క్రైస్తవమతం పై వ్యతిరేకత

క్రైస్తవ మతంపై విమర్శకు సుదీర్ఘ చరిత్ర ఉంది, ఇది రోమన్ సామ్రాజ్యంలో ప్రారంభ నిర్మాణం నుంచి మతం పుట్టుక వరకు విస్తరించి ఉంది. క్రైస్తవ విమర్శకులు క్రైస్తవ విశ్వాసాలు - వాటి బోధనలను, అలాగే మత పరమైన దాడుల నుండి ఆధునిక ఉగ్రవాదం వరకు, విశ్వాసం పేరుతో తీసుకున్న చర్యలను అన్నిటిని సవాలు చేశారు. క్రైస్తవ మతానికి వ్యతిరేకంగా ఉన్న ముఖ్యమైన వాదనలు చుస్తే అది ముఖ్యముగా హింస, అవినీతి, మూఢనమ్మకం, బహుదేవత, స్వలింగ సంపర్కం, మతతత్వం, పిడి వాదం , మహిళల హక్కుల దుర్వినియోగం, మతోన్మాదం వంటివి ఉన్నాయి.

క్రైస్తవ మతం యొక్క ప్రారంభ సంవత్సరాల్లో, కణతి కణజాలాన్ని చెందిన తత్వవేత్త పోర్ఫిరీ రాసిన విమర్శన పుస్తకం ఎగైనెస్ట్ ది క్రిస్టియన్స్ తో మొదటిసారిగా విమర్శించాడు సెల్సస్, జూలియన్ వంటి ఇతర రచయితలతో పాటు ప్రధాన విమర్శకులలో ఒకరిగా అవతరించాడు. క్రైస్తవ మతం ఇంకా కార్యరూపం దాల్చని తప్పుడు ప్రవచనాలపై ఆధారపడి ఉందని పోర్ఫిరీ వాదించాడు. ^[1] కానీ రోమన్ సామ్రాజ్యం క్రైస్తవ మతాన్ని స్వీకరించిన తరువాత, ప్రభుత్వ విధానాలు వాటిని అమలు చేసే మతపరమైన అధికారులు మొత్తంగా కలిసి ఇలా ప్రజలలో ఉన్న భిన్నాభిప్రాయాలను విమర్శనాలను క్రమంగా అణచివేశారు . ^[2] క్రైస్తవ మతం ఇతర అబ్రహమిక్ మతాల ఆలోచనాపరుల నుండి, ముఖ్యంగా జుడాయిజం, ఇస్లాం నుండి గణనీయమైన వేదాంత విమర్శలను ఎదుర్కొంది. ముఖ్యంగా, 12వ శతాబ్దపు ప్రఖ్యాత రబ్బీ, అదేవిధంగా యూదు తత్వవేత్త, తోరా పండితుడు మైమోనిడెస్, క్రైస్తవ పద్ధతులు, సిద్ధాంతాలు విగ్రహారాధనను కలిగి ఉన్నాయని, యూదు, ముస్లిం వేదాంతశాస్త్రాల కఠినమైన ఏకేశ్వరోపాసన ( షితుఫ్ ) నుండి వైదొలిగాయని వాదించారు. అదేవిధంగా, ఇస్లామిక్ పండితులు త్రిమూర్తులు, యేసు యొక్క దైవత్వం గురించి క్రైస్తవ విశ్వాసాలను విమర్శించారు, ఈ భావనలు ఏకేశ్వరోపాసన భావనకు విరుద్ధంగా ఉన్నాయని భావించారు. ఈ విమర్శలు వారి ఉమ్మడి లేఖన సంప్రదాయాలు, విభిన్న సిద్ధాంత వివరణలలో పాతుకుపోయిన లోతైన వేదాంతపరమైన విభేదాలను ప్రతిబింబిస్తాయి. ^[3] ఒక సహస్రాబ్ది తరువాత, ప్రొటెస్టంట్ సంస్కరణ యూరోపియన్ క్రైస్తవ మతంలో ప్రాథమిక విభజనకు దారితీసింది, అంతర్గతంగా, బాహ్యంగా క్రైస్తవ విశ్వాసం గురించి విమర్శనాత్మక స్వరాలను తిరిగి రగిలించింది. 18వ శతాబ్దంలో, వోల్టేర్, జీన్-జాక్వెస్ రూసో వంటి దైవిక తత్వవేత్తలు క్రైస్తవ మతాన్ని బహిర్గత మతంగా విమర్శించారు. ^[4] జ్ఞానోదయ యుగంతో, డేవిడ్ హ్యూమ్, థామస్ పైన్, బారన్ డి'హోల్బాచ్ వంటి ప్రధాన ఆలోచనాపరులు, తత్వవేత్తలు క్రైస్తవ మతాన్ని విమర్శించారు. ^[5] ఈ విమర్శల యొక్క కేంద్ర ఇతివృత్తం క్రైస్తవ బైబిల్ యొక్క చారిత్రక ఖచ్చితత్వాన్ని తిరస్కరించడానికి ప్రయత్నించింది, క్రైస్తవ మత అధికారుల యొక్క గ్రహించిన అవినీతిపై దృష్టి పెట్టింది. ^[5] ఇమ్మాన్యుయేల్ కాంట్ వంటి ఇతర ఆలోచనాపరులు, దేవుని ఉనికి కోసం సాంప్రదాయ వాదనలపై విమర్శలను అందించారు, అదే సమయంలో నవల ఆధారంగా క్రైస్తవ వేదాంతశాస్త్రాన్ని సమర్థిస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. ^[6]

ఆధునిక కాలంలో, క్రైస్తవ మతం విస్తృత శ్రేణి రాజకీయ ఉద్యమాలు, భావజాలాల నుండి గణనీయమైన విమర్శలను ఎదుర్కొంది. పద్దెనిమిదవ శతాబ్దం చివరలో, ఫ్రెంచ్ విప్లవం సమయములో అనేక మంది రాజకీయ నాయకులు, తత్వవేత్తలు సాంప్రదాయ క్రైస్తవ సిద్ధాంతాలను విమర్శించడం చూసింది, ఇది ఒక లౌకికవాద తరంగాన్ని ప్రేరేపించింది, ఈ ప్రభావం వలన వందలాది చర్చిలు మూసివేయబడ్డాయి ఇంకా వేలాది మంది పూజారులు / ప్రవక్తలు బహిష్కరించబడ్డారు కొన్ని సందర్భాలలో చంపబడ్డారు. ^[7]

ఫ్రెంచ్ విప్లవం తరువాత, జాన్ స్టూవర్ట్ మిల్, కార్ల్ మార్క్స్ వంటి ప్రముఖ ఉదారవాదం, కమ్యూనిజం తత్వవేత్తలు క్రైస్తవ సిద్ధాంతాన్ని సంప్రదాయవాదమైందని అదేవిధంగా అది ప్రజాస్వామ్య వ్యతిరేకమని విమర్శించారు. ఫ్రెడరిక్ క్రైస్తవ మతం మానవ సంకల్పంలో ఉన్న కోరికలను అణచివేసే ఒక రకమైన బానిస నైతికతను పెంపొందిస్తుందని రాశారు. ^[8] రష్యన్ విప్లవం, చైనీస్ కమ్యూనిస్ట్ విప్లవం, అనేక ఇతర ఆధునిక విప్లవాత్మక ఉద్యమాలు కూడా క్రైస్తవ ఆలోచనలపై విమర్శలకు దారితీశాయి.

అటువంటి విమర్శలకు క్రైస్తవుల అధికారిక ప్రతిస్పందనను క్రైస్తవ క్షమాపణలు అని వర్ణించారు. హిప్పోకు చెందిన అగస్టీన్ , థామస్ అక్వినాస్ వంటి తత్వవేత్తలు క్రైస్తవ మతం స్థాపించబడినప్పటి నుండి దాని యొక్క అత్యంత ప్రముఖ రక్షకులలో కొందరు.

బైబిల్ పైన విమర్శ - చరిత్ర

బైబిల్ విమర్శ, ముఖ్యంగా ఉన్నత విమర్శ, 18వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి పండితులు ఇతర సాహిత్య,తాత్విక గ్రంథాలకు, ఇప్పటికి అదే పద్ధతులు దృక్పథాలను బైబిల్ పత్రాలకు వర్తింపజేయడం, ఇది ప్రారంభించినప్పటి నుండి ఉపయోగించిన వివిధ పద్ధతులను కలుపుతుంది . బైబిల్ భాగాల అర్థాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ప్రధాన స్రవంతి, ఉదారవాద/లౌకికవాద క్రైస్తవ వేదాంతవేత్తలు ఉపయోగించే వివిధ పద్ధతులకు ఇది ఒక సాధారణ పదం అని చెప్పవచ్చు. ఈ విమర్శ ప్రధానంగా విశ్వాసం కంటే హేతువుపై ఆధారపడిన, సాధారణ చారిత్రక సూత్రాలను ఆధారం చేసుకొని ఉన్నది . బైబిల్ విమర్శలో నాలుగు ప్రాథమిక రకాలు ఉన్నాయి.^[9]

మౌఖిక విమర్శ: సాహిత్య పత్రాల విశ్లేషణ, ముఖ్యంగా బైబిల్, అవి ఆధారపడిన పూర్వ మౌఖిక సంప్రదాయాలను (కథలు, ఇతిహాసాలు, పురాణాలు మొదలైనవి) కనుగొనడం.
సాంప్రదాయ విమర్శ: బైబిల్ యొక్క విశ్లేషణ, పుస్తకం వ్రాయబడిన సమయంలో మత సంప్రదాయాలు ఎలా అభివృద్ధి చెందాయి? లేదా మార్చబడ్డాయి? అనే దానిపై దృష్టి పెడుతుంది.
ఉన్నత విమర్శ: బైబిల్ రచయితలు ఉపయోగించే మూలాలు, వారి సాహిత్య పద్ధతుల గురించి చేసే అధ్యయనం ^[9]
భాష విమర్శ : బైబిల్ యొక్క వాస్తవ పదాల క్రమశిక్షణ,అధ్యయనం; పాఠ్య స్వచ్ఛత అవగాహన కోసం అన్వేషణ.^[10]

పాఠ్యంపై విమర్శ:

బైబిల్ మానవ నిర్మిత సమృద్ధిలో అనేక పాఠ్య వైవిధ్యాలు ఉన్నాయి. ఈ పాఠ్య వైవిధ్యాలలో ఎక్కువ భాగం పదాల అసంభవమైన అచ్చు తప్పులు, పద క్రమం వైవిధ్యాలు సంక్షిప్తాల తప్పు లిప్యంతరీకరణ.^[11] బార్ట్ డి. ఎర్మాన్ వంటి పాఠ విమర్శకులు ఈ పాఠ్య వైవిధ్యాలు జోడించినప్పుడు వాటిలో కొన్ని వేదాంతపరంగా ప్రేరేపించబడ్డాయని ప్రతిపాదించారు. ఎర్మాన్ యొక్క తీర్మానాలు,వాటి వైవిధ్య ఎంపికలను డేనియల్ బి. వాలెస్, క్రెయిగ్ బ్లామ్‌బెర్గ్,థామస్ హోవే వంటి కొంతమంది సంప్రదాయ సువార్తికులు ఈ సమీక్షలను సవాలు చేశారు. కొత్త నిబంధన పుస్తకాల విషయానికి వస్తే అసలు పాఠాన్ని నిర్ణయించే ప్రయత్నంలో, ఆధునిక పాఠ విమర్శకులు అసలైనవి కానివి అనే విభాగాలను గుర్తించారు. క్రైస్తవ బైబిల్ యొక్క ఆధునిక అనువాదాలలో, పాఠ విమర్శ ఫలితంగా కొన్ని పద్యాలు అసలైనవి కావు కాబట్టి వాటిని వదిలివేస్తారు. ఈ తరువాతి చేర్పులలో ఈ క్రిందివి ఉన్నాయి:^[12]

మార్కు పాత్ర ముగింపు^[13]
పెరికోప్ అడల్టేరే ప్రకారం జాన్ లోని వ్యభిచారంలో పట్టుబడిన స్త్రీ కథ
సువార్త 1 యోహాను లో, త్రిమూర్తి తత్త్వం ఒక్క జాన్ కి మాత్రమే ప్రతిపాదించడం ఒక స్పష్టమైన ప్రస్తావన.

"ది టెక్స్ట్ ఆఫ్ ది న్యూ టెస్టమెంట్‌"లో, కర్ట్ ఇంకా బార్బరా అలాండ్ గ్రీకు న్యూ టెస్టమెంట్ యొక్క ఏడు ప్రధాన ఎడిషన్‌ల తోటి పోల్చినప్పుడు ( టిషెండార్ఫ్, వెస్ట్‌కాట్-హార్ట్, వాన్ సోడెన్, వోగెల్స్, మెర్క్, బోవర్ ,నెస్లే-అలాండ్ ) 62.9% (4999/7947) , తేడాను గుర్తించి ఆ పద్యాల సంఖ్యను తెలిపి, తేడాల సంఖ్యను ( ఆర్థోగ్రాఫిక్ లోపాలను మినహాయించి) బాహాటం చేసారు ^[14]

అందువల్ల, కొత్త నిబంధన గ్రంథంలోని మూడింట రెండు వంతులలో, మేము సమీక్షించిన గ్రీకు కొత్త నిబంధన యొక్క ఏడు ఎడిషన్లు పూర్తి ఒప్పందంలో ఉన్నాయి, అక్షరదోషాల వివరాలలో తప్ప (ఉదాహరణకు, పేర్లు, అక్షరదోషాలు మొదలైనవి). ఏడు ఎడిషన్లలో దేనిలోనైనా ఒక పదం తేడా ఉన్న పాఠాలు లెక్కించబడవు. ఈ ఫలితం చాలా గొప్పది, గత శతాబ్దంలో కొత్త నిబంధన యొక్క గ్రీకు గ్రంథాల మధ్య పాఠ పండితులు అనుమానించిన దానికంటే చాలా ఎక్కువ తేడాలను ఇది చూపిస్తుంది. సువార్తలు, అపొస్తలుల కార్యములు, ప్రకటన గ్రంథాలలో ఒప్పందాలు (వాక్యాలు) తక్కువగా ఉన్నాయి, కానీ అవి అక్షరాల సంఖ్యలో చాలా ఎక్కువగా ఉన్నాయి.

డెడ్ సీ స్క్రోల్స్‌లో హీబ్రూ బైబిల్ ( పాత నిబంధన ) గ్రంథాలను అన్వేషించినపుడు , పాత నిబంధన గ్రంథాల ప్రచారాలలో అధిక స్థాయి ఖచ్చితత్వాన్ని ప్రదర్శించబడింది :

వ్రాతప్రతులు ( బైబిల్ స్క్రోల్స్ ) ముఖ్యమైనవి. ఎందుకంటే అవి పురాతన లేఖలు. బైబిల్‌ను తరం నుండి తరానికి ప్రసారం చేయడానికి పూర్తి నకలు చేర్చడాన్ని వెల్లడిస్తాయి. ఈ ప్రతులు మన పాత నిబంధన అధిక స్థాయి ఖచ్చితత్వంతో భద్రపరచబడిందని కూడా మనకు విశ్వాసాన్ని అందిస్తాయి...

అంతర్గత స్థిరత్వం

విమర్శకులు, సంశయవాదులు క్రైస్తవ బైబిల్‌లోని అసమానతలను ఎత్తి చూపారు, టోరాతో, రాసిన ^[15] ఒకే మూలం ని పరిశీలిస్తే హెబ్రీయులకు రాసిన లేఖ తప్ప , నలుగురు స్వతంత్ర సాక్షుల సువార్తలు, పౌలిన్ ఎపిస్టల్స్ , అపొస్తలుడైన పౌలు ఇవన్నీ రాసినట్లుగా పరిగణించబడతాయి. ఒకే సంఘటనకు వేర్వేరు సంఖ్యలు, పేర్లను ప్రదర్శించడంలో, ఒకే సంఘటనగా భావించబడే దానికి వేర్వేరు దృశ్యాలను ప్రదర్శించడంలో ఇబ్బంది. ఈ వ్రాత ప్రతులకు ప్రతిస్పందనలలో ఆధునిక గ్రంధస్త పరికల్పన లో , వివిధ వేషాలలో. పాస్టోరల్ ఎపిస్టల్స్ మారుపేర్లని వాదనలు ఉన్నాయి."పాస్టోరల్ ఎపిస్టల్స్" (కొత్త నిబంధనలోని మూడు పుస్తకాలు: తిమోతి, తిమోతి రెండు, తీతు)అంటే సాంప్రదాయకంగా అపొస్తలుడైన పౌలు రాసిన ఈ లేఖలు ఈ విమర్శనాత్మక వైఖరికి విరుద్ధంగా సంప్రదాయవాదుల మద్దతు అనే భిన్న అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి.

క్రైస్తవ బైబిల్‌ను అధ్యయనం చేసేటప్పుడు సందర్భాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకోవడం అవసరం అయినప్పటికీ, మత్తయి, మార్కు, లూకా,యోహాను సువార్తలలోని యేసు పునరుత్థానం యొక్క వృత్తాంతాలను సమన్వయం చేయడం కష్టం అని కొందరు భావిస్తున్నారు.EP సాండర్స్ ఈ అసమానతలు ఉద్దేశపూర్వక మోసం అని తేల్చిచెప్పారు: "పునరుత్థానంపై నమ్మకాన్ని పెంపొందించే కుట్ర, ఇది బహుశా మరింత స్థిరమైన కథకు దారితీసి ఉండేది. బదులుగా, ఒక పోటీ ఉన్నట్లు అనిపిస్తుంది: 'నేను అతన్ని చూశాను,' 'నేను కూడా అలాగే చేశాను,' 'స్త్రీలు అతన్ని మొదట చూశారు,' 'లేదు, నేను చూశాను; వారు అతన్ని అస్సలు చూడలేదు,' ,మొదలైనవి." బైబిల్ అస్థిరతను నమ్మే వ్యక్తులు బైబిల్లో చేసిన ప్రతి ప్రకటన నిజమని (కచ్చితత్వానికి విరుద్ధంగా) భావిస్తారని చెప్పడం "స్థూల వక్రీకరణ" అని హెరాల్డ్ లిండ్సెల్ ఎత్తి చూపారు. ఆయన బైబిల్లో స్పష్టంగా తప్పుడు ప్రకటనలు నివేదించబడ్డాయని ఆయన సూచించారు . ఉదాహరణకు, సాతాను ఒక అబద్ధాలకోరు, అతని అబద్ధాలు అతను వాస్తవానికి చెప్పిన దాని గురించి కచ్చితంగా నివేదించబడతాయి.^[16]

బైబిల్ అస్థిరతను సమర్ధించేవారు సాధారణంగా బైబిల్‌ను దేవుడు నేరుగా నిర్దేశించాడని బోధించరు, కానీ దేవుడి పేరిట ఉన్న లేఖనాలు రాసిన రచయితల యొక్క విభిన్న వ్యక్తిత్వాలు ఇంకా సాహిత్య శైలులను ఉపయోగించారని, దేవుని ప్రేరణ పేరుతో వారి సొంత భాష్యాన్ని చొప్పించినప్పుడు వారి సందేశాల్ని దోషరహితంగా ప్రదర్శించడానికి ప్రయత్నినించారు, అని బోధించారు.^[17] ఈ గ్రంథం యొక్క ప్రేరణను విశ్వసించే వారు అది తప్పుపట్టలేనిది (లేదా నిశ్చలమైనది) అని బోధిస్తారు, అంటే, దేవుని వాక్యంగా దాని లక్షణం ద్వారా అది వ్యక్తీకరించే సత్యాలలో తప్పు లేకుండా ఉంటుంది.^[18] అయితే, ఈ పదం 'విశ్వాసం /పవిత్రం ' స్థానాలను కలిగి ఉన్నందున, ఇది కలిగి ఉన్న దాని పరిధి వివాదాస్పదంగా ఉంది, కొన్ని వర్గాలు విశ్వాసం,క్రైస్తవ అభ్యాస విషయాలకు అసంబద్ధంగా ఉండే చారిత్రక లేదా శాస్త్రీయ వివరాలలో లోపాలు ఉండవచ్చని విశ్వసిస్తున్నాయి.^[19] ఇతర పండితులు బలమైన అభిప్రాయాలను తీసుకుంటారు,^[20] కానీ కొన్ని శ్లోకాలకు/ సూక్తులు ఈ స్థానాలకు మరింత వివరణాత్మక పని అవసరం, ఇది వివాదానికి దారితీస్తుంది .బైబిల్ యొక్క మూల గ్రంథాలను దోషరహితం అని సూచిస్తారు,ప్రధాన స్రవంతి పండితులందరూ ప్రసారం,అనువాదంలో మానవ తప్పిదాలకు గల సామర్థ్యాన్ని అంగీకరిస్తారు; అయినప్పటికీ, ఈ అక్షర దోషాలను ఉపయోగించడం ద్వారా ఆధునిక కాపీలు "మూలాన్ని నమ్మకంగా సూచిస్తాయి" అని పరిగణించబడతాయి,^[17] కచ్చితమైన అనువాదానికి మూల భాషపై మనకున్న అవగాహన తగినంతగా ఉంది. వ్యతిరేక అభిప్రాయం ఏమిటంటే, చాలా అవినీతి ఉంది, పాత అనువాద ప్రక్రియను ఆధునిక గ్రంథాలతో ఏకీభవించడానికి చాలా కష్టం.

నెరవేరని జోస్యం

యేసు కాలానికి వందల సంవత్సరాల ముందు, యూదు ప్రవక్తలు "యేసయ్య" వస్తాడని వాగ్దానం చేశారు. యేసు ఈ ప్రవచనాలను నెరవేర్చలేదని యూదు మతం పేర్కొంది. ఇతర సంశయవాదులు సాధారణంగా ప్రవచనాలు పై పై న నెరవవేరని ప్రమాణాలు అని పేర్కొన్నారు,^[21] అది హీబ్రూ బైబిల్ కొత్త నిబంధన కథనాల కూర్పును ప్రభావితం చేసిందని చెప్పారు ^[22] క్రైస్తవ క్షమాపణవాది (క్రైస్తవ విశ్వాసాన్ని రక్షించే /  వివరించే వ్యక్తి ) యేసు ఈ ప్రవచనాలను నెరవేర్చారని పేర్కొన్నారు, వీటిని యాదృచ్ఛికంగా నెరవేర్చడం దాదాపు అసాధ్యమని వారు వాదిస్తున్నారు.^[23] చాలా మంది క్రైస్తవులు యేసు రెండవ రాకడను ఎదురు చూస్తున్నారు, ఈ సమయంలో ఆయన చివరి తీర్పు, మృతుల పునరుత్థానం, దేవుని రాజ్య స్థాపన,మెస్సీయ (యేసయ్య ) యుగం వంటి మెస్సీయ ప్రవచనాలు అని, వాటిని నెరవేరుస్తారని భావిస్తున్నారు.కొత్త నిబంధన యేసు వంశాన్ని దావీదు వంశానికి గుర్తు చేస్తుంది; స్టీఫెన్ ఎల్. హారిస్ - వ్యాఖ్య :^[24]

ఇశ్రాయేలు ప్రవక్తలు మెస్సీయకు ఆజ్ఞాపించబడ్డాడని చెప్పిన దానిని యేసు సాధించలేదు: ఆయన నిబంధన ప్రజలను వారి అన్యుల శత్రువుల నుండి విడిపించలేదు, డయాస్పోరాలో చెల్లాచెదురుగా ఉన్నవారిని తిరిగి సమీకరించలేదు, దావీదు రాజ్యాన్ని పునరుద్ధరించలేదు, ఇంకా సార్వత్రిక శాంతిని కూడా స్థాపించలేదు (cf. యెషయా నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము. ; నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము., మొదలైనవి). యూదులను అణచివేసేవారి నుండి విడిపించి, తద్వారా భూమి, జాతీయత, రాజ్యాధికారం ,ఆశీర్వాదం కోసం దేవుని పురాతన వాగ్దానాలను నెరవేర్చడానికి బదులుగా, యేసు "సిగ్గుపడే" మరణం పొందాడు, మెస్సీయ జయించాలని ప్రవచించబడిన రాజకీయ శక్తులచేతులో ఓడిపోయాడు. నిజానికి, యేసు సిలువ వేయబడటం ఇశ్రాయేలు రక్షకుడు గురించి తెలుపుతూ అన్యులచే సాధారణ నేరస్థుడిగా ఉరితీయబడతాడని, లేఖనాధారంగా అక్షరాస్యులైన యూదులకు "అడ్డుపడే అడ్డంకి"గా మారుతాడని హీబ్రూ ప్రవక్తలు ఊహించలేదు. ( నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము. )

కొత్త నిబంధన ప్రవచనాల ప్రకారం, ముఖ్యంగా ప్రకటన గ్రంథంలోని ప్రకారం, మహా శ్రమల తర్వాత వెయ్యేళ్ల పాలనలో యేసు ఈ ప్రవచనాలను నెరవేరుస్తాడని పేర్కొంటూ క్రైస్తవ బోధకులు ఈ వాదనకు సమాధానం ఇస్తున్నారు.^[25]^[26]^[27]^[28]^[29]^[30]^[31]

లిథువేనియాలోని ట్రకైలో నివసించిన ట్రోకికి చెందిన 16వ శతాబ్దపు యూదు వేదాంతి ఐజాక్ బెన్ అబ్రహం, చిజుక్ ఎమునా ( 'విశ్వాసం బలపడింది' అనే రచనను రాశాడు ') యేసు హీబ్రూ బైబిల్‌లో ప్రవచించబడిన మెస్సీయ అని,క్రైస్తవ మతం దేవుని " కొత్త ఒడంబడిక "ని సూచిస్తుందని క్రైస్తవ వాదనను ఖండించడానికి ప్రయత్నించింది (అంటే, దేవునితో మొదట యూదుల ఒడంబడికలు భర్తీ చేయబడ్డాయి). అతను కొత్త నిబంధనలోని అనేక అసమానతలు, కొత్త నిబంధన ,హీబ్రూ బైబిల్ మధ్య వైరుధ్యాలు ,యేసు జీవితకాలంలో నెరవేరని ప్రవచనాలను క్రమపద్ధతిలో గుర్తించాడు. అదనంగా, అతను ఆదివారం సబ్బాత్ వంటి అనేక క్రైస్తవ ఆచారాలను ప్రశ్నించాడు.^[32]

క్రైస్తవ మతంలోకి మారవద్దని యూదులను ఒప్పించడానికి మొదట వ్రాయబడింది,^[33] ఈ రచన చివరికి క్రైస్తవులచే చదవబడింది. ప్రసిద్ధ క్రైస్తవ హెబ్రాయిస్ట్ జోహన్ క్రిస్టోఫ్ వాగెన్సీల్ అబ్రహం వాదనలను విస్తృతంగా తిరస్కరించడానికి ప్రయత్నించగా, వాగెన్సీల్ యొక్క లాటిన్ అనువాదం పనిపై ఆసక్తిని పెంచింది ,తరువాత క్రైస్తవ స్వేచ్ఛా ఆలోచనాపరులను ప్రేరేపించింది. చిజుక్ ఎమునాను వోల్టేర్ ఒక కళాఖండంగా ప్రశంసించాడు.^[32]

మరోవైపు, బ్లేజ్ పాస్కల్ ప్రవచనాలు యేసుక్రీస్తుకు బలమైన రుజువు" అని నమ్మాడు. యేసు ముందే చెప్పబడ్డాడని,,ప్రవచనాలు నాలుగు వేల సంవత్సరాల తరువాతి కాలంలో ప్రజల నుండి వచ్చాయని అతను రాశాడు.^[34] అతను క్రైస్తవ మతానికి మద్దతుగా ఉన్నాడన్న పాత నిబంధన (హీబ్రూ బైబిల్) ప్రవచన నెరవేర్పును జోష్ మెక్‌డోవెల్ సమర్థిస్తాడు, యేసు నెరవేర్చిన (చెప్పబడిన )ప్రవచనాలలో అతని పూర్వీకుల వంశం, జన్మస్థలం, కన్య జననం, అద్భుతాలు, మరణం,పునరుత్థానం గురించిన ప్రవచనాలు ఉన్నాయని వాదిస్తాడు. ఈ సంఘటనలకు సంబంధించి మెస్సీయ సంవత్సరాలు కూడా అంచనా వేయబడింది . ఇది క్రైస్తవ ప్రారంభ ఉద్యమంలో పెద్దగా ఆసక్తి చూపకపోయినా, ఈ ప్రవచనాలు యేసు మెస్సీయుడే కాదని తిరస్కరించిన యూదు జాతీయుడు టాల్ముడ్ - యూదా నుండి "రాజదండం" తీసివేయబడినప్పటికీ మెస్సీయ కనిపించలేదని ఋజువు అవుతుంది .^[35]

నజరేయుని ప్రవచనం

మరొక ఆరోపణ మత్తయి 2:23 లోని నజరేయుడి ప్రస్తావనకు సంబంధించినది:

యూదుల కోసం యూదుల వెబ్‌సైట్ లో "యూదు బైబిల్ గురించి తెలిసిన ఎవరికైనా వెంటనే ఎర్ర జెండాను ఎగురవేస్తుంది" అన్నది మాథ్యూ వాదన . యూదు బైబిల్‌లో ఎక్కడా ఎవరైనా నజరేన్ అని పిలువబడతారని [నజరేత్ నుండి] చెప్పలేదు. అంతేకాకుండా, నజరేత్ నగరం యూదుల లేఖనాల కాలంలో లేదు కాబట్టి ఇది అసాధ్యం." అయితే, అరిజోనా విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన కెన్ డార్క్ మూడు పురావస్తు ప్రదేశాల మిశ్రమ ఆధారాలను కలిపి ఏమి సూచించాడు అంటే "మొదటి శతాబ్దం ప్రారంభంలో స్థిరనివాసం స్పష్టంగా ఉంది" అని, అయితే ఇది "యూదు సమాజం - చివరి హెలెనిస్టిక్ కాలం నుండి, ." మరోవైపు, హీబ్రూ బైబిల్ను వివరించిన కాల వ్యవధి సాధారణంగా క్రీ .పూ . 430 (సుమారుగా, అయితే చివరి హీబ్రూ ప్రవక్త మలాకీ క్రీ .శ . 400 అప్పుడు కాలానికి చెందినవాడు. మొదటి శతాబ్దం ప్రారంభానికి ముందు ఎలా ఉపదేశించాడు?

కొత్త నిబంధన వచనం నాజీరులకు సంబంధించిన ఒక భాగం ఆధారంగా రూపొందించబడిందని కూడా ఒక సాధారణ అభిప్రాయం ఉంది, ఎందుకంటే ఇది ఆ సమయంలో సాధారణంగా జరిగిన ఒక అపార్థం ఏంటి అంటే ప్రారంభ క్రైస్తవులు ఈ పదాన్ని ఉద్దేశపూర్వకంగా తిరిగి చదవడం ద్వారా జరిగింది. మరొక సూచన ఏమిటంటే, మత్తయి హీబ్రూ పదం అయిన "నెజెర్ " నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము.లో 'కొమ్మ ' లేదా 'రెమ్మ' అని అనువదించబడింది. గ్రీకు నజోరాయిస్‌తో సారూప్యతపై ఆడుతున్నాడు, ఇక్కడ 'నజరేయుడు ' అని అనువదించబడింది. క్రైస్తవులు పరోక్ష ఉల్లేఖనాన్ని ఇంకా బహువచన పదములను ప్రవక్తలు ఉపయోగించడం ద్వారా, "నజరేతులో నివసించడం ద్వారా, యేసు తాను తృణీకరించబడతానని, తిరస్కరించబడతానని అనేక పాత నిబంధన ప్రవచనాలను నెరవేరుస్తున్నాడని మాత్రమే చెబుతున్నాడని కూడా సూచిస్తున్నారు." దీనికి నేపథ్యం నతనయేలు ( నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము. లో) యేసునే మెస్సీయ కావచ్చు అనే ఆలోచనకు ఇచ్చిన ప్రారంభ ప్రతిస్పందన: "నజరేతు! అక్కడి నుండి ఏదైనా మంచి రాగలదా?" అన్న వాక్యం

కన్య జననం - యేసు సంతతి

క్రైస్తవ విశ్వాసం యొక్క ప్రాథమిక సూత్రం ఏమిటంటే, యేసు కన్య అయిన మరియ నుండి జన్మించాడు. ^[36] మత్తయి ఇంకా లూకా ఇద్దరూ యోసేపు వంశావళిని దావీదు వరకు గుర్తించారు. యూదు సంప్రదాయం ప్రకారం, మెస్సీయ దావీదు వంశస్థుడు అయి ఉండాలి, కానీ యేసు కన్య నుండి జన్మించినట్లయితే, అతను యోసేపు ద్వారా దావీదు వంశస్థుడు కాలేడు. ^[37]

పాల్ లేఖల ద్వారా సూచించినట్లుగా, మేరీ కన్యత్వం క్రైస్తవ మతానికి తరువాత జోడించబడిందని మైఖేల్ మార్టిన్ నొక్కిచెప్పాడు. ^[38] ఇంకా, ప్రారంభ క్రైస్తవ సమాజాలు కన్య జననాన్ని విస్తృతంగా విశ్వసించలేదని మార్టిన్ పేర్కొన్నాడు. మేరీ కన్యత్వం చుట్టూ ఉన్న గందరగోళం సెప్టువాజింట్ అనువాదం నుండి హీబ్రు వ్యాఖ్యలు రెండింటి నుండి రావచ్చు. "యువ అమ్మాయి" ఇంకా "హీబ్రు కన్య ", "వర్జిన్" అంటే గ్రీకులో సాధారణంగా కన్య అని అర్థం. ఈ అనువాదం ఆధారంగా, మత్తయి యెషయా 7:14 లో యేసు కన్య జననం గురించి ముందే చెప్పబడిందని చూపించడానికి ప్రయత్నించాడు—ఇది హీబ్రూలో అల్మాను సూచిస్తుంది. ^[39]

ఎంపిక వివరణ

పాత నిబంధనలోని భాగాలను ఎంపిక చేసుకుని ప్రార్థించడం కపటమని విమర్శకులు వాదిస్తున్నారు, ప్రత్యేకించి ఆ భాగాలు స్త్రీలు, స్వలింగ సంపర్కుల సుముఖతను ఆమోదించినప్పుడు, ఇతర భాగాలు వాడుకలో లేనివిగా పరిగణించబడినప్పుడు, వ్యతిరేక పరిణామాలు చోటు చేసుకొని విమర్శనకు గురి అయినారు .

ఉదాహరణకు ఆహార నిషేధాలు. మోషేను ధర్మశాస్త్రం నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము.నందు ఒక బోధకుడిగా వర్ణించబడింది, ఇది ఇకపై అవసరం లేదు, అన్న మార్పులను మనం, కొత్త నిబంధనలో విరుద్ధమైన నియమాలు ( యాంటినోమియనిజం) కూడా చూడవచ్చు .మరోవైపు, పాత నిబంధన చట్టాలలో చాలా వరకు సున్నతి వంటి వాటిని కొత్త నిబంధన ప్రత్యేకంగా రద్దు చేసినట్లు కనిపిస్తాయి,అయితే ఇది యూదు నోహైడ్ చట్టాలకు సమాంతరంగా ఉండవచ్చు.

ప్రారంభ క్రైస్తవ మతం ఇంకా జుడాయిజం విభజనను చుస్తే అర్ధమవుతాయి . మరోవైపు, రోమన్లు 3:31 వంటి ఇతర భాగాలు చట్టానికి అనుకూలంగా ఉన్నాయి: "అప్పుడు మనం విశ్వాసం ద్వారా చట్టాన్ని రద్దు చేస్తామా? ఖచ్చితంగా కాదు! దీనికి విరుద్ధంగా, మేము చట్టాన్ని స్థాపించాము."—పౌలిన్ యాంటినోమియనిజాన్ని వ్యతిరేకించే భాగాలు .

అనువాద దోషాలు

బైబిల్ అనువాదం అనేక సమస్యలకు దారితీసింది, ఎందుకంటే మూల భాషలు తరచుగా వ్యాకరణంలో పద అర్థంలో చాలా భిన్నంగా ఉంటాయి. చికాగో ప్రకటన - బైబిల్ దోషరహితము లోపభూయిష్టత అసలు భాషలకు మాత్రమే వర్తిస్తుందని పేర్కొన్నప్పటికీ, కొంతమంది విశ్వాసులు తమ స్వంత అనువాదాన్ని కచ్చితమైనదిగా నమ్ముతారు. అటువంటి విశ్వాసుల సమూహాన్ని కింగ్ జేమ్స్ ఓన్లీ ఉద్యమం అని పిలుస్తారు. చదవడానికి వీలుగా ఉండటం, స్పష్టత లేదా ఇతర కారణాల వల్ల, అనువాదకులు వేర్వేరు పదాలు లేదా వాక్య నిర్మాణాన్ని ఎంచుకోవచ్చు లేదా కొన్ని అనువాదాల భాగాలను వ్యాస నిర్మాణం చేయడానికి ఎంచుకోవచ్చు. మూల భాషలోని కొన్ని పదాలు అస్పష్టంగా లేదా అనువదించడానికి కష్టతరమైన అర్థాలను కలిగి ఉన్నందున, సరైన వివరణపై చర్చలు జరుగుతాయి.హీబ్రూ ఇంకా గ్రీకు పాఠాల యొక్క వివిధ ఆంగ్ల అనువాదాల మధ్య తలెత్తే అసమానతల కారణంగా కూడా కొన్నిసార్లు విమర్శలు తలెత్తుతాయి. కొన్ని క్రైస్తవ వివరణలు నిర్దిష్ట సిద్ధాంతపరమైన పక్షపాతాన్ని ప్రతిబింబిస్తున్నందుకు అదేవిధంగా కొత్త నిబంధనలో తరచుగా ఉటంకించబడిన మసోరెటిక్ హీబ్రూ, సెప్టువాజింట్ గ్రీకు వ్రాతప్రతుల మధ్య వైవిధ్యమైన పఠనాన్ని ప్రతిబింబిస్తున్నందుకు విమర్శించబడతాయి

గ్రంథం

చారిత్రక ప్రవర్తనపై విమర్శ

బైబిల్‌లోని కొన్ని నైతిక నిర్ణయాలను, వివరణలను మానవ హక్కుల కార్యకర్తలు, చరిత్రకారులు, మత విమర్శకులు నైతికంగా ప్రశ్నార్థకరమైనవిగా భావిస్తారు. వలసవాదం, మహిళలను అణచివేయడం, మతపరమైన అసహనం, స్వలింగ సంపర్కం, లింగమార్పిడి గుర్తింపును ఖండించడం. అదీకాక పాత - కొత్త నిబంధనలలో బానిసత్వ సంస్థకు మద్దతు ఇవ్వడం వంటివి సాధారణంగా విమర్శించబడే కొన్ని భాగాలలో కనిపిస్తుంటాయి

వలసవాదం

క్రైస్తవం ఇంకా వలసవాదం తరచుగా దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంటాయి. ఎందుకంటే కాథలిక్కులు యూరోపియన్ వలస శక్తుల మతాలు. ఆ శక్తుల "మతపరమైన చేయి"గా చెప్పబడే విభాగాలు అనేక విధాలుగా పనిచేశాయి. చరిత్రకారుడు ఎడ్వర్డ్ ఇ. ఆండ్రూస్ వాదిస్తూ, క్రైస్తవ మిషనరీలను ప్రారంభంలో "సాధువు లాగా కనిపించే ఈ ప్రవక్తలు , నిరంతర క్రూరత్వం నిండివున్న సముద్రంలో ఆదర్శ భక్తికి ఉదాహరణలు అని చిత్రీకరించాడు, ఇరవయ్యవ శతాబ్దం చివరి భాగంలో వలస యుగం ముగిసే సమయానికి మిషనరీలు "వలసవాద దండయాత్రకు సైద్ధాంతిక దళాలకు దెబ్బ "గా చూడబడ్డారు, వారి ఉత్సాహం వారిని అంధులను చేసింది.

వలసవాద విమర్శకులు క్రైస్తవ మతాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకున్నారు ఎందుకంటే వలసవాదుల చర్యలను సమర్థించడానికి మతం యొక్క సిద్ధాంతాలను ఉపయోగించారు. ఉదాహరణకు, మైఖేల్ వుడ్ స్వదేశీ ప్రజలను మనుషులుగా పరిగణించలేదని, వలసవాదులు " క్రైస్తవ ఏకేశ్వరోపాసన ద్వారా రూపొందించబడ్డారని, ఇది ఒక సత్యాన్ని, ఒక కాలాన్ని వాస్తవికతను సమర్థించింది" అని వాదించారు.

బానిసత్వం

యూదు మతంలో క్రైస్తవ మతం మూలాల సందర్భాలలో, రోమన్ సామ్రాజ్యంలో బానిసత్వం యొక్క విస్తృత సంస్కృతిలో భాగంగా బానిసత్వం యొక్క ప్రారంభ క్రైస్తవ దృక్పథాలు ఏర్పడ్డాయి. యేసు జన్మించిన ఆగస్టస్ కాలంలో సహా రోమన్ సామ్రాజ్యంలో బానిసత్వం విస్తృతంగా వ్యాపించిక్రైస్తవ ఏకేశ్వరోపాసనందశతాబ్దాల జాతికేంద్రీకరణి. పాత - కొత్త నిబంధనలు రెండూ బానిసత్వం యొక్క సంస్థ ఉనికిలో ఉందని గుర్తించాయి, మునుపటి నిబంధనలు దానిని కొన్ని పరిమితుల్లో ఆమోదించాయి (లేవీయకాండము 25:39–46, నిర్గమకాండము 21:2–21).ఎఫెసీయులు 6 :5–8 ^[24]లో బానిసత్వాన్ని సంబోధిస్తూ సెయింట్ పాల్ అపొస్తలుడు బానిసలకు "మీ భూసంబంధమైన యజమానులకు విధేయత చూపండి", "పురుషులు, స్త్రీలకు కాదు, ప్రభువుకు చేసినట్లు ఉత్సాహంగా సేవ చేయండి" అని చెబుతాడు.

ఈ భాగంలో ఏదీ బానిసత్వాన్ని సహజంగా చెల్లుబాటు అయ్యే లేదా దైవికంగా ఆదేశించబడిన సంస్థగా ధృవీకరించడం లేదని క్రైస్తవ మతం యొక్క రక్షకులు వాదిస్తున్నారు. బదులుగా, క్రైస్తవ బానిసల విధులు, క్రైస్తవ యజమానుల బాధ్యతల గురించి పాల్ చేసిన చర్చ సంస్థను మారుస్తుంది, అది పూర్తిగా రద్దు చేయాలని పిలుపునివ్వడంలో విఫలమైనా. సెయింట్ అగస్టిన్ బానిసత్వం పాపం యొక్క ఫలితమని భావించాడు, కానీ అది పడిపోయిన ప్రపంచంలో భాగం, దానిని సహించాలి. అయితే, ఇతరులు దీనిని వ్యతిరేకించారు: జాన్ క్రిసోస్టమ్ బానిసత్వం ఒక పాపమని స్పష్టంగా వాదించాడు, కానీ అతను దాని రద్దు కోసం వాదించలేదు; పాత నిబంధనలో కనిపించే విధంగా ఆరు సంవత్సరాల తర్వాత మానవ విముక్తి సాధనకు ఆరిజెన్ పిలుపునిచ్చాడు; నిస్సాకు చెందిన గ్రెగొరీ, అమిడాకు చెందిన అకాసియస్, సెయింట్ పాట్రిక్ వంటి వారు బానిసత్వాన్ని పూర్తిగా రద్దు చేయాలని పిలుపునిచ్చారు. ^[40]

మరోవైపు, విమర్శకులు సాంప్రదాయ క్రైస్తవ మతం బానిసత్వాన్ని దైవికంగా నియమించబడిన క్రమంలో భాగమని సమర్థించిందని పేర్కొన్నారు. పైన ఉన్న ఉన్నత వర్గ భాగంలో, బైబిల్‌లోని ఇతర భాగాలలో, పాల్ కొలొస్సయులకు రాసిన లేఖలో బానిసలు విధేయులుగా ఉండాలని ఆదేశించబడ్డారు: "బానిసలారా, మీ భూసంబంధమైన యజమానులకు [ కైరియోయ్ ] శరీరానుసారంగా ప్రతిదానిలోనూ విధేయులుగా ఉండండి, వారిని చూసేటప్పుడు, వారిని సంతోషపెట్టడానికి మాత్రమే కాకుండా, హృదయపూర్వకంగా ప్రభువుకు భయపడి [ కైరియోస్ ]". ^[41] అదనంగా, జాన్ క్రిసోస్టమ్ "బానిస తన భాగానికి రాజీనామా చేయాలి, తన యజమానికి విధేయత చూపడంలో అతను దేవునికి విధేయుడు" అని వ్రాశాడు, అయితే సెయింట్ అగస్టిన్ ఇలా వ్రాశాడు: "...బానిసత్వం ఇప్పుడు ప్రకృతిలో శిక్షార్హమైనది, సహజ క్రమాన్ని కాపాడటానికి, భంగం కలిగించడాన్ని నిషేధించే ఆ చట్టం ద్వారా ప్రణాళిక చేయబడింది". ^[42]

ఒక దృక్కోణం ప్రకారం, నేడు, మానవ హక్కుల దృక్కోణం నుండి, ప్రారంభ క్రైస్తవులు బానిసత్వం యొక్క సామాజిక సంస్థను ఎందుకు వ్యతిరేకించలేదో అర్థం చేసుకోవడం కష్టం. పాల్, బైబిల్ గ్రంథాల రచయితలతో సహా ప్రారంభ క్రైస్తవులను బానిసత్వాన్ని చురుకుగా లేదా నిష్క్రియాత్మకంగా అంగీకరించినందుకు విమర్శించేంత వరకు వెళ్ళగలరా అనేది అనిశ్చితం. ^[43] పీటర్ గ్రుజ్కా బానిసత్వంపై ప్రారంభ క్రైస్తవ తండ్రుల దృక్పథాన్ని వారి సామాజిక వాతావరణానికి ఆపాదించాడు. 2వ, 3వ శతాబ్దాలలో, క్లెమెంట్, టెర్టుల్లియన్, సిప్రియన్, ఆరిజెన్, ఇతరులు వంటి ప్రముఖ తండ్రులు ఆఫ్రికా, ఈజిప్టులో ఉద్భవించారు, అక్కడ బానిసత్వం పెద్ద స్థాయిలో లేదు. తూర్పు మధ్యధరా, సిరియా, పాలస్తీనా, ముఖ్యంగా ఆసియా మైనర్‌లోని సామాజిక వాతావరణం భిన్నంగా ఉంది, ఇక్కడ బానిసత్వం బలమైన ఉనికిని కలిగి ఉంది, అందువల్ల 4వ శతాబ్దపు కప్పడోసియన్ తండ్రుల దృష్టిని ఆకర్షించింది. ^[44]

జెన్నిఫర్ గ్లాన్సీ ప్రకారం, రోమన్ సామ్రాజ్యంలో బానిసలపై లైంగిక దోపిడీకి క్రైస్తవ నైతికత సహాయపడింది. బానిస నైతికతను అమలు చేస్తూ, బానిసల వలె వ్యవహరించాలని యేసు తన అనుచరులను కోరాడు. ప్రారంభ క్రైస్తవ వేదాంతవేత్తలు బానిస నైతికత గురించి పట్టించుకోలేదు. ^[45] తూర్పు రోమన్ సామ్రాజ్యంలో (బైజాంటైన్) బానిసత్వం యొక్క దృక్పథంలో మార్పు గమనించబడింది, ఇది 10వ శతాబ్దం నాటికి క్రమంగా బానిస-వస్తువు బానిస-విషయంగా రూపాంతరం చెందింది. ^[46]

హాము యొక్క శాపం ", పౌలు ఎఫెసీయులు 6:5–7 లకు రాసిన లేఖ అమెరికన్ బానిస యజమానులు తమ నమ్మకాలను బానిసత్వంతో సమతుల్యం చేసుకోవడానికి సహాయపడింది. దక్షిణ చర్చిలు దీనిని "స్వర్గ సంస్థ"గా భావించిన బానిసత్వాన్ని సమర్ధించడానికి సదరన్ బాప్టిస్ట్ కన్వెన్షన్ ట్రైనియల్ కన్వెన్షన్ నుండి వేరు చేయబడింది. ^[47] ^[48] యేసు బానిసత్వాన్ని ఎప్పుడూ ఖండించలేదని, పారిపోయిన బానిసను తన యజమానికి తిరిగి ఇచ్చిన ఫిలేమోనుకు రాసిన లేఖను గుర్తు చేయడంలో తప్ప కొత్త నిబంధనను విస్మరించారు, ^[49] అయినప్పటికీ పౌలు యజమానిని "ఇకపై బానిసగా కాకుండా బానిస కంటే మెరుగ్గా, ప్రియమైన సోదరుడిగా" చూడమని కోరాడు. ^[50]

క్రైస్తవ నిర్మూలన ఉద్యమాలు

"ఫర్ ది గ్లోరీ ఆఫ్ గాడ్: హౌ మోనోథెయిజం లీడ్ టు రిఫార్మేషన్స్, సైన్స్, విచ్-హంట్స్, అండ్ ది ఎండ్ ఆఫ్ స్లేవరీ" అనే పుస్తకంలో రోడ్నీ స్టార్క్ వాదనను లేవనెత్తారు, క్రైస్తవ మతం ప్రపంచవ్యాప్తంగా బానిసత్వాన్ని అంతం చేయడానికి సహాయపడిందని, అబోలిషనిస్ట్స్ అబ్రాడ్‌లో లామిన్ సన్నెహ్ కూడా అలానే చేశారని..^[51] ఈ రచయితలు తమ మతపరమైన నమ్మకాల ఆధారంగా బానిసత్వాన్ని తప్పుగా భావించే క్రైస్తవులు నిర్మూలనకు నాయకత్వం వహించారని ఇంకా బానిసత్వాన్ని రద్దు చేయడానికి ప్రారంభ ప్రచారకులు చాలా మంది వారి క్రైస్తవ విశ్వాసం , దేవుని క్రింద ప్రజలందరూ సమానమే అనే వారి అభిప్రాయాన్ని గ్రహించాలనే కోరికతో నడిపించబడ్డారని రోడ్నీ ఎత్తి చూపారు. .^[52]

17వ శతాబ్దం చివరలో, అనాబాప్టిస్టులు బానిసత్వాన్ని విమర్శించడం ప్రారంభించారు. అలాగే సొసైటీ ఆఫ్ ఫ్రెండ్స్, మెన్నోనైట్స్ అమిష్ వంటి వారి నుండి కూడా నుండి విమర్శలు కూడా వచ్చాయి..^[53] ఈ క్రైస్తవ నిర్మూలనవాదులలో ప్రముఖులు విలియం విల్బర్‌ఫోర్స్ తరువాత జాన్ వూల్‌మాన్. హ్యారియెట్ బీచర్ స్టోవ్ 1852లో తన క్రైస్తవ విశ్వాసాల ప్రకారం తన ప్రసిద్ధ పుస్తకం "అంకుల్ టామ్స్ క్యాబిన్" రాశారు. అంతకుముందు, బ్రిటన్, అమెరికాలో, క్వేకర్లు నిర్మూలనవాదంలో చురుకుగా ఉన్నారు. 1783లో క్వేకర్ల బృందం మొదటి ఇంగ్లీష్ నిర్మూలన సంస్థను స్థాపించింది, అదే సంవత్సరం క్వేకర్ పిటిషన్ ఈ సమస్యను ప్రభుత్వం ముందుకు తెచ్చింది. ఉద్యమం యొక్క జీవితకాలం అంతటా క్వేకర్లు ప్రభావవంతంగా కొనసాగారు, అనేక విధాలుగా ప్రచారానికి నాయకత్వం వహించారు. మెథడిజం స్థాపకుడు అయిన జాన్ వెస్లీ, నిర్మూలనవాదాన్ని ఒక ప్రజా ఉద్యమంగా ప్రారంభించడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు.,^[54]

బానిసత్వాన్ని తప్పుగా చూపిస్తూ దేవుని చిత్తానికి విరుద్ధంగా ఖండించడంలో చాలా మంది ఆధునిక క్రైస్తవులు ఐక్యంగా ఉన్నారు. క్రైస్తవ పునర్నిర్మాణవాది ఇంకా క్రైస్తవ గుర్తింపు ఉద్యమాల జాతి అహంకార అంచులలోని కు క్లక్స్ క్లాన్, ఇతర క్రైస్తవ ద్వేషపూరిత సమూహాలు మాత్రమే బానిసత్వాన్ని తిరిగి స్థాపించాలని సమర్థిస్తున్నారు. ^[55] పునర్నిర్మాణవాదానికి పూర్తి అనుచరులు చాలా తక్కువ ఉండటమే కాక వాళ్ళు సంప్రదాయవాద క్రైస్తవులలో అట్టడుగున ఉన్నారు. ^[56] ^[57] ^[58] ఈ మినహాయింపులతో, క్రైస్తవ విశ్వాస సమూహాలు ఇప్పుడు బానిసత్వాన్ని ఖండిస్తున్నాయి . ఇలాంటి వ్యవహారాలు కొన్ని ప్రాథమిక క్రైస్తవ సూత్రాలకు విరుద్ధంగా చూస్తున్నాయి. ^[55] ^[59]

నిర్మూలనవాదానికి సహాయం చేయడంతో పాటు, అనేక మంది క్రైస్తవులు జాతి సమానత్వాన్ని స్థాపించడానికి మరిన్ని ప్రయత్నాలు చేశారు, పౌర హక్కుల ఉద్యమానికి దోహదపడ్డారు..^[60] "ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ రివ్యూ " అనే నల్లజాతి చర్చిలో క్రైస్తవ పునరుజ్జీవనం పౌర హక్కుల ఉద్యమంలో ముఖ్యమైన పాత్రను పోషించింది అని పేర్కొంది. ఇక్కడ ^[61] బాప్టిస్ట్ మంత్రిగా నియమితుడైన మార్టిన్ లూథర్ కింగ్ జూనియర్ వివరాలు చుస్తే , ఇతడు అమెరికన్ పౌర హక్కుల ఉద్యమ నాయకుడు అంతే కాకుండా క్రైస్తవ పౌర హక్కుల సంస్థ అయిన సదరన్ క్రిస్టియన్ లీడర్‌షిప్ కాన్ఫరెన్స్ అధ్యక్షుడు కూడా . ^[62]

క్రైస్తవ మతం, మహిళలు

చాలా మంది స్త్రీవాదులు పురుష దేవుడు, పురుష ప్రవక్తలు, బైబిల్‌లోని పురుష-కేంద్రీకృత కథలు వంటి భావనలు పితృస్వామ్యానికి దోహదపడుతున్నాయని ఆరోపించారు. ^[63] పౌలిన్ లేఖనాలలో చాలా మంది మహిళా శిష్యులు, సేవకులు నమోదు చేయబడినప్పటికీ, స్త్రీలను కించపరిచి రెండవ తరగతి హోదాలోకి నెట్టబడిన సందర్భాలు ఉన్నాయి. ^[64] ఉదాహరణకు, "ఒక స్త్రీ చర్చిలో మాట్లాడటం సిగ్గుచేటు" అని మహిళలు చర్చిలలో మౌనంగా ఉండాలని చెప్పబడింది. ^[65] సఫ్రాజిస్ట్ ఎలిజబెత్ కేడీ స్టాంటన్ ది ఉమెన్స్ బైబిల్‌లో "బైబిల్ దాని బోధనలలో ఆదికాండము నుండి ప్రకటన వరకు స్త్రీలను కించపరుస్తుంది" అని అన్నారు. ^[66]

టెర్టులియన్, అగస్టీన్, జాన్ క్రిసోస్టమ్ వంటి రచయితల ప్రారంభ క్రైస్తవ రచనలను చర్చి సంప్రదాయంలో శాశ్వతంగా కొనసాగిస్తున్న మహిళల ప్రతికూల దృక్పథానికి ఉదాహరణగా ఎలిజబెత్ క్లార్క్ ఉదహరించారు.^[24] 20వ శతాబ్దం చివరి భాగం వరకు, క్రైస్తవ మతం ప్రారంభ సంవత్సరాల్లో ఏర్పడటానికి దోహదపడిన చాలా కొద్ది మంది మహిళల పేర్లు మాత్రమే విస్తృతంగా తెలిసినవి: యేసు తల్లి మరియ ;^[67] యేసు శిష్యురాలు, పునరుత్థానానికి మొదటి సాక్షి అయిన మేరీ మాగ్డలీన్ ;, బెథానీలో అతనికి ఆతిథ్యం ఇచ్చిన సోదరీమణులు మేరీ, మార్త . పురాతన క్రైస్తవ మతంలో మహిళల ప్రాముఖ్యతను సమర్థించిన ప్రారంభ క్రైస్తవ మతంలోని ప్రతి విభాగం చివరికి మతవిశ్వాశాలగా ప్రకటించబడిందని, మహిళల ప్రారంభ నాయకత్వ పాత్రలకు సంబంధించిన ఆధారాలు తొలగించబడ్డాయని లేదా అణచివేయబడ్డాయని కింగ్ పేర్కొన్నాడు. క్లాసిక్ రచయిత ఎవెలిన్ స్టాగ్, న్యూ టెస్టమెంట్ పండితుడు ఫ్రాంక్ స్టాగ్ వారి సంయుక్త రచయిత పుస్తకం " వుమన్ ఇన్ ది వరల్డ్ ఆఫ్ జీసస్" లో, యేసు వచ్చిన ప్రపంచంలో స్త్రీల పట్ల చాలా ప్రతికూల వైఖరిని నమోదు చేశారు. యేసు స్త్రీని అవమానించిన, తక్కువ చేసిన, నిందించిన లేదా స్టీరియోటైప్ చేసిన నమోదు చేయబడిన సందర్భం లేదని వారు వాదిస్తున్నారు. యేసు స్త్రీల పట్ల చూపిన నమోదు చేయబడిన చికిత్స, వైఖరిని క్రైస్తవ మత స్థాపకుడు స్త్రీల పట్ల గొప్ప గౌరవం, గౌరవంతో వ్యవహరించాడనే రుజువుగా వారు అర్థం చేసుకుంటారు.^[24] యేసు తీరు యొక్క కానానికల్ ఉదాహరణలు స్త్రీల పట్ల ఆయన వైఖరిని ఊహించడానికి బోధనాత్మకమైనవని వివిధ వేదాంతవేత్తలు తేల్చారు. అతను స్త్రీలను ఎలా విముక్తి చేశాడో, ధృవీకరించాడో అవి పదే పదే, స్థిరంగా చూపిస్తున్నట్లు కనిపిస్తాయి.^[68] అయితే, కానాలో జరిగిన వివాహ సమయంలో నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము. లో యేసు తన తల్లికి ఇచ్చిన సమాధానం ఒకరి తల్లిదండ్రులను గౌరవించాలనే ఆజ్ఞను స్పష్టంగా ఉల్లంఘించడమేనని షాలోమ్ బెన్-చోరిన్ వాదించారు.^[67]^[69] హార్వర్డ్ పండితురాలు కరెన్ కింగ్ తన పుస్తకం రాస్తూ, క్రైస్తవ మతం తొలినాళ్లలో ఏర్పడటానికి దోహదపడిన అనేక మంది స్త్రీలు ఇప్పుడు ఎక్కువగా ప్రసిద్ది చెందుతున్నారని రాశారు. ఇంకా, పాశ్చాత్య క్రైస్తవ మతంలో శతాబ్దాలుగా, మేరీ మాగ్డలీన్‌ అను ప్రస్తావించబడిన వ్యభిచారిణిని నూతన అనువాదంలో , పశ్చాత్తాపపడిన వేశ్యగా తప్పుగా గుర్తించారని ఆమె తేల్చింది - సంప్రదాయం ప్రకారం ఈ సంబంధం కొత్త నిబంధనలో అది ఎక్కడా పేర్కొనబడలేదు. కింగ్ ప్రకారం, మేరీ సువార్త ఆమె ఒక ప్రభావవంతమైన వ్యక్తి, ప్రముఖ శిష్యురాలు - మహిళా నాయకత్వాన్ని ప్రోత్సహించిన ప్రారంభ క్రైస్తవ ఉద్యమంలోని ఒక విభాగానికి ఆమె నాయకురాలు అని చూపిస్తుంది.

క్రైస్తవ మతం - హింస

క్రైస్తవ మతాన్ని విమర్శించే చాలా మంది విమర్శకులు క్రైస్తవ దేశాల హింసాత్మక చర్యలను ఆ మతాన్ని ఖండించడానికి ఒక కారణంగా పేర్కొన్నారు. సైన్స్ ఫిక్షన్ రచయిత ఆర్థర్ సి. క్లార్క్ మతాలు కాలక్రమేణా దురాగతాలు, యుద్ధాలను ఆమోదించినందున తాను వాటిని క్షమించలేనని అన్నారు. రిచర్డ్ డాకిన్స్ తన పుస్తకం, ది గాడ్ డెల్యూషన్‌లో ఇలాంటి కేసును పేర్కొన్నాడు. ప్రతివాద పుస్తకం ది డాకిన్స్ డెల్యూషన్? లో , అలిస్టర్ మెక్‌గ్రాత్ డాకిన్స్‌కు ప్రతిస్పందిస్తూ, "బయట-సమూహం శత్రుత్వాన్ని" ఆమోదించడానికి బదులుగా, యేసు "బయట-సమూహం ధృవీకరణ" అనే నీతిని ఆదేశించాడని సూచించాడు. మతాన్ని విమర్శించడం అవసరమని మెక్‌గ్రాత్ అంగీకరిస్తాడు, కానీ అది సంస్కరణ, పునరుద్ధరణకు అంతర్గత మార్గాలను కలిగి ఉందని డాకిన్స్‌కు తెలియదని అతను చెప్పాడు. యేసు అంగీకరించే ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా జీవించడంలో క్రైస్తవులు విఫలమయ్యారని ఖచ్చితంగా ఆరోపించబడవచ్చు, కానీ అది క్రైస్తవ నీతి యొక్క గుండె వద్ద ఉంది.

క్రైస్తవ బోధనలో శాంతి, కరుణ, ఇతరులు చేసిన తప్పులను క్షమించడం అనేవి కీలకమైన అంశాలు.^[24] అయితే, చర్చి ఫాదర్ల కాలం నుండి క్రైస్తవులు బలప్రయోగం ఎప్పుడు సమర్థించబడుతుందనే ప్రశ్నతో పోరాడుతున్నారు.^[70] ఇటువంటి చర్చలు కేవలం యుద్ధ సిద్ధాంతం వంటి భావనలకు దారితీశాయి. చరిత్ర అంతటా, మతవిశ్వాసులు,^[67] పాపులు ^[69], బాహ్య శత్రువులపై బలప్రయోగాన్ని సమర్థించడానికి బైబిల్ భాగాలు ఉపయోగించబడ్డాయి.^[71] హీట్‌మాన్, హాగన్ విచారణలు, క్రూసేడ్‌లు, మత యుద్ధాలు, యూదు వ్యతిరేకతను "క్రైస్తవ హింసకు అత్యంత అపఖ్యాతి పాలైన ఉదాహరణలలో" గుర్తించారు.^[72] ఈ జాబితాకు, జె. డెన్నీ వీవర్, "యోధుల పోప్‌లు, మరణశిక్షకు మద్దతు, 'కర్రను విడిచిపెట్టి బిడ్డను పాడుచేయడం' అనే ముసుగులో శారీరక దండన, బానిసత్వాన్ని సమర్థించడం, క్రైస్తవ మతంలోకి మారడం పేరుతో ప్రపంచవ్యాప్త వలసవాదం, పురుషులకు గురైన మహిళలపై దైహిక హింస" అని జతచేస్తున్నారు. వీవర్ హింసకు విస్తృత నిర్వచనాన్ని ఉపయోగిస్తాడు, ఇది పదం యొక్క అర్థాన్ని "హాని లేదా నష్టాన్ని" కవర్ చేయడానికి విస్తరించింది, కేవలం శారీరక హింసను మాత్రమే కాదు. అందువల్ల, అతని నిర్వచనం ప్రకారం, క్రైస్తవ హింసలో "పేదరికం, జాత్యహంకారం, లింగ వివక్ష వంటి వ్యవస్థాగత హింస రూపాలు" ఉన్నాయి.^[73] క్రైస్తవులు మతవిశ్వాసులు, అవిశ్వాసులుగా భావించే వారిపై కూడా హింసకు పాల్పడ్డారు. లెటర్ టు ఎ క్రిస్టియన్ నేషన్‌లో, మత విమర్శకుడు సామ్ హారిస్ ఇలా వ్రాశాడు, "... విశ్వాసం కనీసం రెండు విధాలుగా హింసను ప్రేరేపిస్తుంది. మొదటిది, విశ్వ సృష్టికర్త తమను తాము అలా చేయాలని కోరుకుంటున్నాడని నమ్మడం వల్ల ప్రజలు తరచుగా ఇతర మానవులను చంపుతారు... రెండవది, చాలా ఎక్కువ మంది ప్రజలు ఒకరితో ఒకరు ఘర్షణ పడతారు ఎందుకంటే వారు తమ మతపరమైన అనుబంధం ఆధారంగా వారి నైతిక సమాజాన్ని నిర్వచించుకుంటారు..." ^[74]

క్రైస్తవ మతంలో హింసకు వ్యతిరేకంగా బలమైన సిద్ధాంతపరమైన, చారిత్రక ఆవశ్యకతను క్రైస్తవ వేదాంతవేత్తలు సూచిస్తున్నారు, ముఖ్యంగా యేసు కొండమీది ప్రసంగం అహింస, శత్రువుల ప్రేమను బోధించింది. వీవర్ యేసు శాంతివాదం " సమర్థనీయమైన యుద్ధ సిద్ధాంతంలో భద్రపరచబడింది, ఇది అప్పుడప్పుడు అవసరమైన చెడుగా ప్రకటించబడినప్పటికీ అన్ని యుద్ధాలు పాపమని ప్రకటిస్తుంది, సన్యాసులు, మతాధికారులు పోరాడటాన్ని నిషేధించడంలో అలాగే క్రైస్తవ శాంతివాదం యొక్క నిరంతర సంప్రదాయంలో కూడా భద్రపరచబడింది" అని చెప్పారు. మరికొందరు యేసు చెప్పిన మాటలు, క్రియలను ఎత్తి చూపుతారు, అవి ఈ వర్ణనకు సరిపోవు: తన సేవకుడిని స్వస్థపరచమని యేసును అడిగిన సైనికుడిని ఎటువంటి ఖండన లేకపోవడం, అతను బల్లలను పడవేసి, డబ్బు మార్చేవారిని చేతిలో తాడుతో ఆలయం నుండి వెంబడించడం,, తన అపొస్తలుల ద్వారా, రోమన్ శతాధిపతికి బాప్తిసం ఇవ్వడం, అతన్ని ఎప్పుడూ ఆయుధాలు వదులుకోమని అడగలేదు. చారిత్రాత్మకంగా, సన్యాసులు, మతాధికారులు పోరాడటంపై నిషేధాలు తరచుగా విస్మరించబడ్డాయి; సైనిక సన్యాసం అనే భావన 12వ శతాబ్దంలో ఉద్భవించింది, దీనికి కారణం క్లైర్‌వాక్స్‌కు చెందిన బెర్నార్డ్ యొక్క వాదన. బెర్నార్డ్—, , పాపసీ ఈ ఆలోచనకు అనుమతి ఇచ్చిన తర్వాత, మొత్తం రోమన్ కాథలిక్ చర్చి—యుద్ధంలో చర్చి యొక్క లక్ష్యాలను సాధించడానికి ఉన్న క్రైస్తవ పద్ధతులు సరిపోవని, అంకితభావంతో ఉన్న యోధులైన సన్యాసుల బృందం యుద్ధం చేయడం ద్వారా ఆధ్యాత్మిక యోగ్యతను సాధించగలదని నమ్మింది, దానిని వ్యతిరేకించడం కంటే. ఈ దృక్కోణంలో, మతవిశ్వాసులపై యుద్ధం కేవలం యుద్ధం యొక్క సరిహద్దులకు వెలుపల ఉన్న యుద్ధాన్ని చేసే మార్గాలను సమర్థించింది; ఉదాహరణకు, పాపల్ అనుమతి పొందిన ట్యూటోనిక్ ఆర్డర్, బాల్టిక్ క్రూసేడ్‌ల సమయంలో మతమార్పిడిని బలవంతం చేయడానికి తరచుగా మారణహోమాలు, హింసను ఉపయోగించుకుంది.

19వ శతాబ్దంలో మతం, విజ్ఞాన శాస్త్రం మధ్య సంబంధం యొక్క వివరణాత్మక నమూనా అభివృద్ధి చెందింది, దీనిని నేడు సంఘర్షణ సిద్ధాంతం అని పిలుస్తారు, దీని ప్రకారం మతం, విజ్ఞాన శాస్త్రం మధ్య పరస్పర చర్య దాదాపు అనివార్యంగా శత్రుత్వం, సంఘర్షణకు దారితీస్తుంది. మధ్య యుగాల ప్రజలు భూమి చదునుగా ఉందని నమ్ముతున్నారని, మతపరమైన సిద్ధాంతం నుండి విముక్తి పొందిన శాస్త్రం మాత్రమే అది గోళాకారంగా ఉందని చూపించిందని ఒక ప్రసిద్ధ ఉదాహరణ అపోహ. ఈ సిద్ధాంతం 19వ శతాబ్దం చివరి, 20వ శతాబ్దాల ప్రారంభంలో ఒక ప్రసిద్ధ చారిత్రక విధానం, కానీ ఇప్పుడు చాలా మంది సమకాలీన శాస్త్ర చరిత్రకారులు దీనిని తిరస్కరించారు.^[24]^[75]^[76] 19వ శతాబ్దం చివరి, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో సైన్స్ చరిత్ర చరిత్రలో సైన్స్, మతం మధ్య యుద్ధం అనే భావన సాధారణం.^[24] నేటి సైన్స్ చరిత్రకారులలో చాలామంది ఈ సంఘర్షణ సిద్ధాంతాన్ని తదుపరి చారిత్రక పరిశోధనలు భర్తీ చేశాయని భావిస్తారు.^[67] క్రైస్తవ మతం, సైన్స్ మధ్య సంబంధాన్ని ప్రధానంగా సంఘర్షణగా రూపొందించడం ఇప్పటికీ ప్రసిద్ధ సంస్కృతిలో ప్రబలంగా ఉంది.

మతపరమైన హక్కును తిరస్కరించే క్రైస్తవులతో సహా కొంతమంది వామపక్షవాదులు, స్వేచ్ఛావాదులు, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఉద్భవిస్తున్న నియోకన్జర్వేటివ్ ప్రోటో-ఫాసిస్ట్ లేదా ఎవాంజెలికల్ జాతీయవాదిగా, బహుశా దైవపరిపాలనా భావంగా కొందరు చూసే దానిని వర్ణించడానికి క్రైస్తవ ఫాసిజం లేదా క్రిస్టోఫాసిజం అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు.^[24] లౌకిక మానవతావాదులు, ప్రగతిశీల క్రైస్తవులు తరచుగా సంప్రదాయవాద క్రైస్తవులను అసహనంగా ఉన్నారని ఆరోపిస్తున్నారు, వారు తమ లేఖనాధార వివరణకు విరుద్ధంగా కనిపించే శాస్త్రాన్ని వ్యతిరేకిస్తున్నారని ( సృష్టివాదం, జనన నియంత్రణ వాడకం, వాతావరణ మార్పు తిరస్కరణ, గర్భస్రావం, పిండ మూల కణాలపై పరిశోధన మొదలైనవి), ఉదారవాద ప్రజాస్వామ్యం ( చర్చి, రాష్ట్ర విభజన ), ప్రగతిశీల సామాజిక విధానాలు (ఇతర జాతులు, మతాల ప్రజలు, మహిళలు, విభిన్న లైంగిక ధోరణులు కలిగిన వ్యక్తుల హక్కులు) పేర్కొన్నారు.^[24]^[77]^[78]^[79]

1970ల కాలం నుండి అమెరికా దేశం లో వ్యవస్థీకృత మతంపై నమ్మకం తగ్గిందని గాలప్ పోల్ చూపిస్తుంది.^[24] చర్చిలలో స్వలింగ వివాహాలకు వ్యతిరేకంగా రాజకీయ ప్రచారం "చాలా మందిని క్రైస్తవ మతం నుండి దూరం చేస్తోంది" అని, ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో క్రైస్తవుల సంఖ్య తగ్గడానికి కారణమని సోషియాలజీ ప్రొఫెసర్ ఫిల్ జుకర్‌మాన్ వాదించారు.^[67] బార్నా ఇన్స్టిట్యూట్ అధ్యక్షుడు అయిన డేవిడ్ కిన్నమన్, ఫెర్మి ప్రాజెక్ట్ యొక్క గేబ్ లియోన్స్ క్రైస్తవ మతం పట్ల 16 నుండి 29 సంవత్సరాల వయస్సు గల అమెరికన్ల వైఖరులపై ఒక అధ్యయనాన్ని ప్రచురించారు. క్రమం తప్పకుండా చర్చికి వెళ్లని వారిలో దాదాపు 38% మందికి క్రైస్తవ మతం పట్ల, ముఖ్యంగా సువార్తిక క్రైస్తవ మతం పట్ల ప్రతికూల అభిప్రాయాలు ఉన్నాయని వారు కనుగొన్నారు, దీనిని వారు సంప్రదాయవాద రాజకీయ క్రియాశీలత, కపటత్వం, స్వలింగ సంపర్క వ్యతిరేకత, అధికారవాదం, తీర్పువాదంతో ముడిపెట్టారు. దాదాపు 17% మందికి క్రైస్తవ మతం గురించి "చాలా చెడ్డ" అవగాహన ఉంది.^[67]^[69]^[71]

మహిళల పాత్ర

ఆధునిక క్రైస్తవ మతంలో స్త్రీల పాత్రపై మూడు ప్రధాన దృక్కోణాలు ఉన్నాయి. వాటిని వరుసగా క్రైస్తవ స్త్రీవాదం, క్రైస్తవ సమానత్వవాదం, పరిపూరకవాదం అని పిలుస్తారు.దేవుడు ఒక పురుషుడు అనే నమ్మకం లింగం ఆధారంగా లేదని కొంతమంది క్రైస్తవులు వాదిస్తున్నారు, బదులుగా, దేవుడు ఒక పురుషుడు అనే నమ్మకం ఆ కాలంలోని ఆధిపత్య పితృస్వామ్య సమాజంలో పురుషులు తమ కుటుంబాలకు నాయకులుగా, సంరక్షకులుగా వ్యవహరించిన సంప్రదాయం ఆధారంగా ఉందని వారు వాదిస్తున్నారు. అందువల్ల, దేవుడు "తండ్రి" అనే ఆలోచన "తన పిల్లలు", క్రైస్తవులతో అతని సంబంధానికి సంబంధించింది.2000లో, సదరన్ బాప్టిస్ట్ కన్వెన్షన్ తన "బాప్టిస్ట్ విశ్వాసం, సందేశం" (విశ్వాస ప్రకటన)ను సవరించడానికి ఓటు వేసింది,^[80] మహిళలు పాస్టర్లుగా ఉండటాన్ని వ్యతిరేకిస్తుంది. ఈ నిర్ణయం కట్టుబడి ఉండకపోయినా, మహిళలు పాస్టర్లుగా పనిచేయకుండా నిరోధించకపోయినా, ఈ సవరణను కన్వెన్షన్‌లోని కొందరు విమర్శించారు. అదే పత్రంలో, సదరన్ బాప్టిస్ట్ కన్వెన్షన్ వివాహంలో స్త్రీ యొక్క అధీన దృక్పథం గురించి బలమైన స్థానాన్ని తీసుకుంది: "భార్య తన భర్త సేవకుడి నాయకత్వానికి తనను తాను దయతో సమర్పించుకోవాలి. తన భర్తను గౌరవించడం, ఇంటిని నిర్వహించడంలో, తరువాతి తరాన్ని పోషించడంలో అతనికి సహాయకురాలిగా పనిచేయడం ఆమెకు దేవుడు ఇచ్చిన బాధ్యత." ^[80] (ప్రాముఖ్యత జోడించబడింది)తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ చర్చి మహిళా మతాధికారులను నియమించడాన్ని అనుమతించదు. మరోవైపు, కల్దీయుల కాథలిక్ చర్చి మాస్ సమయంలో పురుష డీకన్‌లతో పాటు సేవ చేసే పెద్ద సంఖ్యలో డీకనెస్‌లను నిర్వహిస్తూనే ఉంది.^[24] కొన్ని సువార్తిక చర్చిలలో, మహిళలు పాస్టర్లు, డీకన్‌లు లేదా చర్చి పెద్దలుగా మారడం నిషేధించబడింది. అటువంటి నిషేధాలకు మద్దతుగా, పద్యం నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము. తరచుగా ఉదహరించబడుతుంది:^[67]: కానీ స్త్రీ బోధించడానికి గానీ, పురుషునిపై అధికారం చెలాయించడానికి గానీ నేను అనుమతించను, కానీ మౌనంగా ఉండనివ్వను.

నీతి

అద్భుతాలు

తత్వవేత్త డేవిడ్ హ్యూమ్ అద్భుతాల ఆమోదయోగ్యతకు వ్యతిరేకంగా వాదించాడు:^[24] దేవుని శక్తులను (అద్భుతాలు వంటి కార్యకలాపాలు), సారాంశాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి హేతువు మాత్రమే సరిపోదని, విశ్వాసం మాత్రమే సరిపోతుందని ప్రతిపాదించిన సెయింట్ గ్రెగొరీ పలామాస్ బోధనలతో రోమన్ కాథలిక్ చర్చి, తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ చర్చిలు అద్భుతాలకు వ్యతిరేకంగా హ్యూమ్ వాదనను పూర్తిగా తిరస్కరించాయి.^[24] ప్రార్థనల ద్వారా అద్భుత స్వస్థతలు, తరచుగా " చేతులు వేయడం " వంటివి నివేదించబడ్డాయి. అయితే, విశ్వాస స్వస్థతపై మాత్రమే ఆధారపడటం పరోక్షంగా తీవ్రమైన హాని, మరణానికి కూడా దోహదపడుతుంది.^[24] CS లూయిస్, నార్మన్ గీస్లర్, విలియం లేన్ క్రెయిగ్‌లతో సహా క్రైస్తవ క్షమాపణలు అద్భుతాలు సహేతుకమైనవి, ఆమోదయోగ్యమైనవి అని వాదించారు.^[67]^[69]^[71]

అవతారం

యూదు దేవుడితో పుట్టి పరిణతి చెందిన క్రైస్తవ మానవ దేవుడిని సమన్వయం చేయడం సెల్సస్‌కు కష్టంగా అనిపించింది, అతను ఒక్కడే, మార్పులేనివాడు. "దేవుడు మానవాళిని సంస్కరించాలనుకుంటే, అతను భూమిపై ఎందుకు దిగివచ్చి నివసించాలని ఎంచుకున్నాడు? జెరూసలేంలో అతని స్వల్పకాలిక ఉనికి ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో నివసించిన లేదా అతని అవతారానికి ముందు జీవించి మరణించిన లక్షలాది మందికి ఎలా ప్రయోజనం చేకూరుస్తుంది?" అని అతను అడిగాడు ఒక క్లాసికల్ స్పందన లూయిస్ యొక్క ట్రిలెమ్మా, ఇది CS లూయిస్ ద్వారా ప్రాచుర్యం పొందిన ఒక సిలోజిజం, ఇది నజరేతుకు చెందిన యేసును "గొప్ప నైతిక గురువు"గా పరిగణించడం, అతని దైవత్వాన్ని తిరస్కరించడం రెండింటి యొక్క తార్కిక అస్థిరతను ప్రదర్శించడానికి ఉద్దేశించబడింది. ఈ ట్రిలెమ్మా యొక్క తార్కిక దృఢత్వం విస్తృతంగా ప్రశ్నించబడింది.

నరకం, శిక్ష

క్రైస్తవ విశ్వాసాన్ని స్వీకరించడంలో విఫలమైన వారికి శాశ్వత శిక్ష విధించడాన్ని విమర్శకులు నైతికంగా అభ్యంతరకరంగా భావిస్తారు, దీనిని ప్రపంచ స్వభావానికి అసహ్యకరమైన చిత్రంగా భావిస్తారు. ఇదే అంశంపై, ఒక వ్యక్తిని తాత్కాలిక నేరానికి శాశ్వతంగా శిక్షించడంలో అన్యాయం ఉందని భావించడంపై అభ్యంతరాలు వ్యక్తమవుతాయి. కొంతమంది క్రైస్తవులు అంగీకరిస్తున్నారు ( వినాశనవాదం, క్రైస్తవ సార్వత్రికవాదం చూడండి). సర్వజ్ఞుడు, సర్వశక్తిమంతుడైన దేవుడు దేవుడు అభ్యంతరకరంగా భావించే దానిని కోరుకునే స్వభావంతో ఒక వ్యక్తిని సృష్టించినప్పుడు లేదా ఉనికిలోకి రావడానికి అనుమతించినప్పుడు ఈ నమ్మకాలు ముఖ్యంగా అసహ్యంగా పరిగణించబడ్డాయి. అబ్రహమిక్ మతాలలో, నరకాన్ని సాంప్రదాయకంగా ఈ జీవితంలో తప్పు లేదా పాపానికి శిక్షగా, దైవిక న్యాయం యొక్క అభివ్యక్తిగా భావిస్తారు. చెడు సమస్యలో వలె, కొంతమంది క్షమాపణలు నరకం యొక్క హింసలు దేవుని దయలోని లోపానికి కాదు, మానవ స్వేచ్ఛా సంకల్పానికి కారణమని వాదిస్తారు. దయగల దేవుడు ప్రతి ఒక్కరూ రక్షింపబడాలని ఇష్టపడినప్పటికీ, అతను మానవులు తమ స్వంత విధిని నియంత్రించుకోవడానికి కూడా అనుమతిస్తాడు. ఈ దృక్పథం నరకాన్ని ప్రతీకార శిక్షగా కాకుండా దేవుడు అనుమతించే ఎంపికగా చూసే అవకాశాన్ని తెరుస్తుంది, తద్వారా దేవునితో ఉండటానికి ఇష్టపడని వ్యక్తులు బలవంతంగా ఉండరు. సిఎస్ లూయిస్ తన పుస్తకం ది గ్రేట్ డివోర్స్‌లో ఈ అభిప్రాయాన్ని అత్యంత ప్రముఖంగా ప్రతిపాదించాడు, ఇలా అన్నాడు: "చివరికి రెండు రకాల వ్యక్తులు మాత్రమే ఉన్నారు: దేవునికి, 'నీ చిత్తం నెరవేరుతుంది' అని చెప్పేవారు, దేవుడు చివరికి, 'నీ చిత్తం నెరవేరుతుంది ' అని చెప్పేవారు. సాంప్రదాయవాద చర్చిలు కూడా నరకాన్ని కచ్చితంగా ప్రతీకార న్యాయం యొక్క విషయంగా చూడవు. ఉదాహరణకు, తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ దీనిని దేవుని ప్రేమను స్వేచ్ఛగా తిరస్కరించడం ద్వారా, దాని సహజ పర్యవసానంగా తీసుకురాబడిన స్థితిగా చూస్తుంది.^[24] రోమన్ కాథలిక్ చర్చి నరకం అనేది శిక్షా స్థలం అని బోధిస్తుంది ^[67] ఒక వ్యక్తి దేవునితో సహవాసం నుండి తనను తాను మినహాయించుకోవడం ద్వారా వస్తుంది.^[69] కొన్ని పురాతన తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ సంప్రదాయాలలో, నరకం, స్వర్గం ప్రాదేశికంగా కాకుండా, దేవుని ప్రేమకు ఒక వ్యక్తికి ఉన్న సంబంధం ద్వారా వేరు చేయబడతాయి.నరకం సిద్ధాంతం యొక్క కొంతమంది ఆధునిక విమర్శకులు ( మార్లిన్ మెక్‌కార్డ్ ఆడమ్స్ వంటివారు) నరకాన్ని శిక్షగా కాకుండా ఒక ఎంపికగా చూసినప్పటికీ, దేవుడు మానవుల వంటి లోపభూయిష్ట, అజ్ఞాన జీవులకు వారి శాశ్వత విధి యొక్క అద్భుతమైన బాధ్యతను ఇవ్వడం అసమంజసమని పేర్కొన్నారు. జోనాథన్ క్వాన్విగ్, తన పుస్తకం, ది ప్రాబ్లమ్ ఆఫ్ హెల్‌లో, తప్పు పరిస్థితులలో తీసుకున్న నిర్ణయం ద్వారా దేవుడు ఒకరిని శాశ్వతంగా శాపగ్రస్తులను చేయడానికి అనుమతించడని అంగీకరిస్తాడు. ఉదాహరణకు, మానవులు పూర్తి వయోజనులుగా ఉన్నప్పుడు కూడా, వారి ఎంపికలను ఎల్లప్పుడూ గౌరవించకూడదు, ఉదాహరణకు, నిరాశ లేదా నిర్లక్ష్యంగా ఎంపిక చేసుకుంటే. క్వాన్విగ్ దృష్టిలో, అనుకూలమైన పరిస్థితులలో, దేవుడిని తిరస్కరించడానికి వారు స్థిరపడిన, తుది నిర్ణయం తీసుకునే వరకు దేవుడు ఏ వ్యక్తినీ విడిచిపెట్టడు, కానీ సరైన పరిస్థితులలో చేసిన ఎంపికను దేవుడు గౌరవిస్తాడు. ఒక వ్యక్తి చివరకు, సమర్థవంతంగా దేవుడిని తిరస్కరించాలని ఎంచుకున్న తర్వాత, వ్యక్తి యొక్క స్వయంప్రతిపత్తి పట్ల గౌరవం కారణంగా, దేవుడు వారిని నాశనం చేయడానికి అనుమతిస్తాడు. బాప్టిజం మోక్షానికి అవసరమని రోమన్ కాథలిక్ చర్చి బోధిస్తుంది. 5వ శతాబ్దంలో, హిప్పోకు చెందిన అగస్టీన్ బాప్టిజం లేకుండా మరణించే శిశువులను నరకానికి పంపుతారని తేల్చాడు .^[24] 13వ శతాబ్దం నాటికి, వేదాంతవేత్తలు "శిశువుల అవయవము "ను బాప్టిజం పొందని శిశువులు దేవుని దర్శనం నుండి దూరమయ్యే ప్రదేశంగా పేర్కొన్నారు, కానీ వారు ఏమి కోల్పోయారో వారికి తెలియకపోవడంతో బాధపడలేదు, అంతేకాకుండా పరిపూర్ణ సహజ ఆనందాన్ని అనుభవించారు. 1983 కానన్ లా కోడ్ (1183 §2) "తల్లిదండ్రులు బాప్టిజం పొందాలని ఉద్దేశించిన పిల్లలు కానీ బాప్టిజంకు ముందు మరణించినట్లయితే, స్థానిక సాధారణ వ్యక్తి చర్చి అంత్యక్రియల ఆచారాలను అనుమతించవచ్చు" అని పేర్కొంది.^[67] 2007లో, 30 మంది సభ్యుల అంతర్జాతీయ వేదాంత కమిషన్ అవయవము అనే భావనను తిరిగి పరిశీలించింది.^[81] అయితే, ఆశావాదం అటువంటి శిశువుల విధి గురించి నిశ్చయతతో సమానం కాదని కూడా కమిషన్ పేర్కొంది.^[81] బదులుగా, 1257 కాథలిక్ చర్చి యొక్క కాటేచిజంలో చెప్పినట్లుగా, "దేవుడు బాప్టిజం యొక్క మతకర్మకు మోక్షాన్ని బంధించాడు, కానీ ఆయన స్వయంగా తన మతకర్మలకు కట్టుబడి లేడు." ^[71] దేవుని దయపై ఆశ అనేది మతకర్మల ద్వారా నిశ్చయతతో సమానం కాదు, కానీ అది ఫలితం లేకుండా లేదు, లూకా 23 :42–43లో సిలువపై దొంగకు యేసు చేసిన ప్రకటనలో ఇది ప్రదర్శించబడింది.పాపానికి ప్రాయశ్చిత్తం అనే ఆలోచనను రిచర్డ్ డాకిన్స్ విమర్శించారు, మానవజాతితో సయోధ్యను కలిగించడానికి యేసు బాధ, మరణం అవసరమని దేవుడు చెబుతున్నాడనే చిత్రం అనైతికమని. ఈ అభిప్రాయాన్ని డాకిన్స్ సంగ్రహంగా ఇలా అన్నారు: "దేవుడు మన పాపాలను క్షమించాలనుకుంటే, వాటిని ఎందుకు క్షమించకూడదు? దేవుడు ఎవరిని ఆకట్టుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాడు?" ^[24] ఆక్స్‌ఫర్డ్ వేదాంతవేత్త అలిస్టర్ మెక్‌గ్రాత్ డాకిన్స్ క్రైస్తవ వేదాంతశాస్త్రం గురించి "తెలియనివాడు" అని, అందువల్ల మతం, విశ్వాసాన్ని తెలివిగా నిమగ్నం చేయలేడని పేర్కొన్నాడు. మన లోపభూయిష్ట మానవ స్వభావం కారణంగా ప్రాయశ్చిత్తం అవసరమని, ఇది మానవులు తమను తాము రక్షించుకోవడం అసాధ్యం చేసిందని, దేవునితో మానవ సయోధ్యకు అడ్డుగా ఉన్న పాపాన్ని తొలగించడం ద్వారా మానవాళి పట్ల దేవుని ప్రేమను అది వ్యక్తపరుస్తుందని ఆయన అన్నారు.^[67]

అతను వేదాంతశాస్త్రం గురించి "తెలియనివాడు" అనే విమర్శకు ప్రతిస్పందిస్తూ, డాకిన్స్, " కుష్ఠురోగులను నమ్మని వారి ముందు మీరు కుష్టురోగ శాస్త్రాన్ని చదవాలా?" అని అడుగుతాడు.^[69], ", నేను ఈ విషయాన్ని ఇంతకు ముందే కలుసుకున్నాను. ఇది పైపైకి న్యాయంగా అనిపిస్తుంది. నా స్థానం యొక్క మొత్తం ఉద్దేశ్యం ఏమిటంటే క్రైస్తవ వేదాంతశాస్త్రం ఒక విషయం కాదు." ^[71] డాకిన్స్ విమర్శ "క్రైస్తవులు మొత్తం విషయాన్ని తయారు చేశారని మీరు అనుకుంటేనే అర్ధమవుతుంది" అని దినేష్ డిసౌజా చెప్పారు. క్రైస్తవులు దీనిని ఒక అందమైన త్యాగంగా చూస్తారని, " గోల్గోథా అంత్యభాగం ద్వారా, క్రీస్తు దైవిక న్యాయం, దైవిక దయను పునరుద్దరిస్తాడని" ఆయన ఇంకా చెబుతున్నారు. డాకిన్స్ ప్రాయశ్చిత్తం యొక్క అంశాన్ని కోల్పోతాడని, దీనికి లైంగిక వ్యథా ప్రకోపితానందంతో సంబంధం లేదు, కానీ పవిత్రత, పాపం, దయ అనే భావనలపై ఆధారపడి ఉంటుందని ఆండ్రూ విల్సన్ వాదిస్తున్నారు.^[82] ప్రాయశ్చిత్తం అనే భావన కేవలం మొజాయిక్ రక్త త్యాగ సంప్రదాయం యొక్క పొడిగింపు అని, "నైతికతకు శత్రువు" అని రాబర్ట్ గ్రీన్ ఇంగర్‌సోల్ సూచిస్తున్నారు.^[24]

యేసుక్రీస్తు మరణం అన్ని రక్త త్యాగాలను ముగించడానికి రక్త త్యాగాన్ని సూచిస్తుంది; ఆ చివరి త్యాగం ద్వారా ప్రాక్సీ ద్వారా ప్రాయశ్చిత్తం యొక్క ఫలితంగా వచ్చే విధానం పదేపదే జంతు త్యాగం కంటే విముక్తికి మరింత అనుకూలమైన, చాలా తక్కువ ఖర్చుతో కూడుకున్న విధానంగా ఆకర్షణను కలిగి ఉంది - త్యాగం ఆధారంగా పురాతన మతపరమైన విధానాలను తిరిగి అర్థం చేసుకునే సమస్యకు ఒక సాధారణ జ్ఞానం పరిష్కారం.ప్రముఖ క్రైస్తవ క్షమాపణ చెప్పే జోష్ మెక్‌డోవెల్, మోర్ దాన్ ఎ కార్పెంటర్‌లో, కాలిఫోర్నియాలోని ఒక నిజ జీవిత న్యాయమూర్తి యొక్క సారూప్యత ద్వారా ఈ సమస్యను ప్రస్తావిస్తాడు, అతను తన కుమార్తెకు వేగంగా వాహనం నడిపినందుకు $100 జరిమానా విధించబడ్డాడు, కానీ తరువాత దిగి వచ్చి, తన వస్త్రాన్ని తీసివేసి, తన బిల్‌ఫోల్డ్ నుండి ఆమె కోసం జరిమానా చెల్లించాడు,^[24] అయితే ఈ, ఇతర సందర్భాలలో వలె, దృష్టాంతాలు ప్రాయశ్చిత్తం యొక్క కొన్ని అంశాలను వివరించడానికి మాత్రమే జాగ్రత్తగా ఉద్దేశించబడ్డాయి, దాని పూర్తిగా కాదు.^[67]

రెండవ రాకడ

యేసు తన రెండవ రాకడను ఉద్దేశించలేదని ^[24] కానీ తన శక్తి ప్రదర్శనల గురించి మాట్లాడుతాడని, దీనిని "తన రాజ్యంలో రావడం" అని సూత్రీకరిస్తూ, ముఖ్యంగా క్రీ.శ. 70లో జెరూసలేం ముట్టడిలో రెండవ ఆలయ నాశనం గురించి, ఆయన ముందే చెప్పాడని, ఆ సమయానికి అతని శిష్యులందరూ ఇంకా జీవించి లేరని ప్రీటెరిస్టులు వాదిస్తున్నారు.^[67] అయితే, ఈ అభిప్రాయం ప్రకారం నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము. అదే విధంగా అర్థం చేసుకోవాలి.

పాత నిబంధన యొక్క మరణానంతర జీవితం యొక్క భావనకు సంబంధించిన అస్థిరత బాగా నెలకొని ఉంది చాలా క్రైస్తవ సంప్రదాయాలు మరణానంతర జీవితాన్ని తమ విశ్వాసం యొక్క కేంద్ర, అనివార్యమైన సిద్ధాంతంగా బోధిస్తాయి. మరణానంతర జీవితం యొక్క క్రైస్తవ భావన హీబ్రూ బైబిల్ యొక్క భావనకు విరుద్ధంగా ఉందని విమర్శకులు వాదిస్తున్నారు. జార్జ్ ఇ. మెండెన్‌హాల్ హీబ్రూ బైబిల్‌లో అమరత్వం లేదా మరణానంతర జీవితం అనే భావన లేదని నమ్ముతాడు. మరణించినవారు జడత్వం లేనివారు, నిర్జీవులు, ఎటువంటి కార్యకలాపాలలో పాల్గొనడం లేదని అంచనా.^[83] 1వ శతాబ్దంలో తొలి క్రైస్తవులు ప్రధాన స్రవంతి యూదు మతం నుండి విడిపోవడానికి ముందే, మరణానంతర జీవితంపై నమ్మకం పరిసయ్యులు [ 1 ^[24] [ 2 ], ఎస్సెన్స్ [ గమనిక 3 ] మధ్య యూదు ఆలోచనలలో ఇప్పటికే ప్రబలంగా ఉంది. మక్కాబీన్ తిరుగుబాటు సమయంలో అత్యంత భక్తివంతులైన యూదులు మాత్రమే ఊచకోత కోయబడినప్పుడు, యూదుల పురాతన సంప్రదాయాన్ని ఎక్కువగా రూపొందించిన ఐక్యత, షియోల్ యొక్క ఇతివృత్తాలు బలహీనపడ్డాయి.

క్రైస్తవులపై విమర్శ

వంచన

క్రైస్తవుల ఉదాహరణ నాస్తికత్వానికి దోహదపడే అంశం కావచ్చని గౌడియం ఎట్ స్పెస్ వాదిస్తూ, "... విశ్వాసులకు నాస్తికత్వం పుట్టుకతో కొంచెం ఎక్కువ సంబంధం ఉండవచ్చు. వారు విశ్వాసంలో తమ స్వంత శిక్షణను నిర్లక్ష్యం చేసినంత వరకు, లేదా తప్పుడు సిద్ధాంతాన్ని బోధించినంత వరకు, లేదా వారి మతపరమైన, నైతిక లేదా సామాజిక జీవితంలో లోపం ఉన్నంత వరకు, వారు దేవుడు, మతం యొక్క నిజమైన ముఖాన్ని బహిర్గతం చేయడానికి బదులుగా దాచిపెట్టారని చెప్పాలి." లౌకిక, మతపరమైన విమర్శకులు చాలా మంది క్రైస్తవులను కపటంగా ఉన్నారని ఆరోపించారు.^[84] ఫిలడెల్ఫియా మనస్తత్వవేత్త టామ్ వైట్‌మాన్, క్రైస్తవ విడాకులకు ప్రాథమిక కారణాలలో వ్యభిచారం, దుర్వినియోగం (పదార్థ, శారీరక, మౌఖిక దుర్వినియోగంతో సహా), వదిలివేయడం ఉన్నాయని కనుగొన్నారు, అయితే సాధారణ జనాభాలో విడాకులకు ప్రధాన కారణం అననుకూలత అని ఉదహరించబడింది.^[24]

వేర్పాటువాదం

దక్షిణ జర్మన్ మతాధికారులకు, ఉత్తర జర్మన్ ప్రొటెస్టంట్ కు, కాథలిక్ సిద్ధాంతం యొక్క నిజం చాలా స్పష్టంగా ఉంది. ఈ నమ్మకాలు వాస్తవిక కారణాలపై ఆధారపడి ఉంటే, కారణాలు వాతావరణంపై ఆధారపడి ఉండాలి, మొక్కల వలె వృద్ధి చెందాలి, కొన్ని ఇక్కడ మాత్రమే, కొన్ని అక్కడ మాత్రమే. స్థానికంగా నమ్మకం ఉన్నవారి నమ్మకాలను ప్రతిచోటా ప్రజలు విశ్వసిస్తారు, నమ్ముతారు.క్రైస్తవ మతం యొక్క ఐక్యత అటువంటి సమాజాలను ఏకం చేయడంలో సహాయపడిందని కొంతమంది క్రైస్తవులు స్పందిస్తున్నారు, గతంలో క్రిస్టోలాజికల్ గ్రీకు పదాల తప్పు అనువాదం ఫలితంగా భిన్నమైన అభిప్రాయాలు ఏర్పడి ఉండవచ్చు. క్రైస్తవ మతంలోని విభజనలను తగ్గించడానికి నాన్-డినామినేషనల్ క్రైస్తవ మతం మరొక విధానాన్ని సూచిస్తుంది, అయినప్పటికీ అనేక క్రైస్తవ సమూహాలు నాన్-డినామినేషనల్ అని చెప్పుకుంటూ ఇలాంటి సమస్యలతో ముగుస్తాయి.

క్రైస్తవులు చేసిన హింస

నిందితులైన మంత్రగత్తెలపై ఉపయోగించిన హింస, 1577

చరిత్ర అంతటా వ్యక్తులు, సమూహాలు లింగం, లైంగిక ధోరణి, జాతి, మతం ఆధారంగా కొంతమంది క్రైస్తవులచే (, క్రైస్తవ సమూహాలచే) హింసించబడ్డాయి (క్రైస్తవ మతం యొక్క పరిమితుల్లో కూడా). హింసించేవారిలో చాలామంది వారి చర్యలను ప్రత్యేక లేఖన వివరణలతో సమర్థించుకోవడానికి ప్రయత్నించారు. పురాతన కాలం చివరిలో, మధ్య యుగాలలో, ముఖ్యమైన క్రైస్తవ వేదాంతవేత్తలు వివిధ స్థాయిలలో మతపరమైన హింసను సమర్థించారు. అయితే, ప్రారంభ ఆధునిక ఐరోపా హింస, సహనంపై క్రైస్తవ చర్చలో ఒక మలుపును చూసింది. ఈ రోజుల్లో అన్ని ముఖ్యమైన క్రైస్తవ వర్గాలు మతపరమైన సహనాన్ని స్వీకరిస్తున్నాయి, "శతాబ్దాల హింసను విరక్తి, అవగాహనా రాహిత్య మిశ్రమంతో తిరిగి చూసుకుంటున్నాయి". ప్రారంభ క్రైస్తవ మతం రోమన్ సామ్రాజ్యంలో ఒక మైనారిటీ మతం, ఆ సమయంలో ప్రారంభ క్రైస్తవులు కూడా హింసించబడ్డారు . కాన్స్టాంటైన్ I క్రైస్తవ మతంలోకి మారిన తర్వాత, అది రోమన్ సామ్రాజ్యంలో ఆధిపత్య మతంగా మారింది. ఇప్పటికే కాన్స్టాంటైన్ I పాలనలో, క్రైస్తవ మతవిశ్వాసులు హింసించబడ్డారు;

4వ శతాబ్దం చివరి నుండి AD పురాతన అన్యమత మతాలు కూడా చురుకుగా అణచివేయబడ్డాయి . చాలా మంది చరిత్రకారుల దృష్టిలో, కాన్స్టాంటినియన్ మార్పు క్రైస్తవ మతాన్ని హింసించబడిన మతం నుండి హింసించే మతంగా మార్చింది. రోమన్ సామ్రాజ్యం పతనం తరువాత, ఐరోపా యొక్క మరింత క్రైస్తవీకరణ చాలా వరకు శాంతియుతంగా జరిగింది.^[24] అయితే, క్రైస్తవులు, అన్యమతస్థుల మధ్య ఎన్‌కౌంటర్లు కొన్నిసార్లు ఘర్షణకు దారితీశాయి, కొంతమంది క్రైస్తవ రాజులు ( చార్లెమాగ్నే, నార్వేకు చెందిన ఓలాఫ్ I ) అన్యమతస్థులపై హింసకు ప్రసిద్ధి చెందారు. మధ్య యుగాల చివరిలో, ఐరోపాలో కాథర్లు, బోగోమిల్స్ కనిపించడం తరువాత మంత్రగత్తె వేటలకు వేదికగా నిలిచింది. ఈ (బహుశా జ్ఞాన -ప్రభావిత) వర్గాలను రోమన్ కాథలిక్ చర్చి మతవిశ్వాసులుగా చూసింది, వాటిని ఎదుర్కోవడానికి విచారణను స్థాపించారు. కాథర్ల విషయంలో, అల్బిజెన్సియన్ క్రూసేడ్ వారిని హింసాత్మకంగా అణచివేసింది. బాల్టిక్ దేశాలలో, అన్యమతస్థులు చంపబడ్డారు లేదా బలవంతంగా బాప్టిజం పొందారు .

ఐరోపాలో క్రైస్తవ పాలన ప్రారంభం నుండి, యూదులపై వివక్ష ఎక్కువగా జరిగింది, కొన్నిసార్లు పూర్తిగా హింసకు దారితీసింది. ఇది కొన్నిసార్లు రైన్‌ల్యాండ్ మారణహోమం వంటి సంఘటనల రూపాన్ని తీసుకుంది, రక్త పరువు హత్య తరచుగా మూలంగా ఉండేది (యూదులు క్రైస్తవ పిల్లలను ఆచారబద్ధంగా హత్య చేశారని ఆరోపించారు).^[24] ఇంగ్లాండ్, తరువాత స్పెయిన్‌తో సహా అనేక దేశాల నుండి కూడా యూదులను బహిష్కరించారు. తరువాతి సందర్భంలో, మతం మారితే వారు అలాగే ఉండగలరు. అయితే, చాలా మంది బలవంతంగా మాత్రమే అలా చేసినందున, యూదు మతాన్ని చాలా మంది రహస్యంగా ఆచరించడం కొనసాగించారు. ఫలితంగా, అక్కడి రహస్య ముస్లింలతో పాటు వారిని నిర్మూలించడానికి స్పానిష్ విచారణ ఏర్పడింది. మొదటి క్రూసేడ్‌లో, జెరూసలేం ముట్టడి తర్వాత, నగరంలోని అన్ని యూదులు, ముస్లింలను క్రూసేడర్లు ఊచకోత కోశారు.^[67] ప్రొటెస్టంట్ సంస్కరణ తర్వాత, 17వ శతాబ్దంలో ఐరోపాలో పాక్షికంగా మతపరంగా ప్రేరేపించబడిన యుద్ధాలు ( ముప్పై సంవత్సరాల యుద్ధం, ఆంగ్ల అంతర్యుద్ధం, ఫ్రెంచ్ మత యుద్ధాలు ) సంభవించిన విధ్వంసం మత సహనం, మత స్వేచ్ఛ, మత బహుత్వవాదం యొక్క ఆలోచనలకు దారితీసింది.

నాజీ జర్మనీలో క్రైస్తవం

అడాల్ఫ్ హిట్లర్ యొక్క 1920 నాజీ పార్టీ వేదిక సానుకూల క్రైస్తవ మతాన్ని ప్రోత్సహించింది—ఇది జాతి స్వచ్ఛత, నాజీ భావజాలం యొక్క ఆలోచనలను క్రైస్తవ మతంలోని అంశాలతో కలిపి "యూదు" అంశాలను తొలగించింది.^[24]^[85] జర్మన్ ప్రజల ఆత్మాశ్రయ స్పృహను - వారి వైఖరులు, విలువలు, మనస్తత్వాలను - ఏకాభిప్రాయం కలిగిన, విధేయత కలిగిన "జాతీయ సమాజం"గా మార్చడమే నాజీయిజం లక్ష్యం. అందువల్ల వారు తరగతి, మత, ప్రాంతీయ విశ్వాసాలను భర్తీ చేయాల్సి ఉంటుందని నాజీలు విశ్వసించారు. గ్లీచ్‌చాల్టుంగ్ ప్రక్రియలో, హిట్లర్ జర్మనీలో ఉన్న 28 ప్రొటెస్టంట్ చర్చిల నుండి ఏకీకృత ప్రొటెస్టంట్ రీచ్ చర్చిని సృష్టించడానికి ప్రయత్నించాడు. ఈ ప్రణాళిక విఫలమైంది, దానిని కన్ఫెసింగ్ చర్చి ప్రతిఘటించింది. నాజీ స్వాధీనం తర్వాత జర్మనీలో కాథలిక్ చర్చిపై హింస జరిగింది .

రాజకీయ కాథలిక్ మతాన్ని తొలగించడానికి హిట్లర్ త్వరగా చర్య తీసుకున్నాడు. చర్చి వేధింపుల మధ్య, వాటికన్‌తో రీచ్ కాంకోర్డాట్ ఒప్పందం 1933లో సంతకం చేయబడింది, చర్చి స్వయంప్రతిపత్తిని గౌరవిస్తానని హామీ ఇచ్చింది. హిట్లర్ క్రమం తప్పకుండా కాన్కోర్డాట్‌ను విస్మరించాడు, దీని విధులు ఖచ్చితంగా మతపరమైనవి కాని అన్ని కాథలిక్ సంస్థలను మూసివేసాడు. మతాధికారులు, సన్యాసినులు, సాధారణ నాయకులు లక్ష్యంగా చేసుకున్నారు, తరువాతి సంవత్సరాల్లో వేలాది మంది అరెస్టులు జరిగాయి. హిట్లర్ బహిరంగంగా క్రైస్తవ మతాన్ని సమర్ధించాడు, కానీ వ్యక్తిగతంగా దానికి వ్యతిరేకుడు. జోసెఫ్ గోబెల్స్, మార్టిన్ బోర్మాన్ వంటి మతాధికారుల వ్యతిరేకులు చర్చిలతో సంఘర్షణను ప్రాధాన్యతా అంశంగా భావించారు, పార్టీ కార్యకర్తలలో చర్చి వ్యతిరేక, మతాధికారుల వ్యతిరేక భావాలు బలంగా ఉన్నాయి. హిట్లర్ రోమన్ కాథలిక్ తల్లి, మతాధికారుల వ్యతిరేక తండ్రికి జన్మించాడు, కానీ ఇంటిని విడిచిపెట్టిన తర్వాత హిట్లర్ మళ్ళీ ఎప్పుడూ మాస్‌కు హాజరు కాలేదు లేదా మతకర్మలను స్వీకరించలేదు. జీవిత చరిత్ర రచయిత అలాన్ బుల్లక్ ప్రకారం, హిట్లర్ కాథలిక్ మతం యొక్క సంస్థాగత శక్తి పట్ల కొంత గౌరవాన్ని నిలుపుకున్నాడు కానీ దాని కేంద్ర బోధనల పట్ల ప్రైవేట్ ధిక్కారాన్ని కలిగి ఉన్నాడు, దీనిని వారి ముగింపుకు తీసుకుంటే, "మానవ వైఫల్యాన్ని క్రమబద్ధంగా పెంపొందించడం" అని అతను చెప్పాడు.

రీచ్ ప్రచార మంత్రి జోసెఫ్ గోబెల్స్, తన ప్రచార ప్రచారాలలో మతాధికారులు, సన్యాసినుల విచారణలను విస్తృతంగా ప్రచారం చేయడానికి తన పదవిని ఉపయోగించుకున్నాడు, కేసులను అత్యంత దారుణంగా చూపించాడు. 1928లో, రీచ్‌స్టాగ్‌కు ఎన్నికైన వెంటనే, గోబెల్స్ తన డైరీలో జాతీయ సోషలిజం ఒక "మతం" అని, దానికి "పాత మతపరమైన ఆచారాలను" నిర్మూలించడానికి, వాటి స్థానంలో కొత్త వాటిని ఉంచడానికి ఒక మేధావి అవసరమని రాశాడు: "ఒక రోజు త్వరలో జాతీయ సోషలిజం అన్ని జర్మన్ల మతం అవుతుంది. నా పార్టీ నా చర్చి,, నేను ప్రభువు చిత్తాన్ని చేస్తే, బానిసత్వ సంకెళ్ల నుండి నా అణగారిన ప్రజలను విముక్తి చేస్తే నేను ఆయనకు ఉత్తమంగా సేవ చేస్తానని నేను నమ్ముతున్నాను. అదే నా సువార్త." ^[24] యుద్ధం పురోగమిస్తున్నప్పుడు, "చర్చి ప్రశ్న"పై, అతను "యుద్ధం తర్వాత దానిని సాధారణంగా పరిష్కరించాలి... అంటే, క్రైస్తవుడికి, వీరోచిత-జర్మన్ ప్రపంచ దృక్పథానికి మధ్య కరగని వ్యతిరేకత ఉంది" అని రాశాడు.

హిట్లర్ ఎంపిక చేసిన డిప్యూటీ, ప్రైవేట్ సెక్రటరీ మార్టిన్ బోర్మాన్, జాతీయ సోషలిస్ట్ సనాతన ధర్మానికి దృఢమైన సంరక్షకుడు, క్రైస్తవ మతం, నాజీయిజాన్ని "అనుకూలమైనవి"గా (ప్రధానంగా దాని యూదు మూలాల కారణంగా) చూశాడు, అధికారిక నాజీ తత్వవేత్త ఆల్ఫ్రెడ్ రోసెన్‌బర్గ్ కూడా అలాగే చూశాడు. తన " మిత్ ఆఫ్ ది ట్వంటీయత్ సెంచరీ " (1930)లో, రోసెన్‌బర్గ్ జర్మన్ల ప్రధాన శత్రువులు "రష్యన్ టార్టార్లు", "సెమైట్లు" అని రాశాడు - క్రైస్తవులు, ముఖ్యంగా రోమన్ కాథలిక్ చర్చితో సహా "సెమైట్లు"తో. బుల్లక్ ప్రకారం, హిట్లర్ ప్రొటెస్టంట్ మతాధికారులను "అల్పమైనవి", "విధేయులు" అని, తీవ్రంగా పరిగణించవలసిన మతం లేకపోవడం అని భావించాడు. హిట్లర్ గ్లీచ్‌చాల్టుంగ్ ద్వారా 28 ప్రత్యేక ప్రాంతీయ చర్చిల నుండి ఏకీకృత ప్రొటెస్టంట్ రీచ్ చర్చిని సృష్టించడానికి ప్రయత్నించాడు. ఏకీకృత రీచ్ చర్చిని సృష్టించాలనే అతని ప్రయత్నం చివరికి విఫలమైంది, హిట్లర్ " జర్మన్ క్రైస్తవులు " అని పిలవబడే నాజీ సమలేఖన ఉద్యమానికి మద్దతు ఇవ్వడంలో ఆసక్తిని కోల్పోయాడు. హిట్లర్ ప్రారంభంలో నాజీ, మాజీ నావికా గురువు అయిన లుడ్విగ్ ముల్లర్‌కు రీచ్ బిషప్‌గా పనిచేయడానికి మద్దతు ఇచ్చాడు, కానీ పాల్ ది అపోస్టల్, క్రీస్తు, బైబిల్ యొక్క సెమిటిక్ మూలాలకు వ్యతిరేకంగా అతని మతవిశ్వాశాల అభిప్రాయాలు ప్రొటెస్టంట్ చర్చిలోని విభాగాలను త్వరగా దూరం చేశాయి. ప్రొటెస్టంట్ చర్చిల నాజిఫికేషన్‌ను వ్యతిరేకించడానికి లూథరన్ పాస్టర్ మార్టిన్ నీమోల్లర్ కన్ఫెసింగ్ చర్చి ఉద్యమాన్ని సృష్టించాడు. నీమోల్లర్‌ను 1937లో గెస్టపో అరెస్టు చేసి, నిర్బంధ శిబిరాలకు పంపాడు. అదే సంవత్సరం కన్ఫెసింగ్ చర్చి సెమినరీ నిషేధించబడింది.

క్రైస్తవులపై హింస అనే చిత్త ప్రవృత్తి

క్రైస్తవులపై హింస అనే చిత్త ప్రవృత్తి అంటే, క్రైస్తవ విలువలనూ, క్రైస్తవులనూ సామాజిక సమూహాలు, ప్రభుత్వాలు అణచివేస్తున్నాయనే భావన.^[24] ఎలిజబెత్ కాస్టెల్లి ప్రకారం, కొందరు 20వ శతాబ్దం మధ్యలో ప్రారంభ బిందువును నిర్ణయించగా, మరికొందరు 1990లను సూచిస్తున్నారు. సెప్టెంబరు 11 దాడుల తర్వాత, అది వేగవంతమైంది.^[67] క్రైస్తవ మతం అణచివేయబడుతుందనే భావన యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని సమకాలీన రాజకీయాల్లో సంప్రదాయవాద రాజకీయ నాయకులలో ప్రసిద్ధి చెందింది, వారు ఈ ఆలోచనను LGBT వ్యక్తులకు సంబంధించిన సమస్యలను లేదా ACA యొక్క గర్భనిరోధక ఆదేశాన్ని పరిష్కరించడానికి ఉపయోగిస్తారు, దీనిని వారు క్రైస్తవ మతంపై దాడిగా భావిస్తారు.^[69] ఇతరులు ప్రొఫెసర్ కాండిడా మోస్, లెక్చరర్ పాల్ కావిల్ వంటివారు హింసించబడటం అనే ఈ మనస్తత్వం తొలినాళ్ల నాటికే ఉందని ఎత్తి చూపారు.^[24] అంతర్గత క్రైస్తవ గుర్తింపు రాజకీయాల కారణంగా ఇది ప్రారంభ క్రైస్తవ మతం యుగంలో కనిపించింది.^[67]^[69] హింసలు క్రైస్తవ మతంలో అంతర్లీనంగా ఉన్నాయని కొత్త నిబంధన బోధిస్తుందని కావిల్ పేర్కొన్నాడు.^[71]

మూలాలు

↑ Browning, W.R.F. "Biblical criticism." A Dictionary of the Bible. 1997 Encyclopedia.com. 8 Apr. 2010
↑ Martin 1991, p. 3–4.
↑ Novak, David (1992). "Chapter 3: Maimonides's View of Christianity". Jewish-Christian Dialogue: A Jewish Justification. New York: Oxford Academic. pp. 57–72. ISBN 9780199853410.
↑ Winter, H.R.; Bellows, T.J. (1981). People and Politics: An Introduction to Political Science. Wiley. ISBN 978-0-471-08153-1. Retrieved 2023-01-25.
↑ ^5.0 ^5.1 Martin 1991, p. 4.
↑ Bruce Metzger, cited in The Case for Christ, Lee Strobel
↑ Browning, W.R.F. "Biblical criticism." A Dictionary of the Bible. 1997 Encyclopedia.com. 8 Apr. 2010
↑ Bruce Metzger, cited in The Case for Christ, Lee Strobel
↑ ^9.0 ^9.1 Robinson, B.A. Biblical Criticism, including Form Criticism, Tradition Criticism, Higher Criticism, etc.^[usurped] Ontario Consultants on Religious Tolerance, 2008. Web: 8 Apr 2010.
↑ Mather, G.A. & L.A. Nichols, Dictionary of Cults, Sects, Religions and the Occult, Zondervan (1993) (quoted in Robinson, Biblical Criticism
↑ Ehrman, Bart D. (2005). Misquoting Jesus: The Story Behind Who Changed the Bible and Why. HarperCollins. p. 91. ISBN 9780060738174. Retrieved 2 August 2013. 91 abbreviations.
↑ Ehrman, Bart D. (2006). Whose Word Is It?. Continuum International Publishing Group. p. 166. ISBN 978-0-8264-9129-9.
↑ నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము.
↑ K. Aland and B. Aland, "The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Text Criticism", 1995, op. cit., pp. 29–30.
↑ M.W.J. Phelan. The Inspiration of the Pentateuch, Two-edged Sword Publications (March 9, 2005) ISBN 978-0-9547205-6-8
↑ Lindsell, Harold. "The Battle for the Bible", Zondervan Publishing House, Grand Rapids, Michigan, USA (1976), pg. 38.
↑ ^17.0 ^17.1 "Chicago Statement on Biblical Inerrancy". www.bible-researcher.com.
↑ As in నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము., discussed by Thompson, Mark (2006). A Clear and Present Word. New Studies in Biblical Theology. Downers Grove: Apollos. p. 92. ISBN 978-1-84474-140-3.
↑ Norman L. Geisler; William E. Nix (2012), From God To Us Revised and Expanded: How We Got Our Bible, Moody Publishers, p. PT45, ISBN 978-0802483928 "faith and practice"
↑ See notably Grudem, representative of recent scholarship with this emphasis (Grudem, Wayne (1994). Systematic Theology. Nottingham: Inter-Varsity Press. pp. 90–105. ISBN 978-0-85110-652-6.).
↑ Till, Farrell (1991). "Prophecies: Imaginary and Unfulfilled". Internet Infidels. Retrieved 2007-01-16.
↑ W. H. Bellinger; William Reuben Farmer, eds. (1998). Jesus and the Suffering Servant: Isaiah 53 and Christian Origins. Trinity Press. ISBN 9781563382307. Retrieved 2 August 2013. Did Jesus of Nazareth live and die without the teaching about the righteous Servant of the Lord in Isaiah 53 having exerted any significant influence on his ministry? Is it probable that this text exerted no significant influence upon Jesus' understanding of the plan of God to save the nations that the prophet Isaiah sets forth?" —Two questions addressed in a conference on "Isaiah 53 and Christian Origins" at Baylor University in the fall of 1995, the principal papers of which are available in "Jesus and the Suffering Servant.
↑ Peter W. Stoner, Science Speaks, Moody Pr, 1958, ISBN 0-8024-7630-9
↑ ^24.00 ^24.01 ^24.02 ^24.03 ^24.04 ^24.05 ^24.06 ^24.07 ^24.08 ^24.09 ^24.10 ^24.11 ^24.12 ^24.13 ^24.14 ^24.15 ^24.16 ^24.17 ^24.18 ^24.19 ^24.20 ^24.21 ^24.22 ^24.23 ^24.24 ^24.25 ^24.26 ^24.27 Le Roy Froom, Prophetic Faith of Our Fathers , Vol. I, Washington D.C. Review & Herald 1946, p. 328.
↑ "Did Jesus fulfill the Messianic prophecies in the Old Testament?". Jewish Voice. Archived from the original on January 21, 2019. Retrieved October 25, 2025.
↑ Stephenson, Brady (August 7, 2011). "Jewish objections to Jesus". Verse by Verse Ministry. Archived from the original on May 3, 2022. Retrieved October 25, 2025.
↑ Pennington, Tom (February 11, 2024). "The Millennium: Christ's Future Reign on Earth - Part 2". Countryside Bible Church. Archived from the original on March 5, 2024. Retrieved October 25, 2025.
↑ Seet, Charles (September 1, 2019). "Isaiah 11:1-10 - Christ's Millennial reign on earth". Life Bible - Presbyterian Church. Archived from the original on May 19, 2023. Retrieved October 25, 2025.
↑ Bandy, Alan S. "Views of the Millennium". The Gospel Coalition. Archived from the original on September 22, 2020. Retrieved October 25, 2025.
↑ "The Millennium in the Old and New Testament". Precept Austin. May 6, 2024. Archived from the original on July 18, 2024. Retrieved October 25, 2025.
↑ "Millennial Kingdom of Christ". Emissary of the Way Ministries. Archived from the original on April 18, 2025. Retrieved October 25, 2025.
↑ ^32.0 ^32.1 "Biography of Isaac ben Abraham of Troki". Archived from the original on 2007-09-29.
↑ "TorahLab - Store".
↑ Pascal, Blaise (1958). Pensees. Translator W. F. Trotter.
↑ McDowell, Josh (1999). "chapter 8". The New Evidence that Demands a Verdict. Thomas Nelson. ISBN 9781850785521.
↑ Martin 1991, p. 10-12 & 105.
↑ Martin 1991, p. 111.
↑ Martin 1991, p. 112.
↑ Martin 1991, p. 121.
↑ Browning, W.R.F. "Biblical criticism." A Dictionary of the Bible. 1997 Encyclopedia.com. 8 Apr. 2010
↑ Glancy 2002, p. 141-145.
↑ Ellerbe 1995, p. 90-92.
↑ Browning, W.R.F. "Biblical criticism." A Dictionary of the Bible. 1997 Encyclopedia.com. 8 Apr. 2010
↑ Bruce Metzger, cited in The Case for Christ, Lee Strobel
↑ "Habits of Slavery in Early Christianity". Brandeis University (in బ్రెటన్). Retrieved September 17, 2018.
↑ Browning, W.R.F. "Biblical criticism." A Dictionary of the Bible. 1997 Encyclopedia.com. 8 Apr. 2010
↑ Griswold, Eliza (June 10, 2021). "Southern Baptist Convention: How the Convention's battle over race reveals an emerging evangelical schism". Retrieved August 17, 2023. Founders of the new organization claimed that, according to the Bible, slavery was an institution of heaven. They pushed the idea that Black people were descended from the Biblical figure Ham, Noah's cursed son, and that their subjugation was therefore divinely ordained
↑ Browning, W.R.F. "Biblical criticism." A Dictionary of the Bible. 1997 Encyclopedia.com. 8 Apr. 2010
↑ Rae, Noel (February 23, 2018). "How Christian Slaveholders Used the Bible to Justify Slavery". Time. Archived from the original on 2018-10-10. Retrieved September 18, 2018.
↑ Bruce Metzger, cited in The Case for Christ, Lee Strobel
↑ Lamin Sanneh, Abolitionists Abroad: American Blacks and the Making of Modern West Africa, Harvard University Press ISBN 978-0-674-00718-5 (2001)
↑ Lamin Sanneh, Abolitionists Abroad: American Blacks and the Making of Modern West Africa, Harvard University Press ISBN 978-0-674-00718-5 (2001)
↑ Lamin Sanneh, Abolitionists Abroad: American Blacks and the Making of Modern West Africa, Harvard University Press ISBN 978-0-674-00718-5 (2001)
↑ Lamin Sanneh, Abolitionists Abroad: American Blacks and the Making of Modern West Africa, Harvard University Press ISBN 978-0-674-00718-5 (2001)
↑ ^55.0 ^55.1 Robinson, B. A. (2006). "Christianity and slavery". Archived from the original on October 9, 1999. Retrieved 2007-01-03.
↑ Martin, William. 1996. With God on Our Side: The Rise of the Religious Right in America. New York: Broadway Books.
↑ Diamond, Sara, 1998. Not by Politics Alone: The Enduring Influence of the Christian Right, New York: Guilford Press, p.213.
↑ Ortiz, Chris 2007. "Gary North on D. James Kennedy" Archived 2009-10-11 at the Wayback Machine, Chalcedon Blog, 6 September 2007.
↑ Ostling, Richard N. (2005-09-17). "Human slavery: why was it accepted in the Bible?". Salt Lake City Deseret Morning News. Associated Press. Archived from the original on November 7, 2014. Retrieved 28 October 2014.
↑ Lamin Sanneh, Abolitionists Abroad: American Blacks and the Making of Modern West Africa, Harvard University Press ISBN 978-0-674-00718-5 (2001)
↑ Lamin Sanneh, Abolitionists Abroad: American Blacks and the Making of Modern West Africa, Harvard University Press ISBN 978-0-674-00718-5 (2001)
↑ Lamin Sanneh, Abolitionists Abroad: American Blacks and the Making of Modern West Africa, Harvard University Press ISBN 978-0-674-00718-5 (2001)
↑ Lamin Sanneh, Abolitionists Abroad: American Blacks and the Making of Modern West Africa, Harvard University Press ISBN 978-0-674-00718-5 (2001)
↑ Bruce Metzger, cited in The Case for Christ, Lee Strobel
↑ Browning, W.R.F. "Biblical criticism." A Dictionary of the Bible. 1997 Encyclopedia.com. 8 Apr. 2010
↑ Lamin Sanneh, Abolitionists Abroad: American Blacks and the Making of Modern West Africa, Harvard University Press ISBN 978-0-674-00718-5 (2001)
↑ ^67.00 ^67.01 ^67.02 ^67.03 ^67.04 ^67.05 ^67.06 ^67.07 ^67.08 ^67.09 ^67.10 ^67.11 ^67.12 ^67.13 ^67.14 ^67.15 Kant, Immanuel. Critique of Pure Reason, pp. 553–69, cf. Kant's May 1793 letter (Ak 11:414) expressing "true respect for the Christian religion [that has] been my guide in this work," aiming at a "union of the Christian religion with the purest practical reason."
↑ Bilezikian, Gilbert. Beyond Sex Roles (2nd ed.) Grand Rapids, Michigan: Baker, 1989, ISBN 978-0-8010-0885-6. pp. 82–104
↑ ^69.0 ^69.1 ^69.2 ^69.3 ^69.4 ^69.5 ^69.6 ^69.7 Robert R. Palmer and Joel Colton, A History of the Modern World (New York: McGraw-Hill, 1995), pp. 388–92.
↑ Peoples, Dr., Glenn Andrew (2012-11-06). "Whittling down the pacifist narrative: Did early Christians serve in the army?". www.rightreason.org. Retrieved 7 August 2014.
↑ ^71.0 ^71.1 ^71.2 ^71.3 ^71.4 ^71.5 Robert R. Palmer and Joel Colton, A History of the Modern World (New York: McGraw-Hill, 1995), p. 630.
↑ Browning, W.R.F. "Biblical criticism." A Dictionary of the Bible. 1997 Encyclopedia.com. 8 Apr. 2010
↑ J. Denny Weaver (2001). "Violence in Christian Theology". Cross Currents. Archived from the original on 25 May 2012. Retrieved 28 October 2014. "[3rd paragraph] I am using broad definitions of the terms "violence" and "nonviolence." "Violence" means harm or damage, which obviously includes the direct violence of killing – in war, capital punishment, murder – but also covers the range of forms of systemic violence such as poverty, racism, and sexism. "Nonviolence" also covers a spectrum of attitudes and actions, from the classic Mennonite idea of passive nonresistance through active nonviolence and nonviolent resistance that would include various kinds of social action, confrontations and posing of alternatives that do not do bodily harm or injury.
↑ Sam Harris (2006). Letter to a Christian Nation. Alfred A. Knopf. pp. 80–81. ISBN 978-0-307-26577-7.
↑ Quotation: "In the late Victorian period it was common to write about the "warfare between science and religion" and to presume that the two bodies of culture must always have been in conflict. However, it is a very long time since these attitudes have been held by historians of science." (p. 195) Shapin, S. (1996). The Scientific Revolution. University of Chicago Press Chicago, Ill.
↑ Quotation: "In its traditional forms, the [conflict] thesis has been largely discredited." (p. 42) Brooke, J. H. (1991). Science and Religion: Some Historical Perspectives. Cambridge University Press.
↑ Chip Berlet, "Following the Threads," in Ansell, Amy E. Unraveling the Right: The New Conservatism in American Thought and Politics, pp. 24, Westview Press, 1998, ISBN 0-8133-3147-1
↑ "Pope warns Bush on stem cells". BBC News. 2001-07-23. Archived from the original on 2025-12-09. Retrieved 2025-12-05.
↑ Andrew Dickson, White (1898). A History of the Warfare of Science with Theology in Christendom. p. X. Theological Opposition to Inoculation, Vaccination, and the Use of Anaesthetics. Archived from the original on 2008-09-17. Retrieved 2008-09-28.
↑ ^80.0 ^80.1 "Baptist Faith and Message Archived 2009-03-03 at the Wayback Machine"
↑ ^81.0 ^81.1 "Vatican commission: Limbo reflects 'restrictive view of salvation'". Archived from the original on 2007-05-08. Retrieved 2008-01-22.
↑ Bruce Metzger, cited in The Case for Christ, Lee Strobel
↑ From Witchcraft to Justice: Death and Afterlife in the Old Testament, George E. Mendenhall.
↑ "The Evangelical Scandal". 13 April 2005.
↑ William L. Shirer (1960). The Rise and Fall of the Third Reich. London: Secker & Warburg. pp. 238–39.

వనరులు

Årsheim, Helge (2016). "Internal affairs? Assessing NGO engagement for religious freedom at the United Nations and beyond". In Stensvold, Anne (ed.). Religion, state and the United Nations: Value politics. London: Routledge. pp. 79–94. ISBN 978-1-138-93865-6. SSRN 2892536.
Ben-Asher, Noah (September 21, 2017). "Faith-Based Emergency Powers". Harvard Journal of Law and Gender. 41: 269–300. SSRN 3040902.
Cavill, Paul (2013). "Anglo-Saxons Saints' Lives and Deaths". In Kojecký, Roger; Tate, Andrew (eds.). Visions and revisions: The word and the text (Unabridged ed.). Newcastle upon Tyne, UK: Cambridge Scholars Publishing. ISBN 978-1-4438-4332-4.
Ellerbe, Helen (1995). The Dark Side of Christian History. Morningstar Books. ISBN 978-0-9644873-4-5.
Glancy, Jennifer A. (2002). Slavery in Early Christianity. Oxford University Press. ISBN 978-1-4514-1094-5.
Hoover, Linda (2015). Effects of Negative Media on Evangelical Christians' Attitudes Toward Evangelism (PhD).
Janes, Dominic; Houen, Alex, eds. (2014). Martyrdom and terrorism: Pre-modern to contemporary perspectives. New York, NY: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-995985-3.
Martin, Michael (1991). The Case Against Christianity. Temple University Press. ISBN 978-1-56639-081-1.

[1] Browning, W.R.F. "Biblical criticism." A Dictionary of the Bible. 1997 Encyclopedia.com. 8 Apr. 2010

[FOOTNOTEMartin19913–4-2] Martin 1991, p. 3–4.

[NovakMaimonides-3] Novak, David (1992). "Chapter 3: Maimonides's View of Christianity". Jewish-Christian Dialogue: A Jewish Justification. New York: Oxford Academic. pp. 57–72. ISBN 9780199853410.

[Winter_Bellows_1981_p.-4] Winter, H.R.; Bellows, T.J. (1981). People and Politics: An Introduction to Political Science. Wiley. ISBN 978-0-471-08153-1. Retrieved 2023-01-25.

[FOOTNOTEMartin19914-5] 5.0 ^5.1 Martin 1991, p. 4.

[6] Bruce Metzger, cited in The Case for Christ, Lee Strobel

[7] Browning, W.R.F. "Biblical criticism." A Dictionary of the Bible. 1997 Encyclopedia.com. 8 Apr. 2010

[8] Bruce Metzger, cited in The Case for Christ, Lee Strobel

[RobinsonCriticism-9] 9.0 ^9.1 Robinson, B.A. Biblical Criticism, including Form Criticism, Tradition Criticism, Higher Criticism, etc.^[usurped] Ontario Consultants on Religious Tolerance, 2008. Web: 8 Apr 2010.

[Mather-10] Mather, G.A. & L.A. Nichols, Dictionary of Cults, Sects, Religions and the Occult, Zondervan (1993) (quoted in Robinson, Biblical Criticism

[11] Ehrman, Bart D. (2005). Misquoting Jesus: The Story Behind Who Changed the Bible and Why. HarperCollins. p. 91. ISBN 9780060738174. Retrieved 2 August 2013. 91 abbreviations.

[12] Ehrman, Bart D. (2006). Whose Word Is It?. Continuum International Publishing Group. p. 166. ISBN 978-0-8264-9129-9.

[13] నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము.

[Aland-14] K. Aland and B. Aland, "The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Text Criticism", 1995, op. cit., pp. 29–30.

[Phelan-15] M.W.J. Phelan. The Inspiration of the Pentateuch, Two-edged Sword Publications (March 9, 2005) ISBN 978-0-9547205-6-8

[Lindsell-16] Lindsell, Harold. "The Battle for the Bible", Zondervan Publishing House, Grand Rapids, Michigan, USA (1976), pg. 38.

[Chicago-17] 17.0 ^17.1 "Chicago Statement on Biblical Inerrancy". www.bible-researcher.com.

[18] As in నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము., discussed by Thompson, Mark (2006). A Clear and Present Word. New Studies in Biblical Theology. Downers Grove: Apollos. p. 92. ISBN 978-1-84474-140-3.

[inerrancy-19] Norman L. Geisler; William E. Nix (2012), From God To Us Revised and Expanded: How We Got Our Bible, Moody Publishers, p. PT45, ISBN 978-0802483928 "faith and practice"

[20] See notably Grudem, representative of recent scholarship with this emphasis (Grudem, Wayne (1994). Systematic Theology. Nottingham: Inter-Varsity Press. pp. 90–105. ISBN 978-0-85110-652-6.).

[21] Till, Farrell (1991). "Prophecies: Imaginary and Unfulfilled". Internet Infidels. Retrieved 2007-01-16.

[22] W. H. Bellinger; William Reuben Farmer, eds. (1998). Jesus and the Suffering Servant: Isaiah 53 and Christian Origins. Trinity Press. ISBN 9781563382307. Retrieved 2 August 2013. Did Jesus of Nazareth live and die without the teaching about the righteous Servant of the Lord in Isaiah 53 having exerted any significant influence on his ministry? Is it probable that this text exerted no significant influence upon Jesus' understanding of the plan of God to save the nations that the prophet Isaiah sets forth?" —Two questions addressed in a conference on "Isaiah 53 and Christian Origins" at Baylor University in the fall of 1995, the principal papers of which are available in "Jesus and the Suffering Servant.

[23] Peter W. Stoner, Science Speaks, Moody Pr, 1958, ISBN 0-8024-7630-9

[Our_Fathers_1946,_p._328-24] 24.00 ^24.01 ^24.02 ^24.03 ^24.04 ^24.05 ^24.06 ^24.07 ^24.08 ^24.09 ^24.10 ^24.11 ^24.12 ^24.13 ^24.14 ^24.15 ^24.16 ^24.17 ^24.18 ^24.19 ^24.20 ^24.21 ^24.22 ^24.23 ^24.24 ^24.25 ^24.26 ^24.27 Le Roy Froom, Prophetic Faith of Our Fathers , Vol. I, Washington D.C. Review & Herald 1946, p. 328.

[25] "Did Jesus fulfill the Messianic prophecies in the Old Testament?". Jewish Voice. Archived from the original on January 21, 2019. Retrieved October 25, 2025.

[26] Stephenson, Brady (August 7, 2011). "Jewish objections to Jesus". Verse by Verse Ministry. Archived from the original on May 3, 2022. Retrieved October 25, 2025.

[27] Pennington, Tom (February 11, 2024). "The Millennium: Christ's Future Reign on Earth - Part 2". Countryside Bible Church. Archived from the original on March 5, 2024. Retrieved October 25, 2025.

[28] Seet, Charles (September 1, 2019). "Isaiah 11:1-10 - Christ's Millennial reign on earth". Life Bible - Presbyterian Church. Archived from the original on May 19, 2023. Retrieved October 25, 2025.

[29] Bandy, Alan S. "Views of the Millennium". The Gospel Coalition. Archived from the original on September 22, 2020. Retrieved October 25, 2025.

[30] "The Millennium in the Old and New Testament". Precept Austin. May 6, 2024. Archived from the original on July 18, 2024. Retrieved October 25, 2025.

[31] "Millennial Kingdom of Christ". Emissary of the Way Ministries. Archived from the original on April 18, 2025. Retrieved October 25, 2025.

[trokibio-32] 32.0 ^32.1 "Biography of Isaac ben Abraham of Troki". Archived from the original on 2007-09-29.

[33] "TorahLab - Store".

[34] Pascal, Blaise (1958). Pensees. Translator W. F. Trotter.

[35] McDowell, Josh (1999). "chapter 8". The New Evidence that Demands a Verdict. Thomas Nelson. ISBN 9781850785521.

[FOOTNOTEMartin199110-12_&_105-36] Martin 1991, p. 10-12 & 105.

[FOOTNOTEMartin1991111-37] Martin 1991, p. 111.

[FOOTNOTEMartin1991112-38] Martin 1991, p. 112.

[FOOTNOTEMartin1991121-39] Martin 1991, p. 121.

[40] Browning, W.R.F. "Biblical criticism." A Dictionary of the Bible. 1997 Encyclopedia.com. 8 Apr. 2010

[FOOTNOTEGlancy2002141-145-41] Glancy 2002, p. 141-145.

[FOOTNOTEEllerbe199590-92-42] Ellerbe 1995, p. 90-92.

[43] Browning, W.R.F. "Biblical criticism." A Dictionary of the Bible. 1997 Encyclopedia.com. 8 Apr. 2010

[44] Bruce Metzger, cited in The Case for Christ, Lee Strobel

[Brandeis_University-45] "Habits of Slavery in Early Christianity". Brandeis University (in బ్రెటన్). Retrieved September 17, 2018.

[46] Browning, W.R.F. "Biblical criticism." A Dictionary of the Bible. 1997 Encyclopedia.com. 8 Apr. 2010

[Griswold-47] Griswold, Eliza (June 10, 2021). "Southern Baptist Convention: How the Convention's battle over race reveals an emerging evangelical schism". Retrieved August 17, 2023. Founders of the new organization claimed that, according to the Bible, slavery was an institution of heaven. They pushed the idea that Black people were descended from the Biblical figure Ham, Noah's cursed son, and that their subjugation was therefore divinely ordained

[48] Browning, W.R.F. "Biblical criticism." A Dictionary of the Bible. 1997 Encyclopedia.com. 8 Apr. 2010

[Rae_2018-49] Rae, Noel (February 23, 2018). "How Christian Slaveholders Used the Bible to Justify Slavery". Time. Archived from the original on 2018-10-10. Retrieved September 18, 2018.

[50] Bruce Metzger, cited in The Case for Christ, Lee Strobel

[51] Lamin Sanneh, Abolitionists Abroad: American Blacks and the Making of Modern West Africa, Harvard University Press ISBN 978-0-674-00718-5 (2001)

[52] Lamin Sanneh, Abolitionists Abroad: American Blacks and the Making of Modern West Africa, Harvard University Press ISBN 978-0-674-00718-5 (2001)

[53] Lamin Sanneh, Abolitionists Abroad: American Blacks and the Making of Modern West Africa, Harvard University Press ISBN 978-0-674-00718-5 (2001)

[54] Lamin Sanneh, Abolitionists Abroad: American Blacks and the Making of Modern West Africa, Harvard University Press ISBN 978-0-674-00718-5 (2001)

[Robinson-55] 55.0 ^55.1 Robinson, B. A. (2006). "Christianity and slavery". Archived from the original on October 9, 1999. Retrieved 2007-01-03.

[Martin1996a-56] Martin, William. 1996. With God on Our Side: The Rise of the Religious Right in America. New York: Broadway Books.

[Diamond1998p213-57] Diamond, Sara, 1998. Not by Politics Alone: The Enduring Influence of the Christian Right, New York: Guilford Press, p.213.

[OrtizKennedy-58] Ortiz, Chris 2007. "Gary North on D. James Kennedy" Archived 2009-10-11 at the Wayback Machine, Chalcedon Blog, 6 September 2007.

[Ostling-59] Ostling, Richard N. (2005-09-17). "Human slavery: why was it accepted in the Bible?". Salt Lake City Deseret Morning News. Associated Press. Archived from the original on November 7, 2014. Retrieved 28 October 2014.

[60] Lamin Sanneh, Abolitionists Abroad: American Blacks and the Making of Modern West Africa, Harvard University Press ISBN 978-0-674-00718-5 (2001)

[61] Lamin Sanneh, Abolitionists Abroad: American Blacks and the Making of Modern West Africa, Harvard University Press ISBN 978-0-674-00718-5 (2001)

[62] Lamin Sanneh, Abolitionists Abroad: American Blacks and the Making of Modern West Africa, Harvard University Press ISBN 978-0-674-00718-5 (2001)

[63] Lamin Sanneh, Abolitionists Abroad: American Blacks and the Making of Modern West Africa, Harvard University Press ISBN 978-0-674-00718-5 (2001)

[64] Bruce Metzger, cited in The Case for Christ, Lee Strobel

[65] Browning, W.R.F. "Biblical criticism." A Dictionary of the Bible. 1997 Encyclopedia.com. 8 Apr. 2010

[66] Lamin Sanneh, Abolitionists Abroad: American Blacks and the Making of Modern West Africa, Harvard University Press ISBN 978-0-674-00718-5 (2001)

[Kant,_Immanuel_pp._553-67] 67.00 ^67.01 ^67.02 ^67.03 ^67.04 ^67.05 ^67.06 ^67.07 ^67.08 ^67.09 ^67.10 ^67.11 ^67.12 ^67.13 ^67.14 ^67.15 Kant, Immanuel. Critique of Pure Reason, pp. 553–69, cf. Kant's May 1793 letter (Ak 11:414) expressing "true respect for the Christian religion [that has] been my guide in this work," aiming at a "union of the Christian religion with the purest practical reason."

[GB-68] Bilezikian, Gilbert. Beyond Sex Roles (2nd ed.) Grand Rapids, Michigan: Baker, 1989, ISBN 978-0-8010-0885-6. pp. 82–104

[Robert_R_1995_pp._388-69] 69.0 ^69.1 ^69.2 ^69.3 ^69.4 ^69.5 ^69.6 ^69.7 Robert R. Palmer and Joel Colton, A History of the Modern World (New York: McGraw-Hill, 1995), pp. 388–92.

[Right_Reason-70] Peoples, Dr., Glenn Andrew (2012-11-06). "Whittling down the pacifist narrative: Did early Christians serve in the army?". www.rightreason.org. Retrieved 7 August 2014.

[Robert_R_1995_p._630-71] 71.0 ^71.1 ^71.2 ^71.3 ^71.4 ^71.5 Robert R. Palmer and Joel Colton, A History of the Modern World (New York: McGraw-Hill, 1995), p. 630.

[72] Browning, W.R.F. "Biblical criticism." A Dictionary of the Bible. 1997 Encyclopedia.com. 8 Apr. 2010

[Weaver-73] J. Denny Weaver (2001). "Violence in Christian Theology". Cross Currents. Archived from the original on 25 May 2012. Retrieved 28 October 2014. "[3rd paragraph] I am using broad definitions of the terms "violence" and "nonviolence." "Violence" means harm or damage, which obviously includes the direct violence of killing – in war, capital punishment, murder – but also covers the range of forms of systemic violence such as poverty, racism, and sexism. "Nonviolence" also covers a spectrum of attitudes and actions, from the classic Mennonite idea of passive nonresistance through active nonviolence and nonviolent resistance that would include various kinds of social action, confrontations and posing of alternatives that do not do bodily harm or injury.

[SHarris-74] Sam Harris (2006). Letter to a Christian Nation. Alfred A. Knopf. pp. 80–81. ISBN 978-0-307-26577-7.

[Shapin1996-75] Quotation: "In the late Victorian period it was common to write about the "warfare between science and religion" and to presume that the two bodies of culture must always have been in conflict. However, it is a very long time since these attitudes have been held by historians of science." (p. 195) Shapin, S. (1996). The Scientific Revolution. University of Chicago Press Chicago, Ill.

[Brooke1991-76] Quotation: "In its traditional forms, the [conflict] thesis has been largely discredited." (p. 42) Brooke, J. H. (1991). Science and Religion: Some Historical Perspectives. Cambridge University Press.

[berlet1998-77] Chip Berlet, "Following the Threads," in Ansell, Amy E. Unraveling the Right: The New Conservatism in American Thought and Politics, pp. 24, Westview Press, 1998, ISBN 0-8133-3147-1

[bbcjuly2001-78] "Pope warns Bush on stem cells". BBC News. 2001-07-23. Archived from the original on 2025-12-09. Retrieved 2025-12-05.

[white-79] Andrew Dickson, White (1898). A History of the Warfare of Science with Theology in Christendom. p. X. Theological Opposition to Inoculation, Vaccination, and the Use of Anaesthetics. Archived from the original on 2008-09-17. Retrieved 2008-09-28.

[BFM-80] 80.0 ^80.1 "Baptist Faith and Message Archived 2009-03-03 at the Wayback Machine"

[catholicnews.com-81] 81.0 ^81.1 "Vatican commission: Limbo reflects 'restrictive view of salvation'". Archived from the original on 2007-05-08. Retrieved 2008-01-22.

[82] Bruce Metzger, cited in The Case for Christ, Lee Strobel

[autogenerated1-83] From Witchcraft to Justice: Death and Afterlife in the Old Testament, George E. Mendenhall.

[The_Evangelical_Scandal-84] "The Evangelical Scandal". 13 April 2005.

[William-L-Shirer-pp238-9-85] William L. Shirer (1960). The Rise and Fall of the Third Reich. London: Secker & Warburg. pp. 238–39.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]

[51]

[52]

[53]

[54]

[55]

[56]

[57]

[58]

[59]

[60]

[61]

[62]

[63]

[64]

[65]

[66]

[67]

[68]

[69]

[70]

[71]

[72]

[73]

[74]

[75]

[76]

[77]

[78]

[79]

[80]

[81]

[82]

[83]

[84]

[85]