ఖజురహోలోని జైన ఆలయాలు
ఖజురాహోలోని జైన దేవాలయాలు యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశమైన ఖజురాహోకు చెందినవి. ఇవి ఝాన్సీ నగరానికి ఆగ్నేయంగా 175 కిలోమీటర్ల దూరంలో భారతదేశంలోని మధ్యప్రదేశ్ ఛత్తర్పూర్ జిల్లాలో ఉన్నాయి.
చరిత్ర
[మార్చు]చందేలా పాలనలో, ఖజురాహోతో సహా బుందేల్ఖండ్ అనేక పట్టణాలు పెద్ద, అభివృద్ధి చెందుతున్న జైన సమాజాలకు నిలయంగా ఉండేవి. ఖజురహో వద్ద జైనులు పట్టణానికి తూర్పు వైపున నివసించినట్లు తెలుస్తోంది. ఖజురాహోలోని ఈ భాగంలో ఆ కాలానికి చెందిన అనేక జైన దేవాలయాలు వివిధ సంరక్షణ స్థితులలో ఉన్నాయి. ఖజురాహోలో చందేలా కాలానికి చెందిన అనేక జైన శాసనాలు చూడవచ్చు. 19వ శతాబ్దంలో నిర్మించిన ఆధునిక ప్రాంగణం గోడ లోపల ఇప్పుడు అన్ని జైన దేవాలయాలు చుట్టబడి ఉన్నాయి, ఆలయాల పునరుద్ధరణ ప్రారంభమైన గంటై ఆలయం మినహా. ఇక్కడ ఒక పురావస్తు మ్యూజియం కూడా ఉంది, ఇక్కడ షాన్డెల్లా కాలం నాటి చారిత్రక జైన కళాఖండాలు భద్రపరచబడ్డాయి.
జైన దేవాలయాలు, ఇతర ఖజురహో దేవాలయాల మధ్య ఒక ముఖ్యమైన వ్యత్యాసం ఏమిటంటే, జైన దేవాలయాలు చురుకైన ప్రార్థనలు, ఆరాధనలతో సజీవంగా ఉన్నాయి. దిగంబర్ జైన సన్యాసులు ఇప్పటికీ ఎప్పటికప్పుడు సందర్శిస్తారు, ధ్యానం చేయడం, అధ్యయనం చేయడం లేదా బోధించడం చూడవచ్చు.
దేవాలయాలు
[మార్చు]రెండు పెద్ద దేవాలయాలు ఇప్పటికీ అసలు రూపంలో మంచి సంరక్షణ స్థితిలో ఉన్నాయి. ఆదినాథ్ ఆలయ ద్వారం తరువాత జోడించబడింది. చుట్టుపక్కల ఉన్న శాంతినాథ్ ఆలయంలో భారీ ఏకశిలా శాంతినాథ్ విగ్రహం ఉంది. ఇందులో కనీసం మరో చందేల్ల కాలం నాటి ఆలయం కూడా ఉంది. ఈ దేవాలయాలకు తూర్పున అనేక చిన్న చందేల దేవాలయాలు ఉన్నాయి, వీటిని రాతి ఉపయోగించి పునరుద్ధరించారు. ఈ ఆలయ సముదాయం 1870లో పునరుద్ధరణకు గురైంది, ఈ ప్రదేశాన్ని పునరుద్ధరించడానికి గుర్తుగా నాగౌర్ చెందిన కంచెడ్డిలాల్ జైన్ గజారాథ్ పండుగను నిర్వహించారు, శాసనాలు సూచించిన విధంగా కొత్త చిత్రాల సంస్థాపనలు కూడా ఉన్నాయి. రాతి నిర్మాణాలు రాతి ఉపయోగించి స్థిరీకరించబడ్డాయి, శాంతినాథ్ ఆలయాన్ని రెండు చందేల్ల కాలం నాటి దేవాలయాలను కలుపుకుని నిర్మించారు.
చారిత్రక, కళాత్మక ప్రతిభ కలిగిన శిల్పాలను ఉంచడానికి 1984లో నిర్మించిన ప్రధాన ప్రాంగణం వెలుపల సాహు శాంతి ప్రసాద్ జైన్ సంగ్రహాలయ అనే మ్యూజియం ఉంది. యాత్రికుల కోసం దక్షిణాన ఒక ధర్మశాల ఉంది.
ఖజురావులో చందేల్ల కాలం నాటి అనేక జైన శాసనాలు కనుగొనబడ్డాయి. వీటిలో మొదటిది పార్శ్వనాథ్ ఆలయంలోని సంవత్ 1011 (AD 954),, చివరిది సంవత్ 1234 (AD1177), ఇది ఖజురహోలోని చివరి చందేల యుగ శాసనం కూడా. ఆ సంవత్సరాలకు సంబంధించిన బహుళ చిత్రాలతో, ప్రతిష్ఠా సంఘటనలు సంవత్ 1205, 1215లో జరిగి ఉండాలి. క్రీ. శ. క్రి. శ. సమయంలో, కీర్తివర్మన్ (పాలన c. 1060-1100) కాలంలో రాజధాని మహోబాకు మార్చబడింది, ఖజురహో క్షీణించింది. 1915 (క్రీ. శ. 1858) లో దేవాలయాల మరమ్మతులు చేసి, కొత్త చిత్రాల సంస్థాపన పునఃప్రారంభం చేసినప్పుడు జైన కార్యకలాపాలు తిరిగి ప్రారంభమయ్యాయి.
పార్శ్వనాథ్ ఆలయం
[మార్చు]ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించిన పాహిలా క్రీ. శ. 954 నాటి ఒక శాసనం ఉంది, ఇందులో తోటల విరాళాన్ని ప్రస్తావిస్తూ, ఆలయాన్ని కాపాడాలని భవిష్యత్ తరాలను అభ్యర్థించారు. ఇది చందేల ధంగను పాలించే రాజుగా పేర్కొంది. .
ఈ ఆలయంలో ఒక ప్రసిద్ధ ప్రారంభ మాయా చతురస్రం కనుగొనబడింది. ప్రతి ఉపవర్గం 34 వరకు ఉంటుంది కాబట్టి దీనిని చౌతిస (ముప్పది నాలుగు) యంత్రం అని పిలుస్తారు.
ఆదినాథ్ ఆలయం
[మార్చు]ఆదినాథ్ జైన ఆలయంలో చందేల్ల రాజు మదనవర్మన్ పాలనలో 1027 నాటి శాసనం ఉన్న విగ్రహం ఉంది. ఈ శిల్పంలో ఆదినాథ తలపై ఉష్నిషా, చిన్న ఎద్దు బొమ్మతో ధర్మచక్ర ఉన్నాయి.[1]
శాంతినాథ్ ఆలయం
[మార్చు]శాంతినాథ్ ఆలయం అనేక దేవాలయాల విభాగాలను కలిగి ఉన్న ఆధునిక మిశ్రమ నిర్మాణం, అనేక పుణ్యక్షేత్రాలను కలిగి ఉంది. ప్రధాన విభాగంలో శాంతినాథ్ ప్రభువు యొక్క 15 అడుగుల (4.6 మీ) విగ్రహం ఉంది, ఇది 1028 (వి. ఎస్. 1085) సంవత్సరం శాసనం కలిగి ఉంది.[2]
ఘంటై ఆలయం
[మార్చు]ఘంటై ఆలయాన్ని క్రీ. శ. 960 లో ఖజురహో చందేలా రాజులు నిర్మించారు. ఈ ఆలయంలో తొమ్మిది గ్రహాలు, గోముఖ యక్షతో పాటు చక్రేశ్వరి కనిపిస్తున్నందున ఈ ఆలయం రిషభ భగవానుడికి అంకితం చేయబడింది.[3]
గ్యాలరీ
[మార్చు]-
ఖజురాహోలోని ఆదినాథ దేవాలయం -
ఖజురాహోలోని పార్థస్వనాథ దేవాలయం -
ఖజురాహోలోని శాంతినాథ జైన దేవాలయం -
ఘంటై దేవాలయ అవశేషాలు -
ఖజురాహో జైన మ్యూజియం -
![ఖజురాహో జైన మ్యూజియంలో రాజు నాభి, మాతా మారుదేవి విగ్రహం (ప్రత్యామ్నాయంగా సర్వానుభూతి & కుశ్మాండిని అని గుర్తించబడింది).[4]](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Parents_of_Tirthankara.jpg/120px-Parents_of_Tirthankara.jpg?utm_source=te.wikipedia.org&utm_campaign=parser&utm_content=thumbnail)
ఖజురాహో జైన మ్యూజియంలో రాజు నాభి, మాతా మారుదేవి విగ్రహం (ప్రత్యామ్నాయంగా సర్వానుభూతి & కుశ్మాండిని అని గుర్తించబడింది).[4]
![ఖజురాహో జైన మ్యూజియంలో రాజు నాభి, మాతా మారుదేవి విగ్రహం (ప్రత్యామ్నాయంగా సర్వానుభూతి & కుశ్మాండిని అని గుర్తించబడింది).[4]](/wiki/%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Parents_of_Tirthankara.jpg)
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]- పావగిరి జైన దేవాలయం
- బుందేల్ఖండ్లో జైనమతం
- జైన శిల్పం
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Umakant Premanand Shah 1987, p. 121.
- ↑ ASI Bhopal Shantinatha 2016.
- ↑ Ali Javid & Tabassum Javeed 2008, p. 209.
- ↑ B. L. Nagarch, Jaina Inscriptions of Khajuraho, Dr. Hiralal Jain Smriti Granth, 2001
వనరులు
[మార్చు]- "Santhinatha Temple". Archaeological Survey of India, Bhopal Circle. Retrieved 2016-11-16.
- Ali Javid; Tabassum Javeed (2008). World Heritage Monuments and Related Edifices in India. Algora. ISBN 978-0-87586-482-2.
- Umakant Premanand Shah (1987). Jaina Iconography. Abhinav. ISBN 9788170172086.