Jump to content

క్వామే కోఫి ఎన్‌క్రుమా

లంకెలను మార్చు
వికీపీడియా నుండి

మహానుభావుడు
ఒసాగ్యేఫో
క్వామే కోఫి ఎన్‌క్రుమా
ఎన్‌క్రుమా చిత్రం
1వ [[ఘానా అధ్యక్షుడు]]
In office
1 జూలై 1960 – 24 ఫిబ్రవరి 1966
అంతకు ముందు వారుపదవి స్థాపించబడింది
తరువాత వారుజోసెఫ్ ఆర్థర్ ఆంక్రా (NLC అధ్యక్షుడు)
3వ [[ఆఫ్రికా ఐక్యత సంస్థ అధ్యక్షుడు]]
In office
21 అక్టోబర్ 1965 – 24 ఫిబ్రవరి 1966
అంతకు ముందు వారుగమాల్ అబ్దెల్ నాసర్
తరువాత వారుజోసెఫ్ ఆర్థర్ ఆంక్రా
1వ [[ఘానా ప్రధాన మంత్రి]]
In office
6 మార్చి 1957 – 1 జూలై 1960
గోల్డ్ కోస్ట్ తొలి ప్రధాన మంత్రి
In office
21 మార్చి 1952 – 6 మార్చి 1957
వ్యక్తిగత వివరాలు
జననం
ఫ్రాన్సిస్ క్వామే ఎన్‌క్రుమా

(1909-09-21)1909 సెప్టెంబరు 21
ఎన్‌క్రోఫుల్, గోల్డ్ కోస్ట్ కాలనీ
మరణం1972 ఏప్రిల్ 27(1972-04-27) (వయసు: 62)
బుఖారెస్ట్, రొమేనియా
రాజకీయ పార్టీయునైటెడ్ గోల్డ్ కోస్ట్ కన్వెన్షన్ (1947–1949)
కన్వెన్షన్ పీపుల్స్ పార్టీ (1949–1966)
జీవిత భాగస్వామిఫాతియా ఎన్‌క్రుమా
సంతానం4
చదువులింకన్ విశ్వవిద్యాలయం
పెన్సిల్వేనియా విశ్వవిద్యాలయం
పురస్కారాలులెనిన్ శాంతి బహుమతి (1962)

క్వామే కోఫి ఎన్‌క్రుమా (21 సెప్టెంబర్ 1909 – 27 ఏప్రిల్ 1972) ఘానాకు చెందిన ప్రముఖ రాజకీయ నాయకుడు, సిద్ధాంతకర్త మరియు విప్లవకారుడు. ఆయన గోల్డ్ కోస్ట్కు 1952 నుండి 1957 వరకు ప్రధానమంత్రిగా పనిచేశారు. 1957లో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ నుండి స్వాతంత్ర్యం సాధించిన తర్వాత, ఆయన ఘానా తొలి ప్రధానమంత్రి మరియు తరువాత అధ్యక్షుడిగా (1957–1966) కొనసాగారు.[1]

ఆయన పాన్-ఆఫ్రికానిజంకు ప్రధాన మద్దతుదారుడిగా నిలిచారు. ఆఫ్రికా ఐక్యత సంస్థ (OAU) స్థాపకుల్లో ఒకరిగా ఉన్నారు మరియు 1962లో సోవియట్ యూనియన్ నుండి లెనిన్ శాంతి బహుమతి అందుకున్నారు.[2]

విదేశాల్లో ఉన్నత విద్యను అభ్యసించిన తర్వాత, తన రాజకీయ సిద్ధాంతం అయిన ఎన్‌క్రుమాయిజంను అభివృద్ధి చేసి, గోల్డ్ కోస్ట్‌కు తిరిగి వచ్చి స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో నాయకత్వం వహించారు. ఆయన స్థాపించిన కన్వెన్షన్ పీపుల్స్ పార్టీ ప్రజల మద్దతుతో వేగంగా ఎదిగింది.[3]

ఎన్‌క్రుమా పాలనలో దేశంలో పరిశ్రమలు, విద్య మరియు విద్యుత్ రంగాల్లో అభివృద్ధి జరిగింది. ఆయన ఆఫ్రికా జాతీయవాదం మరియు సామ్యవాద విధానాలను అనుసరించారు. ఆఫ్రికా దేశాలను ఒకే నాయకత్వంలో ఏకం చేయాలని ఆయన లక్ష్యం.[4]

1960లలో ఆర్థిక సమస్యలు మరియు రాజకీయ ఉద్రిక్తతల కారణంగా ఆయన పాలన క్రమంగా అధికార కేంద్రీకృతంగా మారింది. 1964లో రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ఘానాను ఒకే పార్టీ రాష్ట్రంగా మార్చి, తాను జీవితకాల అధ్యక్షుడిగా ప్రకటించుకున్నారు.[5]

1966లో జరిగిన 1966 ఘానా సైనిక తిరుగుబాటులో ఆయనను పదవి నుంచి తొలగించారు. ఈ ఘటనలో సెంట్రల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఏజెన్సీ (CIA) పాత్ర ఉందని ఆరోపణలు ఉన్నప్పటికీ అవి నిర్ధారించబడలేదు.[6]

తర్వాత ఆయన గినియాలో నివసించి, అక్కడ గౌరవ సహాధ్యక్షుడిగా గుర్తింపు పొందారు. 1999లో ఆయనను BBC “ఆఫ్రికన్ ఆఫ్ ది మిల్లేనియం”గా ఎంపిక చేసింది.[7]

ప్రారంభ జీవితం

[మార్చు]

గోల్డ్ కోస్ట్

[మార్చు]

క్వామే ఎన్‌క్రూమా 1909 సెప్టెంబర్ 21, మంగళవారం జన్మించాడు.[8][9] ఆయన Nkroful, Nzema East (ప్రస్తుతం ఎల్లెంబెల్లే), గోల్డ్ కోస్ట్ (ప్రస్తుతం ఘనా) లో జన్మించాడు.[10]

Nkroful ఒక చిన్న గ్రామం, ఇది న్జెమా ప్రాంతంలో ఉంది.[11] ఇది గోల్డ్ కోస్ట్ దక్షిణ పశ్చిమ భాగంలో, ఫ్రెంచ్ కాలనీ అయిన Ivory Coast సరిహద్దుకు సమీపంలో ఉంది.

అతని తండ్రి కుటుంబంతో కలిసి నివసించలేదు; ఆయన Half Assini లో బంగారు పనులు (గోల్డ్‌స్మిత్) చేస్తూ పనిచేశాడు.[12]

క్వామే తన తల్లి మరియు విస్తృత కుటుంబంతో పెరిగాడు. వారు సంప్రదాయంగా కలిసి నివసించేవారు మరియు దూరపు బంధువులు తరచుగా సందర్శించేవారు.[13]

అతని చిన్ననాటి జీవితం నిర్బంధం లేకుండా గడిచింది; గ్రామంలో, అడవిలో, సముద్రం దగ్గర ఎక్కువ సమయం గడిపాడు.

అమెరికాలో విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడు, ఆయన పేరు ఫ్రాన్సిస్ న్వియా కోఫి ఎన్‌క్రూమా గా ఉండేది. "కోఫి" అనేది శుక్రవారం జన్మించిన వారికి ఇచ్చే అకాన్ పేరు.[14]

1945లో ఆయన తన పేరు క్వామే ఎన్‌క్రూమాగా మార్చుకున్నాడు.[15]

ఆయన తండ్రి ఒపాన్యిన్ కోఫి న్వియానా న్గోలోమా, అకాన్ తెగలోని అసోనా వంశానికి చెందినవాడు.[16]

క్వామే తన తల్లి యొక్క ఏకైక సంతానం. ఆయన తల్లి ఎలిజబెత్ న్యానిబా ఒక చేపల వ్యాపారి మరియు చిన్న వ్యాపారి.[17]

ఆమె అతన్ని Half Assini లోని కాథలిక్ మిషన్ పాఠశాలకు పంపింది, అక్కడ అతను మంచి విద్యార్థిగా నిలిచాడు.

తరువాత ఆయన Achimota School లో ఉపాధ్యాయ శిక్షణ పొందాడు. అక్కడ ఆయన నాయకత్వ లక్షణాలు అభివృద్ధి చెందాయి.

1930లో ఉపాధ్యాయ సర్టిఫికేట్ పొందిన తర్వాత, ఆయన El్మినా లో ఉపాధ్యాయుడిగా పని చేశాడు.[18]

తర్వాత Axim లో ప్రధానోపాధ్యాయుడిగా నియమితుడయ్యాడు. అక్కడ రాజకీయాల్లో ఆసక్తి పెంచుకుని Nzema Literary Society ను స్థాపించాడు.

తరువాత Amissano లో కాథలిక్ సెమినరీలో పనిచేశాడు.[19]

ఆ సమయంలో ఆయన Nnamdi Azikiwe ప్రభావంతో నల్లజాతి జాతీయవాదంపై ఆసక్తి పెంచుకున్నాడు.

తరువాత ఉన్నత విద్య కోసం అమెరికాకు వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. ఆయన Lincoln University లో చేరాలని సూచించబడింది.

1935 అక్టోబర్‌లో ఆయన అమెరికాకు చేరుకున్నాడు.

యునైటెడ్ స్టేట్స్

[మార్చు]

చరిత్రకారుడు John Henrik Clarke తన ఎన్‌క్రూమా పై వ్యాసంలో పేర్కొన్నట్లుగా, "అతను అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు లో గడిపిన పది సంవత్సరాల ప్రభావం అతని జీవితమంతా కొనసాగింది."[20] ఎన్‌క్రూమా లింకన్ విశ్వవిద్యాలయం లో చదువు ప్రారంభించే ముందు నుంచే అక్కడ చేరడానికి ప్రయత్నించాడు. 1935 మార్చి 1, శుక్రవారం ఆయన ఆ విశ్వవిద్యాలయానికి ఒక లేఖ రాశాడు, తన దరఖాస్తు ఒక సంవత్సరానికి పైగా పెండింగ్‌లో ఉందని పేర్కొంటూ.

1935 అక్టోబర్‌లో ఆయన న్యూయార్క్ నగరం చేరుకున్న తర్వాత, పెన్సిల్వేనియాకు వెళ్లి, పూర్తి సెమిస్టర్ ఫీజు లేకపోయినా లింకన్ విశ్వవిద్యాలయంలో చేరాడు.[21] తరువాత అతనికి స్కాలర్‌షిప్ లభించింది, దీని ద్వారా ట్యూషన్ ఫీజులు చెల్లించగలిగాడు. అయినప్పటికీ, అమెరికాలో ఉన్న కాలంలో అతనికి ఆర్థిక ఇబ్బందులు కొనసాగాయి.[22]

జీవనోపాధి కోసం అతను చిన్న చిన్న పనులు చేశాడు—మత్స్య, కోళ్ల సరఫరాదారు, క్లీనర్, పాత్రలు కడిగేవాడు వంటి పనులు చేశాడు.[23]

ఆదివారాల్లో, ఆయన Philadelphia మరియు న్యూయార్క్ లోని నల్లజాతి ప్రెస్బిటేరియన్ చర్చిలను సందర్శించేవాడు.[24]

1939లో ఎన్‌క్రూమా ఆర్థిక శాస్త్రం మరియు సమాజ శాస్త్రంలో బాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ డిగ్రీ పొందాడు. తరువాత లింకన్ విశ్వవిద్యాలయం అతనిని తత్వశాస్త్రంలో అసిస్టెంట్ లెక్చరర్‌గా నియమించింది. ఆయన ఫిలడెల్ఫియా మరియు న్యూయార్క్‌లోని చర్చిలలో అతిథి ప్రసంగకర్తగా ఆహ్వానించబడ్డాడు.[25]

1939లో ఆయన లింకన్ సెమినరీలో చేరి, తరువాత University of Pennsylvania లో చదివాడు. 1942లో లింకన్ విశ్వవిద్యాలయంలోని Phi Beta Sigma సంఘంలో సభ్యుడయ్యాడు.[26]

1942లో ఆయన Bachelor of Theology డిగ్రీ పొందాడు. 1943లో పెన్ నుండి తత్వశాస్త్రంలో మాస్టర్స్ మరియు విద్యలో మాస్టర్స్ డిగ్రీలు పొందాడు.[27]

పెన్‌లో ఉన్నప్పుడు, ఆయన భాషాశాస్త్రవేత్త విలియం ఎవెరెట్ వెల్మర్స్‌తో కలిసి పనిచేశాడు, తన స్వస్థల భాష అయిన Fante dialect పై వ్యాకరణ పరిశోధనకు సహకరించాడు.[28]

అమెరికాలో ఉన్న సమయంలో ఆయన Prince Hall Freemasonry లో కూడా సభ్యత్వం పొందాడు.[29]

ఎన్‌క్రూమా తన వేసవి కాలాన్ని Harlem లో గడిపేవాడు, ఇది నల్లజాతి సంస్కృతి, ఆలోచనలు మరియు జీవనానికి ముఖ్య కేంద్రం. అక్కడ నివాసం మరియు ఉద్యోగం పొందడం కష్టంగా ఉండేది, కానీ సమాజంతో బాగా కలిసిపోయాడు.[30]

అతను రాత్రిళ్లు వీధి ప్రసంగకర్తల మాటలు విని, చర్చల్లో పాల్గొనేవాడు. క్లార్క్ ప్రకారం:

ఈ సాయంత్రాలు ఎన్‌క్రూమా అమెరికా విద్యలో ముఖ్య భాగం. హార్లెం వీధులు ఒక విశ్వవిద్యాలయం లాంటివి. అక్కడ ప్రసంగకర్తలు సాధారణ వ్యక్తులు కాదు... యువ కార్లోస్ కుక్ వంటి నాయకులు కూడా అక్కడ చురుకుగా ఉండేవారు... ఇది హార్లెం వీధులలో జరిగిన జీవన నాటకం.[31]

ఎన్‌క్రూమా ఒక చురుకైన విద్యార్థి. అతను పెన్సిల్వేనియాలో ఆఫ్రికన్ విద్యార్థుల సంఘాన్ని స్థాపించి, దానిని అమెరికా మరియు కెనడా ఆఫ్రికన్ స్టూడెంట్స్ అసోసియేషన్‌గా అభివృద్ధి చేశాడు.[32]

కొంతమంది సభ్యులు ప్రతి కాలనీ స్వతంత్రంగా స్వాతంత్ర్యం పొందాలని భావించగా, ఎన్‌క్రూమా Pan-Africanism విధానాన్ని ప్రోత్సహించాడు.[33]

1944లో న్యూయార్క్‌లో జరిగిన పాన్-ఆఫ్రికన్ సమావేశంలో అతను ముఖ్య పాత్ర పోషించాడు.[34]

తన పాత గురువు అగ్రే మరణించిన తర్వాత, 1942లో ఆయనకు సమాధి వద్ద సంప్రదాయ ప్రార్థనలు నిర్వహించాడు.[35]

1945లో ఆయన "ఫ్రాన్సిస్" అనే పేరును వదిలి "క్వామే ఎన్‌క్రూమా" అనే పేరు స్వీకరించాడు.[36]

పురాతన ఈజిప్షియన్ కాలంలోలాగే, ఈ రోజూ కూడా దేవుడు ఆఫ్రికా ప్రజలలో కొందరిని పశ్చిమ దేశాలకు పంపాడు... వారు జ్ఞానం సంపాదించి తిరిగి తమ దేశానికి వచ్చి తమ ప్రజలకు సహాయం చేయాలి.

— Kwame Nkrumah

ఎన్‌క్రూమా రాజకీయాలు మరియు ధర్మంపై పుస్తకాలు చదివి, విద్యార్థులకు తత్వశాస్త్రం బోధించాడు.[37]

1943లో ఆయన C. L. R. James, Raya Dunayevskaya, మరియు Grace Lee Boggs వంటి మార్క్సిస్ట్ ఆలోచనకర్తలను కలిశాడు.[38]

తరువాత ఆయన లండన్‌కు వెళ్లి తన విద్యను కొనసాగించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.[39]

జేమ్స్, 1945లో రాసిన లేఖలో, ఎన్‌క్రూమాను George Padmore కు పరిచయం చేస్తూ ఇలా అన్నాడు: "ఈ యువకుడు యూరోపియన్లను ఆఫ్రికా నుండి వెళ్లగొట్టాలని సంకల్పించుకున్నాడు."[40]

లండన్

[మార్చు]
60 బర్గ్లీ రోడ్, కెంటిష్ టౌన్, లండన్ — 1945 నుండి 1947 మధ్య న్క్రూమా నివసించిన స్థలం

1945 మేలో న్క్రూమా లండన్‌కు తిరిగి వెళ్లి, లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్ లో మానవ శాస్త్రం లో పీహెచ్‌డీ అభ్యర్థిగా చేరాడు. ఒక టర్మ్ తర్వాత ఆయన దానిని వదిలి, తదుపరి సంవత్సరం యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్ లో చేరి, "జ్ఞానం మరియు లాజికల్ పాజిటివిజం" పై తత్వశాస్త్ర పరిశోధన రచన చేయాలని సంకల్పించాడు.[41] ఆయన పర్యవేక్షకుడు ఏ. జే. అయ్యర్ న్క్రూమాను "ప్రథమ శ్రేణి తత్వవేత్త"గా గుర్తించడానికి నిరాకరించాడు. ఆయన మాట్లాడుతూ, "నాకు అతను నచ్చాడు, అతనితో మాట్లాడటం ఆనందంగా ఉండేది, కానీ అతనికి విశ్లేషణాత్మక ఆలోచన లేదని అనిపించింది. అతను చాలా త్వరగా సమాధానాలు కోరుకునేవాడు. అతను తన థీసిస్‌పై ఎక్కువగా దృష్టి పెట్టకపోవడం సమస్యలో భాగమై ఉండవచ్చు. ఇది అతను ఘానాకు తిరిగి వెళ్లే అవకాశం కోసం వేచి ఉన్నట్లు అనిపించింది" అని పేర్కొన్నాడు.[42] చివరికి, న్క్రూమా గ్రేస్ ఇన్ (సిటీ లా స్కూల్) లో న్యాయ విద్యలో చేరినా, దానిని పూర్తి చేయలేదు.[42]

న్క్రూమా తన సమయాన్ని రాజకీయ సంస్థలలో గడిపాడు. ఆయన మరియు పాడ్మోర్ 1945 అక్టోబర్ 15–19 తేదీల్లో మాంచెస్టర్‌లో జరిగిన ఐదవ పాన్-ఆఫ్రికన్ కాంగ్రెస్ ప్రధాన నిర్వాహకులు మరియు సంయుక్త ఖజాంచీలు అయ్యారు.[43] ఈ కాంగ్రెస్ ఆఫ్రికన్ సామాజికవాదం ద్వారా వలసరాజ్య వ్యవస్థను తొలగించడానికి ఒక వ్యూహాన్ని రూపొందించింది. వారు పరిమిత సార్వభౌమత్వం కలిగిన రాష్ట్రాల ద్వారా పరిపాలితమయ్యే, ప్రాంతీయ సంస్థలతో అనుసంధానమైన ఒక సమాఖ్య "యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఆఫ్ ఆఫ్రికా"ను నిర్మించాలని నిర్ణయించారు.[44] వారు గోత్రవాదం లేకుండా, సామాజికవాద వ్యవస్థలో ప్రజాస్వామ్య పద్ధతిలో, సంప్రదాయ మరియు ఆధునిక ఆలోచనలను కలిపి ఒక కొత్త ఆఫ్రికన్ సంస్కృతిని అభివృద్ధి చేయాలని ప్రణాళిక చేశారు. వీలైతే అహింసా మార్గంలో ఇది సాధించాలని నిర్ణయించారు.[45] ఈ కాంగ్రెస్‌కు హాజరైనవారిలో ప్రముఖుడు డబ్ల్యూ. ఈ. బి. డూ బాయిస్ ఉన్నారు. అలాగే తరువాత తమ దేశాలకు స్వాతంత్ర్యం తీసుకువచ్చిన నాయకులు కూడా ఇందులో పాల్గొన్నారు, అందులో న్యాసాలాండ్ (ప్రస్తుతం మలావి) కు చెందిన హేస్టింగ్స్ బాండా, కెన్యా కు చెందిన జోమో కెన్యాట్టా మరియు నైజీరియా కు చెందిన ఓబాఫెమీ అవొలోవో ఉన్నారు.[46][47]

ఈ కాంగ్రెస్ బ్రిటన్‌లో కొనసాగుతున్న ఆఫ్రికన్ ఉద్యమాలను వెస్ట్ ఆఫ్రికన్ నేషనల్ సెక్రటేరియట్ (WANS) తో కలిసి అభివృద్ధి చేసి, ఆఫ్రికా వలసరాజ్యాల విముక్తి కోసం పని చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. న్క్రూమా WANS కార్యదర్శిగా నియమితుడయ్యాడు. తన దేశాలకు స్వేచ్ఛను సాధించేందుకు ఆఫ్రికన్లను సంఘటితం చేయడమే కాకుండా, యుద్ధం అనంతరం లండన్‌లో చిక్కుకుపోయిన పశ్చిమ ఆఫ్రికా నావికులను సహాయపడేందుకు కూడా కృషి చేశాడు. వారి శక్తివంతీకరణ కోసం "కలర్డ్ వర్కర్స్ అసోసియేషన్" ను స్థాపించాడు.[48] అమెరికా విదేశాంగ శాఖ మరియు MI5 న్క్రూమా మరియు WANS కార్యకలాపాలను గమనిస్తూ, వారి కమ్యూనిజంతో ఉన్న సంబంధాలపై దృష్టి పెట్టాయి.[49]

న్క్రూమా మరియు పాడ్మోర్ "ది సర్కిల్" అనే సమూహాన్ని ఏర్పాటు చేసి, పశ్చిమ ఆఫ్రికా స్వాతంత్ర్యం మరియు ఐక్యత కోసం మార్గం చూపాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. ఈ సమూహం లక్ష్యం ఆఫ్రికన్ సామాజికవాద గణరాజ్యాల సమాఖ్యను ఏర్పాటు చేయడం. 1948లో అక్రాలో న్క్రూమా అరెస్టు సమయంలో ఈ లక్ష్యాన్ని వివరిస్తున్న పత్రం అతని వద్ద లభించింది, దీన్ని బ్రిటిష్ అధికారులు అతనిపై ఉపయోగించారు.[50][51][a]

యునైటెడ్ గోల్డ్ కోస్ట్ కన్వెన్షన్

[మార్చు]

1946 గోల్డ్ కోస్ట్ రాజ్యాంగం ప్రకారం శాసన మండలిలో ఆఫ్రికన్లకు తొలిసారిగా మెజారిటీ లభించింది. ఇది స్వపరిపాలన వైపు ఒక ముఖ్యమైన అడుగుగా పరిగణించబడింది.[52] ఈ కొత్త ఏర్పాటుతో, 1947 ఆగస్టులో కాలనీలో తొలి నిజమైన రాజకీయ పార్టీ అయిన యునైటెడ్ గోల్డ్ కోస్ట్ కన్వెన్షన్ (UGCC) స్థాపించబడింది.[53]

UGCC సాధ్యమైనంత త్వరగా స్వపరిపాలనను సాధించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ప్రముఖ సభ్యులు విజయవంతమైన వృత్తి నిపుణులు కావడంతో, పార్టీని నడపడానికి ఒక వ్యక్తిని నియమించాల్సి వచ్చింది. ఎబెనేజర్ అకో అడ్జీ సూచనతో వారు న్క్రూమాను ఎంపిక చేశారు. న్క్రూమా తొలుత సందేహించినా, UGCC పరంపరాగత (కన్జర్వేటివ్) వర్గాల ఆధీనంలో ఉందని గ్రహించాడు. అయినప్పటికీ, ఈ పదవి తనకు రాజకీయంగా పెద్ద అవకాశాలు కల్పిస్తుందని భావించి అంగీకరించాడు. బ్రిటిష్ అధికారులు అతని కమ్యూనిస్టు సంబంధాల గురించి విచారించిన తర్వాత, 1947 నవంబరులో లివర్‌పూల్ నుండి MV Accra నౌకలో స్వదేశానికి బయలుదేరాడు.[54][55]

సియెర్రా లియోన్, లైబీరియా, మరియు ఐవరీ కోస్ట్ వద్ద స్వల్ప విరామాల తర్వాత, అతను గోల్డ్ కోస్ట్ (బ్రిటిష్ కాలనీ) కు చేరుకొని, టార్క్వా, ఘానా లో తన తల్లిని కలుసుకున్నాడు. 1947 డిసెంబర్ 29న సాల్ట్‌పాండ్, ఘానా లోని పార్టీ కార్యాలయంలో ప్రధాన కార్యదర్శిగా తన పని ప్రారంభించాడు.[10][56]

న్క్రూమా త్వరగా UGCC శాఖలను దేశవ్యాప్తంగా స్థాపించడానికి, అవసరమైతే రాజకీయ లక్ష్యాల కోసం సమ్మెలు నిర్వహించడానికి ప్రణాళికలు రూపొందించాడు. ఈ చురుకైన విధానం పార్టీ నాయకత్వంలో విభేదాలకు దారితీసింది. ఈ కమిటీకి నాయకత్వం వహించినవారు జె. బి. డాన్‌క్వా. న్క్రూమా UGCC కోసం విరాళాలు సేకరించడానికి మరియు కొత్త శాఖలను స్థాపించడానికి పర్యటన ప్రారంభించాడు.[57]

గోల్డ్ కోస్ట్ బ్రిటన్‌కు చెందిన ఇతర పశ్చిమ ఆఫ్రికా కాలనీలకంటే రాజకీయంగా అభివృద్ధి చెందినప్పటికీ, ప్రజల్లో అసంతృప్తి ఎక్కువగా ఉంది. యుద్ధానంతర ద్రవ్యోల్బణం కారణంగా ధరలు పెరగడంతో ప్రజల్లో ఆగ్రహం పెరిగింది. 1948 జనవరిలో అరబ్ వ్యాపారులపై బహిష్కరణ ప్రారంభమైంది. స్థానిక కాకావో గింజలు రైతులు కూడా అసంతృప్తిగా ఉన్నారు, ఎందుకంటే పంట ఇవ్వగలిగే చెట్లను కూడా కాలనీయ అధికారులు కాకావో స్వెలెన్-షూట్ వైరస్ కారణంగా నాశనం చేశారు.[58]

గోల్డ్ కోస్ట్‌లో సుమారు 63,000 మంది రెండో ప్రపంచ యుద్ధ సైనికులు ఉండేవారు. వీరిలో చాలామంది ఉద్యోగాలు పొందడంలో ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్నారు మరియు వారి సమస్యలను కాలనీయ ప్రభుత్వం పట్టించుకోవడం లేదని భావించారు. 1948 ఫిబ్రవరి 20న అక్రాలో మాజీ సైనికుల సంఘ సమావేశంలో న్క్రూమా మరియు డాన్‌క్వా ప్రసంగించారు. గవర్నర్‌కు వినతిపత్రం ఇవ్వడానికి ఫిబ్రవరి 28న జరిగిన ర్యాలీలో పోలీసులు కాల్పులు జరపడంతో ముగ్గురు సైనికులు మరణించారు. దీని ఫలితంగా దేశవ్యాప్తంగా 1948 అక్రా అల్లర్లు చెలరేగాయి.[59]

న్క్రూమా జీవితచరిత్రకర్త డేవిడ్ బర్మింగ్‌హామ్ ప్రకారం, "పశ్చిమ ఆఫ్రికాలో ఆదర్శ కాలనీగా పరిగణించిన గోల్డ్ కోస్ట్‌లో అల్లర్లు చెలరేగాయి, వ్యాపార కేంద్రాలు దోపిడీకి గురయ్యాయి. ఆఫ్రికా విప్లవం ప్రారంభమైంది."[60]

కాలనీయ ప్రభుత్వం ఈ అల్లర్లకు UGCC కారణమని భావించి, న్క్రూమా మరియు డాన్‌క్వా సహా ఆరుగురు నాయకులను అరెస్ట్ చేసింది. వీరిని ఘానా బిగ్ సిక్స్ గా పిలుస్తారు.[61] వీరిని కలిసి కుమాసి లో నిర్బంధించారు, దీంతో న్క్రూమా మరియు ఇతరుల మధ్య విభేదాలు పెరిగాయి. తరువాత వీరిని వేర్వేరు ప్రదేశాలకు తరలించగా, న్క్రూమాను లావ్రా కు పంపారు. 1948 ఏప్రిల్‌లో అందరినీ విడుదల చేశారు.

వారి విడుదల కోసం విద్యార్థులు మరియు ఉపాధ్యాయులు ఆందోళనలు చేయడంతో వారిని సస్పెండ్ చేశారు. న్క్రూమా తన సొంత డబ్బుతో ఘానా నేషనల్ కాలేజ్ ను స్థాపించాడు.[62] ఈ చర్యల వల్ల UGCC నాయకులు అతనిపై విమర్శలు చేశారు. పార్టీకి నష్టం కలిగిస్తాడని భావించి, అతనిని గౌరవ ఖజాంచీగా నియమించారు.

న్క్రూమా ప్రజాదరణ మరింత పెరిగింది. ఆయన స్థాపించిన అక్రా ఈవెనింగ్ న్యూస్ పత్రిక దీనికి సహాయపడింది. అలాగే UGCC యువజన విభాగంగా "కమిటీ ఆన్ యూత్ ఆర్గనైజేషన్" (CYO) ను స్థాపించాడు. అది తరువాత "Self-Government Now" అనే నినాదంతో స్వతంత్రంగా మారింది.[63]

CYO విద్యార్థులు, మాజీ సైనికులు మరియు మార్కెట్ మహిళలను ఏకతాటిపైకి తీసుకొచ్చింది. న్క్రూమా తన ఆత్మకథలో UGCCతో విభేదాలు తప్పవని ముందే తెలుసుకున్నానని, ఆ సమయంలో ప్రజల మద్దతు అవసరమని పేర్కొన్నాడు.[64][65]

"ఫ్రీడమ్" కోసం న్క్రూమా ఇచ్చిన పిలుపు గ్రామాల నుండి పట్టణాలకు వచ్చిన నిరుద్యోగ యువతను ఆకర్షించింది. పాత భక్తిగీతాలను స్వాతంత్ర్య గీతాలుగా మార్చి, ప్రజా సభల్లో న్క్రూమాను స్వాగతించారు.[66]

ఆరోన్ మైక్ ఓక్వాయే ఇచ్చిన ప్రసంగం ప్రకారం, సాల్ట్‌పాండ్ లో జరిగిన UGCC సమావేశంలో న్క్రూమా ప్రాథమిక మానవ హక్కుల ప్రోత్సాహానికి సంబంధించిన ప్రతిపాదనను తిరస్కరించినట్లు పేర్కొన్నారు.[67]

కన్వెన్షన్ పీపుల్స్ పార్టీ

[మార్చు]
ఎర్ర కోడి, "ఎప్పటికీ ముందుకు, వెనక్కి ఎప్పుడూ కాదు": కన్వెన్షన్ పీపుల్స్ పార్టీ చిహ్నం మరియు నినాదం

1949 ఏప్రిల్ నుండి న్క్రూమాపై అతని అనుచరుల నుంచి UGCCను విడిచి తన స్వంత పార్టీని స్థాపించాలనే ఒత్తిడి పెరిగింది.[68] 1949 జూన్ 12న ఆయన కన్వెన్షన్ పీపుల్స్ పార్టీ (CPP) స్థాపనను ప్రకటించాడు. "కన్వెన్షన్" అనే పదాన్ని ప్రజలను మనతో తీసుకువెళ్లాలనే ఉద్దేశంతో ఎంచుకున్నామని న్క్రూమా పేర్కొన్నాడు.[69]

UGCCతో విభేదాలను సరిదిద్దేందుకు ప్రయత్నాలు జరిగాయి; జూలైలో జరిగిన ఒక సమావేశంలో న్క్రూమాను మళ్లీ కార్యదర్శిగా నియమించి CPPను రద్దు చేయాలని నిర్ణయించారు. కానీ న్క్రూమా అనుచరులు దీనిని అంగీకరించలేదు మరియు ఆయనను తమ నాయకత్వంలోనే కొనసాగాలని ఒప్పించారు.[70]

CPP తన చిహ్నంగా ఎర్ర కోడిని స్వీకరించింది — ఇది స్థానిక జాతులలో ప్రసిద్ధమైన ప్రతీక, నాయకత్వం, అప్రమత్తత మరియు పురుషత్వానికి సంకేతం.[71][72] పార్టీ రంగులు (ఎరుపు, తెలుపు, ఆకుపచ్చ) దుస్తులు, జెండాలు, వాహనాలు మరియు ఇళ్లపై కనిపించేవి.[71] CPP కార్యకర్తలు ఈ రంగుల వాహనాల్లో దేశమంతా తిరిగి, సంగీతం వినిపిస్తూ ప్రజల మద్దతును కూడగట్టారు. ముఖ్యంగా న్క్రూమాకు భారీ ప్రజాదరణ లభించింది. గతంలో రాజకీయ ఉద్యమాలు నగర మేధావులకే పరిమితమైనప్పటికీ, CPP గ్రామీణ ప్రజలను కూడా ఆకర్షించింది.[71]

టైమ్ (పత్రిక), 9 ఫిబ్రవరి 1953 కవర్‌పై క్వామే న్క్రూమా

బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం కౌస్సీ కమిటీ పేరుతో మధ్యతరగతి ఆఫ్రికన్ల కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేసింది, ఇందులో న్క్రూమా తప్ప మిగతా "బిగ్ సిక్స్" సభ్యులు ఉన్నారు. ఈ కమిటీ గోల్డ్ కోస్ట్‌కు మరింత స్వపరిపాలన కలిగించే కొత్త రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించాల్సి ఉంది. కానీ పూర్తి డొమినియన్ హోదా ఇవ్వబోదని ముందే అర్థం చేసుకున్న న్క్రూమా, "పాజిటివ్ యాక్షన్" ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించాడు.[46]

న్క్రూమా ఒక రాజ్యాంగ సభ ఏర్పాటు చేయాలని డిమాండ్ చేశాడు. గవర్నర్ చార్ల్స్ ఆర్డెన్-క్లార్క్ దీనికి అంగీకరించకపోవడంతో, 1950 జనవరి 8 నుండి కార్మిక సంఘాలు సార్వత్రిక సమ్మె ప్రారంభించాయి. ఈ సమ్మె త్వరగా హింసకు దారితీసింది. జనవరి 22న న్క్రూమా మరియు ఇతర CPP నాయకులను అరెస్ట్ చేసి, ఈవెనింగ్ న్యూస్ పత్రికను నిషేధించారు.[73] న్క్రూమాకు మూడు సంవత్సరాల జైలు శిక్ష విధించబడింది మరియు అతన్ని అక్రాలోని ఫోర్ట్ జేమ్స్ (ఘానా) జైలులో సాధారణ ఖైదీలతో కలిసి నిర్బంధించారు.[74]

న్క్రూమా గైర్హాజరీలో అతని సహాయకుడు కోమ్లా అగ్బెలి గ్బెడెమా CPPను నడిపించాడు. న్క్రూమా జైలులో నుంచే టాయిలెట్ పేపర్‌పై రాసిన రహస్య సందేశాల ద్వారా సంఘటనలపై ప్రభావం చూపగలిగాడు. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం కొత్త రాజ్యాంగం ప్రకారం ఎన్నికలకు సిద్ధమవుతుండగా, న్క్రూమా CPP అన్ని స్థానాల్లో పోటీ చేయాలని సూచించాడు.[75]

న్క్రూమా అరెస్టు తర్వాత పరిస్థితులు కొంత ప్రశాంతంగా మారడంతో CPP మరియు బ్రిటిష్ అధికారులు కలిసి ఓటర్ల జాబితాలను సిద్ధం చేశారు. న్క్రూమా జైలు నుంచే అక్రా నియోజకవర్గం నుంచి పోటీ చేశాడు. గ్బెడెమా దేశవ్యాప్తంగా ప్రచార యంత్రాంగాన్ని ఏర్పాటు చేసి, లౌడ్‌స్పీకర్లతో పార్టీ సందేశాన్ని ప్రజలకు చేరవేశాడు. UGCC దేశవ్యాప్తంగా బలమైన నిర్మాణాన్ని ఏర్పాటు చేయలేకపోయింది.[76]

1951 ఫిబ్రవరి శాసనసభ ఎన్నికలులో CPP ఘన విజయం సాధించింది.[77] మొత్తం 38 స్థానాలలో 34 స్థానాలను గెలుచుకుంది. న్క్రూమా తన అక్రా నియోజకవర్గంలో విజయం సాధించాడు. UGCC మూడు స్థానాలు మాత్రమే గెలుచుకోగా, ఒకటి స్వతంత్ర అభ్యర్థి గెలిచాడు.

గవర్నర్ ఆర్డెన్-క్లార్క్ న్క్రూమాను విడుదల చేయకపోతే రాజ్యాంగ ప్రయోగం విఫలమవుతుందని గ్రహించాడు. 1951 ఫిబ్రవరి 12న న్క్రూమాను జైలు నుండి విడుదల చేశారు, అతనికి భారీ స్వాగతం లభించింది.[78] మరుసటి రోజు అతనిని ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయమని ఆహ్వానించారు.[79]

న్క్రూమాతో అత్యంత సన్నిహితంగా ఉన్న ఎరికా పావెల్ అతని ప్రైవేట్ కార్యదర్శిగా 1955లో తిరిగి ఘానాకు వచ్చి పది సంవత్సరాలు ఆ పదవిలో కొనసాగింది.[80] ఆమె న్క్రూమాతో కలిసి పనిచేసిన సమయంలో అతని ఆత్మకథ రచనలో ముఖ్య పాత్ర పోషించింది, అయితే ఇది చాలా కాలం తర్వాత మాత్రమే వెల్లడైంది.[81]

ప్రభుత్వ వ్యాపారాల నాయకుడు మరియు ప్రధాన మంత్రి

[మార్చు]

న్క్రూమా అధికారంలోకి వచ్చినప్పుడు అనేక సవాళ్లను ఎదుర్కొన్నారు. ఆయన ఎప్పుడూ ప్రభుత్వంలో పనిచేయలేదు, కాబట్టి ఆ వ్యవహారాన్ని నేర్చుకోవాల్సి వచ్చింది. గోల్డ్ కోస్ట్ నాలుగు ప్రాంతాలతో కూడి ఉండేది, అనేక పూర్వ కాలనీలను ఒకటిగా కలిపి ఏర్పడింది. న్క్రూమా వాటిని ఒకే జాతీయత కింద ఏకీకృతం చేసి దేశాన్ని స్వాతంత్ర్యం వైపు తీసుకెళ్లాలని ప్రయత్నించాడు.[82] ఈ సవాళ్లను అధిగమించడంలో ముఖ్యమైనది CPP కార్యక్రమాలు కేవలం సాధ్యమైనవే కాక, అనివార్యమని బ్రిటిష్ అధికారులను నమ్మించడం. ఈ క్రమంలో న్క్రూమా మరియు ఆర్డెన్-క్లార్క్ కలిసి పనిచేశారు.[68]

గవర్నర్ సివిల్ సర్వీస్‌కు కొత్త ప్రభుత్వానికి సంపూర్ణ మద్దతు ఇవ్వాలని ఆదేశించాడు, మరియు కేబినెట్‌లోని ముగ్గురు బ్రిటిష్ సభ్యులు ఎన్నికైన మెజారిటీకి వ్యతిరేకంగా ఓటు వేయకుండా జాగ్రత్తపడ్డారు.[83]

CPP అధికారంలోకి రాకముందు బ్రిటిష్ అధికారులు అభివృద్ధి కోసం పది సంవత్సరాల ప్రణాళికను సిద్ధం చేశారు. కాలనీ అంతటా మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి కోసం డిమాండ్లు రావడంతో, న్క్రూమా దాన్ని సాధారణంగా ఆమోదించినా, కాలవ్యవధిని ఐదు సంవత్సరాలకు తగ్గించాడు.[84]

కాలనీ ఆర్థికంగా బలంగా ఉండేది, ఎందుకంటే కోకో లాభాల వల్ల లండన్‌లో నిల్వలు ఉండేవి. న్క్రూమా వాటిని విస్తృతంగా వినియోగించాడు. తీర ప్రాంతం మరియు అంతర్గత ప్రాంతాల్లో ఆధునిక రహదారులు నిర్మించబడ్డాయి. రైల్వే వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేసి విస్తరించారు. అనేక పట్టణాల్లో నీటి మరియు మురుగు పారుదల వ్యవస్థలు ఏర్పాటు చేశారు, గృహ నిర్మాణ పథకాలు ప్రారంభించారు.[85]

అక్రాకు సమీపంలోని టెమా వద్ద కొత్త నౌకాశ్రయం నిర్మాణం ప్రారంభమైంది, అలాగే సెకోండి-టకోరాడి నౌకాశ్రయాన్ని విస్తరించారు. ప్రాథమిక విద్య నుండి ఉపాధ్యాయ శిక్షణ మరియు వృత్తి విద్య వరకు పాఠశాలలను నిర్మించే అత్యవసర కార్యక్రమం ప్రారంభమైంది.[మూలం అవసరం] 1951 నుండి 1956 వరకు విద్యార్థుల సంఖ్య 2 లక్షల నుండి 5 లక్షలకు పెరిగింది.[86] అయినప్పటికీ, పెరుగుతున్న సివిల్ సర్వీస్ అవసరాలకు సరిపడా పట్టభద్రులు లేకపోయారు, అందువల్ల 1953లో న్క్రూమా యూరోపియన్ అధికారులు ఇంకా కొంతకాలం అవసరమని ప్రకటించాడు.[87]

న్క్రూమా పదవి మొదట గవర్నర్ ఆధ్వర్యంలోని కేబినెట్‌లో ప్రభుత్వ వ్యాపారాల నాయకుడిగా ఉండేది. కానీ 1952లో గవర్నర్ కేబినెట్ నుంచి తప్పుకొని, న్క్రూమా ప్రధానమంత్రిగా మారాడు.[88]

అధికారుల్లో అవినీతి మరియు బంధుప్రీతి ఆరోపణలు వచ్చాయి, ఎందుకంటే వారు తమ కుటుంబాలకు మరియు గోత్రాలకు ప్రయోజనం కలిగించడానికి ప్రయత్నించారు.[89]

1948 అల్లర్ల తరువాత స్థానిక ప్రభుత్వాన్ని ఎన్నికల ద్వారా ఏర్పాటు చేయాలని సిఫార్సు చేయబడింది. CPP మెజారిటీ ఉన్న గోల్డ్ కోస్ట్ శాసనసభ 1951లో చట్టం ఆమోదించి, అధికారాన్ని చీఫ్‌ల నుండి స్థానిక మండళ్లకు మార్చింది.[90]

ప్రధానమంత్రిగా మారిన తరువాత కూడా న్క్రూమాకు అదనపు అధికారాలు లభించలేదు, కాబట్టి స్వాతంత్ర్యం దిశగా రాజ్యాంగ మార్పులు కోరాడు. 1952లో ఆయన కాలనీల కార్యదర్శి ఒలివర్ లిటెల్టన్ ను కలిశాడు.[19]

న్క్రూమా విధానాలపై అనుమానంతో బ్రిటన్ యొక్క MI5 ఆయనపై గూఢచర్యం చేసింది.[91]

1952 నుండి ఆయన దేశవ్యాప్తంగా అభిప్రాయాలను సేకరించాడు. 1953లో కొత్త రాజ్యాంగంపై వైట్ పేపర్ విడుదలైంది, ఇది స్వాతంత్ర్యానికి చివరి దశగా పరిగణించబడింది.[92]

1954 ఎన్నికల్లో CPP 71 సీట్లు గెలుచుకుంది.[93]

తరువాత జాతీయ విమోచన ఉద్యమం (ఘనా) ఏర్పడింది, ఇది సమాఖ్య వ్యవస్థ కోరింది.[94]

వివాదాల మధ్య 1956లో మరో ఎన్నిక జరిగింది. CPP మళ్లీ గెలిచి, 1957 మార్చి 6న దేశానికి స్వాతంత్ర్యం లభించింది.[95]

1957 ఫిబ్రవరి 21న బ్రిటిష్ ప్రధాన మంత్రి హారోల్డ్ మాక్మిల్లన్ ఘనా కామన్వెల్త్ సభ్యత్వాన్ని ప్రకటించాడు.[96]

ఘానా స్వాతంత్ర్యం

[మార్చు]
బ్రిటిష్ సామ్రాజ్య ఆధిపత్యాన్ని సూచించే పాత గోల్డ్ కోస్ట్ జెండా
ఆఫ్రికన్ జాతీయత మరియు సమృద్ధిని సూచించే ఎన్‌క్రూమా రూపొందించిన కొత్త ఘానా జెండా

ఘానా 6 మార్చి 1957న డొమినియన్ ఆఫ్ ఘానాగా స్వాతంత్ర్యం పొందింది. బ్రిటన్‌కు చెందిన ఆఫ్రికన్ వలసల్లో మెజారిటీ పాలనతో స్వాతంత్ర్యం పొందిన మొదటి దేశంగా ఇది నిలిచింది. ఆ సందర్భంగా అక్రా నగరంలో జరిగిన వేడుకలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా విశేష దృష్టిని ఆకర్షించాయి; 100కి పైగా రిపోర్టర్లు, ఫోటోగ్రాఫర్లు ఈ కార్యక్రమాన్ని కవర్ చేశారు.[97] అమెరికా అధ్యక్షుడు డ్వైట్ డి. ఐసెన్‌హోవర్ అభినందనలు పంపగా, ఆయన ఉపాధ్యక్షుడు రిచర్డ్ నిక్సన్ ఈ వేడుకలకు హాజరయ్యాడు.[88] సోవియట్ ప్రతినిధులు ఎన్‌క్రూమాను మాస్కోకు ఆహ్వానించారు. రాజకీయ శాస్త్రవేత్త రాల్ఫ్ బంచ్ ఐక్యరాజ్యసమితి తరఫున హాజరయ్యాడు, కాగా బ్రిటన్ రాణి తరఫున కెంట్ డచెస్ (ప్రిన్సెస్ మారినా) పాల్గొన్నారు. ప్రపంచం నలుమూలల నుంచి సహాయ ఆఫర్లు వచ్చాయి. కోకో ధరలు అధికంగా ఉండడం, కొత్త వనరుల అభివృద్ధి అవకాశాలు ఉండడం వల్ల దేశం ఆర్థికంగా ఆశాజనకంగా కనిపించింది.[98]

మార్చి 5 నుండి 6వ తేదీకి మారుతున్న వేళ, ఎన్‌క్రూమా వేలాది మంది మద్దతుదారుల ముందు నిలబడి, "ఘానా శాశ్వతంగా స్వేచ్ఛగా ఉంటుంది" అని ప్రకటించాడు.[99] ఘానా పార్లమెంట్ తొలి సమావేశంలో స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం సందర్భంగా మాట్లాడుతూ, "ఆఫ్రికన్లు తమ వ్యవహారాలను సమర్థంగా, సహనంతో మరియు ప్రజాస్వామ్య పద్ధతుల్లో నిర్వహించగలరని ప్రపంచానికి నిరూపించడం మన బాధ్యత. మనం మొత్తం ఆఫ్రికాకు ఆదర్శంగా నిలవాలి" అని చెప్పారు.[100]

ఈ వేడుకలో భాగంగా, ప్రజల్లో ఆశ మరియు నమ్మకం నింపే విధంగా ఎన్‌క్రూమా ప్రసంగం ఇచ్చాడు.[101]

ఎన్‌క్రూమాను ఒసాగ్యేఫో అని సంబోధించారు – దీనర్థం అకాన్ భాషలో "రక్షకుడు".[102] ఈ స్వాతంత్ర్య వేడుకలో కెంట్ డచెస్ మరియు గవర్నర్ జనరల్ చార్ల్స్ ఆర్డెన్-క్లార్క్ పాల్గొన్నారు. 600కి పైగా రిపోర్టర్లు హాజరైన ఈ కార్యక్రమం ఆధునిక ఆఫ్రికా చరిత్రలో అత్యధికంగా అంతర్జాతీయంగా ప్రసారం చేయబడిన వార్తలలో ఒకటిగా నిలిచింది.[103]

ఘానా జెండాను థియోడోషియా ఒకో రూపొందించారు. ఇది ఇథియోపియా గ్రీన్-యెల్లో-రెడ్ లయన్ ఆఫ్ జుడా జెండాను తలకిందులు చేసి, సింహం స్థానంలో నల్ల నక్షత్రాన్ని ఉంచడం ద్వారా రూపొందించబడింది. ఎరుపు రంగు రక్తపాతం సూచిస్తుంది; ఆకుపచ్చ రంగు సౌందర్యం, వ్యవసాయం మరియు సమృద్ధిని సూచిస్తుంది; పసుపు ఖనిజ సంపదను సూచిస్తుంది; మరియు నల్ల నక్షత్రం ఆఫ్రికా స్వేచ్ఛను సూచిస్తుంది.[104]

ఘానా రాజచిహ్నంను ఆమన్ కోటే రూపొందించాడు. ఇందులో ఈగిల్స్, సింహం, సెయింట్ జార్జ్ క్రాస్ మరియు నల్ల నక్షత్రం ఉంటాయి.[105] ఫిలిప్ గ్బేహో "God Bless Our Homeland Ghana" అనే జాతీయ గీతాన్ని రూపొందించేందుకు నియమితుడయ్యాడు.[106]

కొత్త దేశానికి చిహ్నంగా, ఎన్‌క్రూమా బ్లాక్ స్టార్ స్క్వేర్ను ఒసు, అక్రా ప్రాంతంలోని ఒసు కోట సమీపంలో ప్రారంభించాడు.[107] ఈ ప్రదేశం జాతీయ చిహ్నంగా మరియు భారీ దేశభక్తి సభలకు ఉపయోగించబడింది.[108]

ఎన్‌క్రూమా నాయకత్వంలో, ఘానా కొన్ని సామాజిక ప్రజాస్వామ్య విధానాలను అవలంబించింది. ఆయన సంక్షేమ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసి, అనేక కమ్యూనిటీ కార్యక్రమాలను ప్రారంభించాడు మరియు పాఠశాలలను స్థాపించాడు.[109]

ఘనా అధ్యక్షుడు

[మార్చు]

రాజకీయ పరిణామాలు మరియు రాష్ట్రపతి ఎన్నిక

[మార్చు]
ఎన్‌క్రూమా చిత్రంతో 25 పెసేవాస్ (Ȼ0.25) నాణేలు: "Civitatis Ghanensis Conditor" ("ఘానా రాష్ట్ర స్థాపకుడు")

ఎన్‌క్రూమా అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత కొద్దికాలానికే దేశంలో అసంతృప్తి నెలకొంది. కొత్త దేశంలో విలీనం అంశంపై వివాదాస్పద ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తరువాత అశాంతిని అణచివేయడానికి ప్రభుత్వం టోగోలాండ్ ప్రాంతానికి సైన్యాన్ని పంపింది.[110] అక్రాలో జరిగిన తీవ్రమైన బస్ సమ్మె గ ప్రజల్లో అసంతృప్తి కారణంగా ప్రారంభమై, ముఖ్యంగా గా ప్రజలు ఇతర గిరిజన గుంపుల కంటే ప్రభుత్వ పదోన్నతుల్లో వెనుకబడి ఉన్నారని భావించడంతో ఆగస్టులో అల్లర్లకు దారి తీసింది.[111]

ఈ పరిస్థితులకు ప్రతిస్పందనగా, ఎన్‌క్రూమా ప్రభుత్వం 1957 డిసెంబర్ 6న "వివక్ష నివారణ చట్టం"ను అమలు చేసింది, దీని ద్వారా ప్రాంతీయ లేదా గిరిజన ఆధారిత రాజకీయ పార్టీలను నిషేధించింది. అనంతరం అషాంటి ప్రాంతంలో కూడా గిరిజనతకు వ్యతిరేక చర్యలు తీసుకోబడ్డాయి, అక్కడ CPP పార్టీకి మద్దతు లేని స్థానిక నాయకులను పదవి నుంచి తొలగించారు.[112] ఈ చర్యలు ప్రతిపక్ష పార్టీలను ఆందోళనకు గురిచేసి, అవి కలిసి యునైటెడ్ పార్టీ (ఘానా)ను కోఫి అబ్రెఫా బుసియా నాయకత్వంలో ఏర్పాటు చేశాయి.[113]

1958లో, ప్రతిపక్ష ఎంపీ ఒకరు ఘానా సైన్యంలో చొరబాటుకు విదేశాల నుండి ఆయుధాలు తెచ్చే ప్రయత్నం చేశాడని ఆరోపణలపై అరెస్టయ్యాడు.[114] తనపై హత్యాయత్నం జరిగిందని నమ్మిన ఎన్‌క్రూమా, పార్లమెంట్ ద్వారా ప్రివెంటివ్ డిటెన్షన్ చట్టంను ఆమోదింపజేశాడు, దీని ప్రకారం విచారణ లేకుండా ఐదేళ్ల వరకు జైలులో ఉంచవచ్చు.[115] ఈ చట్టం ఆయన ప్రతిష్టను గణనీయంగా దెబ్బతీసిందని చరిత్రకారులు అభిప్రాయపడ్డారు.[116]

ప్రాంతీయ అసెంబ్లీలు కూడా మరో సమస్యగా మారాయి. ప్రతిపక్షం వాటికి అధిక అధికారాలు ఇవ్వాలని కోరగా, CPP పార్టీ వాటిని సలహా మండలులుగా మాత్రమే ఉంచాలని భావించింది.[117] 1959లో, ఎన్‌క్రూమా తన మెజారిటీని ఉపయోగించి రాజ్యాంగ సవరణ చట్టాన్ని ఆమోదింపజేశాడు, దీని ద్వారా అసెంబ్లీలను రద్దు చేసి, సాధారణ మెజారిటీతో రాజ్యాంగాన్ని మార్చే అధికారాన్ని పార్లమెంట్‌కు ఇచ్చాడు.[118]

1957 నుండి 1960 వరకు రాణి ఎలిజబెత్ II ఘానా రాణిగా కొనసాగింది. విలియం హేర్, 5వ ఎర్ల్ ఆఫ్ లిస్టోవెల్ గవర్నర్-జనరల్‌గా ఉండగా, ఎన్‌క్రూమా ప్రధానమంత్రిగా కొనసాగాడు. 1960 మార్చి 6న, ఘానాను గణతంత్రంగా మార్చే కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ప్రవేశపెట్టాలని ఆయన ప్రకటించాడు.[119] 1960 ఏప్రిల్‌లో జరిగిన 1960 ఘానా రాష్ట్రపతి ఎన్నికలులో, అలాగే రాజ్యాంగ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో, ఎన్‌క్రూమా జె. బి. డాంక్వాపై గెలిచి రాష్ట్రపతిగా ఎన్నికయ్యాడు. ఘానా కామన్‌వెల్త్ దేశాలులో సభ్యత్వాన్ని కొనసాగించింది.[71]

గిరిజనతకు వ్యతిరేకత

[మార్చు]
అశాంతి జెండా – బంగారం, పూర్వీకుల శక్తి, అరణ్యాన్ని సూచిస్తుంది
పోర్క్యుపైన్ చిహ్నం – "శాంతితో వస్తే శాంతితోనే, యుద్ధంతో వస్తే యుద్ధంతోనే" అనే అశాంతి నినాదం

ఎన్‌క్రూమా "గిరిజనత"ను నిర్మూలించడానికి కృషి చేశాడు, ఎందుకంటే అది జాతీయ ఐక్యతకు ఆటంకంగా భావించబడింది. ఆయన మాటల్లో: "పేదరికం, వ్యాధులు, అజ్ఞానం, గిరిజనత, విభజనలపై యుద్ధం చేస్తున్నాం."[120] 1958లో ఆయన ప్రభుత్వం జాతి లేదా మత ఆధారంగా ప్రచారం చేసే సంస్థలను నిషేధించే చట్టాన్ని ప్రవేశపెట్టింది.[121] దేశవ్యాప్తంగా జాతీయ జెండాను ప్రోత్సహిస్తూ, గిరిజన జెండాలను నిషేధించాడు.[104]

కోఫి అబ్రెఫా బుసియా ఈ చర్యలను విమర్శిస్తూ ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా ఎదిగాడు మరియు కొంతకాలానికే దేశాన్ని విడిచిపోయాడు.[122]

ఎన్‌క్రూమా తన నాయకత్వంలో వ్యక్తిత్వ పూజను ప్రోత్సహించాడు. న్యూయార్క్ టైమ్స్ ప్రకారం, ఆయన ఒక ఆకర్షణీయ నాయకుడు.[123]

ప్రధానమంత్రి మరియు రాష్ట్రపతిగా ఉన్న సమయంలో, ఎన్‌క్రూమా స్థానిక నాయకుల ప్రభావాన్ని తగ్గించాడు, ముఖ్యంగా అకాన్ నాయకత్వం మరియు అసాంటేహేనే అధికారాన్ని తగ్గించాడు.[124]

కన్వెన్షన్ పీపుల్స్ పార్టీ శక్తి పెరుగుదల

[మార్చు]

1962లో CPP పార్టీకి చెందిన ముగ్గురు సభ్యులు ఎన్‌క్రూమాపై దాడి కుట్రలో భాగమయ్యారని ఆరోపణలు ఎదుర్కొన్నారు.[73] మొదట వారు నిర్దోషులుగా తేలినా, ఎన్‌క్రూమా ప్రధాన న్యాయమూర్తిని తొలగించి, మళ్లీ విచారణ జరిపించాడు.[125] రెండవ విచారణలో వారిని మరణదండనకు గురిచేశారు, కానీ తర్వాత జీవిత ఖైదుగా మార్చారు.

తర్వాత రాజ్యాంగంలో మార్పులు చేసి, రాష్ట్రపతికి న్యాయమూర్తులను తొలగించే అధికారం ఇచ్చారు.[126]

1964లో, CPP పార్టీనే ఏకైక చట్టబద్ధ పార్టీగా ప్రకటించే రాజ్యాంగ సవరణను ఎన్‌క్రూమా ప్రవేశపెట్టాడు. ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో ఇది 99.91% ఓట్లతో ఆమోదించబడింది,[127] అయితే ఈ ఫలితాలను చాలా మంది అనుమానాస్పదంగా భావించారు.[128] దీని ఫలితంగా ఘానా ఒకే పార్టీ రాజ్యంగా మారి, ఎన్‌క్రూమా జీవితకాల అధ్యక్షుడిగా మారాడు. ఈ మార్పులు ఆయన పాలనను వాస్తవానికి నియంతృత్వంగా మార్చాయి.

విదేశీ మరియు సైనిక విధానం

[మార్చు]
1965లో అక్రాలో జరిగిన ఆఫ్రికన్ ఏకత్వ సంస్థ సమ్మిట్ సందర్భంగా ఈజిప్ట్ అధ్యక్షుడు గమాల్ అబ్దెల్ నాసర్ను కలిసిన ఎన్‌క్రూమా మరియు ఆయన కుటుంబం

ఎన్‌క్రూమా తన అధ్యక్ష పదవీ ప్రారంభం నుంచే పాన్-ఆఫ్రికనిజం విధానాన్ని చురుకుగా ప్రోత్సహించాడు. దీనిలో భాగంగా అక్రాలో ప్రారంభ సమావేశాలు నిర్వహించిన అనేక అంతర్జాతీయ సంస్థలను స్థాపించాడు.[129] అవి:

  • 1958 ఏప్రిల్‌లో జరిగిన స్వతంత్ర రాష్ట్రాల మొదటి సమావేశం;[130]
  • 1958 డిసెంబర్‌లో 62 జాతీయవాద సంస్థల ప్రతినిధులతో జరిగిన మరింత విస్తృతమైన ఆల్-ఆఫ్రికన్ పీపుల్స్ కాన్ఫరెన్స్;[131]
  • 1959 నవంబర్‌లో ఆఫ్రికా కార్మిక ఉద్యమాన్ని సమన్వయం చేయడానికి జరిగిన ఆల్-ఆఫ్రికన్ ట్రేడ్ యూనియన్ ఫెడరేషన్ సమావేశం;[132]
  • 1960 ఏప్రిల్‌లో ఆల్జీరియా, దక్షిణ ఆఫ్రికా మరియు ఫ్రెంచ్ అణు ఆయుధాలు పరీక్షలపై చర్చించిన పాజిటివ్ యాక్షన్ అండ్ సెక్యూరిటీ ఇన్ ఆఫ్రికా సమావేశం;[133]
  • 1960 జూలై 18న జరిగిన ఆఫ్రికన్ మహిళల సమావేశం.[45][134]

ఇదే సమయంలో, ఘానా వెస్ట్ ఆఫ్రికా ఎయిర్వేస్ కార్పొరేషన్, వెస్ట్ ఆఫ్రికన్ కరెన్సీ బోర్డ్, వెస్ట్ ఆఫ్రికన్ కోకో రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ మరియు వెస్ట్ ఆఫ్రికన్ కోర్ట్ ఆఫ్ అప్పీల్ వంటి వలస సంస్థల నుండి తప్పుకుంది.[135][45]

1960లోని ఆఫ్రికా సంవత్సరంలో, ఎన్‌క్రూమా ఘానా, గినియా మరియు మాలి దేశాల మధ్య ఆఫ్రికన్ స్టేట్స్ యూనియన్ ఏర్పాటు చేశాడు.[136][137] వెంటనే మహిళల సంఘాన్ని కూడా ఏర్పాటు చేశారు.

ఎన్‌క్రూమా కాసాబ్లాంకా గ్రూప్లో ప్రముఖ నాయకుడు, ఇది 1960ల ప్రారంభంలో ఆఫ్రికా రాజకీయ, ఆర్థిక, సైనిక ఏకీకరణ కోసం ప్రయత్నించింది.[138][139] 1961లో ఆయన బెల్‌గ్రేడ్లో జరిగిన అజేయ దేశాల ఉద్యమం మొదటి సమ్మిట్‌లో పాల్గొన్నారు.

1963లో అడిస్ అబాబాలో ఆఫ్రికన్ ఏకత్వ సంస్థ స్థాపనలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించాడు.[122] ఆయన ఒక ఐక్య ఆఫ్రికన్ సైన్యాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు.

ఎన్‌క్రూమా ఐక్యరాజ్యసమితికు మద్దతుదారుడైనా, పెద్ద శక్తుల ఆధిపత్యాన్ని విమర్శించాడు.[134]

ఎన్‌క్రూమా యూరోపియన్ ఎకనామిక్ కమ్యూనిటీలో ఆఫ్రికా దేశాల చేరికకు వ్యతిరేకించాడు. బదులుగా, ఒక ఆఫ్రికన్ కామన్ మార్కెట్ మరియు ఒకే కరెన్సీ ఏర్పాటును ప్రతిపాదించాడు.[140]

సాయుధ దళాలు

[మార్చు]

1956లో గోల్డ్ కోస్ట్ బ్రిటిష్ వార్ ఆఫీస్ నుండి రాయల్ వెస్ట్ ఆఫ్రికన్ ఫ్రంటియర్ ఫోర్స్ నియంత్రణను స్వీకరించింది.[141]

ఎన్‌క్రూమా త్వరగా ఘానా వైమానిక దళంను స్థాపించాడు మరియు కెనడా నుండి విమానాలను కొనుగోలు చేశాడు.[142]

ఘానా నౌకాదళం కూడా బ్రిటన్ నుండి యుద్ధ నౌకలను పొందింది.[142]

ఘానా సైన్యం మొదటిసారిగా కాంగో సంక్షోభం సమయంలో కాంగోకు పంపబడింది.[142]

కమ్యూనిస్ట్ ప్రపంచంతో సంబంధం

[మార్చు]
1965 జనవరిలో చే గువేరాతో ఎన్‌క్రూమా

1961లో ఎన్‌క్రూమా తూర్పు యూరప్ పర్యటన చేసి సోవియట్ యూనియన్ మరియు చైనా ప్రజాస్వామ్య గణరాజ్యానికి మద్దతు ప్రకటించాడు.[45]

1962లో ఆయనకు లెనిన్ శాంతి బహుమతి ప్రదానం చేయబడింది.[143]

కూప్ తరువాత జరిగిన నిరసనలో ఎన్‌క్రూమా వ్యతిరేక ప్లకార్డ్

సంస్కృతి

[మార్చు]
1956లో కాప్టిక్ మ్యూజియం వద్ద ఈజిప్టు ఈజిప్టాలజిస్ట్ పాహోర్ లాబిబ్తో ఎన్‌క్రూమా

ఎన్‌క్రూమా పాన్-ఆఫ్రికానిజంకు అత్యంత మద్దతుదారుడిగా నిలిచాడు. ఆయన ఈ ఉద్యమాన్ని "ఆఫ్రికా ఖండం మొత్తాన్ని ప్రాంతీయ ఐక్యతలోకి తీసుకురావాలనే ప్రయత్నం"గా భావించాడు. ఆయన రాజకీయంగా చురుకుగా ఉన్న కాలాన్ని "పాన్-ఆఫ్రికా ఆశయాల స్వర్ణయుగం"గా పరిగణిస్తారు; ఈ సమయంలో ఖండంలో ఆఫ్రికన్ జాతీయత పెరుగుతూ, ఆఫ్రికా డీకోలనైజేషన్ వేగంగా జరిగింది. చరిత్రకారులు కూడా ఈ కాలంలో "పునర్జన్మ మరియు ఐక్యత భావనలు వేగంగా విస్తరించాయి" అని పేర్కొన్నారు.

తన ఆఫ్రికన్ గుర్తింపును ప్రతిబింబించేలా, ఎన్‌క్రూమా తరచుగా పాశ్చాత్య దుస్తుల శైలిని విస్మరించి, దక్షిణ ప్రాంతంలో తయారైన కెంటే వస్త్రంతో తయారైన ఫుగు (ఉత్తర ప్రాంతపు దుస్తులు) ధరించేవాడు.[144]

1957 మార్చి 5న ఘానా జాతీయ మ్యూజియంను ప్రారంభించడాన్ని ఆయన పర్యవేక్షించాడు; 1958లో విద్యా మరియు సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో కళల మండలి స్థాపించబడింది; 1961లో ఆఫ్రికన్ వ్యవహారాల పరిశోధన గ్రంథాలయం ప్రారంభించబడింది; 1964లో ఘానా ఫిల్మ్ కార్పొరేషన్ ఏర్పడింది.[122][145] 1962లో ఆయన ఆఫ్రికన్ స్టడీస్ ఇన్స్టిట్యూట్ను ప్రారంభించాడు.[146]

దేశంలోని ఉత్తర ప్రాంతాల్లో నగ్నతను తగ్గించేందుకు ప్రత్యేక ప్రచారాన్ని కూడా చేపట్టారు. ఈ కార్యక్రమంలో ప్రచార కార్యదర్శి హన్నా కుడ్జో కీలక పాత్ర పోషించింది. ఆమె ఘానా మహిళా సంఘాన్ని స్థాపించి, పోషణ, పిల్లల పెంపకం, దుస్తుల ధరించడం వంటి అంశాలపై అవగాహన పెంచింది.[147] ఈ సంఘం సహారా ప్రాంతంలో ఫ్రాన్స్ నిర్వహించిన అణు పరీక్షలకు వ్యతిరేకంగా నిరసనలు కూడా చేపట్టింది.[137][148]

తర్వాత జాతీయ మహిళా సంఘాలు బలపడడంతో, హన్నా కుడ్జో పార్టీ నిర్మాణంలో పక్కకు తప్పించబడింది.[148]

1959 మరియు 1960లో ఆమోదించిన చట్టాల ప్రకారం పార్లమెంట్‌లో మహిళలకు ప్రత్యేక స్థానాలు కేటాయించబడ్డాయి. కొంతమంది మహిళలు CPP కేంద్ర కమిటీకి కూడా చేరారు. మహిళలు విశ్వవిద్యాలయాల్లో చదువుతూ, వైద్యం, న్యాయం వంటి రంగాల్లో ప్రవేశించారు. వారు ఇజ్రాయెల్, సోవియట్ యూనియన్ మరియు తూర్పు బ్లాక్ దేశాలకు శిక్షణ కోసం వెళ్లారు. మహిళలు సైన్యం మరియు వైమానిక దళాల్లో కూడా చేరారు. అయితే చాలా మంది మహిళలు వ్యవసాయం మరియు వాణిజ్యంలోనే కొనసాగారు; కొందరికి సహకార ఉద్యమం ద్వారా సహాయం అందింది.[149][71][137]

ఎన్‌క్రూమా చిత్రాన్ని పోస్టల్ స్టాంపులు, కరెన్సీ నోట్లపై విస్తృతంగా ఉపయోగించారు. ఇది రాజుల తరహాలో ఆయన వ్యక్తిత్వాన్ని ప్రదర్శించడంతో, ఎన్‌క్రూమా వ్యక్తిత్వ పూజపై విమర్శలకు దారితీసింది.[150]

మీడియా

[మార్చు]

1957లో ఎన్‌క్రూమా దేశీయ వార్తలను సృష్టించి విదేశాలకు వ్యాప్తి చేయడానికి బాగా నిధులు కలిగిన ఘానా న్యూస్ ఏజెన్సీను స్థాపించాడు. పది సంవత్సరాలలో GNA దేశీయంగా 8045 కి.మీ టెలిగ్రాఫ్ లైన్లను కలిగి ఉండి, లాగోస్, నైరోబి, లండన్ మరియు న్యూయార్క్ నగరాలలో స్టేషన్లను నిర్వహించింది.[151][152]

నిజమైన ఆఫ్రికన్ జర్నలిస్ట్‌కు, అతని పత్రిక ఒక సమూహ నిర్వాహకుడు, ఒక సమూహ ప్రేరణ సాధనం మరియు ఒక సమూహ విద్యాకర్త — ముఖ్యంగా వలసవాదం మరియు సామ్రాజ్యవాదాన్ని కూల్చివేయడానికి, అలాగే ఆఫ్రికా సంపూర్ణ స్వాతంత్ర్యం మరియు ఐక్యతకు సహాయపడే ఒక ఆయుధం.

— ఎన్‌క్రూమా, రెండవ ఆఫ్రికన్ జర్నలిస్టుల సదస్సు; అక్రా, నవంబర్ 11, 1963[152]

ఎన్‌క్రూమా పత్రికలపై ప్రభుత్వ నియంత్రణను బలపరిచాడు. 1958లో ఘానియన్ టైమ్స్ను స్థాపించి, 1962లో దాని పోటీదారైన డైలీ గ్రాఫిక్ను లండన్‌కు చెందిన మిరర్ గ్రూప్ నుండి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.[153] ఆయన ఆఫ్రికా మస్ట్ యూనైట్లో ఇలా రాశాడు: "పూజివాద పోటీ వ్యవస్థలో పత్రికలు వాస్తవాల పవిత్రతను కాపాడలేవు; అందువల్ల అవి ప్రైవేట్ యాజమాన్యంలో ఉండకూడదు." 1960 నుంచి ఆయన అన్ని వార్తలపై ప్రీ-పబ్లికేషన్ సెన్సార్‌షిప్ హక్కును వినియోగించాడు.[152]

గోల్డ్ కోస్ట్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ సర్వీస్ 1954లో స్థాపించబడింది మరియు తర్వాత ఘానా బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ కార్పొరేషన్ (GBC)గా మార్పు చెందింది. అనేక టెలివిజన్ ప్రసారాలలో ఎన్‌క్రూమా ప్రత్యక్షమై, యువతలో ఉన్న "అహంకారం మరియు అలసత్వం" వంటి సమస్యలపై వ్యాఖ్యానించాడు.[154]

1963 మే డే వేడుకల ముందు, ఎన్‌క్రూమా టెలివిజన్‌లో ఘానా యంగ్ పయనీర్స్ విస్తరణ, జాతీయ ప్రతిజ్ఞ ప్రవేశపెట్టడం, పాఠశాలల్లో జాతీయ జెండా వందనం ప్రారంభం, మరియు యువతలో సేవాభావం పెంపొందించేందుకు జాతీయ శిక్షణ కార్యక్రమాన్ని ప్రకటించాడు.[155]

1963 అక్టోబర్ 15న పార్లమెంట్‌లో మాట్లాడుతూ, "ఘానా టెలివిజన్ తక్కువ స్థాయి వినోదం లేదా వ్యాపార ప్రయోజనాలకు కాకుండా, విద్యను అత్యంత విస్తృతంగా మరియు స్వచ్ఛంగా అందించడమే ప్రధాన లక్ష్యం" అని ఆయన పేర్కొన్నాడు.[146]

1965లో ఘానా బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ కార్పొరేషన్ చట్టం ప్రకారం, సమాచార మరియు ప్రసార మంత్రికి మీడియాపై "నిర్దేశించే అధికారాలు" కలిగి ఉండగా, దేశాధ్యక్షుడికి అవసరమైతే సంస్థపై పూర్తి నియంత్రణ తీసుకునే అధికారమూ ఉండేది.[156][152]

సాక్షరత లేని ప్రజలను చేరుకోవడానికి రూపొందించిన రేడియో కార్యక్రమాలు GBCలో ముఖ్య పాత్ర పోషించాయి. 1961లో GBC ఇంగ్లీష్, ఫ్రెంచ్, అరబిక్, స్వాహిలీ, పోర్చుగీస్ మరియు హౌసా భాషలో ప్రసారం చేసే బాహ్య సేవను ప్రారంభించింది.[157] నాలుగు 100 కిలోవాట్ ట్రాన్స్‌మిటర్లు మరియు రెండు 250 కిలోవాట్ ట్రాన్స్‌మిటర్లతో, ప్రతి వారం ఆఫ్రికా మరియు యూరప్‌కు 110 గంటల పాన్-ఆఫ్రికన్ కార్యక్రమాలు ప్రసారం చేయబడ్డాయి.[152]

1948లో ప్రారంభమైన ఈవెనింగ్ న్యూస్ నుండి ప్రారంభించి, ఎన్‌క్రూమా అన్ని మీడియాలలో ప్రకటనలను నిషేధించాడు.[152]

సివిల్ సర్వీస్

[మార్చు]
1961లో బెల్‌గ్రేడ్లో జరిగిన అజేయ దేశాల ఉద్యమం మొదటి సమావేశానికి ఘానా అధ్యక్షుడు ఎన్‌క్రూమా మరియు యుగోస్లావియా అధ్యక్షుడు జోసిప్ బ్రోజ్ టిటో రాక

1952–60 మధ్య కాలంలో ఘానా సివిల్ సర్వీస్లో విస్తృత స్థాయిలో ఆఫ్రికనీకరణ జరిగినప్పటికీ, 1960 నుండి 1965 వరకు విదేశీయుల (ఎక్స్‌పాట్రియేట్స్) సంఖ్య మళ్లీ పెరిగింది. ఈ కొత్తగా వచ్చిన విదేశీ ఉద్యోగుల్లో చాలామంది యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ నుండి కాకుండా, సోవియట్ యూనియన్, పోలాండ్, చెకోస్లోవేకియా, యుగోస్లావియా మరియు ఇటలీ దేశాల నుండి వచ్చారు.[158][107]

విద్య

[మార్చు]

1951లో, CPP పార్టీ విద్య కోసం వేగవంతమైన అభివృద్ధి ప్రణాళికను (Accelerated Development Plan for Education) రూపొందించింది. ఈ ప్రణాళిక ప్రకారం ఆరు సంవత్సరాల ప్రాథమిక విద్యను సాధ్యమైనంత వరకు ప్రతి ఒక్కరికీ అందించేలా ఏర్పాటు చేశారు, తదుపరి విద్యకు వివిధ అవకాశాలు కల్పించారు.[159] అన్ని పిల్లలు గణితం నేర్చుకోవడం తో పాటు, ఇంగ్లీష్ మరియు స్థానిక భాషలలో స్థిరమైన సాక్షరతతో "పౌరసత్వానికి బలమైన పునాది"ను పొందాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.

1962లో ప్రాథమిక విద్యను అనివార్య విద్యగా ప్రకటించారు. ఈ ప్రణాళిక ప్రకారం మతపరమైన పాఠశాలలకు నిధులు నిలిపివేయబడ్డాయి మరియు కొన్ని మిషనరీ పాఠశాలలను ప్రభుత్వం స్వాధీనం చేసుకుంది.[146]

ఘానాలో మేము పారిశ్రామికీకరించిన సామ్యవాద సమాజ నిర్మాణానికి కట్టుబడి ఉన్నాము. మేము నిష్క్రియ వీక్షకులుగా ఉండలేం. శాస్త్రీయ మరియు సాంకేతిక పరిశోధనలను అభివృద్ధి చేసుకోవడం ద్వారా మన సమాజానికి పునాది వేయాలి. శాస్త్రం లేకుండా సామ్యవాదం అసంపూర్ణం…

అధికారిక విద్య పొందని ప్రజలకు కూడా చేరుకోవాలి. పత్రికలు, రేడియో, టెలివిజన్, సినిమాల ద్వారా శాస్త్రాన్ని ప్రజలందరికీ చేరవేయాలి…

ప్రజలు శాస్త్రాన్ని నేర్చుకోవడమే కాకుండా, దానిని తమ జీవితంలో ఉపయోగించాలి. శాస్త్రం పుస్తకంలో నేర్చుకునే విషయం మాత్రమే కాదు; అది జీవన విధానం. ప్రతి సమస్యను పరిష్కరించే విధానం. అందుకే శాస్త్ర క్లబ్బులను ఏర్పాటు చేయాలి.

— ఎన్‌క్రూమా ప్రసంగం, 25 నవంబర్ 1964, క్వాబెన్యాలో ఘానా అణు రియాక్టర్ పునాది వేడుక[146]

1961లో, ఎన్‌క్రూమా క్వామే ఎన్‌క్రూమా ఐడియాలజికల్ ఇన్స్టిట్యూట్కు పునాది వేశారు. ఇది ఘానా సివిల్ సర్వెంట్లకు శిక్షణ ఇవ్వడం మరియు పాన్-ఆఫ్రికానిజాన్ని ప్రోత్సహించడం కోసం స్థాపించబడింది. 1964లో కళాశాలలో చేరే ప్రతి విద్యార్థి ఈ సంస్థలో రెండు వారాల "సిద్ధాంతాత్మక మార్గదర్శనం"లో పాల్గొనడం తప్పనిసరి అయ్యింది.[160] ఎన్‌క్రూమా ప్రకారం, "శిక్షణార్థులు పార్టీ సిద్ధాంతాన్ని మతంగా భావించి, నిబద్ధతతో ఆచరించాలి."[161]

1964లో, ఎన్‌క్రూమా జాతీయ పునర్నిర్మాణం మరియు అభివృద్ధి కోసం ఏడు సంవత్సరాల ప్రణాళికను ప్రవేశపెట్టాడు. ఇందులో విద్యను అభివృద్ధికి కీలక వనరుగా గుర్తించి, సెకండరీ సాంకేతిక పాఠశాలలను విస్తరించాలని సూచించారు.[162] సెకండరీ విద్యలో ఉద్యోగ శిక్షణ కార్యక్రమాలు కూడా ఉండేవి.

ఎన్‌క్రూమా పార్లమెంట్‌లో మాట్లాడుతూ, ప్రభుత్వ మరియు ప్రైవేట్ రంగ సంస్థలు కార్మికులకు శిక్షణ ఇవ్వడంలో పెద్ద పాత్ర పోషించాలని చెప్పారు. ఫ్యాక్టరీలు, వ్యవసాయ పాఠశాలలు, పరిశ్రమల శిక్షణ పథకాలు, సాయంత్రం తరగతులు వంటి విధానాలను ప్రోత్సహించారు.[163][146]

1952లో కాలనియల్ కార్యాలయం మరియు యూకే కార్మిక మంత్రిత్వ శాఖ సహకారంతో Artisan Trading Scheme ప్రారంభమైంది, దీని ద్వారా కొందరు నిపుణులు సాంకేతిక విద్య కోసం బ్రిటన్‌కు వెళ్లే అవకాశం పొందారు. 1956లో కుమాసి టెక్నికల్ ఇన్స్టిట్యూట్ స్థాపించబడింది.[164] 1960లో ఇందులో టెక్నికల్ టీచర్ ట్రైనింగ్ సెంటర్ ఏర్పాటు చేశారు. 1961లో CPP పార్టీ Apprentice Actను ఆమోదించి, ప్రతి పరిశ్రమకు ప్రత్యేక శిక్షణ కమిటీలను ఏర్పాటు చేసింది.[146]

ఆర్థిక విధానం

[మార్చు]
ఆకోసోంబో జలవిద్యుత్ ఆనకట్ట
1962 ఫిబ్రవరిలో నిర్మాణంలో ఉన్న ఆకోసోంబో ఆనకట్టను తన 1961 షెవ్రొలెట్ ఇంపాలా అధ్యక్ష కారుతో సందర్శిస్తున్న ఎన్‌క్రూమా

గోల్డ్ కోస్ట్ ఆఫ్రికాలో అత్యంత సంపన్నమైన మరియు సామాజికంగా అభివృద్ధి చెందిన ప్రాంతాలలో ఒకటిగా ఉండేది. ఇక్కడ పాఠశాలలు, రైల్వేలు, ఆసుపత్రులు, సామాజిక భద్రత మరియు అభివృద్ధి చెందిన ఆర్థిక వ్యవస్థ ఉండేవి.[165]

ఎన్‌క్రూమా ఘానా ఆర్థిక వ్యవస్థను వేగంగా పరిశ్రమీకరణ చేయాలని ప్రయత్నించాడు. విదేశీ మూలధనం, సాంకేతికత మరియు వస్తువులపై ఆధారపడకుండా, వలసవాద వాణిజ్య వ్యవస్థ నుంచి బయటపడితే మాత్రమే నిజమైన స్వాతంత్ర్యం సాధ్యమని ఆయన భావించాడు.[166]

పది సంవత్సరాల అభివృద్ధి ప్రణాళిక తరువాత, 1959లో ఆయన రెండవ అభివృద్ధి ప్రణాళికను ప్రవేశపెట్టాడు. ఈ ప్రణాళికలో తయారీ రంగ అభివృద్ధిపై దృష్టి పెట్టి, 100 రకాల ఉత్పత్తులను తయారు చేసే 600 కర్మాగారాల స్థాపనను లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.[167]

1959 నవంబరులో ఆమోదించిన మరియు 1961, 1964లో సవరించిన స్టాట్యుటరీ కార్పొరేషన్స్ చట్టం ద్వారా ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలకు చట్టపరమైన నిర్మాణం ఏర్పడింది. ఈ చట్టం ప్రకారం దేశంలోని ప్రధాన సంస్థలు ప్రభుత్వ మంత్రుల ఆధీనంలోకి వచ్చాయి. రాష్ట్ర సంస్థల కార్యాలయం ఫ్లాగ్‌స్టాఫ్ హౌస్లో ఉండి, నేరుగా రాష్ట్రపతి నియంత్రణలో పనిచేసేది.[168][169]

1961లో సోవియట్ యూనియన్, తూర్పు యూరప్ మరియు చైనాను సందర్శించిన తరువాత, ఆర్థిక వ్యవస్థపై ప్రభుత్వ నియంత్రణ అవసరమని ఎన్‌క్రూమా మరింత నమ్మకం పొందాడు.[170][169]

ఎన్‌క్రూమా పాలనలో ఉచిత ఆరోగ్య సేవలు మరియు ఉచిత విద్య ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి.[171]

1964లో ప్రవేశపెట్టిన ఏడేళ్ల ప్రణాళికలో మరింత పరిశ్రమీకరణపై దృష్టి పెట్టి, దిగుమతులకు ప్రత్యామ్నాయంగా దేశీయ ఉత్పత్తుల అభివృద్ధి, నిర్మాణ సామగ్రి పరిశ్రమ ఆధునీకరణ, యంత్ర తయారీ, విద్యుదీకరణ మరియు ఎలక్ట్రానిక్స్ రంగాల అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించింది.[172][167]

శక్తి ప్రాజెక్టులు

[మార్చు]

ఎన్‌క్రూమా పరిశ్రమాభివృద్ధి దృష్టిలో భాగంగా, ఆయన స్నేహితుడు మరియు ఆర్థిక మంత్రి కోమ్లా అగ్బెలి గ్బెడెమా సహాయంతో వోల్టా నది ప్రాజెక్టును ప్రారంభించాడు. ఈ ప్రాజెక్టులో తూర్పు ఘానాలోని వోల్టా నదిపై ఆకోసోంబో ఆనకట్ట నిర్మాణం జరిగింది.[173]

వోల్టా నది ప్రాజెక్టు ఎన్‌క్రూమా ఆర్థిక ప్రణాళికలో ప్రధాన భాగంగా నిలిచింది. 1958 ఫిబ్రవరి 20న ఆయన ఇలా అన్నాడు: "వోల్టా నది ప్రాజెక్టు ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యం వైపు వేగంగా తీసుకెళ్లే అత్యంత విశ్వసనీయ మార్గం."[174]

ఈ ఆనకట్ట నిర్మాణానికి ఘానా అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ మరియు ప్రపంచ బ్యాంక్ సహాయాన్ని పొందింది.[175]

కైసర్ అల్యూమినియం సంస్థ ఈ ఆనకట్ట నిర్మాణానికి అంగీకరించినప్పటికీ, ఉత్పత్తి వినియోగంపై పరిమితులు విధించింది. ఆనకట్ట నిర్మాణానికి తీసుకున్న రుణాల వల్ల ఘానా అప్పుల్లో పడింది. అప్పు తీర్చడానికి దక్షిణ ప్రాంత కోకో రైతులపై పన్నులు పెంచబడ్డాయి, దీనివల్ల ప్రాంతీయ అసమానతలు పెరిగాయి.

1966 జనవరి 22న ఈ ఆనకట్టను ఎన్‌క్రూమా ఘనంగా ప్రారంభించాడు.

1961లో ఎన్‌క్రూమా ఘానాలో అణు రియాక్టర్ ప్రాజెక్టును ప్రారంభించి, 1963లో ఘానా అటామిక్ ఎనర్జీ కమిషన్ను స్థాపించాడు. 1964లో అణుశక్తి కేంద్రానికి పునాది వేశాడు.[176]

కోకో

[మార్చు]

1954లో ప్రపంచ మార్కెట్‌లో కోకో ధర టన్నుకు £150 నుండి £450కు పెరిగింది. రైతులకు ఈ లాభం పూర్తిగా ఇవ్వకుండా, ఎన్‌క్రూమా ప్రభుత్వం పన్నుల ద్వారా ఆ ఆదాయాన్ని తీసుకుని, జాతీయ అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులకు వినియోగించింది.[177]

ఈ విధానం ఆయనకు మద్దతు ఇచ్చిన ప్రధాన వర్గాన్ని దూరం చేసింది.[178]

తరువాత కోకో ధరలు తగ్గాయి. 1960లో టన్ను £250 ఉండగా, 1965లో అది £91కు పడిపోయింది.[45]

ధరలు పడిపోవడంతో ప్రభుత్వం నిల్వలపై ఆధారపడాల్సి వచ్చింది, అలాగే రైతులు తమ ఆదాయంలో కొంత భాగాన్ని బాండ్ల రూపంలో తీసుకోవాల్సి వచ్చింది.[179]

1966 తిరుగుబాటు (కూప్ ద'ఏటా)

[మార్చు]
1961 మార్చి 8న అమెరికా అధ్యక్షుడు జాన్ ఎఫ్. కెన్నెడీతో క్వామే ఎన్‌క్రూమా

1966 ఫిబ్రవరిలో, ఎన్‌క్రూమా ఉత్తర వియత్నాం మరియు చైనా పర్యటనలో ఉన్న సమయంలో, ఆయన ప్రభుత్వాన్ని జాతీయ ఘానా సాయుధ దళాలు మరియు ఘానా పోలీస్ సర్వీస్ ఆధ్వర్యంలో జరిగిన హింసాత్మక తిరుగుబాటుతో పడగొట్టారు, దీనికి ఘానా సివిల్ సర్వీస్ మద్దతు ఇచ్చింది.[180]

ఈ కుట్రను జోసెఫ్ ఆర్థర్ అంక్రా నాయకత్వంలో నిర్వహించినవారు తమను నేషనల్ లిబరేషన్ కౌన్సిల్గా ప్రకటించి, మూడు సంవత్సరాలు సైనిక ప్రభుత్వంగా పాలించారు. ఎన్‌క్రూమాకు ఈ తిరుగుబాటు గురించి చైనాకు చేరుకున్న తరువాతే తెలిసింది. తరువాత ఆయన బీజింగ్‌లో నాలుగు రోజులు ఉన్నప్పుడు, ప్రధానమంత్రి జౌ ఎన్లై ఆయనను గౌరవంగా స్వాగతించాడు.[181][182]

1969లో వచ్చిన తన స్మృతిగ్రంథం Dark Days in Ghanaలో ఎన్‌క్రూమా ఈ తిరుగుబాటులో అమెరికా పాత్ర ఉందని సూచించాడు; ఈ అభిప్రాయం అతనికి KGB చూపించిన పత్రాల ఆధారంగా ఉండవచ్చు.[183][184]

1978లో మాజీ సెంట్రల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఏజెన్సీ అధికారి జాన్ స్టాక్‌వెల్ ఈ తిరుగుబాటులో CIA ఏజెంట్లు కుట్రకర్తలతో సన్నిహితంగా పనిచేశారని పేర్కొన్నాడు.[185] అదే సంవత్సరంలో ది న్యూ యార్క్ టైమ్స్లో రచయిత సేమూర్ హెర్ష్ కూడా ఈ అభిప్రాయాన్ని మద్దతు ఇచ్చాడు.[186] అయితే ఈ ఆరోపణలు ఎప్పుడూ నిర్ధారించబడలేదు.[187][188]

తిరుగుబాటు తర్వాత, ఘానా అంతర్జాతీయంగా తన విధానాన్ని మార్చుకుంది. గినియా మరియు తూర్పు బ్లాక్‌తో ఉన్న సన్నిహిత సంబంధాలను తగ్గించి, పశ్చిమ బ్లాక్తో కొత్త సంబంధాలను ఏర్పరచుకుంది. అలాగే అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి మరియు ప్రపంచ బ్యాంక్కు ఆర్థిక నిర్వహణలో ప్రధాన పాత్రను ఇచ్చింది.[189]

ఈ మార్పులతో పాటు వలసదారుల బహిష్కరణ మరియు అపార్థైడ్ దక్షిణ ఆఫ్రికాతో చర్చలకు సిద్ధత కారణంగా, ఘానా ఆఫ్రికా జాతీయవాదుల దృష్టిలో తన ప్రతిష్ఠను కోల్పోయింది.[190][45]

ఎన్‌క్రూమా వారసత్వాన్ని విశ్లేషిస్తూ ఎడ్వర్డ్ లట్‌వాక్ ఇలా వ్యాఖ్యానించాడు:

ఎన్‌క్రూమా తన ప్రత్యేక లక్షణాలున్నప్పటికీ, అతని స్వంత విజయాల వల్లే పరాజయం చెందాడు. ఘానాలో సాధించిన ఆర్థిక అభివృద్ధి ప్రజలను మరియు కొత్త వర్గాలను విద్యావంతులను చేసింది; అదే విద్య కారణంగా వారు ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించడం ప్రారంభించారు. ఈ పరిస్థితిలో స్థిరత్వం కోసం మరింత నియంత్రణ అవసరం అవుతుంది. కానీ ఎన్‌క్రూమా సరిపడా కఠినమైన పోలీస్ వ్యవస్థను నిర్మించలేకపోయాడు. అందువల్ల అతని పతనానికి ప్రధాన కారణం ఆర్థిక లోపాలు కాకుండా అభివృద్ధి విజయాలే.

— ఎడ్వర్డ్ లట్‌వాక్, Coup d'État: A Practical Handbook (1968)

నిర్బంధం మరియు మరణం

[మార్చు]

ఎన్‌క్రూమా 27 ఏప్రిల్ 1972న బుఖారెస్ట్, రోమేనియా సామ్యవాద గణరాజ్యం రాజధానిలో మరణించాడు,[191] కారణం తెలియనప్పటికీ నయం కాని వ్యాధి కారణంగా మరణించినట్లు భావిస్తారు.

తిరుగుబాటు తర్వాత, ఆయన కొనాక్రీ (గినియా రాజధాని)లో నివసిస్తూ తక్కువగా ప్రజల్లో కనిపించేవాడు.

నివాళులు మరియు వారసత్వం

[మార్చు]

తన జీవితకాలంలో, ఎన్‌క్రూమాకు అనేక విశ్వవిద్యాలయాలు గౌరవ డాక్టరేట్‌లను ప్రదానం చేశాయి, అందులో లింకన్ యూనివర్సిటీ (పెన్సిల్వేనియా), మాస్కో స్టేట్ యూనివర్సిటీ (USSR), కైరో యూనివర్సిటీ (ఈజిప్ట్), జగియెల్లోనియన్ యూనివర్సిటీ (పోలాండ్), మరియు హుంబోల్ట్ యూనివర్సిటీ (తూర్పు జర్మనీ) ఉన్నాయి.[192]

క్వామే ఎన్‌క్రూమా స్మారక పార్క్ మరియు సమాధి

2000లో, BBC వరల్డ్ సర్వీస్ శ్రోతల ఓటింగ్‌లో ఆయనను "ఆఫ్రికన్ మాన్ ఆఫ్ ది మిల్లేనియం"గా ఎంపిక చేశారు. BBC ఆయనను "స్వాతంత్ర్య వీరుడు"గా మరియు "కాలనీయ పాలనను తొలగించిన మొదటి నల్లజాతి ఆఫ్రికా దేశ నాయకుడిగా అంతర్జాతీయ స్వేచ్ఛా చిహ్నం"గా వర్ణించింది.[193]

ఇమో రాష్ట్రం, నైజీరియాలోని ఓవెర్రిలో ఎన్‌క్రూమా విగ్రహం

2009 సెప్టెంబర్‌లో అధ్యక్షుడు జాన్ అట్టా మిల్స్ సెప్టెంబర్ 21ను (ఎన్‌క్రూమా జన్మ శతాబ్ది) ఫౌండర్స్ డేగా ప్రకటించాడు.[194] 2019లో అధ్యక్షుడు ఆకుఫో-అడో ఈ రోజును క్వామే ఎన్‌క్రూమా స్మారక దినంగా మార్చాడు.[195]

ఎన్‌క్రూమా సాధారణంగా నాన్-అలైన్‌డ్ మార్క్సిస్టు ఆర్థిక దృక్పథాన్ని అనుసరించాడు మరియు క్యాపిటలిజం ఆఫ్రికాపై దీర్ఘకాలిక ప్రతికూల ప్రభావాలు చూపుతుందని నమ్మాడు.[196] ఆయన సోషలిజంనే ఆఫ్రికా విలువలకు అనుకూలమైన వ్యవస్థగా భావించాడు.[197]

అతను "African Socialism Revisited" (1967) వ్యాసంలో ఇలా పేర్కొన్నాడు:

సాంప్రదాయ ఆఫ్రికా సమాజం సమానత్వ సూత్రాలపై ఆధారపడి ఉంది. ప్రతి మనిషి స్వతంత్ర లక్ష్యంగా భావించబడాలి మరియు ప్రతి ఒక్కరికీ సమాన అవకాశాలు కల్పించాలి. ఈ దిశగా సామాజిక, ఆర్థిక విధానాలను శాస్త్రీయంగా అమలు చేయాలి. అందుకే సోషలిజం అవసరం.

— క్వామే ఎన్‌క్రూమా, "African Socialism Revisited" (1967)

ఎన్‌క్రూమా రాజకీయంగా ముఖ్యంగా పాన్-ఆఫ్రికనిజంకు అంకితభావంతో ప్రసిద్ధి పొందాడు. ఆయనపై మార్కస్ గార్వీ, డబ్ల్యూ.ఇ.బి. డ్యూ బాయిస్, మరియు జార్జ్ పాడ్మోర్ వంటి ఆలోచనాపరుల ప్రభావం ఉంది.[198]

అతని ప్రయత్నాల ఫలితంగా ఆఫ్రికన్ ఏకత్వ సంస్థ స్థాపనలో ముఖ్యమైన ప్రభావం చూపించాడు.[199]

1958లో హార్లెమ్ లాయర్స్ అసోసియేషన్ కార్యక్రమంలో, దౌత్యవేత్త రాల్ఫ్ బంచే ఆయనను ఇలా అభినందించాడు:

మేము మిమ్మల్ని కేవలం ఘానా ప్రధానిగా మాత్రమే కాదు, మా ఆశలు, స్వేచ్ఛ మరియు గౌరవానికి ప్రతీకగా గౌరవిస్తున్నాము.

— రాల్ఫ్ బంచే

1961లో ఆయన "I Speak Of Freedom" అనే ప్రసంగం ఇచ్చి ఆఫ్రికా స్వేచ్ఛపై ప్రేరణ కలిగించాడు.[200]

ఆయన గౌరవార్థం ప్రతి సంవత్సరం "జర్నీ టు ఎన్‌క్రోఫుల్" అనే కార్యక్రమం నిర్వహిస్తారు.[201]

ఎన్‌క్రోఫుల్లోని మ్యూజియం మరియు స్మారక స్థలాలు ఆయనకు అంకితం చేయబడ్డాయి.[202]

అలాగే, యూనివర్సిటీ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీని క్వామే ఎన్‌క్రూమా యూనివర్సిటీ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీగా పేరు మార్చి ఆయనకు గౌరవం ఇచ్చారు.[203]

వ్యక్తిగత జీవితం

[మార్చు]

క్వామే ఎన్‌క్రూమా ఫాథియా రిట్జ్క్ అనే ఈజిప్ట్కు చెందిన కాప్టిక్ బ్యాంకు ఉద్యోగి మరియు మాజీ ఉపాధ్యాయురాలిని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమె ఘానాకు వచ్చిన అదే సాయంత్రం—1957–1958 నూతన సంవత్సర వేళలో ఈ వివాహం జరిగింది.[204]

ఫాథియా తల్లి ఈ వివాహాన్ని ఆశీర్వదించడానికి నిరాకరించింది, ఎందుకంటే ఆమె పిల్లల్లో మరొకరు ఇప్పటికే ఒక విదేశీయుడితో వెళ్లిపోయారు.[205][206]

దంపతులుగా ఫాథియా మరియు ఎన్‌క్రూమాకు ముగ్గురు పిల్లలు ఉన్నారు: గమాల్ (జననం 1958), సామియా (జననం 1960) మరియు సెకౌ (జననం 1964). గమాల్ ఒక వార్తాపత్రిక జర్నలిస్ట్ కాగా, సామియా మరియు సెకౌ రాజకీయ నాయకులు.

ఎన్‌క్రూమాకు మరో కుమారుడు ఫ్రాన్సిస్ (జననం 1935) కూడా ఉన్నాడు, అతను ఒక శిశు వైద్యుడు.[207][208][209][210][211]

సాంస్కృతిక చిత్రణలు

[మార్చు]

2010లో ప్రచురితమైన ది అదర్ వెస్ మూర్ అనే పుస్తకంలో, ఎన్‌క్రూమా అమెరికాలో ఉన్న సమయంలో రచయిత కుటుంబం వలసగా అక్కడికి వచ్చినప్పుడు, కొద్ది నెలలు రచయిత తాతకు మార్గదర్శకుడిగా ఉన్నట్లు పేర్కొనబడింది.[212]

ఎన్‌క్రూమా పాత్రను నటుడు డ్యానీ సపాని నెట్‌ఫ్లిక్స్ టెలివిజన్ సిరీస్ ది క్రౌన్ (సీజన్ 2, ఎపిసోడ్ 8 "Dear Mrs Kennedy")లో పోషించాడు. ఈ సిరీస్‌లో రాణి ఘానా పర్యటన మరియు ఎన్‌క్రూమాతో చేసిన నృత్యం చారిత్రక ప్రాముఖ్యతను అతిశయోక్తిగా చూపినట్లు, ఆ సమయంలో విద్యార్థిగా ఉన్న మరియు తర్వాత అక్రా మేయర్ అయిన నాట్ నునో-అమార్టీఫియో పేర్కొన్నాడు.[213]

African's Black Star: The Legacy of Kwame Nkrumah అనే 2011 సినిమా ఈ వలస వ్యతిరేక ఉద్యమ నాయకుడి ఎదుగుదల మరియు పతనం గురించి చూపిస్తుంది.

ఘానా ర్యాపర్ సీరియస్ క్లైన్ 2021లో విడుదల చేసిన "Straight Outta Pandemic" వీడియోలో ఎన్‌క్రూమా బంగారు విగ్రహం ప్రధాన ఆకర్షణగా కనిపిస్తుంది.[214]

తిరుగుబాటు తర్వాత ప్రభుత్వ సినిమా ఆర్కైవ్‌ను దహనం చేయాలని ఆదేశించినప్పటికీ, ఎన్‌క్రూమా వ్యక్తిగత కెమెరామెన్ క్రిస్ హెస్సే 1300 ఫిల్మ్ రోల్స్‌ను రక్షించాడు. ఈ ఫుటేజ్‌ను ఆయన 90 ఏళ్ల వయస్సులో మాత్రమే ప్రజలకు వెల్లడించాడు. ఈ ఫుటేజ్‌ను ప్రజలకు చూపించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలు ది ఐస్ ఆఫ్ ఘానా అనే డాక్యుమెంటరీ చిత్రంగా రూపొందించబడ్డాయి, దీనిని బరాక్ ఒబామా మరియు మిషెల్ ఒబామా నిర్మించారు మరియు ఇది టొరొంటో అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవం 2025లో ప్రీమియర్ అయింది.[215]

గౌరవాలు మరియు పురస్కారాలు

[మార్చు]

విదేశీ గౌరవాలు

[మార్చు]
రిబ్బన్ గౌరవం దేశం తేదీ సూచన
గ్రాండ్ కార్డన్, ఆర్డర్ ఆఫ్ ది నైల్ మూస:Country data ఈజిప్ట్ 1957 [216]
గ్రాండ్ కార్డన్, నేషనల్ ఆర్డర్ ఆఫ్ ది సీడర్ మూస:Country data లెబనాన్ 1957 [216]
యుగోస్లావ్ గ్రేట్ స్టార్ ఆర్డర్ మూస:Country data యుగోస్లావియా 2 మార్చి 1961 [217]
కాలర్, ఆర్డర్ ఆఫ్ ది వైట్ లయన్ మూస:Country data చెకోస్లోవేకియా 2 ఆగస్టు 1961 [218]
లెనిన్ శాంతి పురస్కారం మూస:Country data సోవియట్ యూనియన్ 30 ఏప్రిల్ 1962 [219]
నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్, ఇటాలియన్ రిపబ్లిక్ ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఇటలీ 25 సెప్టెంబర్ 1963 [220]
గ్రాండ్ క్రాస్, పోలొనియా రెస్టిటూటా ఆర్డర్ మూస:Country data పోలాండ్ 1965 [221]
సుప్రీం కంపానియన్, ఆర్డర్ ఆఫ్ ది కంపానియన్స్ ఆఫ్ ఓ. ఆర్. టాంబో మూస:Country data దక్షిణాఫ్రికా 16 జూన్ 2004
(మరణానంతరం) 		[222]

క్వామే ఎన్‌క్రూమా రచనలు

[మార్చు]
అతని జన్మ 80వ వార్షికోత్సవాన్ని గుర్తుచేసే సోవియట్ యూనియన్ తపాలా స్టాంపు
అక్రాలోని ఇండిపెండెన్స్ ఆర్చ్
  • "నెగ్రో చరిత్ర: ఆఫ్రికాలో యూరోపియన్ పాలన", ది లింకోల్నియన్, 12 ఏప్రిల్ 1938, పుట 2 (లింకన్ యూనివర్సిటీ, పెన్సిల్వేనియా) – చూడండి Special Collections and Archives, Lincoln University Archived 17 ఆగస్టు 2009 at the Wayback Machine[223]
  • "పడమటి ఆఫ్రికాలో ప్రాథమిక విద్య", ఎడ్యుకేషనల్ అవుట్‌లుక్, జనవరి 1941 (యూనివర్సిటీ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియా). చూడండి Archived 3 మార్చి 2024 at the Wayback Machine
  • "ఆఫ్రికాలో విద్య మరియు జాతీయత", ఎడ్యుకేషనల్ అవుట్‌లుక్, నవంబర్ 1943 (యూనివర్సిటీ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియా). చూడండి Archived 3 మార్చి 2024 at the Wayback Machine
  • ఘానా: క్వామే ఎన్‌క్రూమా ఆత్మకథ (1957). ISBN 0-901787-60-4[224]
  • ఆఫ్రికన్ వ్యక్తిత్వం (1963)[226]

నియో-కాలనియలిజం యొక్క సారాంశం ఏమిటంటే, దాని కింద ఉన్న దేశం సిద్ధాంతపరంగా స్వతంత్రంగా కనిపించినప్పటికీ, వాస్తవానికి దాని ఆర్థిక వ్యవస్థ మరియు రాజకీయ విధానం బయట నుండి నియంత్రించబడుతుంది.

— పరిచయం
  • నియో-కాలనియలిజం: సామ్రాజ్యవాదం చివరి దశ (1965)[227][228]
  • ఆఫ్రికన్ సామ్యవాదం పునఃపరిశీలన (1967)[230]
  • ది వే అవుట్: "సివిలియన్ రూల్" మోసం మరియు సానుకూల చర్య, సాయుధ పోరాటానికి పిలుపు (1970)[233]
  • కాన్షియెన్సిజం: డీకాలనైజేషన్ కోసం తత్వశాస్త్రం మరియు సిద్ధాంతం (1970). ISBN 0-901787-11-6[234]
  • నేను స్వేచ్ఛ గురించి మాట్లాడుతున్నాను (1973). ISBN 0-901787-14-0[237]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ Governing Post-War Britain, 2012
  2. ↑ "Nkrumah, Kwame". Oxford Dictionary of National Biography (online ed.). Oxford University Press. (Subscription, Wikipedia Library access or UK public library membership required.)
  3. ↑ Proceedings.
  4. ↑ "Journal of African History". {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
  5. ↑ One-Party Government.
  6. ↑ "Deutsche Welle".
  7. ↑ "BBC". {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
  8. ↑ "Kwame Nkrumah: Non-Violence of Mahatma Gandhi in Ghana". www.mkgandhi.org. Archived from the original on 3 ఆగస్టు 2020. Retrieved 26 మే 2020.
  9. ↑ "Dr Kwame Nkrumah's History & LSE Application Form". London School of Economics. 10 అక్టోబరు 2018. Archived from the original on 22 నవంబరు 2019. Retrieved 22 నవంబరు 2019.
  10. ↑ 10.0 10.1 "Man in the News; An African Enigma; Kwame Nkrumah". The New York Times. 3 జనవరి 1964. Archived from the original on 1 నవంబరు 2018. Retrieved 19 ఫిబ్రవరి 2020.
  11. ↑ Berry, LaVerle Bennette; Library of Congress, Federal Research Division (1995). Ghana: a country study. Washington DC: Federal Research Division, Library of Congress. p. 27. ISBN 0844408352. Retrieved 21 జనవరి 2018.
  12. ↑ "Ghana: The Autobiography of Kwame Nkrumah | University of Education, Winneba". www.uew.edu.gh. Archived from the original on 5 ఫిబ్రవరి 2023. Retrieved 29 సెప్టెంబరు 2023.
  13. ↑ "Athelstan 'Half King' and his Family", The Danelaw, Bloomsbury Academic, 1992, doi:10.5040/9781472598837.ch-021, ISBN 978-1-4725-9883-7{{citation}}: CS1 maint: work parameter with ISBN (link)
  14. ↑ "Annan, Kofi Atta, (born 1938)", Who's Who, Oxford University Press, 1 డిసెంబరు 2007, doi:10.1093/ww/9780199540884.013.u5557
  15. ↑ Yakubu, Mutala (21 సెప్టెంబరు 2019). "Kwame Nkrumah Memorial Day". Prime New Ghana.
  16. ↑ "Details of Opanyin Kofi Nwiana Ngolomah".
  17. ↑ Nkrumah, Dr Kwame
  18. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; Graphic Online Article అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  19. ↑ 19.0 19.1 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; :0 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  20. ↑ Clarke, pp. 9–10.
  21. ↑ Clarke, p. 10.
  22. ↑ Rooney, p. 12.
  23. ↑ "Ghana: The Autobiography of Kwame Nkrumah | University of Education, Winneba". www.uew.edu.gh. Archived from the original on 5 ఫిబ్రవరి 2023. Retrieved 2 అక్టోబరు 2023.
  24. ↑ Birmingham, p. 4.
  25. ↑ Opoku Mensah, Eric. The Rhetoric of Kwame Nkrumah (Thesis).[permanent dead link]
  26. ↑ Kwame Nkrumah, His Afro-American Network (Thesis).
  27. ↑ Rooney, pp. 13–14.
  28. ↑ A Descriptive Grammar of Fanti.
  29. ↑ African American Freemasonry.
  30. ↑ "US Speaker Nancy Pelosi". {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
  31. ↑ Clarke, p. 11.
  32. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; Clarke 1974 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  33. ↑ "Kwame Nkrumah, Disability". {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
  34. ↑ Rooney, p. 16.
  35. ↑ Addo, pp. 62–65.
  36. ↑ Rooney, pp. 14–15.
  37. ↑ "Kwame Nkrumah".
  38. ↑ "Kwame Nkrumah". {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
  39. ↑ Addo, p. 70.
  40. ↑ Sherwood, p. 114.
  41. ↑ Matera, Marc (2010). "Colonial Subjects: Black Intellectuals and the Development of Colonial Studies in Britain". Journal of British Studies. 49 (2): 388–418. doi:10.1086/649838. ISSN 0021-9371. JSTOR 23265207. S2CID 143861344.
  42. ↑ 42.0 42.1 Sherwood, p. 115.
  43. ↑ Martin, G. (2012). African Political Thought. Palgrave Macmillan US. ISBN 978-1-137-06205-5. Archived from the original on 18 ఏప్రిల్ 2023. Retrieved 31 ఆగస్టు 2017.
  44. ↑ Fulcher, James (1 నవంబరు 2000). "Globalisation, the Nation-State and Global Society". The Sociological Review (in ఇంగ్లీష్). 48 (4): 522–543. doi:10.1111/1467-954X.00231. ISSN 0038-0261. S2CID 145019590.
  45. ↑ 45.0 45.1 45.2 45.3 45.4 45.5 Gebe, Boni Yao (మార్చి 2008). "Ghana's Foreign Policy at Independence and Implications for the 1966 Coup D'état" (PDF). Journal of Pan African Studies. 2 (3). Archived (PDF) from the original on 11 జూన్ 2014.
  46. ↑ 46.0 46.1 "Running away from our own shadows". www.ippmedia.com (in ఇంగ్లీష్). 23 మార్చి 2020. Archived from the original on 3 ఆగస్టు 2020. Retrieved 27 మే 2020.
  47. ↑ Rooney, p. 23.
  48. ↑ Rooney, pp. 24–25.
  49. ↑ Sherwood, pp. 173–178.
  50. ↑ Rooney, p. 25.
  51. ↑ Sherwood, pp. 125–126.
  52. ↑ Rooney, pp. 26–27.
  53. ↑ "Ghana pays tribute to founders' – Graphic Online". www.graphic.com.gh (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 4 ఆగస్టు 2020. Archived from the original on 14 ఫిబ్రవరి 2021. Retrieved 5 ఆగస్టు 2020.
  54. ↑ Owusu-Ansah, p. 316.
  55. ↑ Rooney, pp. 27–28.
  56. ↑ Rooney, pp. 30–31.
  57. ↑ Rooney, pp. 36–37.
  58. ↑ "VIII. "And although these men were rare and wonderful, they were nevertheless but men, and the opportunities which they had were far less favorable than the present; nor were their undertakings more just or more easy than this; neither was God more a friend of them than of you."", How to Choose a Leader, Princeton: Princeton University Press, pp. 37–41, 31 డిసెంబరు 2016, doi:10.1515/9781400880409-009, ISBN 978-1-4008-8040-9{{citation}}: CS1 maint: work parameter with ISBN (link)
  59. ↑ Rooney, pp. 38–39.
  60. ↑ Birmingham, pp. 18–19.
  61. ↑ Addo, p. 85.
  62. ↑ Rathbone, Richard (23 సెప్టెంబరు 2004). "Nkrumah, Kwame (1909?–1972), president of Ghana". Oxford Dictionary of National Biography. Oxford Dictionary of National Biography (online ed.). Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/31504. (Subscription, Wikipedia Library access or UK public library membership required.)
  63. ↑ "Secretary of the Ugcc", Kwame Nkrumah. Vision and Tragedy, Sub-Saharan Publishers, pp. 52–72, 15 నవంబరు 2007, doi:10.2307/j.ctvk3gm60.9, ISBN 978-9988-647-81-0{{citation}}: CS1 maint: work parameter with ISBN (link)
  64. ↑ Rooney, pp. 40–43.
  65. ↑ Addo, pp. 86–87.
  66. ↑ Birmingham, p. 24.
  67. ↑ "Sekou Nkrumah Fights Oquaye Over Founders' Day". DailyGuide Network (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 6 ఆగస్టు 2020. Archived from the original on 26 సెప్టెంబరు 2020. Retrieved 7 ఆగస్టు 2020.
  68. ↑ 68.0 68.1 "Kwame Nkrumah: Non-Violence of Mahatma Gandhi in Ghana | Articles : On and By Gandhi". www.mkgandhi.org. Archived from the original on 3 ఆగస్టు 2020. Retrieved 27 మే 2020.
  69. ↑ Addo, p. 88.
  70. ↑ Addo, pp. 88–89.
  71. ↑ 71.0 71.1 71.2 71.3 71.4 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; Hagan2 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  72. ↑ Fuller, pp. 24–26.
  73. ↑ 73.0 73.1 "Birth of the CPP", Kwame Nkrumah. Vision and Tragedy, Sub-Saharan Publishers, pp. 74–90, 15 నవంబరు 2007, doi:10.2307/j.ctvk3gm60.10, ISBN 978-9988-647-81-0{{citation}}: CS1 maint: work parameter with ISBN (link)
  74. ↑ Rooney, pp. 55–56.
  75. ↑ "The Gold Coast General Election of 1954". Parliamentary Affairs. 1 అక్టోబరు 1953. doi:10.1093/oxfordjournals.pa.a053198. ISSN 1460-2482.
  76. ↑ Rooney, pp. 56–57.
  77. ↑ Birmingham, pp. 34–35.
  78. ↑ Bourret, pp. 175–177.
  79. ↑ Rooney, p. 61.
  80. ↑ "Erica Powell". The Times. 23 జూన్ 2007. ISSN 0140-0460. Archived from the original on 1 నవంబరు 2019. Retrieved 2 నవంబరు 2019.
  81. ↑ Luscombe, Stephen. "Private Secretary (Female)/Gold Coast". britishempire.co.uk. Archived from the original on 25 అక్టోబరు 2019. Retrieved 2 నవంబరు 2019.
  82. ↑ "Table B.1.6. Acquisition of nationality by country of former nationality, Denmark". International Migration Outlook: SOPEMI - 2008 Edition - OECD 2008 – ISBN 9789264045651. doi:10.1787/432756801382.
  83. ↑ Birmingham, pp. 37–38.
  84. ↑ Cipriani, Ralph J. (1 డిసెంబరు 2014). SNL Five-Year Facilities & Infrastructure Plan FY2015-2019 (Report). doi:10.2172/1173199. OSTI 1173199.
  85. ↑ Sidiropoulos, Elizabeth (2005). "External Engagement Experiences from Ghana and Mozambique" (PDF). Media Africa. Archived from the original (PDF) on 2 ఆగస్టు 2020. Retrieved 27 మే 2020.
  86. ↑ Rooney, pp. 82–83.
  87. ↑ Bourret, p. 178.
  88. ↑ 88.0 88.1 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; :1 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  89. ↑ Birmingham, pp. 40–43.
  90. ↑ Rooney, pp. 181–182.
  91. ↑ Walton, Calder (29 అక్టోబరు 2014). British Intelligence, the Cold War, and the Twilight of Empire. The Overlook Press. ISBN 978-1468307153.
  92. ↑ Manning, Carrie; Smith, Ian (7 డిసెంబరు 2018), "Political party formation by former armed opposition groups after civil war", From Bullets to Ballots, Routledge, pp. 4–21, doi:10.4324/9781315112206-2, ISBN 978-1-315-11220-6{{citation}}: CS1 maint: work parameter with ISBN (link)
  93. ↑ Bourret, pp. 183–186.
  94. ↑ Ferrell, Thomas H. (24 ఫిబ్రవరి 2015), "What If There Were a Unitary Rather Than a Federal System?", What if the American Political System Were Different?, Routledge, pp. 23–44, doi:10.4324/9781315698212
  95. ↑
  96. ↑ Bourret, pp. 200–201.
  97. ↑ "Accra, Ghana", The Statesman's Yearbook Companion, London: Palgrave Macmillan UK, p. 444, 2019, doi:10.1057/978-1-349-95839-9_890, ISBN 978-1-349-95838-2, S2CID 40162723{{citation}}: CS1 maint: work parameter with ISBN (link)
  98. ↑ Rooney, pp. 4–6.
  99. ↑ Rooney, p. 5.
  100. ↑ Bourret, p. 202.
  101. ↑ Brown, Agyei (6 మార్చి 2025). "What Exactly Did Kwame Nkrumah Say on the 6th of March 1957? Here's the Full Speech" (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 6 మార్చి 2025.
  102. ↑ Zimmerman, Jonathan (23 అక్టోబరు 2008). "The ghost of Kwame Nkrumah". International Herald Tribune. Retrieved 23 అక్టోబరు 2008.
  103. ↑ Rooney (1988), Kwame Nkrumah, pp. 4–5.
  104. ↑ 104.0 104.1 Fuller, Building the Ghanaian Nation-State, pp. 29–33.
  105. ↑ Fuller, Building the Ghanaian Nation-State, pp. 37–38.
  106. ↑ Fuller, Building the Ghanaian Nation-State, pp. 34–37.
  107. ↑ 107.0 107.1 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; Stanek 2020 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  108. ↑ Fuller, Building the Ghanaian Nation-State, pp. 121–122.
  109. ↑ "Put Some Clothes On or Nkrumah Will Get You!", Undesirable Practices, UNP – Nebraska, pp. 163–190, 2016, doi:10.2307/j.ctt1d4v0qj.11, ISBN 978-0-8032-8696-2{{citation}}: CS1 maint: work parameter with ISBN (link)
  110. ↑ Kofi Amenyo, "Trans Volta Togoland and the refuseniks of the union with Ghana", GhanaWeb, 9 May 2008.
  111. ↑ "Interview with R. Inglehart". Historical Expertise. 4 (21): 9–18. 25 డిసెంబరు 2019. doi:10.31754/2409-6105-2019-4-9-18.
  112. ↑ Biney, Ama (2011), "Nkrumah and the Opposition, 1954–1957", The Political and Social Thought of Kwame Nkrumah, pp. 65–79
  113. ↑ Rooney, pp. 138–139.
  114. ↑ "Opposition to Sovietization in Belorussian literature". Books Abroad. 1958.
  115. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; :4 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  116. ↑ Birmingham, pp. 84–87.
  117. ↑ Management accounting in less developed countries. 2007.
  118. ↑ Rooney, pp. 143–144.
  119. ↑ "Nkrumah, Kwame". Oxford Dictionary of National Biography (online ed.). Oxford University Press. (Subscription, Wikipedia Library access or UK public library membership required.)
  120. ↑ The Hungry World. 2010.
  121. ↑ Kwame Nkrumah, Africa Must Unite, p. 74.
  122. ↑ 122.0 122.1 122.2 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; Hagan అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  123. ↑ "Nkrumah, Kwame". Oxford Dictionary of National Biography (online ed.). Oxford University Press. (Subscription, Wikipedia Library access or UK public library membership required.)
  124. ↑ "Political Actors". 2013. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
  125. ↑ "Turkey's last Ergenekon trial". 2017.
  126. ↑ , 1997 {{citation}}: Missing or empty |title= (help)
  127. ↑ . 2016. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help); Missing or empty |title= (help)
  128. ↑ . 1969. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help); Missing or empty |title= (help)
  129. ↑ Grilli, Matteo (30 ఏప్రిల్ 2020), "Kwame Nkrumah and Pan-Africanism in West Africa", Routledge Handbook of Pan-Africanism, Routledge, pp. 289–301, doi:10.4324/9780429020193-19, ISBN 978-0-429-02019-3, S2CID 219067589{{citation}}: CS1 maint: work parameter with ISBN (link)
  130. ↑ Hofstadter, Richard (1958). Great issues in American history: a documentary record. Vintage Books. OCLC 265633.
  131. ↑ "Conference in Athens: A Speech at a Conference in Athens attended by Representatives from all Greek Parties December 26, 1944", The Dawn of Liberation : War Speeches, Cassell and Company Ltd, 1945, doi:10.5040/9781472582935.0061, ISBN 978-1-4725-8293-5 {{citation}}: ISBN / Date incompatibility (help)CS1 maint: work parameter with ISBN (link)
  132. ↑ మూస:Cite periodical
  133. ↑ Tawfik, Rawia (2018), "South Africa in North Africa: Egypt, Algeria, Libya and Tunisia", Foreign Policy in Post-Apartheid South Africa, I.B. Tauris, doi:10.5040/9781350986480.ch-010, ISBN 978-1-78673-332-0{{citation}}: CS1 maint: work parameter with ISBN (link)
  134. ↑ 134.0 134.1 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; Asamoah అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  135. ↑ Shabaka (2016). "Chocolate Islands: Cocoa, Slavery, and Colonial Africa". Journal of West African History. 2 (1): 202–204. doi:10.14321/jwestafrihist.2.1.0202. ISSN 2327-1868.
  136. ↑ "Ghana-Guinea-Mali Union (Union of African States)". International Organization. 16 (2): 443–444. 1962. doi:10.1017/s0020818300011206. ISSN 0020-8183. S2CID 249407946.
  137. ↑ 137.0 137.1 137.2 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; Manuh అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  138. ↑ Martin, Guy (2012), "Pan-Africanism and African Unity", African Political Thought, Palgrave Macmillan, pp. 55–70, doi:10.1057/9781137062055_5, ISBN 978-1-137-06205-5{{citation}}: CS1 maint: work parameter with ISBN (link)
  139. ↑ పియెర్ ఎంగ్లెబర్ట్ & కెవిన్ సి. డన్ (2013), Inside African Politics, London: Lynne Reinner, pp. 320–321.
  140. ↑ Pardo, Sharon (20 జూన్ 2013). "The Year that Israel Considered Joining the European Economic Community". JCMS: Journal of Common Market Studies. 51 (5): 901–915. doi:10.1111/jcms.12036. ISSN 0021-9886. S2CID 142802033.
  141. ↑ "Butler...", Who Was Who, Oxford University Press, 1 డిసెంబరు 2007, doi:10.1093/ww/9780199540884.013.u194250
  142. ↑ 142.0 142.1 142.2 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; Hutchful అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  143. ↑ European Union Awarded 2012 Nobel Peace Prize...
  144. ↑ Mkandawire, P. (2005). African Intellectuals: Rethinking Politics, Language, Gender and Development, p. 58.
  145. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; Legum, C. 1965 p. 41 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  146. ↑ 146.0 146.1 146.2 146.3 146.4 146.5 E. A. Haizel, "Education in Ghana, 1951 – 1966", in Arhin (1992), The Life and Work of Kwame Nkrumah.
  147. ↑ Robinson, Alonford James (2005), Cudjoe
  148. ↑ 148.0 148.1 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; Allman అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  149. ↑ Trends Shaping Education. 2008.
  150. ↑ Fuller, Building the Ghanaian Nation-State, pp. 39–80.
  151. ↑ "CHAPTER TEN. Domestic News and the News Services", The News in America, pp. 97–105, 1952
  152. ↑ 152.0 152.1 152.2 152.3 152.4 152.5 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; Ansah అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  153. ↑ Who's Who, 2007
  154. ↑ Who Was Who, 2007
  155. ↑ "Nkrumah, Kwame". Oxford Dictionary of National Biography (online ed.). Oxford University Press. (Subscription, Wikipedia Library access or UK public library membership required.)
  156. ↑ "Journal of Broadcasting". 1965. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
  157. ↑ Public Service Broadcasting Online, 2013
  158. ↑ Joseph R. A. Ayee, "Public Sector Manpower Development During the Nkrumah Period 1951–1966", in Arhin (1992), The Life and Work of Kwame Nkrumah.
  159. ↑ Franker, Karen; James, Dennis (2016). "The Course Development Plan: Macro-Level Decisions and Micro-Level Processes". New Directions for Higher Education. 2016 (173): 43–53. doi:10.1002/he.20178. ISSN 0271-0560.
  160. ↑ National Reconciliation Commission Report (Report). 2004. p. 251.
  161. ↑ Nkrumah's Deception of Africa. Ghana Ministry of Information. 1967.
  162. ↑ First seven year economic and social development plan (Report). 1976. doi:10.2458/azu_acku_hc417_a57_1976_v2.
  163. ↑ "IN PARLIAMENT". Education + Training. 6 (3): 120. 1964. doi:10.1108/eb015403.
  164. ↑ "Technical Education in Great Britain". Nature. 169 (4310): 952–953. 1952. doi:10.1038/169952c0.
  165. ↑ Economic Policy Reforms 2019. 2019.
  166. ↑ "Financial performance and constraints in gari production in Kumasi, Ghana". 2020. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
  167. ↑ 167.0 167.1 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; Darko అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  168. ↑ Government Corporations and State Law, 1939
  169. ↑ 169.0 169.1 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; Asante అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  170. ↑ From Failed Communism to Underdeveloped Capitalism. 2016.
  171. ↑ Back to Work: Finland.
  172. ↑ "Electrification of Agriculture During the Seven Year Plan". 1959. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
  173. ↑ "The role of the Akosombo Dam on the Volta river". 1980. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
  174. ↑ Kwame Nkrumah. Vision and Tragedy, 2007
  175. ↑ World Bank Group Assistance. 2015.
  176. ↑ Ghana Atomic Energy Commission.
  177. ↑ "Development and supply strategy of cocoa commodity". 2018. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
  178. ↑ "Cocoa Price Issue Splits Gold Coast". 1954.
  179. ↑ Kolavalli, Shashi.
  180. ↑ "Kwame Nkrumah, a biography of Ghana's first president". GhanaRemembers (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 9 మే 2025.
  181. ↑ Nkrumah, Kwame (1972). "On the Coup in Ghana". The Black Scholar. 3 (9): 23–26. doi:10.1080/00064246.1972.11431232. ISSN 0006-4246.
  182. ↑ "The Confused Moments of Nkrumah in China After The Coup". modernghana.com. Archived from the original on 27 ఏప్రిల్ 2019. Retrieved 19 ఆగస్టు 2018.
  183. ↑ Keith Lamont Scott's Disability May Have Gotten Him Killed... (Report).
  184. ↑ Andrew, Christopher; Mitrohkin, Vasili (2006). The World Was Going Our Way: The KGB and the Battle for the Third World. Basic Books. p. 437. ISBN 978-0465003136.
  185. ↑ Stockwell, John (1978). In Search of Enemies: A CIA Story.
  186. ↑ Murisa, Tendai (2016), Re-imagining Agency in Africa
  187. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; :5 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  188. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; :3 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  189. ↑ Guinea – Joint World Bank-IMF Debt Sustainability Analysis Update. World Bank. ఆగస్టు 2019. doi:10.1596/32560.
  190. ↑ Kihato, Caroline (ఆగస్టు 2007). "Governing the city?...". {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
  191. ↑ "Kwame Nkrumah | Biography, Education, | Britannica". www.britannica.com (in ఇంగ్లీష్). 5 జనవరి 2024. Archived from the original on 5 అక్టోబరు 2023. Retrieved 27 ఫిబ్రవరి 2024.
  192. ↑ "Education For Leadership: The Vision of Kwame Nkrumah". kwamenkrumahcentenary.orgm. Retrieved 9 జనవరి 2012.[permanent dead link]
  193. ↑ "BBC World Service Network Africa". African Studies Companion Online. doi:10.1163/1872-9037_afco_asc_853.
  194. ↑ "Nkrumah's birthday declared a holiday". 4 సెప్టెంబరు 2009.
  195. ↑ https://www.ghanaweb.com/... {{cite web}}: Missing or empty |title= (help)
  196. ↑ Catephores, George (1989), Capitalism and crisis
  197. ↑ Ackerman, Frank (2000). {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help); Missing or empty |title= (help)
  198. ↑ In The Shadow Of His Father, 2003
  199. ↑ Sheehan, Michael (1990). {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help); Missing or empty |title= (help)
  200. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; 1961nkrumah అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  201. ↑ . 26 సెప్టెంబరు 2023. {{cite web}}: Missing or empty |title= (help); Missing or empty |url= (help)
  202. ↑ "Visit Ghana - Kwame Nkrumah Memorial Park". {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
  203. ↑ Ferdinand (18 జూలై 2021). {{cite web}}: Missing or empty |title= (help); Missing or empty |url= (help)
  204. ↑ Fathia Nkrumah by her son Gamal Nkrumah. Ahram Weekly, 14–20 September 2000. Archived 24 ఆగస్టు 2007 at the Wayback Machine
  205. ↑ "Here are all the First Ladies of Ghana since independence". Pulse Gh (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 2 సెప్టెంబరు 2019. Archived from the original on 10 జూన్ 2020. Retrieved 27 మే 2020.
  206. ↑ "Fathia: The Rock Of The Nkrumah Family". Modern Ghana (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 3 ఆగస్టు 2020. Retrieved 30 మే 2020.
  207. ↑ Yankson, Nathaniel (22 సెప్టెంబరు 2014). "Africa must re-examine, implement Nkrumah's ideas – Francis Nkrumah". MyJoyOnline. Multimedia Group Ltd. Archived from the original on 19 అక్టోబరు 2018. Retrieved 19 అక్టోబరు 2018.
  208. ↑ "Kwame Nkrumah's unknown son surfaces". Ghanaweb. 4 ఏప్రిల్ 2012. Archived from the original on 6 ఏప్రిల్ 2019. Retrieved 19 అక్టోబరు 2018.
  209. ↑ "Confirmed! Onsy is Kwame Nkrumah's Son". PeaceFMOnline. Peace FM. 31 జూలై 2015. Archived from the original on 4 సెప్టెంబరు 2019. Retrieved 19 అక్టోబరు 2018.
  210. ↑ Doe, Esther Eyra (31 జూలై 2015). ""My Father Would Not Have Denied Onsy"- Samia Nkrumah". yen.com.gh. Archived from the original on 5 ఏప్రిల్ 2019. Retrieved 19 అక్టోబరు 2018.
  211. ↑ Mubarik, Abu (24 సెప్టెంబరు 2017). "Sekou Nkrumah threatens to throw 'brother' in jail". pulse.com.gh. Pulse Ghana. Archived from the original on 19 అక్టోబరు 2018. Retrieved 19 అక్టోబరు 2018.
  212. ↑ Moore, Wes (2010). The other Wes Moore: one name, two fates (First ed.). New York, New York: Spiegel & Grau. ISBN 978-0-385-52819-1. OCLC 430839083.
  213. ↑ "'The Crown' Says One Dance Changed History. The Truth Isn't So Simple". Goats and Soda: Stories of Life in a Changing World (blog). NPR. Archived from the original on 29 మే 2019. Retrieved 24 మార్చి 2018.
  214. ↑ Serious Klein – Straight Outta Pandemic (ft. anaiis). Archived from the original on 11 డిసెంబరు 2021.
  215. ↑ Lodderhose, Diana (20 అక్టోబరు 2025). "Oscar-Winning Director Ben Proudfoot Talks Historical Significance Of 'The Eyes Of Ghana', Scoring Doc At Abbey Road Studios & Why Project Was A "Full Circle Moment" For Barack Obama". Deadline (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 12 నవంబరు 2025.
  216. ↑ 216.0 216.1 Danquah, Moses, ed. (1958). Ghana: One Year Old. A First Independence Anniversary Review. Accra: Publicity Promotions. p. 32. Retrieved 5 మే 2025.
  217. ↑ "Председник Тито предао председнику Нкрумаху Ореден велике југословенске звезде". Borba (in సెర్బియన్). 3 మార్చి 1961. Retrieved 6 మే 2025.
  218. ↑ "Československý řád Bílého lva 1923–1990" (PDF) (in చెక్). Archivu Kanceláře prezidenta republiky. p. 130. Retrieved 5 మే 2025.
  219. ↑ "Picasso Gets Lenin Prize". Daytona Beach Morning Journal. 1 మే 1962. Retrieved 6 మే 2025.
  220. ↑ "Elenco dei Cavalieri di Gran Croce, decorati di Gran Cordone dell'Ordine, defunti" (PDF) (in ఇటాలియన్). Portale storico della Presidenza della Repubblica. Retrieved 5 మే 2025.
  221. ↑ Stela, Wojciech (2008). Polskie ordery i odznaczenia (Vol. I). Warsaw. p. 49.{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link)
  222. ↑ "2004 National Orders awards". SouthAfrica.info. Archived from the original on 4 ఫిబ్రవరి 2016. Retrieved 5 మే 2025.
  223. ↑ Bontemps, Arna (20 ఏప్రిల్ 2017). "Lincoln and the Negro". University of Illinois Press. 1. doi:10.5406/illinois/9780252037696.003.0005.
  224. ↑ Nkrumah, Kwame (2002). Ghana: the autobiography of Kwame Nkrumah (Africa's 100 best books ed.). London: Panaf. ISBN 0-901787-60-4. OCLC 51932153.
  225. ↑ Nkrumah, Kwame (1963). Africa must unite. London: Panaf. ISBN 0-901787-13-2. OCLC 6567302. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help)
  226. ↑ Mead, Margaret (1963). Technique & personality. Museum of Primitive Art. OCLC 603547274.
  227. ↑ Tiger, Lionel; Nkrumah, Kwame (1966). "Neo-Colonialism. The Last Stage of Imperialism". International Journal. 22 (1): 161. doi:10.2307/40199801. ISSN 0020-7020. JSTOR 40199801. S2CID 143584107.
  228. ↑ Nkrumah, Kwame (1990). Neo-colonialism: the last stage of imperialism. Panaf. OCLC 59982527.
  229. ↑ Nkrumah, Kwame (1990). Kwame Nkrumah: the Conakry years, his life and letters. Milne, June 1920–. London: PANAF. ISBN 0-901787-53-1. OCLC 22733303.
  230. ↑ "African Socialism". International Affairs. 43 (4): 779. అక్టోబరు 1967. doi:10.1093/ia/43.4.779. ISSN 1468-2346.
  231. ↑ Nkrumah, Kwame (1972). Dark days in Ghana (Repr ed.). New York: Internat. Publ. ISBN 0-7178-0046-6. OCLC 796074108.
  232. ↑ Nkrumah, Kwame (1975). Handbook of revolutionary warfare: a guide to the armed phase of the African revolution (1st U.S. ed.). New York: International Publishers. ISBN 0-7178-0226-4. OCLC 8095708.
  233. ↑ Nkrumah, Kwame (1970). The Way Out, "Civilian Rule" Fraud and A Call for Positive Action and Armed Struggle (Reprinted ed.). University of London, Senate House Library: Panaf Books.
  234. ↑ Nkrumah, Kwame (1978). Consciencism: philosophy and ideology for decolonisation. London: Panaf. ISBN 0-901787-11-6. OCLC 16613918.
  235. ↑ Nkrumah, Kwame (1970). Class struggle in Africa. London: Panaf Books Ltd. ISBN 0-901787-12-4. OCLC 153293.
  236. ↑ Nkrumah, Kwame (1973). The struggle continues: six ... pamphlets. London: Panaf Books Ltd. ISBN 0-901787-41-8. OCLC 3073780.
  237. ↑ Nkrumah, Kwame (1973). I speak of freedom. London: Panaf Books Ltd. ISBN 0-901787-14-0. OCLC 16236424.
  238. ↑ Nkrumah, Kwame (1973). Revolutionary path. London: Panaf Books Ltd. ISBN 0-901787-22-1. OCLC 764869.

ఉల్లేఖన లోపం: <references> లో "FOOTNOTEBirmingham58" అనే పేరుతో నిర్వచించిన <ref> ట్యాగును ముందరి పాఠ్యంలో వాడలేదు.
ఉల్లేఖన లోపం: <references> లో "FOOTNOTEOwusu-Ansahlii" అనే పేరుతో నిర్వచించిన <ref> ట్యాగును ముందరి పాఠ్యంలో వాడలేదు.
ఉల్లేఖన లోపం: "lower-alpha" అనే గ్రూపులో <ref> ట్యాగులు ఉన్నాయి గానీ, దానికి సంబంధించిన <references group="lower-alpha"/> ట్యాగు కనబడలేదు

"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=క్వామే_కోఫి_ఎన్‌క్రుమా&oldid=4823846" నుండి వెలికితీశారు