క్రౌంచ గిరి
క్రౌంచ గిరి | |
|---|---|
స్థావరం | |
 | |
  క్రౌంచ గిరి భారతదేశంలోని కర్ణాటకలో ఉన్న ప్రదేశం  క్రౌంచ గిరి క్రౌంచ గిరి (India) | |
| నిర్దేశాంకాలు: 15°00′41″N 76°33′54″E / 15.011258°N 76.564881°E | |
| దేశం |  భారతదేశం |
| రాష్ట్రం |  కర్ణాటక |
| జిల్లా | బళ్లారి |
| తాలూకా | సాండూర్ |
| భాషలు | |
| • అధికారిక | కన్నడ |
| టైమ్ జోన్ | UTC+5:30 (ఐఎస్‌టి) |
.jpg)
క్రౌంచగిరి కర్ణాటక బళ్లారి జిల్లా సండూర్ నుండి 10 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఒక చిన్న స్థావరం. ఒకే ప్రాంగణంలో ఉన్న రెండు పురాతన హిందూ దేవాలయాలకు ఇది ప్రసిద్ధి చెందింది, రెండూ రక్షిత స్మారక చిహ్నాలు. మత పరంగా మరింత ప్రసిద్ధి చెందినది కుమారస్వామి ఆలయం (8 వ-10 వ శతాబ్దం), ఇది దక్షిణ భారతదేశంలో హిందూ యుద్ధ దేవుడు, పార్వతి శివుని కుమారుడు గణేశుడి సోదరుడు అయిన మురుగన్ లేదా కార్తికేయ మొదటి నివాసంగా నమ్ముతారు. కళా చరిత్రకారుల దృష్టిలో, దీని పక్కనే ఉన్న పార్వతీ ఆలయం (7వ-8వ శతాబ్దం) హిందూ దేవాలయ వాస్తుశిల్పం పరంగా మరింత అసాధారణమైన.
దేవాలయాలు
[మార్చు]ఈ సముదాయంలో పార్వతి, కుమారస్వామి ఆలయాలు ఉన్నాయి. కుమారస్వామి ఆలయంలోని గణేశ విగ్రహం ఈ రోజుల్లో ప్రధాన దైవమైన కార్తికేయుడి కంటే ఎక్కువ ప్రాచుర్యం పొందింది. ఈ రెండు స్మారక చిహ్నాలు ఇప్పుడు సంరక్షిత స్మారక చిహ్నాలుగా ఉన్నాయి. దీనిని 15వ శతాబ్దంలో స్థానిక పాలకులైన ఘోర్పడేలు దట్టమైన అడవులతో నిండిన స్వామిమలే కొండలో కనుగొన్నారు . అంతకుముందు మహిళలను ఆలయంలోకి ప్రవేశించడానికి అనుమతించేవారు కాదు. మురారీరావు యశ్వంతరావు ఘోర్పడే అక్టోబర్ 1996లో మహిళలపై నిషేధాన్ని ఎత్తివేశారు.[1] నిషేధం ఎత్తివేసిన తర్వాత, దాదాపు 3,000 మంది మహిళలు ఈ ఆలయంలో పూజలు చేశారు.
స్థానికులచే బాగా ప్రేమించబడి, గౌరవించబడిన ఘోర్పాడెలు 1930లలోనే ఈ ఆలయాన్ని హరిజనులకు తెరిచినట్లు ప్రకటించారు. 1934లో సండూర్ పర్యటనలో ఈ విషయం తెలుసుకున్న మహాత్మా గాంధీ, "దక్షిణ భారతదేశంలోని ఒక చిన్న సంస్థానం హరిజనుల కోసం ఆలయాన్ని తెరిచింది, ఆకాశం ఏమీ కూలిపోలేదు" అని అన్నారు.
పార్వతి ఆలయం
[మార్చు]పార్వతి ఆలయంలో అనేక అసాధారణ లక్షణాలు ఉన్నాయి. ఇది బాదామి చాళుక్య వాస్తుశిల్పం "మధ్య దశ" కు చెందినది, దీనిని కొందరు వెసరా శైలి అని కూడా పిలుస్తారు, ఆడమ్ హార్డీచే "కర్ణాటక ద్రావిడ", ఈ దక్కన్ శైలిని దక్షిణాది ద్రావిడ నిర్మాణంలో భాగంగా చూస్తాడు, ఇది తమిళనాడు అభివృద్ధి చెందిన సంస్కరణకు భిన్నంగా ఉంటుంది. ఈ ఆలయానికి మండపం లేదు, కానీ ఒక పొడవైన అంతారాలా ఉంది, దీని మీద ఆడమ్ హార్డీ ప్రకారం, "బహుశా ద్రావిడ ఆలయంలో మొదటి సుకానా ఉపయోగించడం". మందిరం మీద ఉన్న విమాన టవర్ "చాలా అసాధారణమైన కూర్పు, వింతగా అధునాతనంగా కనిపిస్తుంది-క్షితిజ సమాంతర పొరల కుదింపులో బహిర్గతం అనే అర్థంలో".[2]
ఒక కథనం ప్రకారం, పార్వతి ఆలయం (మొదట దీనిని కుమారస్వామికి ఆలయం అని పిలిచేవారు) బాదామి చాళుక్యులు (7 వ-8 వ శతాబ్దం) నిర్మించారు, పార్వతి విగ్రహాన్ని ప్రధాన దేవతగా కలిగి ఉంది.
కుమారస్వామి ఆలయం
[మార్చు]ప్రస్తుతం కుమారస్వామికి ఆలయం అని పిలువబడే ఈ ఆలయాన్ని (మూలంగా షణ్ముఖ ప్రధాన దేవతగా కలిగి ఉంది) రాష్ట్రకూటుల పాలనలో (8వ-10వ శతాబ్దం) నిర్మించారు.[3]
పర్వత పురాణాలు
[మార్చు]ఈ పర్వతం విలక్షణమైన లక్షణం దాని దీర్ఘవృత్తాకార ఆకారం, వ్యాస ఇరుకైన కనుమ. పురాణాల ప్రకారం, కార్తికేయ తన ఈటె ఆయుధంతో పర్వతంలో దాగి ఉన్న రాక్షసులను చంపడానికి తారక అనే రాక్షసుడితో యుద్ధంలో పర్వతాన్ని కుట్టినప్పుడు ఈ అంతరం ఏర్పడింది. ఈ పురాణం మహాభారతం సహా హిందూ పురాణాలలో (సాల్య పర్వ. 46 స్కంద పురాణం (అసుర కందం) లో ఎంతో గౌరవాన్ని కలిగి ఉంది. క్రౌంచగిరి అగస్త్య, పరశురాముడి పురాణాలతో కూడా సంబంధం కలిగి ఉంది.
కాళిదాస తన రచన మేఘ సందేశలో పర్వతంలోని అంతరాన్ని వివరించాడు. ఈ ప్రదేశం ఆంధ్రప్రదేశ్ శ్రీశైలం జ్యోతిర్లింగ పురాణాలతో అనుసంధానించబడి ఉంది. 'క్రౌంచ గిరి' అనే పేరు చాలా మందికి బాగా తెలుసు, కానీ ఈ పురాణ పర్వతం ఎక్కడ ఉందో చాలా తక్కువ మందికి తెలుసు. చాలా మందికి, ఇది మేరు పర్వతం వంటి పౌరాణికమైనది.
స్వామిమలే అటవీ శ్రేణి
[మార్చు]భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తల ప్రకారం, ఈ విలక్షణమైన పర్వతం అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాల వల్ల ఏర్పడింది, ఖనిజ నిక్షేపాలతో సమృద్ధిగా ఉంది. ఇక్కడ సమృద్ధిగా ఉన్న ఇనుప నిక్షేపాల కారణంగా నేల, సరస్సు ఎర్రటి చిత్తడి నేలగా ఉంటాయి. ఈ రోజుల్లో ఈ ప్రాంతంలో విచక్షణారహితంగా జరుగుతున్న మైనింగ్ కారణంగా ఆవాసాలు ధ్వంసమవుతున్నాయి.
పర్వతాలలోని షోలా రకం గడ్డి మైదానాలలో స్ట్రోబిలాంథెస్ కుంతియానా (నీల కురుంజి) వంటి అనేక మొక్కల జాతులు కనిపిస్తాయి. అలాగే ఆరెంజ్-హెడెడ్ త్రష్ , టికెల్స్ బ్లూ ఫ్లైక్యాచర్ , ఇండియన్ పిట్టా , వెర్డిటర్ ఫ్లైక్యాచర్ , స్పాట్-బ్రెస్టెడ్ ఫ్యాన్‌టైల్ , ఎల్లో త్రోటెడ్ బుల్బుల్ , స్పాటెడ్ డవ్ , రెడ్ విస్కార్డ్ బుల్బుల్ , ఓరియంటల్ వైట్ ఐ , బ్రౌన్-హెడెడ్ బార్బెట్ , పఫ్-త్రోటెడ్ బాబ్లర్ , బ్లూ-క్యాప్డ్ రాక్‌త్రష్ , రెడ్ బ్రెస్ట్డ్ ఫ్లైక్యాచర్ మొదలైన అనేక పక్షులు కూడా ఇక్కడ ఉన్నాయి. పశ్చిమ కనుమలకు చెందిన మరెన్నో పక్షి జాతులు ఇక్కడ కనిపిస్తాయి. ఇది అనేక ఆర్కిడ్ జాతులకు కూడా ఒక మంచి ఆవాసం. ఈ ప్రదేశం సాధారణంగా పశ్చిమ కనుమల వర్షారణ్యాలను పోలి ఉండే దట్టమైన పచ్చని అడవులతో నిండి ఉంది.
ఈ ప్రదేశం వేడి ప్రదేశంలో ఉన్నప్పటికీ, ఎత్తైన పర్వతాల కారణంగా ఇది ఎల్లప్పుడూ చల్లగా ఉంటుంది, నాచు, ఫెర్న్లు, లైకెన్లు, పుట్టగొడుగులు, టోడ్ స్టూల్స్ టిండర్ ఫంగస్, పఫ్ బాల్ ఫంగస్ వంటి అనేక చల్లని వాతావరణ-ప్రియమైన మొక్కలు, శిలీంధ్రాలు ఇక్కడ వృద్ధి చెందుతాయి, అనేక నీడను ఇష్టపడే కీటకాల సరీసృపాలకు ప్రోత్సాహాన్ని ఇస్తాయి. రోజ్వుడ్, గంధపు చెక్క, టేకు కలప మొదలైన చెట్లు అడవులలో వృద్ధి చెందుతాయి. శతాబ్దాల నాటి ఈ ఆలయ సముదాయం స్వామిమలై అటవీ శ్రేణి లోపల ఉంది. రస్సెల్ వైపర్, కళ్ళతో కప్పబడిన నాగుపాములు వంటి విషపూరిత పాములతో నిండి ఉందని చెబుతారు. నెమళ్ళు కూడా ఇక్కడ చాలా సాధారణ దృశ్యం. ఈ అటవీ ప్రాంతం చిరుతపులులకు కూడా చాలా మంచి ఆవాసంగా ఉంది. పులులు 1960 వరకు అడవుల్లో తిరుగుతూ ఉండేవి. కానీ మైనింగ్ కారణంగా వేట ఆవాసాల నష్టం కారణంగా అవి కొట్టుకుపోయాయి.
రవాణా
[మార్చు]కర్ణాటక రాష్ట్ర రహదారి నెం.40, పైన చెప్పిన పర్వత కనుమ గుండా వెళుతూ, సాండూర్‌ను రాష్ట్రంలోని మిగిలిన ప్రాంతాలకు కలుపుతుంది. సాండూర్ నుండి రహదారి మార్గంలో ఆలయానికి చేరుకోవచ్చు. గుంతకల్-హుబ్లీ లైన్‌లోని హాస్పేట్, బళ్లారి సమీప రైల్వే స్టేషన్లు. ఆలయ సముదాయం నైరుతి మూలలో ఉంది, రహదారి ద్వారా సాండూర్‌కు అనుసంధానించబడి ఉంది.
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Women finally get to worship at 1,000-year-old Kumaraswamy temple in Karnataka 1 December 1997, www.indiatoday.in. Retrieved 2019-01-16
- ↑ Hardy, 74-75
- ↑ "Kumaraswamy temple, Sandur". Nammabellary.com. Retrieved 2012-06-06.