వానాన్ని తిరస్కరించాడు, తన పేరును క్లియర్ చేసుకోవడానికి, పదిహేనవ ఆర్మీ హెచ్క్యూ గురించి తన ఫిర్యాదులను బహిరంగపరచడానికి ఒక కోర్టు మార్షల్ కావాలని డిమాండ్ చేశాడు. కవాబే ప్రోద్బలంతో, సాటో మానసిక రుగ్మతకు గురయ్యాడని, విచారణకు పనికిరాడని ప్రకటించారు.[86] అతని స్థానంలో లెఫ్టినెంట్ జనరల్ త్సుచితారో కవాడా 31 వ డివిజన్ కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు.[87] మేజర్ జనరల్ మియాజాకి పదోన్నతి పొంది, అరాకాన్ లో పనిచేస్తున్న జపాన్ 54వ డివిజన్ కు నాయకత్వం వహించడానికి నియమితుడయ్యాడు.[88]

ఇంఫాల్, కోహిమా యుద్ధాలలో జపనీయులు చవిచూసిన భారీ ప్రాణనష్టం (ప్రధానంగా ఆకలి, వ్యాధి ద్వారా) మరుసటి సంవత్సరం మిత్రరాజ్యాల దాడుల నుండి బర్మాను రక్షించడాన్ని దెబ్బతీసింది.[89]

మిత్రరాజ్యాల వైపు, దాడిని నిర్వహించడంలో నెమ్మదిగా ఉన్నాడనే కారణంతో, అలాగే అతని డివిజన్‌కు అనుబంధంగా ఉన్న భారతీయ నిర్మాణాల (161 వ, 33 వ భారతీయ బ్రిగేడ్‌లు) నిర్వహణ గురించి ఫిర్యాదులు వచ్చిన తరువాత, జూలై 5 న మేజర్ జనరల్ గ్రోవర్‌ను బ్రిటిష్ 2వ డివిజన్ కమాండ్ నుండి తొలగించి, అతని స్థానంలో మేజర్ జనరల్ కామెరాన్ నికల్సన్ ను నియమించారు. అతను తన తొలగింపును స్థిరంగా అంగీకరించాడు, వార్ ఆఫీసులో ఆర్మీ వెల్ఫేర్ సర్వీసెస్ డైరెక్టర్‌గా నియమితుడయ్యాడు.[90] కోహిమా యుద్ధం జరిగిన డెబ్బై ఏళ్ల తర్వాత, అతని 2 వ డివిజన్ ప్రధాన కార్యాలయ ప్రదేశమైన జోత్సోమాలో అతనికి ఒక స్మారక చిహ్నం ఆవిష్కరించబడింది.[91] ముట్టడి సమయంలో 161వ భారతీయ బ్రిగేడ్‌కు కమాండ్‌గా ఉన్న బ్రిగేడియర్ డెర్మోట్ వారెన్,[92] 5వ భారతీయ డివిజన్‌కు కమాండ్‌గా పదోన్నతి పొందాడు,[93] కానీ మరుసటి సంవత్సరం విమాన ప్రమాదంలో మరణించాడు.[94]

వైమానిక సరఫరా

[మార్చు]

కోహిమాకు వైమానిక సరఫరా అనేది థియేటర్‌లోని మిత్రరాజ్యాల దళాలకు రోజుకు 500 టన్నుల సరఫరాలను అందించే ప్రయత్నంలో ఒక భాగం.[95] కోహిమా, ఇంఫాల్ ముట్టడుల వద్ద, దిమాపూర్ వద్ద ఉన్న రైల్‌హెడ్ నుండి రహదారి క్లియర్ అయ్యే వరకు మిత్రరాజ్యాలు పూర్తిగా భారతదేశం నుండి ఎగురుతున్న బ్రిటిష్, అమెరికన్ విమానాల వైమానిక సరఫరాపై ఆధారపడ్డాయి.[96] కోహిమాలో, ఇరుకైన రిడ్జ్ లైన్ల కారణంగా, గాలి ద్వారా పంపిణీ చేయబడిన లాజిస్టిక్స్ వేయడంలో ఖచ్చితత్వం ఒక గణనీయమైన సమస్యగా నిరూపించబడింది, పోరాటం తీవ్రతరం కావడంతో రక్షించబడిన ప్రాంతం తగ్గడంతో, ఈ పని కష్టతరంగా, మరింత ప్రమాదకరంగా మారింది.[97] చుక్కల ఖచ్చితత్వాన్ని మెరుగుపరచడానికి, డకోటా పైలట్లు "ప్రమాదకరంగా తక్కువ" ఎత్తులో ప్రయాణించవలసి వచ్చింది.[98]

బర్మా పోరాటంలోని ఈ దశ నాటికి మిత్రరాజ్యాల వైమానిక శక్తి పెరుగుతున్న ఆధిపత్యం, ఈ థియేటర్‌లో యుద్ధపు ఆటుపోట్లను మార్చడంలో మిత్రరాజ్యాలకు సహాయపడటంలో ప్రధాన కారకంగా ఉంది. మిత్రరాజ్యాల వైమానిక సరఫరా బ్రిటిష్, భారతీయ దళాలను రక్షక దళాలు చుట్టుముట్టబడినప్పటికీ మందుగుండు సామగ్రి, ఆహారం, నీటి కొరత కారణంగా విడిచిపెట్టవలసి వచ్చే స్థానాల్లో నిలబడటానికి వీలు కల్పించింది.[99] దీనికి విరుద్ధంగా, జపనీయులు తమ సొంత సరఫరా పరిస్థితిని పరిష్కరించుకోవడం కష్టంగా భావించారు, చివరికి యుద్ధంలో నిర్ణయాత్మక అంశాలలో ఇది ఒకటిగా నిలిచింది.[77]

విక్టోరియా క్రాస్

[మార్చు]

కోహిమా యుద్ధం సమయంలో చేసిన చర్యలకు మూడు విక్టోరియా క్రాస్ పతకాలు ప్రదానం చేయబడ్డాయి:

  • లాన్స్ కార్పోరల్ జాన్ పెన్నింగ్టన్ హర్మాన్,[100][101] 4 వ బెటాలియన్, క్వీన్స్ ఓన్ రాయల్ వెస్ట్ కెంట్ రెజిమెంట్, 161వ భారతీయ పదాతిదళ బ్రిగేడ్, 5వ భారతీయ పదాతిదళ డివిజన్. ముట్టడి సమయంలో "డిటైల్ హిల్" (FSD?) చుట్టూ జరిగిన భారీ పోరాటంలో, అతను స్వయంగా రెండు జపనీస్ మెషిన్ గన్ పోస్టులను తొలగించాడు, మొదటిది ఏప్రిల్ 7/8 న, రెండవది ఏప్రిల్ 8/9 న జరిగింది.[102] రెండవ దాడి నుండి వెనక్కి తగ్గుతూ అతను మరణించాడు, ఈ చర్యల కోసం అతనికి తరువాత మరణానంతర విక్టోరియా క్రాస్ లభించింది.[103]
  • కెప్టెన్ జాన్ నీల్ రాండ్లే,[104] 2 వ బెటాలియన్, రాయల్ నార్ఫోక్ రెజిమెంట్, బ్రిటిష్ 4వ పదాతిదళ బ్రిగేడ్, బ్రిటిష్ 2వ పదాతిదళ డివిజన్.[105]
  • జమేదార్ అబ్దుల్ హఫీజ్, 9వ జాట్ రెజిమెంట్. 18 సంవత్సరాల వయస్సులో అబ్దుల్ హఫీజ్ బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ నుండి విక్టోరియా క్రాస్ పొందిన అతి పిన్న వయస్కుడిగా నిలిచాడు. ఇతనిని ఇంఫాల్ ఇండియన్ వార్ సెమెట్రీలో సమాధి చేశారు.[106]

వారసత్వం

[మార్చు]

యుద్ధ స్మశానవాటిక

[మార్చు]

1,420 మంది మిత్రరాజ్యాల యుద్ధ మృతులతో ఉన్న కోహిమాలోని యుద్ధ స్మశానవాటికను కామన్వెల్త్ వార్ గ్రేవ్స్ కమిషన్ నిర్వహిస్తోంది.[107] ఈ స్మశానవాటిక గ్యారిసన్ హిల్ వాలులో, ఒకప్పుడు డిప్యూటీ కమిషనర్ టెన్నిస్ కోర్ట్ ఉన్న ప్రదేశంలో ఉంది.[108] స్మశానవాటికలోని 2 వ బ్రిటిష్ డివిజన్ స్మారక చిహ్నంపై చెక్కబడిన ఎపిటాఫ్ కోహిమా ఎపిటాఫ్‌గా ప్రపంచ ప్రసిద్ధి చెందింది. అది ఇలా చెబుతుంది:[109][110]

కోహిమాలో స్మారక చిహ్నం

మీరు ఇంటికి వెళ్ళినప్పుడు, మా గురించి వారికి చెప్పండి,
మీ రేపటి కోసం, మేము మా నేటిని ఇచ్చాము

ఈ పద్యం జాన్ మాక్స్‌వెల్ ఎడ్మండ్స్ (1875–1958) కు ఆపాదించబడింది, సా.శ.పూ. 480 లో థెర్మోపైలే యుద్ధంలో పడిపోయిన స్పార్టన్‌లను గౌరవించడానికి సిమోనిడెస్ రాసిన ఎపిటాఫ్ నుండి ప్రేరణ పొందినట్లు భావిస్తున్నారు.[110][111]

శాంతి స్మారకం

[మార్చు]

2024 లో నాగాలాండ్ ప్రభుత్వం, భారతదేశంలోని జపనీస్ రాయబారి హిరోషి సుజుకి తో కలిసి కోహిమా శాంతి స్మారకాన్ని ఆవిష్కరించింది. స్మారక చిహ్నం, ప్రక్కనే ఉన్న ఎకో-పార్క్ కు జపాన్ ఇంటర్నేషనల్ కోఆపరేషన్ ఏజెన్సీ (JICA) తన 'అధికారిక అభివృద్ధి సహాయం' కార్యక్రమం ద్వారా నిధులు సమకూర్చింది.[112] ఈ ప్రాజెక్టును నాగాలాండ్ ఫారెస్ట్ మేనేజ్‌మెంట్ ప్రాజెక్ట్ అమలు చేసింది.[113] ఈ కాంప్లెక్స్‌లో ఒక మ్యూజియం, స్టాల్స్, రెస్టారెంట్లు, జపనీస్ వంటగది కూడా ఉన్నాయి. మ్యూజియం ప్రదర్శనలలో ఈ ప్రాంతంలో జపనీస్, బ్రిటిష్ సైనికులు తమ యుద్ధకాల అనుభవాలను నమోదు చేసిన వ్యక్తిగత డైరీల సారాంశాలు ఉన్నాయి.[114]

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]

గమనికలు

[మార్చు]
  1. ↑ జూలియన్ థాంప్సన్ ప్రకారం, "నేటికీ [2010లో] ముటగుచి ఇంఫాల్ వద్ద ఆగాలని భావించాడా లేదా అనే దానిపై భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. అతను భారతదేశంలోకి ముందుకు సాగాలని, భారతదేశంలోని భారతీయ జాతీయవాదుల తిరుగుబాట్ల సహాయంతో బ్రిటిష్ వారిని తరిమికొట్టాలని మొగ్గుచూపాడు. … ముటగుచి ఆశయాలకు సాధ్యమయ్యే సూచిక… 1 వ ఆజాద్ హింద్ ఫౌజ్ (INA) డివిజన్ [ఒక బ్రిటిష్ వ్యతిరేక దళం] చేర్చడం…. యుద్ధంలో INA పనికిరాదు కాబట్టి ఏడు వేల మంది నిరుపయోగమైన వారిని తనపై వేసుకున్న ముటగుచి ఉద్దేశ్యం వారు భారతదేశం చేరుకున్నాక ప్రచారానికి ఉపయోగించుకోవడం కోసమే అయిఉంటుంది".[7]
  2. ↑ ఒక జపనీస్ పదాతిదళ డివిజన్ ప్రత్యేక "పదాతిదళ గ్రూప్" లేదా "పదాతిదళ బ్రిగేడ్" ప్రధాన కార్యాలయాన్ని కలిగి ఉంటుంది, ఇక్కడ వలె, డివిజన్ ప్రధాన భాగం నుండి ఏదైనా గణనీయమైన విభాగాన్ని నియంత్రించగలదు
  3. ↑ ఒక జపనీస్ రెజిమెంట్‌లో సుమారు 2,600 మంది ఉండగా, డివిజన్‌లో 12,000 నుండి 22,000 మంది పురుషులు ఉన్నారు.[22]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 Allen 2000, p. 228.
  2. 1 2 3 4 Allen 2000, p. 643.
  3. 1 2 Rooney 1992, pp. 103–104.
  4. 1 2 Allen 2000, pp. 313–314.
  5. ↑ Dougherty 2008, p. 159; Ritter 2017, p. 123; McLynn 2011, p. 293.
  6. ↑ Allen 2000, pp. 154–155.
  7. ↑ Thompson 2010, p. 208.
  8. ↑ Allen 2000, p. 154.
  9. ↑ Keane 2010, p. 5.
  10. ↑ "Burma Campaign: Seizing Imphal and Kohima in World War II". World History Group. 6 December 2006. Retrieved 17 December 2017.
  11. ↑ Allen 2000, pp. 166–167.
  12. ↑ Allen 2000, p. 285.
  13. ↑ Allen 2000, p. 232.
  14. ↑ Allen 2000, pp. 284–285.
  15. 1 2 Allen 2000, p. 189.
  16. ↑ "Burma Operations Record: 15th Army Operations in Imphal Area and Withdrawal to Northern Burma" (PDF). ibiblio. Office of the Chief of Military History, US Army. p. 72. Retrieved 19 February 2021.
  17. ↑ Allen 2000, p. 213.
  18. ↑ Allen 2000, p. 216.
  19. ↑ Allen 2000, pp. 212–220.
  20. ↑ Allen 2000, p. 220.
  21. ↑ Slim 1956, p. 299.
  22. ↑ Allen 2000, p. 654.
  23. 1 2 3 Allen 2000, p. 229.
  24. ↑ Hantzis 2017, Chapter 13.
  25. ↑ Allen 2000, p. 206.
  26. ↑ Swinson 2015, Chapter 2.
  27. ↑ Rooney 1992, p. 144.
  28. ↑ Allen 2000, pp. 229–230.
  29. ↑ Slim 1956, pp. 300–301.
  30. ↑ Ministry of Defence 2004, pp. 2–3.
  31. ↑ Slim 1956, p. 300.
  32. ↑ Allen 2000, pp. 232–234.
  33. ↑ Allen 2000, pp. 229&657.
  34. ↑ Fowler 2009, Chapter 8.
  35. ↑ Allen 2000, p. 231.
  36. ↑ Rooney 1992, p. 74.
  37. ↑ Fowler 2009, Chapter 9.
  38. ↑ Ethirajan, Anbarasan (14 February 2021). "Kohima: Britain's 'forgotten' battle that changed the course of WWII". BBC News.
  39. ↑ Allen 2000, p. 267.
  40. 1 2 Slim 1956, p. 306.
  41. ↑ Dennis & Lyman 2010, p. 51.
  42. ↑ Allen 2000, p. 230.
  43. ↑ Allen 2000, p. 234.
  44. ↑ Allen 2000, p. 227.
  45. ↑ Allen 2000, p. 235.
  46. ↑ Allen 2000, p. 236.
  47. 1 2 Murray & Millet 2000, p. 350.
  48. ↑ Allen 2000, p. 237.
  49. ↑ Allen 2000, pp. 237–238.
  50. ↑ Slim 1956, pp. 316–317.
  51. ↑ Dennis & Lyman 2010, p. 58.
  52. ↑ Slim 1956, p. 317.
  53. ↑ Wilson 2001, p. 110.
  54. ↑ Allen 2000, pp. 267–269.
  55. ↑ Slim 1956, p. 314.
  56. 1 2 Allen 2000, p. 270.
  57. 1 2 Allen 2000, p. 289.
  58. ↑ Allen 2000, p. 272.
  59. ↑ Luto 2013, p. 3.
  60. 1 2 3 Allen 2000, p. 286.
  61. ↑ Dennis & Lyman 2010, pp. 80–82.
  62. ↑ Wilson 2001, p. 115.
  63. ↑ Slim 1956, p. 315.
  64. ↑ Allen 2000, pp. 273–274.
  65. 1 2 Allen 2000, p. 274.
  66. ↑ Slim 1956, p. 316.
  67. ↑ Dennis & Lyman 2010, p. 82.
  68. ↑ Allen 2000, pp. 272–273.
  69. ↑ McLynn 2011, p. 316.
  70. 1 2 Allen 2000, p. 275.
  71. ↑ Allen 2000, pp. 274–275.
  72. 1 2 Dennis & Lyman 2010, p. 85.
  73. ↑ Keane 2010, p. 238.
  74. ↑ Allen 2000, p. 287.
  75. ↑ Allen 2000, pp. 287–293.
  76. ↑ Rooney 1992, p. 103.
  77. 1 2 Allen 2000, p. 288.
  78. ↑ Allen 2000, pp. 292&308.
  79. ↑ Dennis & Lyman 2010, p. 68.
  80. ↑ Allen 2000, p. 290.
  81. ↑ Allen 2000, pp. 290–292.
  82. ↑ Allen 2000, p. 295.
  83. ↑ Rooney 1992, pp. 104–105.
  84. ↑ Slim 1956, p. 311.
  85. ↑ Allen 2000, pp. 285–287.
  86. ↑ Allen 2000, pp. 308–309.
  87. ↑ Allen 2000, p. 314.
  88. ↑ Allen 2000, pp. 513–514.
  89. ↑ Robinson, Bruce. "Defence of Imphal and Kohima". BBC. Retrieved 10 October 2017.
  90. ↑ Keane 2010, pp. 385–386.
  91. ↑ "Major General John M.L. Grover's monument unveiled". Nagaland Post. 17 April 2014. Archived from the original on 4 March 2016. Retrieved 10 October 2017.
  92. ↑ Rooney 1992, p. 200.
  93. ↑ Brett-James 1951, Chapter XXV.
  94. ↑ "Indian Division Chief Killed". The Syonan Shimbun. 1 May 1945. p. 1. Retrieved 17 December 2017.
  95. ↑ Rooney 1992, p. 63.
  96. ↑ Allen 2000, p. 244.
  97. ↑ Ministry of Defence 2004, p. 9.
  98. ↑ Rooney 1992, p. 64.
  99. ↑ Brayley 2002, p. 10.
  100. ↑ Allen 2000, pp. 235–236.
  101. ↑ "No. 36574". The London Gazette (Supplement). 20 June 1944. p. 2961.
  102. ↑ Keane 2010, pp. 265–269.
  103. ↑ Keane 2010, p. 359.
  104. ↑ "No. 36833". The London Gazette (Supplement). 8 December 1944. p. 5673.
  105. ↑ Ashcroft 2007, pp. 319–320.
  106. ↑ Association, Victoria Cross and George Cross. "Hafiz ABDUL VC". vcgca.org (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2023-11-10.
  107. ↑ "Kohima War Cemetery". Commonwealth War Graves Commission. Archived from the original on 5 March 2010. Retrieved 17 December 2017.
  108. ↑ Ministry of Defence 2004, p. 17.
  109. ↑ "Burma 1944 – 1945". Worcestershire Regiment. Retrieved 1 February 2012. (Includes a photograph).
  110. 1 2 "The Kohima 2nd Division Memorial". burmastar.org.uk. Archived from the original on 10 May 2015. Retrieved 1 August 2009.
  111. ↑ "What is the Kohima Epitaph?". Imperial War Museum. Archived from the original on 30 December 2014. Retrieved 4 April 2013.
  112. ↑ Karmakar, Sumir (8 May 2024). "Eighty years after Battle of Kohima, peace memorial opened in Nagaland with Japanese aid". Deccan Herald. Retrieved 18 December 2025.
  113. ↑ Tsanglao, Loreni (8 May 2024). "Nagaland: Kohima Peace Memorial and Eco-Park inaugurated". India Today NE. Retrieved 18 December 2025.
  114. ↑ Khrozhoh, Livine (29 November 2025). "Kohima Peace Memorial & Eco-Park dedicated to Nagas–Japan friendship". Eastern Mirror. p. 1. Retrieved 18 December 2025.

గ్రంథ పట్టిక

[మార్చు]

మరింత చదవడానికి

[మార్చు]
  • Callahan, Raymond. Triumph at Imphal-Kohima: How the Indian Army Finally Stopped the Japanese Juggernaut (University Press of Kansas, 2017) online review

బాహ్య లింకులు

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=కోహిమా_యుద్ధం&oldid=4918630" నుండి వెలికితీశారు