క్రానిక్ ఫెటీగ్ సిండ్రోమ్

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
Chronic fatigue syndrome
వర్గీకరణ & బయటి వనరులు
m:en:ICD-10 {{{m:en:ICD10}}}
m:en:ICD-9 {{{m:en:ICD9}}}
DiseasesDB 1645
m:en:MedlinePlus 001244
m:en:eMedicine {{{m:en:eMedicineSubj}}}/{{{m:en:eMedicineTopic}}} 
MeSH {{{m:en:MeshID}}}

క్రానిక్ ఫెటీగ్ సిండ్రోమ్ (Сhronic fatigue syndrome) (CFS ) అనేది సాధారణంగా శ్రమతో సంబంధం లేకుండానే నీరసానికి కారణమయ్యే భిన్నమైన రుగ్మత లేదా రుగ్మతలను సూచించేందుకు ఉపయోగించే అత్యంత సాధారణ పేరు[1], విశ్రాంతి ద్వారా ఈ సమస్య నుంచి పెద్దగా ఉపశమనం లభించదు, ఇటువంటి రుగ్మతలతో బాధపడే రోగుల్లో కనీసం ఆరు నెలలపాటు ఇతర ప్రత్యేక లక్షణాల కనిపిస్తాయి.[2] ఈ రుగ్మతను పోస్ట్-వైరల్ ఫెటీగ్ సిండ్రోమ్ (PVFS, ఫ్లూ వంటి అనారోగ్యం తరువాత ఇటువంటి పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది), మైయాల్జిక్ ఎన్సెఫాల్మోమైయెలిటిస్ (ME) లేదా అనేక ఇతర పేర్లతో కూడా సూచిస్తుంటారు. CFSకు సంబంధించిన వ్యాధి ప్రక్రియలో నాడీమండలం, రోగనిరోధక వ్యవస్థ, మరియు వినాళ గ్రంథి వ్యవస్థలకు సంబంధించిన అసాధారణతలు కనిపిస్తాయి. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ఈ వ్యాధిని నాడీ వ్యవస్థ వ్యాధుల [3] పరిధిలో వర్గీకరించినప్పటికీ, CFS యొక్క రోగోత్పత్తి శాస్త్రం (కారణం లేదా మూలం) ప్రస్తుతం అస్పష్టంగానే ఉంది, దీనికి ఎటువంటి వ్యాధినిర్ధారక ప్రయోగశాల పరీక్ష లేదా నిర్ధారించే గుర్తు అందుబాటులో లేవు.[2]

నీరసం అనేది అనేక రకాల అనారోగ్యాల్లో సాధారణ లక్షణంగా ఉంటుంది, అయితే CFS అనేది ఒక బహు-దైహిక వ్యాధి, పోలిక ద్వారా ఇది బాగా అరుదైన వ్యాధిగా గుర్తించబడుతుంది.[4] CFS యొక్క లక్షణాల్లో పనిచేసిన తరువాత అనారోగ్యం కూడా భాగంగా ఉంటుంది; ఉపశమనం కలిగించని నిద్ర; విస్తృతమైన కండర మరియు కీళ్ల నొప్పి; ఎరుకలేమి సమస్యలు; దీర్ఘకాల, తరచుగా తీవ్రమైన, మానసిక మరియు శారీరక బడలిక; మరియు గతంలో ఆరోగ్యంగా మరియు చురుగ్గా ఉన్న వ్యక్తిలో ఇతర ప్రత్యేక లక్షణాలు భాగంగా ఉంటాయి. CFS రోగుల్లో కండరాల బలహీనత, వెలుతురు, శబ్దాలు మరియు వాసనలకు ఎక్కువగా తట్టుకోలేకపోవడం, నిలబడలేకపోవడం, జీర్ణసంబంధ అసౌకర్యాలు, వ్యాకులత, పేలవమైన రోగనిరోధక స్పందన మరియు గుండె మరియు శ్వాససంబంధ సమస్యల వంటి అదనపు లక్షణాలను కూడా కనిపించవచ్చు.[5] ఈ లక్షణాలు సహ-వ్యాధిగ్రస్త లక్షణాలను సూచిస్తున్నాయా లేదా CFS యొక్క ఒక అంతర్లీన రోగ కారణం ద్వారా ఏర్పడతున్నాయా అనేది కూడా అస్పష్టంగా ఉంటుంది.[6] ఇతర వ్యాధి పరిస్థితుల ద్వారా లక్షణాలు సంభవించలేదని తప్పనిసరిగా నిర్ధారించుకోవడం ఈ వ్యాధికి సంబంధించిన అన్ని రోగనిర్ధారణ ప్రమాణాల్లో భాగంగా ఉంటుంది.

CFS యొక్క సంభవనీయతపై జరిపిన అధ్యయనాల్లో లభించిన గణాంకాల్లో విస్తృత వైవిధ్యం కనిపిస్తుంది,[4] ప్రతి 100,000 మంది వయోజనుల్లో CFS యొక్క కేసులు 7 నుంచి 3,000 వరకు గుర్తించారు,[6] అయితే 1 మిలియన్ కంటే ఎక్కువ మంది అమెరికన్‌లకు మరియు UKలో రెండున్నర లక్షల మందికి CFS ఉన్నట్లు జాతీయ ఆరోగ్య సంస్థలు అంచనా వేశాయి.[7][8] ఎక్కువగా 40 మరియు 50ల వయస్సులో ఉన్న వ్యక్తులు తరచుగా CFS బారినపడుతున్నట్లు గుర్తించారు, అయితే దీనికి సంబంధించిన కారణాలు తెలియరాలేదు, తరచుగా పురుషుల కంటే మహిళలు,[9][10] దీని బారిన పడుతున్నట్లు కనుగొన్నారు, బాలలు మరియు కౌమారప్రాయంలో ఉన్నవారిలో ఈ వ్యాధి తక్కువగా ఉంటోంది.[7] ముఖ్యంగా మరియు ప్రత్యేకంగా CFSలో జీవన నాణ్యత దెబ్బతింటుంది.[11] చికిత్స పొందని రోగి పూర్తిగా కోలుకునే సగటు రేటు 5%, వ్యాధిగ్రస్తులు కావడానికి ముందు స్థితితో పోల్చినప్పుడు సగటు మెరుగుదల రేటు సుమారుగా 40% ఉంటుందని ఒక రోగ నిరూపణ అధ్యయన నివేదిక అంచనా వేసింది.[12]

CFS ద్వారా ఆరోగ్యం, సంతోషం మరియు ఉత్పాదకతకు ఏర్పడే వాస్తవిక ముప్పుపై ఏకాభిప్రాయం ఉంది, అయితే వైద్యులు, సంఘాలు, పరిశోధకులు మరియు రోగి మద్దతుదారులు భిన్నమైన పరిభాష, రోగనిర్ధారణ ప్రమాణాలు, రోగ కారణ పరికల్పనలు మరియు చికిత్సలకు మద్దతు ఇస్తున్నారు, తద్వారా ఈ వ్యాధికి సంబంధించిన అనేక కోణాలు వివాదాస్పదంగా ఉన్నాయి. CFS పేరు కూడా వివాదాస్పదంగానే ఉంది, అనేక మంది రోగులు, మద్దతు సంఘాలతోపాటు, కొందరు నిపుణులు ఈ పేరు మార్చాలని కోరుతున్నారు, ఎందుకంటే ఈ పేరు వ్యాధి తీవ్రతను తెలియజేయకుండా, కళంకాన్ని తీసుకొస్తోందని వారు భావిస్తున్నారు.[13]

విషయ సూచిక

వర్గీకరణ[మార్చు]

ప్రధాన వ్యాసం: Clinical descriptions of chronic fatigue syndrome

ప్రముఖ నిర్వచనాలు:[5]

  • CDC నిర్వచనం (1994)[14]—CFSకి సంబంధించి అత్యంత విస్తారంగా ఉపయోగిస్తున్న వైద్య మరియు పరిశోధన వివరణ,[6] దీన్ని ఫుకుడా నిర్వచనం అని కూడా పిలుస్తారు మరియు ఇది హాల్మెస్‌ లేదా CDC 1988 స్కోరింగ్ వ్యవస్థపై ఆధారపడి ఉంటుంది.[15] ఫెటీగ్‌ను నిర్ధారించడం కోసం 1994 ప్రమాణానికి నాలుగు లేదా అనేక లక్షణాలు అవసరమవుతాయి, అదేసమయంలో 1988 ప్రమాణానికి ఆరు నుంచి ఎనిమిది లక్షణాలు అవసరమవుతాయి.[16]
  • ఆక్స్‌ఫోర్డ్ ప్రమాణం (1991)[17]— గుర్తించని వ్యాధి కారణ శాస్త్రంలో CFSని చేరుస్తుంది మరియు పోస్ట్-ఇన్ఫెక్టియస్ ఫెటీగ్ సిండ్రోమ్ (PIFS)గా పిలవబడే ఒక ఉపరకంలో దీనిలో ఉంటుంది. ముఖ్యమైన తేడా ఏమిటంటే, ఈ ప్రమాణాన్ని సంతృప్తిపరిచేందుకు మానసిక ఫెటీగ్ అనేది తప్పనిసరి, అలాగే మానసికమైన రుగ్మతని సూచించే లక్షణాలు సైతం ఇందుకోసం అంగీకరించబడుతాయి.[5]
  • 2003 కెనడియన్ క్లినికల్ వర్కింగ్ నిర్వచనం[18]— ప్రకారం, "ME/CFS‌తో బాధ పడే రోగి ఫెటీగ్, పనిచేసిన తర్వాత అనారోగ్యం మరియు/లేదా ఫెటీగ్, నిద్రకు సంబంధించిన సమస్యలు, మరియు నొప్పి లాంటి వాటికి సంబంధించిన ప్రమాణాన్ని చేరుకోవాలి; రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ నాడీ సంబంధమైన/సంజ్ఞాన వ్యక్తీకరణలు మరియు స్వయంప్రతిపత్తి, న్యూరోఎండోక్రైన్, మరియు రోగనిరోధకత వ్యక్తీకరణల వంటి రెండు విభాగాల నుంచి ఒకటి లేదా ఎక్కువ లక్షణాలను కలిగి ఉండాలి; మరియు [సదరు అనారోగ్యం అనేది కనీసం 6 నెలలపాటు అంటిపెట్టుకుని ఉండాలి]".

విభిన్న రకాల కేసు నిర్వచనాలను ఉపయోగించడమనేది అధ్యయనాల కోసం రకరకాల రోగులను ఎంపిక చేయడంపై ప్రభావం చూపేందుకు ఉపయోగపడవచ్చు,[19] అలాగే రోగుల యొక్క ఉపరకాలు లేదా ఉనికిలో ఉండే వ్యాధికి అవసరమైన పరిశోధన ఉంది.[20][21][22][23] వ్యాధి నిర్ధారణ అంశాల అభివృద్ధి, నిర్వహణ, మరియు చికిత్స లక్ష్యంగా ఉండే క్లినికల్ ప్రాక్టీస్ మార్గదర్శకాలు— సాధారణంగా కేసు వర్ణనలపై ఆధారపడి ఉంటాయి. ఇంగ్లాండ్ మరియు వేల్స్‌లోని నేషనల్ హెల్త్ సర్వీస్ కోసం అవసరమైన CFS/ME మార్గదర్శకానికి సంబంధించిన ఒక ఉదాహరణ 2007లో నేషనల్ ఇనిస్టిట్యూట్ ఫర్ హెల్త్ అండ్ క్లినికల్ ఎక్సలెన్స్ (NICE) ద్వారా తయారుచేయబడింది.[16]

నామకరణం[మార్చు]

ప్రధాన వ్యాసం: Alternative names for chronic fatigue syndrome

ఈ రుగ్మతకు సంబంధించి క్రానిక్ ఫెటీగ్ సిండ్రోమ్ (CFS) అనే పేరును సాధారణంగా ఉపయోగిస్తుంటారు,[1] అయితే దీని విషయంలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆమోదితమైన పేరు మాత్రం ఇప్పటికి లేదు.[24] కేంద్రీయ నాడీ వ్యవస్థ, జీవక్రియ, ఇన్ఫెక్షన్ సంబంధిత లేదా ఇన్ఫెక్షన్ తర్వాత, కార్డియోవస్కులర్, వ్యాధినిరోధక వ్యవస్థ లేదా మానసిక వ్యాధి రూపంలో అస్వస్థతపై విభిన్న యంత్రాంగాలు CFS‌ని ప్రదర్శిస్తాయి, అదేసమయంలో వివిధ రకాలైన వివిధ వ్యాధులకు సైతం ఇలాంటి విభిన్న లక్షణాంశాలు కారణం కావచ్చు.[20]

కాలక్రమంలో మరియు అనేక దేశాల్లో పరిస్థితికి తగ్గట్టు అనేక పేర్లు ఇందులో ఏకమయ్యాయి. CFS అనే పేరుని పక్కనపెడితే, అకురేయ్‌రి వ్యాధి, నిరపాయమైన మైయాల్జిక్ ఎన్‌సెఫలోమైలిటీస్, క్రానిక్ ఫెటీగ్ ఇమ్యునే డిస్‌ఫంక్షన్ సిండ్రోమ్, క్రానిక్ ఇన్ఫెక్షన్ మోనోన్యూక్లోసిస్, ఎపిడిమిక్ మైయాల్జిక్ ఎన్‌సెఫలోమైలిటీస్, ఎపిడిమిక్ న్యూరోమైయాస్తీనియా, ఐస్‌ల్యాండ్ వ్యాధి, మైయాల్జిక్ ఎన్‌సెఫలోమైలిటీస్, మైయాల్జిక్ ఎన్‌సెఫలిటీస్, మైయాల్జిక్ ఎన్‌సెఫలోపతి, పోస్ట్-వైరల్ ఫెటీగ్ సిండ్రోమ్, రేఫ్ న్యూక్లియస్ ఎన్‌సెఫలోపతి, రాయల్ ఫ్రీ డిసీస్, టపానూయ్ ఫ్లూ మరియు యూపీ ఫ్లూ (తీవ్రభంగం కలిగించేదిగా భావించబడింది) లాంటి మరికొన్ని పేర్లు కూడా ఈ రుగ్మత కోసం ఉపయోగించబడుతున్నాయి.[25][26] చాలామంది రోగులు "మైయల్జిక్ ఎన్‌సెఫలోమైయెలిటిస్" లాంటి వైవిధ్యమైన పేరును ఈ వ్యాధి కోసం ఉపయోగిస్తుంటారు, "క్రానిక్ ఫెటీగ్ సిండ్రోమ్" అనే పేరు పరిస్థితిని తక్కువచేసి చూపడంతో పాటు దీన్నొక తీవ్రమైన ఆరోగ్య సమస్యగా చూపకుండా నిరోధిస్తోందని, మరియు దీనిపై పరిశోధనను నిరుత్సాహపరుస్తోందని వారు భావించడమే ఇందుకు కారణం.[13][27][28]

2001 సమీక్ష ఒకటి అచెసన్ ద్వారా వెలువడిన ఒక 1959 ఆర్టికల్‌లో మైయాల్జిక్ ఎన్‌సెఫలోమైయలిటీస్ ప్రసక్తిని గుర్తించడంతో పాటు ME అనేది CFS నుంచి వేరుగా ఉంటుందని పేర్కొంది, అయితే రచనపరంగా ఈ రెండు పదాలు సాధారణంగా పర్యాయపదాలుగా ఉపయోగిస్తుంటారు.[29] ఇక 1999 సమీక్ష వివరించిన ప్రకారం, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో విస్తారంగా ఉపయోగంలో ఉన్న మైయాల్జిక్ ఎన్‌సెఫలోమైలిటీస్ లేదా MEకి బదులుగా క్రానిక్ ఫెటీగ్ సిండ్రోమ్ అనే పదాన్ని ఉపయోగించడానికి రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫిజీషియన్లు, సైకియాట్రిస్టులు, మరియు జనరల్ ప్రాక్టీసనర్లు తమ మద్దతు ప్రకటించారు, "కండరములు మరియు కేంద్రీయ నాడీ వ్యవస్థలో ME అనే పదం ద్వారా జనితమైన గుర్తించబడిన రోగ నిర్ధారణ శాస్త్రం అనేది అప్పటివరకు లేకపోవడమే అందుకు కారణం."[1][30] ఈ నేపథ్యంలో 1996 నివేదిక కొంత ఆమోదాన్ని అందుకున్నప్పటికీ, రోగులకు సంబంధించిన అభిప్రాయాలను పరిగణలోకి తీసుకోలేదనే కఠినమైన విమర్శలు సైతం వినిపించాయి. 2002లో "వర్కింగ్ గ్రూప్ ఆన్ CFS/ME" ద్వారా రూపొందిన ఇటీవలి నివేదికను లాన్సెట్ వ్యాఖ్యానం సూచించింది[31] CFS/ME అనే రాజీ పేరును ఉపయోగించిన ఈ నివేదిక ప్రకారం, "విభిన్నమైన దృష్టికోణాలను అనుసరించి ఈ అస్వస్థత కోసం రెండు పేర్లను గౌరవార్థం ఉపయోగించడం జరుగుతోంది అదేసమయంలో విశ్వవ్యాప్త ఆమోదిత పేరుపై సర్వామోదం లేకపోవడమనే పరిస్థితి కొనసాగడానికి కూడా జరుగుతోంది."[24]

సంకేతాలు మరియు లక్షణాలు[మార్చు]

ప్రారంభ దశ[మార్చు]

పెద్ద సంఖ్యలోని CFS కేసులన్నీ అకస్మాత్తుగా ప్రారంభమవుతాయి,[32] సాధారణంగా ఇవి "ఫ్లూ-లాంటి అనారోగ్యం"[6]తో ముడిపడి ఉంటాయి, అదేసమయంలో గుర్తించదగిన నిష్పత్తిలోని కేసులన్నీ అనేక నెలలుగా సాగుతున్న తీవ్రమైన ప్రతికూల ఒత్తిడిలోంచి ప్రారంభమవుతాయి.[32][33][34] వైరల్ మరియు వైరల్‌తో సంబంధం లేని రోగ కారకములు, CFS కోసం ప్రమాణాన్ని పూర్తిచేసిన ఉప-సమితి అంశాల ద్వారా ఒక ఆస్ట్రేలియన్ భవిష్య అధ్యయనం వ్యాధి సంక్రమణ తర్వాతి స్థితిని కనుగొంది, తద్వారా "CFSని గుర్తించేందుకు అవసరమైన ఒక పాథోసైకలాజికల్ మార్గాన్ని శోధించేందుకు పోస్ట్-ఇన్ఫెక్టివ్ ఫెటీగ్ సిండ్రోమ్ అనేది ఒక విలువైన అస్వస్థత నమూనా" అని పరిశోధకులు ముక్తాయించారు.[35] అయినప్పటికీ, CFS అభివృద్ధి చెందడంలో ఇన్ఫెక్షన్ యొక్క కచ్చితమైన ప్రాబల్యం మరియు సరైన పాత్రలు మరియు ఒత్తిడి లాంటి వాటి గురించి ప్రస్తుతానికి కచ్చితంగా తెలియదు.

లక్షణాలు[మార్చు]

పరిశోధన మరియు వైద్య ఉపయోగాల కోసమై CFSకి సంబంధించి అత్యంత తరచుగా ఉపయోగించే వ్యాధి నిర్ణయ ప్రమాణం మరియు నిర్వచనం యునైటెడ్ స్టేట్స్ సెంటర్స్ ఫర్ డిసీస్ కంట్రోల్ అండ్ ప్రివెన్షన్ (CDC) ద్వారా ప్రచురితమైంది.[6] CFS‌ గురించిన CDC నిర్వచనం ప్రకారం కింద పేర్కొన్న రెండు ప్రమాణాలను పూర్తి చేయాల్సి ఉంటంది:[2]

  1. వివరించడానికి వీలుకాని ఒక కొత్త ప్రారంభం (జీవితాంతం కాదు), శ్రమతో సంబంధం లేని అలసట మరియు విశ్రాంతి ద్వారా గణనీయమైన ఉపశమనం లభించక పోవడం అనేది గత చర్యా స్థాయిల్లో గుర్తించదగిన తగ్గుదలకు కారణమవుతాయి.
  2. కింద కనబరచిన వాటిలో నాలుగు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ లక్షణాలు గడచిన ఆరు నెలలుగా లేదా దీర్ఘకాలంగా వేధిస్తుండడం:
    • జ్ఞాపకశక్తి లేదా ఏకాగ్రత దెబ్బతినడం
    • పని తర్వాత అలసట, శారీరక లేదా మానసిక శ్రమ అనేది "తీవ్రమైన, కొనసాగే అలసట మరియు అస్వస్థత"ను కలగజేయడం
    • తాజాదనం కలిగించని నిద్ర
    • కండర నొప్పి (మైయాల్జియా)
    • అనేక కీళ్లలో నొప్పి (ఆర్థరాల్జియా)
    • కొత్తరకమైన లేదా అత్యధిక తీవ్రమైన తలనొప్పి
    • తరచూ లేదా అప్పుడప్పుడు గొంతు పుండు
    • వాచిన లింప్ నోడ్‌లు (గొంతులో లేదా కణుపుల్లో)

ఇతర సాధారణ లక్షణాలు కూడా ఇందులో కన్పిస్తాయి:

  • పేగుల్లో చీకాకు, పొత్తికడుపు నొప్పి, వికారం, విరేచనాలు లేదా కడుపు ఉబ్బరం
  • చల్లగా ఉండడం మరియు రాత్రిపూట చెమటలు
  • మెదడులో తికమక
  • ఛాతి నొప్పి
  • శాశ్వలో ఇబ్బంది
  • దీర్ఘకాలిక దగ్గు
  • దృష్టిపరమైన ఇబ్బందులు (నీలిరంగు రింగులు, కాంతివైపు చూడలేకపోవడం, కంటి నొప్పి లేదా పొడిబారిన కళ్లు)
  • ఆహారం, మధ్యం, సువాసనలు, రసాయనాలు, ఔషధాలు లేదా శబ్దం లాంటి విషయాల్లో అలర్జీలు లేదా సున్నితత్వం
  • నిటారుగా నిలవడం కష్టం కావడం (ఆర్థోస్టాటిక్ అస్థిరత్వం, క్రమయుతంగా లేని హృదయస్పందన, మైకము, నిలకడ సమస్యలు లేదా మూర్ఛ)
  • మానసిక సమస్యలు (డిప్రెషన్, చీకాకు, మానసిక కల్లోలం, ఆతృత, తీవ్ర భయాందోళన ముట్టడులు)[36]

CFS లక్షణాలతో బాధపడుతున్న వ్యక్తులు వైద్యున్ని సంప్రదించడం ద్వారా చికిత్స చేయగల అనేక అస్వస్థతలు: "నిద్ర సంబంధిత వ్యాధులు, డిప్రెషన్, మధ్యం/పదార్థాల వ్యసనం, మధుమేహం, హైపోథైరాయిడిజం, మోనోన్యూక్లియోసిస్ (మోనో), ల్యూపస్, మల్టిపుల్ స్కెలెరోసిస్ (MS), క్రానిక్ హెపటైటిస్ మరియు వివిధ రకాల మాలిగ్నాన్‌సిస్‌ల" నుంచి బయటపడవచ్చని CDC సిఫార్సు చేస్తోంది.[37] ఔషధాల వినియోగం సైతం CFSలో కనిపించే లక్షణాలను పోలిన దుష్ప్రభావాలకు కారణం కావచ్చు.[2]

పనితీరు, బలహీనత మరియు ఆరోగ్యం[మార్చు]

భౌతిక చర్య స్థాయిలో క్లిష్టమైన తగ్గుదల[38] మరియు చివరిదశలోని ఎయిడ్స్,[39] ల్యూపస్, రుమటాయిడ్ ఆర్థరైటీస్, క్రానిక్ అబ్‌స్ట్రక్టివ్ పల్మనరీ డిసీజ్ (COPD), మరియు కీమోథెరపీ యొక్క ప్రభావాల వంటి ఇతర అలసటకు సంబంధించిన వైద్య పరిస్థితులకు[40] గమనించబడిన చర్య యొక్క క్లిష్టతలో తగ్గుదల గురించి[41] రోగులు చెబుతుంటారు.[42] మల్టిపుల్ స్కెలోరోసిస్, రక్తప్రసారం ఆగిపోయి గుండె ఆగిపోవడం, లేదా టైప్ II డయాబెటిస్ మెల్లిటస్ లాంటి అనేక అతిపెద్ద వైద్య పరిస్థితుల ద్వారా CFS అనేది ఒక వ్యక్తి యొక్క కార్యకలాపాల స్థితిని మరియు సంక్షేమాన్ని దెబ్బతీస్తుంది,[11][43] లక్షణాల యొక్క తీవ్రత మరియు బలహీనత అనేవి గట్టి ప్రభావాన్ని కలిగించే దీర్ఘకాలిక నొప్పితో స్త్రీ,పురుషులిద్దర్లో[44] ఒకేలా ఉంటుంది,[45] అయితే సాధారణ వ్యాధి నిర్ధారణలా కాకుండా CFSతో బాధపడే వ్యక్తుల యొక్క పనితీరు యొక్క సామర్థ్యం గొప్ప వ్యత్యాసాన్ని కలిగి ఉంటుంది.[46] వీటిలో కొన్ని సాధారణ జీవితం గడిపేందుకు అవకాశాన్ని కల్పించినా, అదేసమయంలో మిగిలినవి పూర్తిగా పడకలోనే గడిపేలా చేయడంతో పాటు తమనితాము సంరక్షించుకోలేని పరిస్థితిని కల్పిస్తాయి. ఉద్యోగ నిర్వహణలో సైతం వ్యత్యాసాలు చోటు చేసుకుంటాయి, దాదాపు సగం మందికి పైగా పనిచేయలేని పరిస్థితిలో చిక్కుకోవడంతో పాటు దాదాపు మూడో వంతు మంది తమ అనారోగ్యం కారణంగా పరిమిత స్థాయిలో మాత్రమే పనిచేయగలుగుతారు. సగానికంటే ఎక్కువ మంది బలహీనత కారణాలతో లేదా తాత్కాలిక అనారోగ్యం సెలవును కోరుకుంటారు, అలాగే ఐదోవంతు కంటే తక్కువ మంది పూర్తి సమయం పనిచేస్తారు.[47]

మేధోపరమైన పనితీరు[మార్చు]

2010 మెటా-విశ్లేషణ ముక్తాయించిన ప్రకారం, మేధోపరమైన లక్షణాంశాల ముఖ్యమైన ఫలితాల రూపంలో ఏకాగ్రత, జ్ఞాపకశక్తి, మరియు ప్రతిస్పందన సమయం తగ్గడం లాంటివి చోటు చేసుకుంటాయి. లోపాలనేవి 0.5 నుంచి 1.0 స్థాయిలో సగటు కంటే తక్కువగా ఆశించబడడంతో పాటు రోజువారీ కార్యకలాపాల్లో అవి ప్రభావం చూపడాన్ని అనుసరించి నిర్ణయించబడుతాయి. సాధారణ మరియు క్లిష్టమైన సమాచార ప్రక్రియ వేగం మరియు దీర్ఘకాలాల పాటు అవసరమైన చర్యల నిర్వహణ పనితీరు జ్ఞాపకశక్తి లాంటివి కొద్దిపాటి స్థాయి నుంచి తీవ్రమైన స్థాయిలో దెబ్బతింటాయి. ఈ రకమైన లోపాలనేవి వాటి గురించి నివేదించే రోగుల ద్వారా సాధారణంగా స్థిరంగా ఉంటాయి. గ్రహణశక్తి సామర్థ్యాలు, మోటారు వేగం, భాష, తార్కికం, మరియు తెలివితేటలు లాంటివి గుర్తించదగిన స్థాయిలో మార్పులకు గురైనట్టు కనిపించవు.[48]

వ్యాధివిజ్ఞాన శరీరధర్మశాస్త్రం[మార్చు]

ప్రధాన వ్యాసం: Pathophysiology of chronic fatigue syndrome

క్రానిక్ ఫెటీగ్ సిండ్రోమ్ యొక్ ప్రక్రియలు మరియు పాథోజెనెసిస్ లాంటి వాటి గురించి తెలియదు.[7] ఆక్సీకరణ ఒత్తిడి, జెనెటిక్ ప్రీడిస్పొజిషన్,[49] వైరస్‌ల ద్వారా ఇన్ఫెక్షన్ మరియు పాథోజెనిక్ బ్యాక్టీరియా, హైపోథాలమిక్-పీట్యూటరీ-అడ్రినల్ యాక్సిస్ అసమాన్యతలు, రోగనిరోధక శక్తి పనిచేయకపోవడంతో పాటు మానసిక మరియు సైకోసోషల్ కారకాలతో సహా వ్యాధికి సంబంధించి వీలున్న బయోమెడికల్ మరియు ఎపిడెమియోలాజికల్ అంశాల గురించి పరిశీలించడం మరియు పరికల్పనలను పరిశోధనా అధ్యయనాలు కలిగి ఉన్నాయి. అయితే CFS యొక్క పర్యవసానానికి మరియు కారణానికి ఏ కారకం కారణమవుతుందనే విషయం అస్పష్టంగా ఉన్నప్పటికీ, వివిధ రకాల నమూనాలు ప్రతిపాదించబడినవి.[50][51][52]

XMRV[మార్చు]

రెటిరోవైరస్ జెనోట్రోపిక్ మురైన్ లుకేమియా వైరస్‌తో సంబంధం కలిగిన వైరస్ (XMRV) మరియు క్రానిక్ ఫెటీగ్ సిండ్రోమ్‌కు మధ్య యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో సంబంధం ఉన్నట్టు 2009 అధ్యయనం సూచించింది.[53] అయితే, ఈ అధ్యయనానికి కొనసాగింపుగా UK, USA, జర్మనీ, నెదర్లాండ్స్ మరియు చైనాల్లో జరిగిన ఆరు అధ్యయనాల్లోనూ ఈ రకమైన సంబంధం గుర్తించబడలేదు.[54][55][56][57][58][59] 87% రోగుల్లో మరియు 7% రక్త దాత నియంత్రణల్లో పాలీట్రోపిక్ MLVలు మరియు XMRVలకు మురైన్ లుకేమియా వైరస్ (MLV)-లాంటి రిట్రోవైరస్ గాగ్ జీన్ క్రమాలు పోలిక కలిగి ఉంటాయని FDA/NIHకి చెందిన పరిశోధకలు గుర్తించిన విషయాన్ని ఆగస్ట్ 2010లో PNASలోని ఒక అధ్యయనం నివేదించింది. ఈ అధ్యయనం XMRVని గుర్తించనప్పటికీ, MLV-లాంటి వైరస్‌లకు క్రానిక్ ఫెటీగ్ సిండ్రోమ్‌తో సంబంధం ఉందడానికి వారి అన్వేషణలు "స్పష్టంగా మద్దతు" తెలుపుతున్నట్టు రచయితలు ముక్తాయించడంతో పాటు అధ్యయనం తర్వాత జరిగిన ఏ కొనసాగింపు అధ్యయనం కూడా XMRVని గుర్తించేందుకు ఉపయోగించిన అన్ని సిసలైన బహుళ విధానాలను ప్రతిఫలించేందుకు ప్రయత్నించని విషయాన్ని వారు ఎత్తి చూపారు.[60] మరోవైపు ఎలుక DNA నుంచి తీసిన పరిశోధనశాల కలుషితాలు అనుకూల PCR ఫలితాలను వివరించే అవకాశముందని డిసెంబర్ 2010లో ప్రచురించబడిన నాలుగు ప్రత్యేక అధ్యయనాలు సూచించాయి.[61]

రోగనిర్ధారణ[మార్చు]

CFSని నిర్ధారించేందుకు ఎలాంటి స్వాభావిక పరిశోధనశాల అసాధారణలు అందుబాటులో లేవు,[19] కాబట్టి లక్షణాలకు కారణమైన ఇతర శక్తివంతమైన లక్షణాలను తొలగించేందుకు పరీక్ష అనేది ఉపయోగించబడుతుంది.[14] ఒకవేళ లక్షణాలనేవి నిర్దిష్టమమైన ఇతర పరిస్థితులకు ఆపాదించే విధంగా ఉన్నట్టైతే, CFS యొక్క నిర్ధారణ అనేది బహిర్గతమవుతుంది.

చికిత్స[మార్చు]

ప్రధాన వ్యాసం: Chronic fatigue syndrome treatment

చికిత్స చేసినప్పటికీ, చాలామంది రోగులు CFS నుంచి పూర్తిగా కోలుకోవడం జరగదు, అంతేకాకుండా దీనికిసంబంధించి విశ్వవ్యాప్త ప్రభావవంతమైన స్వస్థత ఎంపిక లేదు.[62] CFSని నిర్వహించడం కోసం ఆహార నియమాలు, సైకోథెరపీ, పథ్య సంబంధిత పోషకాలు, యాంటీడిప్రెసెంట్‌లు, నొప్పి నివారణలు, పేసింగ్, మరియు పూర్తిస్థాయి మరియు ప్రత్యామ్నాయ ఔషధం లాంటి వాటిని సూచిస్తుంటారు. కాగ్నేటివ్ బిహేవియరల్ థెరపీ (CBT) మరియు గ్రాడెడ్ ఎక్సర్‌సైజ్ థెరపీ (GET) లాంటివి బహుళ స్వైర నియంత్రణ పరిశీలనల సందర్భంగా అనేకమంది రోగుల్లో మితమైన ప్రభావాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నాయి.[29][63][64][65] అనేక CBT మరియు GET అధ్యయనాల ప్రకారం, రోగులు ఆస్పత్రికి రావాల్సి ఉంటుంది, తీవ్రంగా ప్రభావితమైన రోగులను ఇందులోంచి మినహాయించే అవకాశముంది.[63] రోగులతో నిర్వహించిన రెండు అతిపెద్ద సర్వేలు సూచిస్తున్న ప్రకారం, పేసింగ్ అనేది అత్యంత సహాయకరమైన జోక్యంగా ఉంటోంది, లేదా అధ్యయనంలో పాల్గొన్న వారిలో 96% మంది దీన్ని ఉపయుక్తమైనదిగా భావించడం జరిగింది.[66][67]

మేధోపరమైన ప్రవర్తన చికిత్స[మార్చు]

కాగ్నేటివ్ బిహేవియరల్ థెరపీ (మేధోపరమైన ప్రవర్తన చికిత్స (CBT) అనేది ఒక సైకలాజికల్ థెరపీ రూపం, దీర్ఘకాలికంగా జబ్బు పడిన రోగుల కోసం తరచూ దీన్ని ఊపయోగిస్తారు,[68] CFSకి కోసం ఇదొక మధ్యస్థంగా ప్రభావం చూపే చికిత్స[29][63] "కొంతమంది CFS రోగుల చికిత్సకు ఇది ఉపయుక్తమైనది కావచ్చు."[68] CFS యొక్క కారణం లేదా కారణాలు తెలియని పక్షంలో, రోగులు తమ వ్యక్తిగత లక్షణాలు మరియు నమ్మకాలను అర్థం చేసుకోవడంతో పాటు రోజువారీ కార్యకలాపాలను వృద్ధి చేసుకునే దిశగా సాయం చేయడానికి CBT ప్రయత్నిస్తుంది.[69]

15 స్వైర కోక్రేన్ రివ్యూ మెటా-విశ్లేషణ ప్రకారం, CBT అనేది అలసటకు సంబంధించిన లక్షణాన్ని తగ్గించేందుకు ప్రభావవంతమైన చికిత్సగా ఉన్నట్టు 1043 అభ్యర్థులతో జరిపిన నియంత్రిత కాగ్నేటివ్ బిహేవియరల్ థెరపీ ప్రయత్నాలు తెలియజేశాయి. పునఃసమీక్ష చేయబడిన నాలుగు సమీక్షల ప్రకారం, "సాధారణ సంరక్షణ" అందుకున్న 26% మంది రోగులతో పోలిస్తే 40% మంది రోగుల్లో CBT వైద్యపరమైన ప్రతిస్పందన చూపింది. అదేవిధంగా మరో మూడు అధ్యయనాల్లోనూ ఇతర రకాల సైకలాజికల్ థెరపీల (48% x 27%) కంటే CBT మెరుగ్గా పనిచేసింది. అయితే థెరపీ యొక్క ఒక కోర్సు తర్వాత ఈ రకమైన ప్రభావాలు తగ్గిపోవచ్చు; ఈ కారణంగానే "అసంబద్ధమైన ఆవిష్కరణలతో ముడిపడిన కొద్దిపాటి అధ్యయనాల విషయంలో కొనసాగింపులు పరిమితంగానే ఉన్నాయనే ఆధారం సాక్ష్యంగా" ఉండడం వల్ల తదుపరి అధ్యయనాలను ప్రోత్సహించాలని సమీక్షకులు రాశారు.[70] క్రానిక్ ఫెటీగ్ మరియు క్రానిక్ ఫెటీగ్ సిండ్రోమ్ యొక్క 5 CBT స్వైర నియంత్రిత ప్రయత్నాలకు సంబంధించిన 2007 మెటా-విశ్లేషణ నివేదించిన ప్రకారం, 33-73% రోగులు దీర్ఘకాలం పాటు వైద్యపరమైన అలసట లేని విధంగా అభివృద్ధి చెందారు.[71] CBTకి ముందు మరియు తర్వాత భౌతిక చర్యను లెక్కించిన ప్రయత్నాలకు సంబంధించిన 2010 మెటా-విశ్లేషణ ప్రకారం, CBT అనేది ప్రభావవంతంగా ఫెటీగ్‌ని తగ్గించినప్పటికీ, CBT ద్వారా చర్య స్థాయిలు ప్రభావితం కాలేదని మరియు భౌతిక చర్యలోని మార్పులు ఫెటీగ్‌లోని మార్పులకు సంబంధించినవిగా లేవని తేలింది. దీనిప్రకారం, ఫెటీగ్‌పై CBT యొక్క ప్రభావం అనేది భౌతిక చర్యలోని మార్పు ద్వారా మధ్యస్థం కాలేదని వారు ముక్తాయించారు.[72]

అయితే రోగుల సంస్థల నుంచి మాత్రం CBTకి విమర్శలు తప్పలేదు, వారిలోని కొందరు అభ్యర్థుల నుంచి ప్రతికూల నివేదికలు రావడమే అందుకు కారణం,[24] ఆ రకమైన నివేదికల ప్రకారం, CBT అనేది కొన్నిసార్లు వ్యక్తులను అధ్వాన్నంగా మారుస్తోంది,[73] ఈ రకమైన ఫలితమనేది బహుళ రోగి సర్వేలన్నింటిలోనూ వెలుగుచూసింది.[74]

గ్రేడెడ్ ఎక్సర్‌సైజ్ థెరపీ[మార్చు]

గ్రేడెడ్ ఎక్సర్‌సైజ్ థెరపీ (GET) అనేది భౌతిక థెరపీకి సంబంధించిన ఒక రూపం. ఐదు స్వైర ప్రయత్నాలకు సంబంధించి 2004లో ప్రచురితమైన ఒక మెటా-విశ్లేషణ గుర్తించిన ప్రకారం, కంట్రోల్ అభ్యర్థులతో పోలిస్తే ఎక్సర్‌సైజ్ థెరపీ అందుకున్న రోగులు 12 వారాల తర్వాత తక్కువ ఫెటీగ్‌ని కలిగి ఉన్నారు, దీంతోపాటు GET అనేది చికిత్స రూపంలో వాగ్ధానం చేసిందని రచయితలు జాగ్రత్తతో ముక్తాయించారు.[75] అదేరకమైన ఐదు RCTలను కలిగిన క్రమపద్ధతితో కూడిన సమీక్ష ఒకటి పేర్కొన్న ప్రకారం, "తీవ్రమైన రూపంలో ప్రభావితమైన రోగులెవరూ GET యొక్క అధ్యయనాల్లో భాగం వహించలేదు".[63] రోగుల సంస్థల తరపున నిర్వహించబడిన సర్వేల్లో ప్రతికూల ప్రభావాలను సాధారణంగా నివేదించాయి.[24][73][76][77]

GET నుంచి హానికరమైన ప్రభావాలను తొలగించేందుకు, వ్యక్తిగతమైన సామర్థ్యాలు మరియు లక్షణాల యొక్క నిలకడలేని స్వభావానికి కార్యక్రమాన్ని ప్రసారం చేసే సమయంలో లక్షణాలు ప్రకోపించడాన్ని తొలగించేందుకు తప్పకుండా జాగ్రత్త వహించాలి.[78]

పేసింగ్[మార్చు]

పేసింగ్ అనేది ఒక శక్తి నిర్వహణ వ్యూహం, లక్షణ తీవ్రత మరియు ఎక్సర్‌సైజ్ స్వస్థత ఆలస్యమవడంలో రోగి ఒడిదుడుకులకు లోనైన సమయంలో ఇది ప్రవర్తనపరమైన మార్పుని ప్రోత్సహిస్తుంది. లక్షణాలను మరింత ఎక్కువచేయగల అధిక-శ్రమను తొలగించడం కోసం నిర్వహించదగిన రోజువారీ చర్యలు/వ్యాయామ లక్ష్యాలు మరియు సమతుల్య చర్యలు మరియు విశ్రాంతిని సిద్ధం చేసుకోవాల్సిందిగా రోగులకు సలహా ఇవ్వడం జరుగుతుంది. దీంతోపాటు క్రమంగా చర్యను మరియు వ్యాయామ స్థాయిలను వృద్ధి చేసేందుకు అదేసమయంలో స్థాపించబడిన శక్తి నిర్వహణ మెళకవలను నిర్వహించేందుకు తమ వ్యక్తిగత పరిమితుల్లో పనిచేసేందుకు సమర్థత కలిగిన వారిని ప్రోత్సహించడం జరుగుతుంది. ఈ లక్ష్యం అనేది వ్యక్తి యొక్క రోజువారీ చర్యల స్థాయిని క్రమంగా వృద్ధి చేస్తుంది.[78] ఒక చిన్న స్వైర నియంత్రిత ప్రయత్నం ముక్తాయించిన ప్రకారం, విశ్రాంతి/ఫ్లెక్సిబిలిటీ థెరపీల కంటే పేసింగ్ అనేది గణాంకాల పరంగా మెరుగైన ఫలితాలను అందించింది.[79][80] 828 మంది నార్వేజియన్ CFS రోగులకు సంబంధించిన 2009 సర్వే గుర్తించిన ప్రకారం, 96% మంది రోగులు పేసింగ్‌ను ఉపయుక్తమైనదిగా మదింపు చేశారు.[76]

ఇతరాలు[మార్చు]

CFS కోసం ఇతర రకాలైన చికిత్సలు ప్రతిపాదించబడినప్పటికీ వాటి ప్రభావాలు మాత్రం నిర్ధారించబడలేదు.[81] లక్షణాల నుంచి ఉపశమనం కలిగించే విషయంలో యాంటీడిప్రెజంట్ మరియు ఇమ్యునోమాడ్యులేటరీ ఏజెంట్లతో సహా ఔషధాలను తీసుకోవడమనే అంశానికి కూడా శ్రీకారం చుట్టారు.[82] స్వస్థత విషయంలో యాంటీడిప్రెజంట్లకు సంబంధించిన ఆధారం మిశ్రమం[83]గా ఉండడంతో పాటు వాటి ఉపయోగం అనేది చివరకు విమర్శలకు కేంద్రమైంది.[84] అనేకమంది CFS రోగులు ఔషధాలు, ప్రత్యేకించి సెడేటివ్‌ల విషయంలో సున్నితంగా ఉండడంతో పాటు మరికొందరు రోగులు రసాయన మరియు ఆహార సున్నితత్వాలును కూడా వ్యక్తం చేస్తుంటారు.[85] ప్రత్యేకించి సైకలాజికల్-సైకియాట్రిక్ జోక్యాల కారణంగా కొన్నిసార్లు CFS రోగులు తక్కువ స్థాయిలో ప్లేసిబో ప్రతిస్పందన చూపుతారు, రోగి అంచనాలనేవి బహుశా ఇందుకు కారణం కావచ్చు.[86]

రోగ నిరూపణ[మార్చు]

స్వస్థత[మార్చు]

14 అధ్యయానాలకు సంబంధించిన ఒక క్రమబద్ధమైన సమీక్ష కనుగొన్న ప్రకారం, CFSతో బాధపడే వారికి ఎలాంటి చికిత్స అందించని పక్షంలో వారిలో పురోగతి మరియు వృత్తి సంబంధిత ఫలితాలకు సంబంధించి "మధ్యస్త పూర్తి స్వస్థత రేటు 5% (స్థాయి 0–31%)గా నమోదు కావడంతో పాటు చికిత్స కొనసాగింపు సమయంలో స్వస్థత దిశగా పురోగతి చూపిన రోగుల విషయంలో మధ్యస్త స్వస్థత నిష్పత్తి అనేది 39.5% (స్థాయి 8–63%)గా నమోదైంది. ఈ రకమైన ఫలితాన్ని గురించి మదింపు చేసిన మరో మూడు అధ్యయనాల ప్రకారం, చికిత్స కొనసాగింపు కారణంగా పనికి తిరిగివెళ్లిన వారి శాతం 8 నుంచి 30%గా నమోదైంది." .... అయితే మరో "ఐదు అధ్యయనాల్లో భాగంగా మాత్రం, చికిత్స కొనసాగించిన రోగుల్లో లక్షణాలు మరింత ప్రకోపించడమనేది 5 మరియు 20% రోగుల్లో చోటుచేసుకుంది." ఏదిఏమైనా ఆధార స్థాయి వద్ద మాత్రం తక్కువ ఫెటీగ్ తీవ్రతతో పాటుగా చక్కటి ఫలితం వెలువడింది, లక్షణాలపై నియంత్రణకు సంబంధించిన స్పృహ మరియు అస్వస్థతను భౌతిక కారణానికి ఆపాదించకపోవడం లాంటి అంశాలు ఇందులో చోటు చేసుకున్నాయి.[12] మరో సమీక్ష గుర్తించిన ప్రకారం, పెద్దవారితో పోలిస్తే పిల్లల్లో ఈ విషయంలో మెరుగైన రోగ నిరూపణ సాధ్యమైంది, చికిత్స కొనసాగింపు ద్వారా 54–94% మంది పిల్లలు స్వస్థత పొందగా ఈ విషయంలో పెద్దవారు 10% తక్కువగా మాత్రమే అస్వస్థతకు ముందు పనితీరును తిరిగి సాధించడం జరిగింది.[87] CDC ప్రకారం, రోగనిర్ధారణ మరియు చికిత్స విషయంలో చోటుచేసుకునే ఆలస్యమనేది వృద్ధికి సంబంధించిన అవకాశాన్ని తగ్గించివేస్తుంది.[88]

మరణం[మార్చు]

2006లో ప్రచురితమైన రెండు అధ్యయనాలు CFS కారణంగా ప్రత్యక్ష మరణాల గురించి పేర్కొన్నాయి. CFSతో బాధపడుతున్న వారిపై 14 ఏళ్ల పాటు సాగిన ఒక సుదీర్ఘ అధ్యయనం పేర్కొన్న ప్రకారం, మరణం సంభవించే అన్ని రకాల కారణాలు లేదా వ్యక్తుల యొక్క ఆత్మహత్య శాతాలనేవి స్థిరమైన మరణాల శాతాలు (SMRs) నుంచి చెప్పుకోదగ్గ వైవిధ్యాన్ని ప్రదర్శించడం లేదు.[89] దీనికి కొనసాగింపుగా వచ్చిన ఒక చిన్నపాటి పునర్విమర్శక అధ్యయనం పేర్కొన్న ప్రకారం, CFSతో బాధపడే వ్యక్తుల్లో గుండె సంబంధ వైఫల్యాలు, ఆత్మహత్య మరియు క్యాన్సర్ లాంటివి మరణానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన కారణాలుగా ఉంటున్నాయి. ఈ రకమైన మూడు పరిస్థితుల కారణంగా చోటుచేసుకునే మరణాల సంఖ్య సాధారణ జనాభాతో పోలిస్తే చాలావరకు తక్కువగా ఉంటోంది. అయితే వ్యక్తుల్లో CFS రోగనిర్ధారణ యొక్క కచ్చితత్వం లేదా మరణాల యొక్క కారణాలను పరీశీలించడంలో వైఫల్యం, మరియు అసమర్థమైన సమాచార సేకరణ పద్ధతుల కారణంగా CFSతో బాధపడే వ్యక్తులందరి విషయంలో సేకరించిన సమాచారాన్ని సాధారణీకరించడంలో అసమర్థత లాంటి అంశాలన్నీ కలిసి ఈ అధ్యయనం విషయంలో గుర్తించదగిన పరిమితులుగా పరిణమించాయి.[90]

సాంక్రమిక రోగవిజ్ఞానం[మార్చు]

ప్రాబల్యం[మార్చు]

2003 సమీక్ష పేర్కొన్న ప్రకారం, ప్రతి 100,000 మందిలో 7 నుంచి 3,000 మధ్య CFS కేసులు నమోదవుతున్నట్టు అధ్యయనాలు నివేదిస్తున్నాయి.[6] CFSని నిర్వహించే విషయంలో విభిన్నమైన నిర్వచనాలు వాడుకలో ఉండడం, ఏరకమైన రోగులను అధ్యయనానికి ఎంచుకోవాలి అనే విషయం, మరియు అవకాశమున్న ప్రత్యామ్నాయ రోగనిర్ధారణతో అధ్యయన అభ్యర్థులను వెలువరించేందుకు ఉపయోగించే మెథడాలజీ లాంటి అనేక అనేక రకాల అంశాల కారణంగానే ఈ విషయంలో అనేక రకాల అంచనాలు ప్రాబల్యం వహిస్తూ ఉండవచ్చునని CFSపై రాసిన సాంక్రమిక రోగవిజ్ఞాన శాస్త్ర సాహిత్యాన్ని సమీక్షించిన రంజిత్ సూచించారు.[4] సెంటర్స్ ఫర్ డిసీస్ కంట్రోల్ నివేదించిన ప్రకారం, 1 మిలియన్ కంటే ఎక్కువ మంది అమెరికన్లు CFSతో బాధపడుతుండడంతో పాటు సరాసరిగా 80% కేసుల విషయంలో రోగనిర్ధారణ జరగలేదు.[7] నేషనల్ హెల్త్ సర్వీస్ ప్రకారం, UKలో దాదాపు 250,000 మంది ప్రజలు ఈ రకమైన అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్నారు.[8]

ప్రమాద కారకాలు[మార్చు]

అన్ని జాతి మరియు వర్గాల బృందాలు ఈ రకమైన అనారోగ్యానికి సాంక్రమికతను ప్రదర్శించడంతో పాటు తక్కువ ఆదాయ వర్గాలు కొంచెం ఎక్కువగా CFSకి గురయ్యే అవకాశముంది.[10] 2009 మెటా-విశ్లేషణ ప్రకారం, మెజారిటీ శ్వేత అమెరికన్లతో పోలిస్తే ఆఫ్రికన్ అమెరికన్లు మరియు స్థానిక అమెరికన్ల విషయంలో CFS ప్రమాదం గుర్తించదగిన స్థాయిలో ఎక్కువగా ఉంటోంది.[91] అలాగే పురుషులతో పోలిస్తే ఎక్కువ మంది మహిళలు CFSకి గురికాగలరు — ఈ విషయంలో 60 నుంచి 85% శాతం కేసులు మహిళలుగానే ఉంటున్నారు; అయితే, పురుషుల మధ్య ఈ రుగ్మత వ్యాపించే విషయమై కొన్ని సంకేతాలు నివేదించబడ్డాయి. ఈ రకమైన రుగ్మత అనేది 40 నుంచి 59 ఏళ్ల వయసులో వారిలో అత్యంత తరచుగా చోటుచేసుకుంటోంది.[9] అయితే, పెద్దవారితో పోలిస్తే పిల్లలు మరియు కౌమారంలో ఉన్నవారిలో CFS ప్రాబల్యం తక్కువగా ఉంటుంది.[7] CFSని కలిగిన రక్త సంబంధీకుల్లో ఈ రుగ్మత మరింత ఎక్కువగా వ్యాప్తిచెందే అవకాశముంది.[10][92] ఒకే కుటుంబానికి చెందిన వారిలో ఈ రుగ్మత ప్రబలడం జరుగుతున్నప్పటికీ, CFS అనేది అంటువ్యాధి అనేందుకు ఎలాంటి ప్రత్యక్ష ఆధారాలు లేవు; ఈ రుగ్మతకు కుటుంబపరమైన లేదా జన్యుపరమైన సంబంధం ఉందనే నమ్మకం కొనసాగుతున్నప్పటికీ, కచ్చితమైన సమాధానం కోసం ఈ విషయంలో మరిన్ని పరిశోధనలు అవసరం.[93]

2008లో వెలువడిన 11 ప్రాథమిక అధ్యయనాలతో కూడిన ఒక క్రమబద్దమైన సమీక్ష ఒకటి CFS యొక్క వృద్ధిని గుర్తించడం కోసం వివిధ రకాలైన జనాభా, వైద్య, మానసికమైన, సాంఘిక మరియు పర్యావరణ కారకాలను మదింపు చేయడంతో పాటు ఈ రకమైన కారకాలన్నీ CFSతో గుర్తించదగిన స్థాయిలో సంబంధం కలిగి ఉన్న విషయాన్ని గుర్తించింది.[94] దీన్ని అనుసరించి అధ్యయనాల మధ్య సాధారణీకరణం మరియు ప్రతిరూపకల్పన లేకపోవడమనేది "వైద్యవిధానంలో CFS/ME వృద్ధి చెందే ప్రమాదమున్న రోగులను సరైన సమయంలో గుర్తించడం కోసం సరిపోయే గుర్తించబడిన కారకాలేవీ అందుబాటులో లేవు" అనే విషయాన్ని సూచిస్తుందని సమీక్షకులు ముక్తాయించారు.

భేదాత్మక రోగనిర్ధారణలు[మార్చు]

కొన్ని నిర్దిష్ట వైద్య పరిస్థితులు క్రానిక్ ఫెటీగ్‌కి కారణం కావడంతో పాటు CFS యొక్క రోగనిర్ధారణకు ముందుగానే అవి తొలగించబడాలి. రోగి తగినన్ని లక్షణాలతో బాధపడుతున్నట్టైతే హైపోథైరాయిడిజం, రక్తహీనత, మధుమేహం మరియు నిర్దిష్ట మానసికమైన అసమానతల వంటి కొన్ని వ్యాధులను తప్పకుండా నివారించాలి.[14][16][95]

ఫైబ్రోమైయాల్జియా (FM, లేదా ఫైబ్రోమైయాల్జియా సిండ్రోమ్, FMS)తో బాధపడేవారిలో కండరాల నొప్పి మరియు నిద్రలేమి కూడా ఉంటుంది. వివిధ రకాల వంశపారంపర్యమైన కండరాల వ్యాధులు మరియు అనేక ఆటోఇమ్యూన్, ఎండోక్రానిక్ మరియు జీవక్రియ రుగ్మతల్లో అలసట మరియు కండరాల నొప్పి అనేది తరచుగా చోటుచేసుకుంటుంది; అలాగే ఈ రకమైన లక్షణాలను తరచూ CFSగా ముద్రవేయడం జరుగుతుంది లేదా ప్రత్యక్ష్య జీవరసాయనిక/జీవక్రియా అసమానతలు మరియు న్యూరోలాజికల్ లక్షణాల యొక్క లోపంలో ఫైబ్రోమైయాల్జియాగా పేర్కొనడం జరుగుతుంది.[ఆధారం కోరబడింది] మల్టిపుల్ కెమికల్ సెన్సిటివిటీ, గల్ఫ్ వార్ సిండ్రోమ్ మరియు పోస్ట్-పోలియో సిండ్రోమ్ లాంటి లక్షణాలన్నీ CFSని పోలిఉంటాయి,[96][97] అదేసమయంలో పోస్ట్-పోలియో సిండ్రమ్ అనేది రెండు రకాల రుగ్మతల్లోనూ సాధారణ పాథోఫిజియాలజీగా సిద్ధాంతీకరించబడింది.[97]

పోస్ట్-లైమ్ సిండ్రోమ్ మరియు CFSలు అనేక రకాల అంశాలు/లక్షణాలను పంచుకున్నప్పటికీ, మొదటి రుగ్మతను అనుభవించే రోగులు ఎక్కువగా మేధోపరమైన అసమానతలను ఎదుర్కొంటుండగా, రెండో రుగ్మతను కలిగిన రోగులు ఎక్కువగా ఫ్లూ-తరహా లక్షణాలను చవిచూస్తున్నారని ఒక అధ్యయనం వివరించింది.[98]

2006 సమీక్ష గుర్తించిన ప్రకారం, CFS నుంచి వ్యత్యాసాన్ని చూపించని సొమాటోఫార్మ్ రుగ్మత యొక్క విచక్షణ విలువను స్థాపించేందుకు అవసరమైన సమాచారం కొరతగా ఉంటోంది. కాబట్టే వ్యత్యాసాన్ని గుర్తించడానికి వీలుకాని సొమాటోఫార్మ్ రుగ్మత నుంచి క్రానిక్ ఫెటీగ్ సిండ్రోమ్‌ని వేరుపరచి చూపే ప్రతిపాదన అవసరముందని రచయిత పేర్కొనడం జరిగింది. దీంతోపాటు ఫెటీగ్ యొక్క అనుభవమనేది పూర్తిగా భౌతికమైనదని మరియు అది మానసికమైనది కాదనే నిర్వచనం సైతం సొమాటోఫార్మ్ రుగ్మత నుంచి తీసుకున్నదే తప్ప CFS నుంచి కాదని కూడా రచయిత పేర్కొనడం జరిగింది.[99] హిస్టారికల్ రోగనిర్ధారణ అనేది కేవలం మినహాయింపు రోగనిర్ధారణ కానప్పటికీ, ప్రాథమిక మరియు ద్వితీయ వృద్ధికి సంబంధించిన అనుకూల ఆధారాలను చేరుకునేందుకు ప్రమాణం అవసరం.[100] అన్‌హెడోనియా మరియు లా బెల్లే ఉదాసీనత, అపరాధభావం లాంటివి కనిపించకపోవడంతో పాటు గొంతు పుండు, లింఫ్ నోడ్స్ కందిపోవడం, మరియు శ్రమ తర్వాత లక్షణాలు ప్రకోపించడంతో పాటు అధికమైన అలసట లాంటి సొమాటిక్ లక్షణాలు కనిపించడం వల్ల CFSలో కనిపించే డిప్రెషివ్ లక్షణాలనేవి ప్రాథమిక డిప్రెషన్ నుంచి వైవిధ్యభరితమైన రోగనిర్ధారణగా పరిణమించవచ్చు.[95]

సహ-అనారోగ్యం[మార్చు]

CFSతో బాధపడే అనేకమంది రోగులు ఇతర వైద్యపరమైన సమస్యలు లేదా సంబంధిత వ్యాధినిర్ధారణలను కలిగి ఉంటారు. సహ-ఆనారోగ్యమైన ఫైబ్రోమైయాల్జియా అనేది సాధారణం, అయితే ఫైబ్రోమైయాల్జియా మాత్రమే కలిగిన రోగులు అసాధారణ నొప్పి ప్రతిస్పందనలు ప్రదర్శిస్తుంటారు.[101] అధిక శాతం CFS రోగుల్లో ప్రారంభ మరియు రెండో సంవత్సర మధ్య కాలంలో ఫైబ్రోమైయాల్జియా చోటు చేసుకుంటుంది, కాబట్టే ఫైబ్రోమైయాల్జియా మరియు CFSలు ఒకదానికొకటి సంబంధం కలిగినవని కొందరు పరిశోధకులు సూచిస్తుంటారు.[102] ఇంతకుముందు పేర్కొన్న విధంగా, CFSతో బాధపడే అనేకమంది చీకాకుపెట్టే పేగు రుగ్మత, టెంపోరోమ్యాన్డిబులర్ జాయింట్ నొప్పి, తలనొప్పితో సహా మైగ్రేన్‌లు, మరియు ఇతర రూపాల్లోని మైయాల్జియా లక్షణాలను సైతం కలిగి ఉంటారు. సాధారణ ప్రజానీకంతో పోలిస్తే CFS రోగులు గుర్తించదగిన భారీ స్థాయిలో తాజా మానసిక స్థితి రుగ్మతలు కలిగి ఉంటారు.[103] దీర్ఘకాలిక అనారోగ్యం కారణంగా ఫీలింగ్ డిప్రెష్డ్ అనేది సైతం నష్టాలకు సాధారణ ప్రతిచర్యగా నిలుస్తుంది,[104] కొన్ని కేసుల్లో ఇది కామర్‌బిడ్ సిట్యుయేషనల్ డిప్రెషన్‌గా మారుతుంది. ఫెటీగ్ లేని ప్రజలతో పోలిస్తే, పురుష CFS రోగులు ఎక్కువగా క్రానిక్ పెల్విక్ పెయిన్ సిండ్రోమ్ (CP/CPPS) అనుభవాన్ని కలిగి ఉంటారు, అలాగే మహిళా CFS రోగులు సైతం ఎక్కువగా క్రానిక్ పెల్విక్ పెయిన్ అనుభవాన్ని కలిగి ఉంటారు.[105] USAలోని సాధారణ మహిళా జనాభాతో పోలిస్తే ఎండోమెట్రియోసిస్‌తో బాధపడే మహిళల్లో CFS అనేది గుర్తించదగిన స్థాయిలో ఎక్కువగా ఉంటుంది.[106]

చరిత్ర[మార్చు]

ప్రధాన వ్యాసం: History of chronic fatigue syndrome

1934లో లాస్ ఏంజెల్స్ కంట్రీ హాస్పిటల్‌లో అకస్మాత్తుగా వెలుగుచూసిన రుగ్మతను అప్పట్లో ఎటిపికల్ పోలియోమైలిటీస్ (ఆసమయంలో దీన్ని పోలియో రూపంగా భావించడమే ఇందుకు కారణం) అని పేర్కొన్నారు. క్రానిక్ ఫెటీగ్ సిండ్రోమ్‌గా పిలుస్తున్న రుగ్మతను పోలిన ఈ రుగ్మత అప్పట్లో పెద్ద సంఖ్యలో నర్సులను మరియు వైద్యులను ప్రభావితం చేసింది.[107] 1955లో లండన్‌లోని యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, లండన్‌లోని రాయల్ ఫ్రీ హాస్పిటల్‌లో వెలుగుచూసిన రుగ్మత సైతం పెద్ద మొత్తంలో ఆస్పత్రి సిబ్బందిపై ప్రభావం చూపింది. ఇది సైతం CFSని పోలి ఉండడంతో పాటు, రాయల్ ఫ్రీ డిసీస్ మరియు బెనిన్ మైయాల్జిక్ ఎన్‌సెఫలోమైయాలిటీస్ అని రెండు పేర్లతో పిలవబడింది, అచెసన్, రామ్‌సే, మరియు ఇతరులు దీనికి సంబంధించిన ప్రాథమిక వర్ణనను రూపొందించారు.[108] 1969లో మొదటిసారిగా డిసీసెస్ ఆఫ్ ది నెర్వస్ సిస్టమ్ కింద ఇంటర్నేషనల్ క్లాసిఫికేషన్ ఆఫ్ డిసీసెస్‌లో ఈ బెనిన్ మైయాల్జిక్ ఎన్‌సెఫలోమైయాలిటీస్ వర్గీకరించబడింది.[109]

ఇక క్రానిక్ ఫెటీగ్ సిండ్రోమ్ అనే పేరు 1988 ఆర్టికల్‌లో చోటుచేసుకుంది, క్రానిక్ ఎప్‌స్టెయిన్-బార్ వైరస్ సిండ్రోమ్ అనే పేరు స్థానంలో "క్రానిక్ ఫెటీగ్ సిండ్రోమ్: ఒక వర్కింగ్ కేసు నిర్వచనం" (హాల్మెస్ నిర్వచనం)గా చోటు చేసుకుంది. లేక్ టహోయ్‌లో వెలుగుచూచిన రుగ్మత సమయంలో అక్కడి రోగులను US సెంటర్స్ ఫర్ డిసీస్ కంట్రోల్ అండ్ ప్రివెన్షన్‌కు చెందిన ఎపిడిమియాలజిస్టులు పరీక్షించిన తర్వాత ఈ పరిశోధన కేసు నిర్వచనం అనేది ప్రచురించబడింది.[15][110][111] దీనితర్వాత CFS గురించి అమెరికన్ ప్రజానీకం మరియు ఆరోగ్య సంరక్షణ నిపుణుల్లో అవగాహన కల్పించడం కోసం 2006లో CDC ఒక జాతీయ కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది.[112]

పరిశోధన నిధులు[మార్చు]

యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్[మార్చు]

2006 నవంబరులో, గ్రూప్ ఆన్ సైంటిఫిక్ రీసెర్చ్ ఇన్‌టూ ME పేరుతో మాజీ MP, డాక్టర్ ఇయాన్ గిబ్సన్ అధ్యక్షతన పార్లమెంటు సభ్యులతో కూడిన ఒక తాత్కాలిక బృందంతో ఒక అనధికారిక దర్యాప్తు చేపట్టడం జరిగింది[113], ఒక ప్రభుత్వ మంత్రి ద్వారా ఈ దర్యాప్తు అందించిన సమాచారం ప్రకారం, సైకోసోషల్ పరిశోధన కోసం కొన్ని చక్కని బయోమెడికల్ పరిశోధన ప్రదిపాదనలు మెడికల్ రీసెర్చ్ కౌన్సిల్ (MRC)కు సమర్పించడం జరిగింది. మరోవైపు ఇతర శాస్త్రవేత్తల ప్రతిపాదనలును నిరాకరించిన విషయాన్ని కూడా వారు తెలిపారు, ఈ రకమైన పరిశోధన కోసం వారికి మద్దతు ప్రకటించకూడదనే పక్షపాతంతోనే ఈ విధంగా చేయడం జరిగిందని వారు పేర్కొన్నారు. ఈ నేపథ్యంలో సదరు బృందానికి MRC వివరణ ఇస్తూ, ఏప్రిల్ 2003 నుంచి నవంబర్ 2006 వరకు CFS/MEకి సంబంధించి వచ్చిన 10 బయోమెడికల్ దరఖాస్తులను నిరాకరించినట్టు మరియు CFS/MEకి, ఎక్కువగా సైకియాట్రిక్/సైకోసోషల్‌కు సంబంధించిన ఐదు దరఖాస్తులకు నిధులు సమకూర్చినట్టు తెలిపింది. మరోవైపు MRC ఎంత సమర్థంగా CFS/MEలోకి సరికొత్త అధిక నాణ్యత పరిశోధనని ప్రోత్సహిస్తున్నదీ మరియు ఇదివరకే CFS/MEపై పరిశోధన నిర్వహిస్తున్న పరిశోధకులు మరియు దాని సంబంధిత అంశాల్లో పనిచేస్తున్న వారి మధ్య భాగస్వామ్యాలను ఏర్పరిచిందీ అనే విషయాన్ని పరిశీలించడం కోసం MRC ఒక నిపుణుల బృందాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. ప్రస్తుతం ఆ సంస్థ ఒక ప్రముఖ జాబితాలో CFS/MEకి స్థానం కల్పించింది, నిధుల కోసం అధిక నాణ్యత పరిశోధన ప్రతిపాదనలను అభివృద్ధి చేసే దిశగా పరిశోధకులను ఆహ్వానించడం కోసమై ఆ సంస్థ ఈవిధంగా చేసింది.[114] 2010 ఫిబ్రవరిలో ఆల్ పార్టీ పార్లమెంటరీ గ్రూప్ ఆన్ ME (APPG on ME) ఒక వారసత్వ పత్రాన్ని తయారుచేసింది, ఇటీవలి MRC ప్రయత్నాలను ఈ పత్రం స్వాగతించినప్పటికీ, గతానికి సంబంధించిన అంశాలపై ఎక్కువ మొత్తంలో దృష్టిపెట్టడంతో పాటు బయోమెడికల్ పరిశోధనకు తక్కువ ప్రాధాన్యం మాత్రమే కల్పించి సైకలాజికల్ పరిశోధనకు మాత్రమే ఎక్కువ ప్రాముఖ్యం ఇస్తున్నారని భావించడం జరుగుతోంది, అలాగే వ్యాధికి సంబంధించిన కారణాన్ని ఆవిష్కరించే దిశగా అవసరమైన బయోమెడికల్ పరిశోధనపై దృష్టిపెట్టడం ముఖ్యమని మరియు ఈ వ్యాధికి సంబంధించి ప్రభావవంతమైన నిర్వహణ రూపాలను కనుగొనాల్సిన అవసరముందని కూడా భావించడం జరుగుతోంది.[115]

సమాజం మరియు సంస్కృతి[మార్చు]

ఆర్థిక ప్రభావం[మార్చు]

రెయినాల్డ్స్ ఎట్ అల్. (2004) అంచనా వేసిన ప్రకారం, CFSతో బాధపడుతున్న ఒక్కో వ్యక్తికి $20,000 ఖర్చుకావడంతో పాటు ఈ వ్యాధి కారణంగా ఒక్క యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో మాత్రమే ఏడాడికి $9.1 బిలియన్ ఉత్పాదన శక్తి దెబ్బతింటోంది.[20][116] ఇక 2008 అధ్యయనం అంచనా వేసిన ప్రకారం, ME/CFS కారణంగా US సమాజానికి ఏర్పడుతున్న ఆర్థిక నష్టం ఏటా సుమారుగా $18.7 నుంచి $24.0 బిలియన్ వరకు ఉంటోంది.[117]

సాంఘిక సమస్యలు[మార్చు]

CFS రోగులు పెద్ద మొత్తంలో మానసిక సమస్యలను కలిగి ఉంటున్నట్టు ఒక అధ్యయనం గుర్తించింది.[118] CFSతో బాధపడతున్న పిల్లలు నివేదించిన ప్రకారం, తరచూ వారు తమ అవసరాల యొక్క గుర్తింపు కోసం ఇబ్బందులు పడుతుండడంతో పాటు/లేదా వైద్య మరియు విద్యా నిపుణుల నుంచి తాము బెదిరింపులు ఎదుర్కొంటున్నామని భావిస్తున్నారని టైమ్స్ ట్రస్ట్ ద్వారా నిర్వహించిన ఒక సర్వే తెలిపింది.[119] వైద్య పరిస్థితి పరంగా CFS యొక్క స్థితికి సంబంధించిన అస్పష్టత అనేది ఈ రకమైన నిందకు కారణంగా ఉంటుండవచ్చు.[120]

మద్దతు బృందాలు[మార్చు]

ఒక అధ్యయనంలో గుర్తించిన ప్రకారం, కాగ్నేటివ్ బిహేవియరల్ థెరపీలో భాగంగా చికిత్స అందుకుంటున్న రోగులు నివేదించినట్టు ప్రతికూల సంబంధాల్లో వృద్ధి చోటు చేసుకోవడమనే అంశంతో పోలిస్తే CFS రోగులతో కూడిన మద్దతు బృందాలు నివేదించిన ప్రకారం వారి ప్రతికూల సంబంధాల్లో ఎలాంటి వృద్ధి చోటు చేసుకోవడం లేదు.[121] వ్యాధి రహిత క్యాన్సర్ రోగులు లేదా తీవ్రమైన ఫెటీగ్‌కు మరియు చర్యాత్మక అసమానతలకు దారితీయగల ఆరోగ్య నియంత్రణలు కలిగినవారు, CBTకి చికిత్స పొందుతున్న రోగుల కంటే పెద్ద మొత్తంలో ప్రతికూల సంబంధాలు కలిగిన రోగులు సరాసరిగా అధ్వానమైన సాంఘిక మద్దతను స్వీకరిస్తున్నారు.[121]

వైద్యుడు-రోగి సంబంధాలు[మార్చు]

వైద్య సమాజంలోని కొందరు మొదటిసారికే CFSని ఒక నిజమైన పరిస్థితిగా లేదా దాని వ్యాప్తిపై అభిప్రాయానికి రావడం కూడా జరగదు.[122][123] ప్రతిపాదిత కారణాలు, రోగనిర్ధారణ, మరియు అనారోగ్యానికి సంబంధించిన చికిత్సలపై పెద్ద మొత్తంలో భేదాభిప్రాయాలు నెలకొని ఉన్నాయి.[124][125][126][127][128] ఈ కారణంగానే కారణానికి సంబంధించిన వివాదం అనేది CFSతో బాధపడుతున్న వ్యక్తుల జీవితాన్ని ప్రభావం చేయడంతో పాటు రోగి-వైద్యుని సంబంధంపై కూడా ప్రభావం చూపుతుంది, అలాగే అనారోగ్య కారణాన్ని నిర్ధారించడం, చికిత్స చేయడంలో తన సామర్థ్యంపై వైద్యుని యొక్క నమ్మకం, రోగితో రోగనిర్ధారణలోని సమస్యలు మరియు నియంత్రణ గురించి పంచుకునే సామర్థ్యం, మరియు నయంచేయడానికి సంబంధించి పెరిగే సమస్యాత్మక అంశాలు, పరిహారం, మరియు నింద లాంటి అంశాలపై కూడా ప్రభావం చూపుతుంది.[129] CFSకి సంబంధించిన ఫిజియోలాజికల్, సైకోలాజికల్ అంశాలపై దృష్టిపెట్టే దిశగా జరిగే పరిశోధన మరియు చికిత్స కోసం నిధులను కేటాయించాలా లేకుంటే సైకోసోషల్ అంశాలపై జరిగే పరిశోధనకు నిధులు కేటాయించాలా అనే విషయంపై అతిపెద్ద భేదాభిప్రాయం నెలకొని ఉంది. ఈ రకమైన భేదాభిప్రాయం అనేది ప్రత్యేకించి గ్రేట్ బ్రిటన్‌లోని రోగుల బృందాలు మరియు సైకోలాజికల్ మరియు సైకోలాజికల్ చికిత్స సలహాదారుల మధ్య ప్రధానంగా నెలకొని ఉంది.[128] హేతుబద్ధ విజ్ఞానం లేకపోవడంతో ప్రభుత్వం అంగీకారం లేని కారణంగా ఈ అనారోగ్యంతో బాధపడే వారు ఆరోగ్యసంరక్షణ మరియు చట్టబద్ధత కోసం ఇబ్బందులు ఎదుర్కోవాల్సి వస్తోంది. ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థల ద్వారా ఈ పరిస్థితిని నివారించడం ఏలా అనే అంశంపై విభేదాలు ఉండడం వల్ల ఈ సమస్యతో బాధపడే వారి విషయంలో ఇదొక ఖర్చుతో కూడిన మరియు కొనసాగే వివాదంగా నిలుస్తోంది.[123][130]

రక్తదానం[మార్చు]

CFS మరియు XMRVకి మధ్య సంబంధం ఉండే అవకాశాన్ని ఆధారం చేసుకుని CFSతో బాధపడే వారు రక్తం దానం చేయకుండా నిరుత్సాహపర్చడం లేదా నిరోధించడం కోసం 2010లో నేషనల్ బ్లడ్ బ్యాంకులు కొన్ని రకాల ప్రమాణాలను ఏర్పరచాయి, నిర్ధారించబడిన సమర్థవంతమైన దాత గురించిన అవగాహనతో రక్తదానం తగ్గింది. కెనడియన్ బ్లడ్ సర్వీసెస్,[131] న్యూజిల్యాండ్ బ్లడ్ సర్వీస్,[132] ఆస్ట్రేలియన్ రెడ్ క్రాస్ బ్లడ్ సర్వీస్,[133] అమెరికన్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ బ్లడ్ బ్యాంక్స్,[134] మరియు NHS బ్లడ్ అండ్ ట్రాన్స్‌ప్లాంట్ లాంటి సంస్థలు సైతం ఈ రకమైన లేదా వీటిని పోలిన ప్రమాణాలను నిర్దేశించుకున్నాయి.[135]

వివాదం[మార్చు]

ప్రధాన వ్యాసం: Controversies related to chronic fatigue syndrome

క్రానిక్ ఫెటీగ్ సిండ్రోమ్ (CFS) అనేది వివాదాలతో నిండిన సుదీర్ఘ చరిత్ర కలిగిన ఒక అనారోగ్యం. ఈ అనారోగ్యానికి సంబంధించిన ఎటాలజీ, పాథోఫిజియాలజీ,[94] నామకరణం[136] మరియు వ్యాధినిర్ధారణ ప్రమాణం లాంటి అంశాల్లో అనేక వివాదాలు ఉన్నాయి.[124][125] ఈ అనారోగ్యానికి సంబంధించిన ఫిజియోలాజికల్ మరియు సైకోలాజికల్, సైకోసోషల్ అంశాల్లో దేనికి సంబంధించిన పరిశోధన మరియు చికిత్స కోసం నిధులు వెచ్చించాలనే విషయమై వివాదాలు నేటికీ అలాగే ఉన్నాయి.[137] చారిత్రకంగా, వైద్య సమాజంలోని అనేకమంది నిపుణులకు CFSతో తగినంత పరిచయం లేకపోవడం లేదా దీన్ని నిజమైన పరిస్థితిగా గుర్తించకపోవడం, లేదా దీని వ్యాప్తి లేదా తీవ్రతపై అభిప్రాయానికి రావడం జరగడం లేదు.[122][123][138] CFSని నాడీ వ్యవస్థకు సంబంధించిన రుగ్మత కింద పేర్కొంటూ వెలువడిన WHO వర్గీకరణను సైక్రియాటిస్టులు డేవిడ్ మరియు వెస్లేలు విభేదించడంతో పాటు ఇదొక న్యూరాస్థీనియా సంబంధిత రూపమని కాబట్టి దీన్ని ఒక సైకియాట్రిక్ పరిస్థితిగా వర్గీకరించాలని వాదించడం ద్వారా CFSకి చికిత్స చేసే నిపుణుల మధ్య విభేదంతో కూడిన దృష్టికోణాలు ఉండడం బహిర్గతమైంది.[139]

సూచనలు[మార్చు]

  1. 1.0 1.1 1.2 Evangard B, Schacterie R.S., Komaroff A. L. (1999). "Chronic fatigue syndrome: new insights and old ignorance". Journal of Internal Medicine. Nov;246 (5): 455–469. doi:10.1046/j.1365-2796.1999.00513.x. PMID 10583715. Retrieved 2009-10-21. 
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 "Chronic Fatigue Syndrome: Diagnosing CFS". CDC. 2006-05-03. Retrieved 2009-01-22.  ఉదహరింపు పొరపాటు: Invalid <ref> tag; name "CDCdefinition" defined multiple times with different content
  3. ఇంటర్నేషనల్ క్లాసిఫికేషన్ ఆఫ్ డిసీసెస్ (మరియు రిలేటెడ్ హెల్త్ ప్రాబ్లమ్స్). 7వ ఎడిషన్, వెర్షన్ ఫర్ 2007. ఛాప్టర్ VI, G93.3,
  4. 4.0 4.1 4.2 Ranjith G (2005). "Epidemiology of chronic fatigue syndrome.". Occup Med (Lond). 55 (1): 13–29. doi:10.1093/occmed/kqi012. PMID 15699086. 
  5. 5.0 5.1 5.2 Wyller VB (2007). "The chronic fatigue syndrome--an update". Acta neurologica Scandinavica. Supplementum. 187: 7–14. doi:10.1111/j.1600-0404.2007.00840.x. PMID 17419822. 
  6. 6.0 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 Afari N, Buchwald D (2003). "Chronic fatigue syndrome: a review". Am J Psychiatr. 160 (2): 221–36. doi:10.1176/appi.ajp.160.2.221. PMID 12562565. 
  7. 7.0 7.1 7.2 7.3 7.4 "Chronic Fatigue Syndrome Basic Facts". Centers for Disease Control and Prevention. May 9, 2006. Retrieved 2008-02-07. 
  8. 8.0 8.1 "Chronic fatigue syndrome". The National Health Service. 2009-06-29. Retrieved 2010-05-14. 
  9. 9.0 9.1 Gallagher AM, Thomas JM, Hamilton WT, White PD (2004). "Incidence of fatigue symptoms and diagnoses presenting in UK primary care from 1990 to 2001". J R Soc Med. 97 (12): 571–5. doi:10.1258/jrsm.97.12.571. PMC 1079668Freely accessible. PMID 15574853. 
  10. 10.0 10.1 10.2 "Chronic Fatigue Syndrome Who's at risk?". Centers for Disease Control and Prevention. March 10, 2006. Retrieved 2008-02-07. 
  11. 11.0 11.1 Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  12. 12.0 12.1 Cairns R, Hotopf M (2005). "A systematic review describing the prognosis of chronic fatigue syndrome". Occupational medicine (Oxford, England). 55 (1): 20–31. doi:10.1093/occmed/kqi013. PMID 15699087. 
  13. 13.0 13.1 Ottati, Victor C. (2002). The social psychology of politics. New York: Kluwer Academic/Plenum. pp. 159–160. ISBN 0-306-46723-2. Retrieved 2009 08 11.  Check date values in: |access-date= (help)
  14. 14.0 14.1 14.2 Fukuda K, Straus S, Hickie I, Sharpe M, Dobbins J, Komaroff A (15 December 1994). "The chronic fatigue syndrome: a comprehensive approach to its definition and study. International Chronic Fatigue Syndrome Study Group.". Ann Intern Med. 121 (12): 953–9. doi:10.1059/0003-4819-121-12-199412150-00009 (inactive 2009-11-27). PMID 7978722. 
  15. 15.0 15.1 Holmes G, Kaplan J, Gantz N, Komaroff A, Schonberger L, Straus S, Jones J, Dubois R, Cunningham-Rundles C, Pahwa S (1988). "Chronic fatigue syndrome: a working case definition,". Ann Intern Med. 108 (3): 387–9. PMID 2829679.  వివరాలు ఉదహరింపు పొరపాటు: Invalid <ref> tag; name "Holmes1988" defined multiple times with different content
  16. 16.0 16.1 16.2 Guideline 53: Chronic fatigue syndrome/myalgic encephalomyelitis (or encephalopathy). London: = National Institute for Health and Clinical Excellence. 2007. ISBN 1846294533. 
  17. Sharpe M, Archard L, Banatvala J, Borysiewicz L, Clare A, David A, Edwards R, Hawton K, Lambert H, Lane R (1991). "A report--chronic fatigue syndrome: guidelines for research". J R Soc Med. 84 (2): 118–21. PMC 1293107Freely accessible. PMID 1999813.  సినాప్సిస్ బై మూస:GPnotebook
  18. Carruthers BM, Jain AK, De Meirleir KL, Peterson DL, Klimas NG, Lerner AM, Bested AC, Flor-Henry P, Joshi P, Powles ACP, Sherkey JA, van de Sande MI (2003). "Myalgic encephalomyalitis/chronic fatigue syndrome: Clinical working definition, diagnostic and treatment protocols" (PDF). Journal of Chronic Fatigue Syndrome. 11 (1): 7–97. doi:10.1300/J092v11n01_02. 
  19. 19.0 19.1 Reeves WC, Lloyd A, Vernon SD, Klimas N, Jason LA, Bleijenberg G, Evengard B, White PD, Nisenbaum R, Unger ER (2003). "Identification of ambiguities in the 1994 chronic fatigue syndrome research case definition and recommendations for resolution.". BMC Health Serv Res. 3 (1): 25. doi:10.1186/1472-6963-3-25. PMC 317472Freely accessible. PMID 14702202. 
  20. 20.0 20.1 20.2 Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  21. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  22. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  23. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  24. 24.0 24.1 24.2 24.3 Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil). ఉదహరింపు పొరపాటు: Invalid <ref> tag; name "PMID_11809249" defined multiple times with different content
  25. NORD (June 23, 2008). "Chronic Fatigue Syndrome/Myalgic Encephalomyelitis". National Organization for Rare Disorders, Inc. Retrieved 2008-07-01. 
  26. Donoghue, PJ; Siegel ME (1992). Sick And Tired Of Feeling Sick And Tired: Living with Invisible Chronic Illness. W. W. Norton & Company. p. 15. ISBN 0393034089. Retrieved 2008-09-17.  Cite uses deprecated parameter |coauthors= (help)
  27. Sharpe M (2002). "The report of the Chief Medical Officer's CFS/ME working group: what does it say and will it help?". Clin Med. 2 (5): 427–9. PMID 12448589. 
  28. Tuller, D (2007-07-17). "Chronic Fatigue Syndrome No Longer Seen as "Yuppie Flu"". The New York Times. Retrieved 2008-10-23. 
  29. 29.0 29.1 29.2 Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  30. Royal Colleges of Physicians, Psychiatrists and General Practitioners (1996). Chronic fatigue syndrome; Report of a joint working group of the Royal Colleges of Physicians, Psychiatrists and General Practitioners. London, UK: Royal College of Physicians of London. ISBN 1-86016-046-8. 
  31. "Report of the Working Party on CSF/ME to the Chief Medical Officer for England and Wales" (PDF). Department of Health. January 2002. Archived from the original (PDF) on 2003-03-22. Retrieved 2009-01-25.  Cite uses deprecated parameter |coauthors= (help); |coauthors= requires |author= (help)
  32. 32.0 32.1 Salit IE (1997). "Precipitating factors for the chronic fatigue syndrome.". J Psychiatr Res. 31 (1): 59–65. doi:10.1016/S0022-3956(96)00050-7. PMID 9201648. 
  33. Hatcher S, House A (2003). "Life events, difficulties and dilemmas in the onset of chronic fatigue syndrome: a case-control study." (PDF). Psychol Med. 33 (7): 1185–92. doi:10.1017/S0033291703008274. PMID 14580073. 
  34. Theorell T, Blomkvist V, Lindh G, Evengard B (1999). "Critical life events, infections, and symptoms during the year preceding chronic fatigue syndrome (CFS): an examination of CFS patients and subjects with a nonspecific life crisis.". Psychosom Med. 61 (3): 304–10. PMID 10367610. 
  35. Hickie I, Davenport T, Wakefield D; et al. (2006). "Post-infective and chronic fatigue syndromes precipitated by viral and non-viral pathogens: prospective cohort study". BMJ. 333 (7568): 575. doi:10.1136/bmj.38933.585764.AE. PMC 1569956Freely accessible. PMID 16950834. 
  36. "CDC, Chronic Fatigue Syndrome (CFS), Symptoms". Cdc.gov. Retrieved 2011-01-28. 
  37. "CDC, Chronic Fatigue Syndrome (CFS), Making a Diagnosis". Cdc.gov. Retrieved 2011-01-28. 
  38. McCully KK, Sisto SA, Natelson BH (1996). "Use of exercise for treatment of chronic fatigue syndrome.". Sports Med. 21 (1): 35–48. doi:10.2165/00007256-199621010-00004. PMID 8771284. 
  39. మార్క్, లవ్‌లెస్, MD, కాంగ్రేషనల్ టెస్టిమోనీ ఆఫ్, మే 12, 1995, యాస్ రిపోర్టెడ్ ఇన్ హిల్లరీ జాన్షన్. 1996 ఓస్లెర్స్ వెబ్: ఇన్‌సైడ్ ది ల్యాబిరింత్ ఆఫ్ ది క్రానిక్ ఫెటీగ్ సిండ్రోమ్ ఎపిడమిక్. క్రౌన్ పబ్లిషర్స్, న్యూ యార్క్. ISBN 0-517-70353-X. pp.364-365
  40. Solomon L, Nisenbaum R, Reyes M, Papanicolaou DA, Reeves WC (2003). "Functional status of persons with chronic fatigue syndrome in the Wichita, Kansas, population.". Health Qual Life Outcomes. 1 (1): 48–58. doi:10.1186/1477-7525-1-48. PMC 239865Freely accessible. PMID 14577835. 
  41. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  42. "Chronic Fatigue Syndrome: Clinical Course". Centers for Disease Control and Prevention. 2006-05-09. Retrieved 2009-01-15. 
  43. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  44. Ho-Yen DO, McNamara I (1991). "General practitioners' experience of the chronic fatigue syndrome". Br J Gen Pract. 41 (349): 324–6. PMC 1371754Freely accessible. PMID 1777276. 
  45. Meeus M, Nijs J, Meirleir KD (2007). "Chronic musculoskeletal pain in patients with the chronic fatigue syndrome: A systematic review.". Eur J Pain. 11 (4): 377–386. doi:10.1016/j.ejpain.2006.06.005. PMID 16843021. 
  46. Vanness JM, Snell CR, Strayer DR, Dempsey L 4th, Stevens SR (2003). "Subclassifying chronic fatigue syndrome through exercise testing.". Med Sci Sports Exerc. 35 (6): 908–13. doi:10.1249/01.MSS.0000069510.58763.E8. PMID 12783037. 
  47. Ross SD, Estok RP, Frame D, Stone LR, Ludensky V, Levine CB (2004). "Disability and chronic fatigue syndrome: a focus on function.". Arch Intern Med. 164 (10): 1098–107. doi:10.1001/archinte.164.10.1098. PMID 15159267. 
  48. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  49. Sanders, Patricia; Korf, Jakob (2008). "Neuroaetiology of chronic fatigue syndrome: an overview.". The world journal of biological psychiatry : the official journal of the World Federation of Societies of Biological Psychiatry. 9 (3): 165–71. doi:10.1080/15622970701310971. PMID 17853290. 
  50. Patarca-Montero R, Antoni M, Fletcher MA, Klimas NG (2001). "Cytokine and other immunologic markers in chronic fatigue syndrome and their relation to neuropsychological factors". Appl Neuropsychol. 8 (1): 51–64. doi:10.1207/S15324826AN0801_7. PMID 11388124. 
  51. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  52. Vercoulen JH, Swanink CM, Galama JM; et al. (1998). "The persistence of fatigue in chronic fatigue syndrome and multiple sclerosis: development of a model". J Psychosom Res. 45 (6): 507–17. doi:10.1016/S0022-3999(98)00023-3. PMID 9859853. 
  53. Lombardi VC, Ruscetti FW, Das Gupta J, Pfost MA, Hagen KS, Peterson DL, Ruscetti SK, Bagni RK, Petrow-Sadowski C, Gold B, Dean M, Silverman RH, Mikovits JA (2009). "Detection of an Infectious Retrovirus, XMRV, in Blood Cells of Patients with Chronic Fatigue Syndrome". Science. 326 (5952): 585–9. doi:10.1126/science.1179052. PMID 19815723. 
  54. Erlwein, O; et al. (2010). "Failure to Detect the Novel Retrovirus XMRV in Chronic Fatigue Syndrome". PLoS ONE. 5 (1): e8519. doi:10.1371/journal.pone.0008519. PMC 2795199Freely accessible. PMID 20066031. 
  55. Harriet C T Groom, Virginie C Boucherit, Kerry Makinson, Edward Randal, Sarah Baptista, Suzanne Hagan, John W Gow, Frank M Mattes, Judith Breuer, Jonathan R Kerr, Jonathan P Stoye, Kate N Bishop (2010). "Absence of xenotropic murine leukaemia virus-related virus in UK patients with chronic fatigue syndrome". Retrovirology. 7: 10. doi:10.1186/1742-4690-7-10. PMC 2839973Freely accessible. PMID 20156349. 
  56. van Kuppeveld FJ, Jong AS, Lanke KH; et al. (2010). "Prevalence of xenotropic murine leukaemia virus-related virus in patients with chronic fatigue syndrome in the Netherlands: retrospective analysis of samples from an established cohort". BMJ. 340: c1018. doi:10.1136/bmj.c1018. PMC 2829122Freely accessible. PMID 20185493. 
  57. doi:10.1186/1742-4690-7-57
    This citation will be automatically completed in the next few minutes. You can jump the queue or expand by hand
  58. PMID 20836869 (PubMed)
    Citation will be completed automatically in a few minutes. Jump the queue or expand by hand
  59. PMID 21203514 (PubMed)
    Citation will be completed automatically in a few minutes. Jump the queue or expand by hand
  60. http://www.pnas.org/content/early/2010/08/16/1006901107.full.pdf
  61. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  62. Rimes KA, Chalder T. (2005). "Treatments for chronic fatigue syndrome.". Occupational Medicine. 55 (1): 32–39. doi:10.1093/occmed/kqi015. PMID 15699088. 
  63. 63.0 63.1 63.2 63.3 Chambers D, Bagnall AM, Hempel S, Forbes C (2006). "Interventions for the treatment, management and rehabilitation of patients with chronic fatigue syndrome/myalgic encephalomyelitis: an updated systematic review". Journal of the Royal Society of Medicine. 99 (10): 506–20. doi:10.1258/jrsm.99.10.506. PMC 1592057Freely accessible. PMID 17021301. 
  64. Raine R, Haines A, Sensky T, Hutchings A, Larkin K, Black N (2002). "Systematic review of mental health interventions for patients with common somatic symptoms: can research evidence from secondary care be extrapolated to primary care?". BMJ. 325 (7372): 1082. doi:10.1136/bmj.325.7372.1082. PMC 131187Freely accessible. PMID 12424170. 
  65. Reid S, Chalder T, Cleare A, Hotopf M, Wessely S. (2000). "Chronic fatigue syndrome". BMJ. 320 (7230): 292–6. doi:10.1136/bmj.320.7230.292. PMC 1117488Freely accessible. PMID 10650029. 
  66. "Survey Summary Report 2008" (PDF). Action for ME. 2008. p. 13. Retrieved 8 March 2010. 
  67. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  68. 68.0 68.1 National Center for Infectious Diseases (26 May 2006). "CFS Treatment Options". Centers for Disease Control and Prevention. Retrieved 24 February 2010. 
  69. Wolfe F; Chalmers A; Littlejohn GO & Salit I (1995). Fibromyalgia, Chronic Fatigue Syndrome, and Repetitive Strain Injury: Current Concepts in Diagnosis, Management, Disability, and Health Economics. New York: Haworth Medical Press. p. 142. ISBN 1-56024-744-4. 
  70. Price JR, Mitchell E, Tidy E, Hunot V (2008). "Cognitive behaviour therapy for chronic fatigue syndrome in adults". Cochrane Database Syst Rev (3): CD001027. doi:10.1002/14651858.CD001027.pub2. PMID 18646067. 
  71. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  72. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  73. 73.0 73.1 White PD, Sharpe MC, Chalder T, DeCesare JC, Walwyn R (2007). "Protocol for the PACE trial: a randomised controlled trial of adaptive pacing, cognitive behaviour therapy, and graded exercise, as supplements to standardised specialist medical care versus standardised specialist medical care alone for patients with the chronic fatigue syndrome/myalgic encephalomyelitis or encephalopathy.". BMC Neurol. 7: 6. doi:10.1186/1471-2377-7-6. PMC 2147058Freely accessible. PMID 17397525. 
  74. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  75. Edmonds M, McGuire H, Price J (2004). "Exercise therapy for chronic fatigue syndrome". Cochrane Database Syst Rev (3): CD003200. doi:10.1002/14651858.CD003200.pub2. PMID 15266475. 
  76. 76.0 76.1 Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  77. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil). ప్రత్యామ్నాయ URL: [1]
  78. 78.0 78.1 Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil). ఉదహరింపు పొరపాటు: Invalid <ref> tag; name "PMID_18382818" defined multiple times with different content
  79. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  80. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  81. Prins JB, van der Meer JW, Bleijenberg G (2006). "Chronic fatigue syndrome". Lancet. 367 (9507): 346–55. doi:10.1016/S0140-6736(06)68073-2. PMID 16443043. 
  82. Covelli V, Passeri ME, Leogrande D, Jirillo E, Amati L (2005). "Drug targets in stress-related disorders". Curr. Med. Chem. 12 (15): 1801–9. doi:10.2174/0929867054367202. PMID 16029148. 
  83. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  84. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  85. National Center for Infectious Diseases (3 May 2006). "Symptoms of CFS". Centers for Disease Control and Prevention. Retrieved 24 February 2010. 
  86. Cho HJ, Hotopf M, Wessely S (2005). "The placebo response in the treatment of chronic fatigue syndrome: A systematic review and meta-analysis". Psychosom Med. 67 (2): 301–13. doi:10.1097/01.psy.0000156969.76986.e0. PMID 15784798. Retrieved 2008-12-12. 
  87. Joyce J, Hotopf M, Wessely S. (1997). "The prognosis of chronic fatigue and chronic fatigue syndrome: a systematic review.". QJM. 90 (3): 223–33. doi:10.1093/qjmed/90.3.223. PMID 9093600. 
  88. "CFS Toolkit for Health Care Professionals: Basic CFS Overview" (PDF). U.S. Department of Health and Human Services, Centers for Disease Control and Prevention. Archived from the original (PDF file, 31 KB) on 2008-03-08. Retrieved 2008-03-19. 
  89. Smith WR, Noonan C, Buchwald D (2006). "Mortality in a cohort of chronically fatigued patients". Psychological medicine. 36 (9): 1301–6. doi:10.1017/S0033291706007975. PMID 16893495. 
  90. Jason LA, Corradi K, Gress S, Williams S, Torres-Harding S (2006). "Causes of death among patients with chronic fatigue syndrome". Health care for women international. 27 (7): 615–26. doi:10.1080/07399330600803766. PMID 16844674. 
  91. Dinos, Sokratis; Khoshaba, Bernadette; Ashby, Deborah; White, Peter D.; Nazroo, James; Wessely, Simon; Bhui, Kamaldeep S. (2009). "A systematic review of chronic fatigue, its syndromes and ethnicity: prevalence, severity, co-morbidity and coping.". International journal of epidemiology. 38 (6): 1554–70. doi:10.1093/ije/dyp147. PMID 19349479. 
  92. Walsh CM, Zainal NZ, Middleton SJ, Paykel ES (2001). "A family history study of chronic fatigue syndrome.". Psychiatr Genet. 11 (3): 123–8. doi:10.1097/00041444-200109000-00003. PMID 11702053. 
  93. "Chronic Fatigue Syndrome: Who's at Risk?". Centers for Disease Control and Prevention. May 3, 2006. Retrieved 2008-12-12. 
  94. 94.0 94.1 Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  95. 95.0 95.1 Craig, T and Kakumanu S (Mar 2002). "Chronic fatigue syndrome: evaluation and treatment". Am Fam Physician. 65 (6): 1083–90. PMID 11925084. 
  96. Vojdani A, Thrasher J (2004). "Cellular and humoral immune abnormalities in Gulf War veterans.". Environ Health Perspect. 112 (8): 840–6. doi:10.1289/ehp.6881. PMC 1242010Freely accessible. PMID 15175170. 
  97. 97.0 97.1 Bruno RL, Creange SJ, Frick NM (1998). "Parallels between post-polio fatigue and chronic fatigue syndrome: a common pathophysiology?". Am J Med. 105 (3A): 66S–73S. doi:10.1016/S0002-9343(98)00161-2. PMID 9790485. 
  98. Gaudino EA, Coyle PK, Krupp LB (1997). "Post-Lyme syndrome and chronic fatigue syndrome. Neuropsychiatric similarities and differences.". Arch Neurol. 54 (11): 1372–6. PMID 9362985. 
  99. van Staden WC (2006). "Conceptual issues in undifferentiated somatoform disorder and chronic fatigue syndrome.". Curr Opin Psychiatry. 19 (6): 613–8. doi:10.1097/01.yco.0000245753.83502.d9. PMID 17012941. 
  100. జెన్కిన్స్ R, మౌబ్రే J, ఎడ్. పోస్ట్-వైరల్ ఫెటీగ్ సిండ్రోమ్. 1991 జాన్ విల్లే & సన్స్ లిమిటెడ్
  101. Bradley LA, McKendree-Smith NL, Alarcon GS (2000). "Pain complaints in patients with fibromyalgia versus chronic fatigue syndrome.". Curr Rev Pain. 4 (2): 148–57. PMID 10998728. 
  102. Friedberg F, Jason LA (2001). "Chronic fatigue syndrome and fibromyalgia: clinical assessment and treatment.". J Clin Psychol. 57 (4): 433–55. doi:10.1002/jclp.1040. PMID 11255201. 
  103. Prins J, Bleijenberg G, Rouweler EK, van der Meer J. (2005). "Effect of psychiatric disorders on outcome of cognitive-behavioural therapy for chronic fatigue syndrome.". Br J Psychiatry. 187: 184–5. doi:10.1192/bjp.187.2.184. PMID 16055833. 
  104. Frank RG, Chaney JM, Clay DL, Shutty MS, Beck NC, Kay DR, Elliott TR, Grambling S (1992). "Dysphoria: a major symptom factor in persons with disability or chronic illness.". Psychiatry Res. 43 (3): 231–41. doi:10.1016/0165-1781(92)90056-9. PMID 1438622. 
  105. Aaron, Leslie A.; Herrell, Richard; Ashton, Suzanne; Belcourt, Megan; Schmaling, Karen; Goldberg, Jack; Buchwald, Dedra (2001). "Comorbid clinical conditions in chronic fatigue: a co-twin control study.". Journal of general internal medicine. 16 (1): 24–31. doi:10.1111/j.1525-1497.2001.03419.x. PMC 1495162Freely accessible. PMID 11251747. 
  106. Sinaii N, Cleary SD, Ballweg ML, Nieman LK, Stratton P (2002). "High rates of autoimmune and endocrine disorders, fibromyalgia, chronic fatigue syndrome and atopic diseases among women with endometriosis: a survey analysis.". Hum Reprod. 17 (10): 2715–24. doi:10.1093/humrep/17.10.2715. PMID 12351553. 
  107. Patarca-Montero R (2004). Medical Etiology, Assessment, and Treatment of Chronic Fatigue and Malaise. Haworth Press. pp. 6–7. ISBN 078902196X. 
  108. Acheson ED (1959). "The clinical syndrome variously called benign myalgic encephalomyelitis, Iceland disease and epidemic neurоmyasthaenia" (PDF). Am. J. Med. 26 (4): 569–95. doi:10.1016/0002-9343(59)90280-3. PMID 13637100. 
  109. International Classification of Diseases. I. World Health Organization. 1969. pp. 158, (vol 2, pp. 173). 
  110. Sharpe M & Campling F (2000). Chronic Fatigue Syndrome (CFS/ME): TheFacts. Oxford: Oxford Press. pp. 14, 15. ISBN 0-19-263049-0. Retrieved 2008-04-02. 
  111. Packard RM, Berkelman RL, Brown PJ, Frumkin H (2004). Emerging Illnesses and Society. JHU Press. p. 156. ISBN 0801879426. Retrieved 2008-04-02. 
  112. "Chronic Fatigue Syndrome Mission / Goals". Centers for Disease Control and Prevention. May 11, 2006. Retrieved 2009-08-18. 
  113. "Erythos.com" (PDF). Retrieved 2011-01-28. 
  114. "MRC.ac.uk". MRC.ac.uk. Retrieved 2011-01-28. 
  115. "APPGME.org.uk" (PDF). Retrieved 2011-01-28. 
  116. Reynolds, Kenneth J.; Vernon, Suzanne D.; Bouchery, Ellen; Reeves, William C. (2004). "The economic impact of chronic fatigue syndrome.". Cost effectiveness and resource allocation : C/E. 2 (1): 4. doi:10.1186/1478-7547-2-4. PMC 449736Freely accessible. PMID 15210053. 
  117. Jason LA, Benton MC, Valentine L, Johnson A, Torres-Harding S (2008). "The economic impact of ME/CFS: individual and societal costs". Dyn Med. 7: 6. doi:10.1186/1476-5918-7-6. PMC 2324078Freely accessible. PMID 18397528. 
  118. Van Houdenhove B, Neerinckx E, Onghena P, Vingerhoets A, Lysens R, Vertommen H (2002). "Daily hassles reported by chronic fatigue syndrome and fibromyalgia patients in tertiary care: a controlled quantitative and qualitative study.". Psychother Psychosom. 71 (4): 207–13. doi:10.1159/000063646. PMID 12097786. 
  119. Colby J (2007). "Special problems of children with myalgic encephalomyelitis/chronic fatigue syndrome and the enteroviral link.". J Clin Pathol. 60 (2): 125–8. doi:10.1136/jcp.2006.042606. PMC 1860612Freely accessible. PMID 16935964. 16935964. 
  120. Looper KJ, Kirmayer LJ (2004). "Perceived stigma in functional somatic syndromes and comparable medical conditions.". J Psychosom Res. 57 (4): 373–8. doi:10.1016/j.jpsychores.2004.03.005. PMID 15518673. 
  121. 121.0 121.1 Prins JB, Bos E, Huibers MJ, Servaes P, van der Werf SP, van der Meer JW, Bleijenberg G (2004). "Social support and the persistence of complaints in chronic fatigue syndrome.". Psychother Psychosom. 73 (3): 174–82. doi:10.1159/000076455. PMID 15031590. 
  122. 122.0 122.1 Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil). ఉదహరింపు పొరపాటు: Invalid <ref> tag; name "pmid1794092" defined multiple times with different content
  123. 123.0 123.1 123.2 Mounstephen, A.; Sharpe, M. (1997). "Chronic fatigue syndrome and occupational health". Occupational Medicine. 47 (4): 217–27. doi:10.1093/occmed/47.4.217. PMID 9231495.  ఉదహరింపు పొరపాటు: Invalid <ref> tag; name "pmid9231495" defined multiple times with different content
  124. 124.0 124.1 Hooge J (1992). "Chronic fatigue syndrome: cause, controversy and care". Br J Nurs. 1 (9): 440–1, 443, 445–6. PMID 1446147.  ఉదహరింపు పొరపాటు: Invalid <ref> tag; name "pmid11446147" defined multiple times with different content
  125. 125.0 125.1 Sharpe M (1996). "Chronic fatigue syndrome". Psychiatr. Clin. North Am. 19 (3): 549–73. doi:10.1016/S0193-953X(05)70305-1. PMID 8856816.  ఉదహరింపు పొరపాటు: Invalid <ref> tag; name "pmid8856816" defined multiple times with different content
  126. Denz-Penhey H, Murdoch JC (1993). "General practitioners acceptance of the validity of chronic fatigue syndrome as a diagnosis". N. Z. Med. J. 106 (953): 122–4. PMID 8474729. 
  127. Greenlee JE, Rose JW (2000). "Controversies in neurological infectious diseases". Semin Neurol. 20 (3): 375–86. doi:10.1055/s-2000-9429. PMID 11051301. 
  128. 128.0 128.1 Horton-Salway M (2007). "The ME Bandwagon and other labels: constructing the genuine case in talk about a controversial illness". Br J Soc Psychol. 46 (Pt 4): 895–914. doi:10.1348/014466607X173456. PMID 17535450. 
  129. Engel CC, Adkins JA, Cowan DN (2002). "Caring for medically unexplained physical symptoms after toxic environmental exposures: effects of contested causation". Environ. Health Perspect. 110 Suppl 4: 641–7. PMC 1241219Freely accessible. PMID 12194900. 
  130. Dumit, J. (2005-08-08). "Illnesses you have to fight to get: facts as forces in uncertain, emergent illnesses.". Soc Sci Med. Feb;62 (3): 577–90. doi:10.1016/j.socscimed.2005.06.018. PMID 16085344. 
  131. "No blood from chronic fatigue donors: agency". CBC. 2010-04-07. Archived from the original on 2010-04-11. Retrieved 2010-06-25. 
  132. Atkinson, K (2010-04-21). "Chronic Fatigue Set To Disqualify Blood Donors". Voxy.co.nz. Retrieved 2010-06-25. 
  133. "Blood Service updates CFS donor policy". Australian Red Cross Blood Service. 2010-04-23. Retrieved 2010-09-27. 
  134. "Recommendation on Chronic Fatigue Syndrome and Blood Donation". American Association of Blood Banks. 2010-06-18. Retrieved 2010-06-25. 
  135. "ME patients banned from donating blood in UK following virus fears | Mail Online". Dailymail.co.uk. 2010-10-08. Retrieved 2011-01-28. 
  136. Tuller, D (2007-07-17). "Chronic Fatigue Syndrome No Longer Seen as 'Yuppie Flu'". The New York Times. Retrieved 2009-06-15. 
  137. Couper J (2000). "Chronic fatigue syndrome and Australian psychiatry: lessons from the UK experience". Aust N Z J Psychiatry. 34 (5): 762–9. doi:10.1046/j.1440-1614.2000.00810.x. PMID 11037362. 
  138. Jason LA, Richman JA, Friedberg F, Wagner L, Taylor R, Jordan KM (1997). "Politics, science, and the emergence of a new disease. The case of chronic fatigue syndrome.". Am Psychol. 52 (9): 973–83. doi:10.1037/0003-066X.52.9.973. PMID 9301342. 
  139. David A, Wessely S (1993). "Chronic fatigue, ME, and ICD-10". The Lancet. 342 (8881): 1247–8. doi:10.1016/0140-6736(93)92234-K. PMID 7901572. 

మరింత చదవడానికి[మార్చు]

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

మూస:Chronic fatigue syndrome