ఖాదియన్
ఖాదియాన్ | |
|---|---|
పట్టణం | |
 అక్సా మసీదులోని మినారతుల్ మసీహ్ ఖాదియాన్‌లోని ప్రధాన గుర్తింపులలో ఒకటి. (నేపథ్యంలో ఒక దేవాలయం, ఒక గురుద్వారా కనిపిస్తాయి) | |
  ఖాదియాన్ పంజాబ్, భారతదేశంలో స్థానం  ఖాదియాన్ ఖాదియాన్ (India) | |
| నిర్దేశాంకాలు: 31°49′09″N 75°22′35″E / 31.81917°N 75.37639°E | |
| దేశం |  భారతదేశం |
| రాష్ట్రం | పంజాబ్ |
| జిల్లా | గుర్దాస్పూర్ |
| ఎత్తు | 250 మీ (820 అ.) |
| జనాభా (2000)[1] | |
• మొత్తం | 40,827 |
| భాషలు | |
| • అధికారిక | పంజాబీ |
| టైమ్ జోన్ | UTC+5:30 (IST) |
| Postal code | 143516 |
ఖాదియాన్[a] అనేది భారతదేశంలోని పంజాబ్ రాష్ట్రంలోని గుర్దాస్పూర్ జిల్లాలో ఉన్న ఒక పట్టణం, మున్సిపల్ కౌన్సిల్. ఇది అమృతసర్కు ఈశాన్య దిశలో, బటాలా నగరానికి ఈశాన్యంగా 18 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఖాదియాన్ అనేది ఇస్లాంలోని అహ్మదీయా ఉద్యమ స్థాపకుడు మిర్జా గులాం అహ్మద్ జన్మస్థలం. 1947లో జరిగిన భారత విభజన వరకు ఇది ఆ ఉద్యమ ప్రధాన కార్యాలయంగా కొనసాగింది.
చరిత్ర
[మార్చు]ఖాదియాన్‌ను 1530లో మిర్జా హాది బేగ్ అనే ఇస్లాం మతపండితుడు, ఆ ప్రాంతపు తొలి ఖాజీ స్థాపించాడు. మిర్జా హాది బేగ్ మొఘల్ సామ్రాజ్యంకు చెందిన మిర్జాల రాజవంశానికి చెందినవాడు. అతను సమర్‌కండ్ నుండి వలస వచ్చి పంజాబ్‌లో స్థిరపడ్డాడు. అక్కడ చక్రవర్తి బాబర్ అతనికి 80 గ్రామాల విస్తీర్ణ భూమిని అనుగ్రహించాడు. తన మత విశ్వాసాల కారణంగా ఆ 80 గ్రామాల కేంద్రానికి ఇస్లాం పుర్ ఖాజీ అని పేరు పెట్టి అక్కడి నుంచే పాలించాడు. కాలక్రమేణా ఆ పట్టణం పేరు ఖాజీ మాజి, తరువాత ఖాది, చివరకు ఖాదియాన్గా మారింది. ఖాదియానీ అనే పదాన్ని ప్రధానంగా పాకిస్తాన్‌లో అహ్మదీయా ముస్లింలను అవమానకరంగా సూచించడానికి ఉపయోగిస్తారు.
తరువాత ఖాదియాన్, పరిసర ప్రాంతాలు జస్సా సింగ్ రామ్‌గఢియా నాయకత్వంలోని రామ్‌గఢియా సిక్కుల ఆధీనంలోకి వెళ్లాయి. వారు పాలక ఖాజీలకు రెండు గ్రామాలను ఇవ్వాలని ప్రతిపాదించినా వారు అంగీకరించలేదు. 1834లో మహారాజా రంజిత్ సింగ్ పాలనలో ఖాదియాన్, సమీపంలోని ఐదు గ్రామాల ప్రాంతాన్ని మిర్జా గులాం మూర్తజాకు, అంటే గులాం అహ్మద్ తండ్రికి, కాశ్మీర్, మహాది, కులు లోయ, పెషావర్, హజారా ప్రాంతాల్లో అందించిన సైనిక సహాయానికి ప్రతిఫలంగా ఇచ్చారు.[2]
అహ్మదీయా ఉద్యమం
[మార్చు]ఒకప్పుడు దూరప్రాంతంలో ఉన్న, పెద్దగా తెలియని పట్టణమైన ఖాదియాన్, 1889లో మిర్జా గులాం అహ్మద్ అహ్మదీయా ముస్లిం సమాజంను స్థాపించిన తరువాత మతపరమైన విద్యాకేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందింది. ఇది చారిత్రకంగా ముస్లింల అధిక జనాభా కలిగిన పట్టణం కాగా, విస్తృతమైన బ్రిటిష్ పంజాబ్లోని గుర్దాస్పూర్ జిల్లాలో ముస్లింల ప్రధాన కేంద్రంగా నిలిచింది.[3][4]
1891లో ఇది సమాజ వార్షిక సమావేశాల వేదికగా మారింది. 1947లో జరిగిన భారత విభజన సమయంలో సమాజంలోని పెద్ద భాగం పాకిస్తాన్‌కు వలస వెళ్లే వరకు ఖాదియాన్ అహ్మదీయా ఖిలాఫత్ యొక్క పరిపాలనా ప్రధాన కార్యాలయం, రాజధానిగా కొనసాగింది.[3]
విభజన
[మార్చు]భారత విభజనకు ముందు, అహ్మదీయా ముస్లిం సమాజం యొక్క కేంద్ర ప్రధాన కార్యాలయంగా ఉన్న ఖాదియాన్‌లో సుమారు 19 ప్రాంతాలు, గ్రామాలలో వ్యాపించి ఉన్న దాదాపు 14,000 మంది అహ్మదీయులు నివసించేవారు.[5]: 92 విభజన అనంతరం, సమాజానికి చెందిన రెండవ ఖలీఫా మిర్జా బషీర్-ఉద్-దీన్ మహ్మూద్ అహ్మద్ ఖాదియాన్ నుండి కొత్తగా ఏర్పడిన పాకిస్తాన్ దేశానికి అహ్మదీయుల సురక్షిత వలసను పర్యవేక్షించాడు. ఆయన తన ఇద్దరు కుమారులతో సహా 313 మందిని ఖాదియాన్‌లో ఉండి అహ్మదీయులకు పవిత్రమైన ప్రదేశాలను కాపాడాలని ఆదేశించాడు. వారికి దర్వేశాన్-ఇ-ఖాదియాన్ (ఖాదియాన్ దర్వీషులు) అనే బిరుదు ప్రదానం చేయబడింది. తరువాత ప్రధాన కార్యాలయాన్ని పాకిస్తాన్‌లోని రబ్వాకు మార్చారు.[6]
భారత విభజన సమయంలో, తరువాత ఖాదియాన్ తీవ్రమైన హింస, రక్తపాతాన్ని ఎదుర్కొంది. దాని పరిసర ప్రాంతాలు, గ్రామాలలో అనేక చోట్ల ముస్లింలు లేకుండా పోయారు. ఆ సమయంలో భారత సైన్యం మద్దతుతో ఉన్న సాయుధ సిక్కులు, హిందువుల చేత ముస్లింలు హత్య చేయబడ్డారు లేదా బలవంతంగా తరలించబడ్డారు. అనేక మంది ముస్లింలు భారతదేశంలోనే, ముఖ్యంగా ఖాదియాన్ లేదా దాని పరిసర ప్రాంతాల్లో ఉండాలని నిర్ణయించుకున్నప్పటికీ, వారు వేధింపులకు గురయ్యారు లేదా బహిరంగంగా హత్య చేయబడ్డారు. విభజన అనంతరం అనేక నెలల పాటు ఖాదియాన్‌లో కర్ఫ్యూ అమలులో ఉండేది. అనేక మతపరమైన స్థలాలు బలవంతంగా ఆక్రమించబడి మార్పులు చేయబడ్డాయి, ధ్వంసం చేయబడ్డాయి లేదా దోపిడీకి గురయ్యాయి.[7][5]: 157–171
విభజన సమయంలో జరిగిన హింసాకాండ శిఖర స్థాయిలో ఉన్నప్పుడు, ఖాదియాన్ 50,000 మందికి పైగా నిరాశ్రయ ముస్లింలకు తాత్కాలిక శరణార్థి శిబిరంగా మారింది.[7]: 8
భౌగోళికం
[మార్చు]ఖాదియాన్ 31°49′N 75°23′E / 31.82°N 75.39°E వద్ద ఉంది. దీని సగటు ఎత్తు సముద్ర మట్టానికి 250 మీటర్లు (820 అడుగులు).[8][9]
జనాభా గణాంకాలు
[మార్చు]
ఖాదియాన్ జనాభా 23,632.[10] జనాభాలో పురుషులు 54% కాగా, మహిళలు 46% ఉన్నారు. ఖాదియాన్ సగటు అక్షరాస్యత రేటు 75%, ఇది జాతీయ సగటు 74.04% కంటే కొద్దిగా ఎక్కువ. పురుషుల అక్షరాస్యత 78% కాగా, మహిళలది 70%. జనాభాలో 10% మంది 6 సంవత్సరాల లోపు వయస్సు గలవారు.[11]
భాషలు
[మార్చు]ఖాదియాన్ నివాసితులలో ఎక్కువ మంది పంజాబీ భాష మాట్లాడేవారు. జనాభాలో దాదాపు పదోవంతు మంది ఉర్దూ భాషను కూడా మాట్లాడుతారు. మొహల్లా అహ్మదీయా వంటి ప్రాంతాలలో ఉర్దూ బోర్డులు సాధారణంగా కనిపిస్తాయి.
2011 భారత జనగణన ప్రకారం ఖాదియాన్‌లో భాషల వారీగా మాట్లాడేవారి సంఖ్య
మతం
[మార్చు]ఖాదియాన్‌లో హిందూమతం అతిపెద్ద మతం. అలాగే సిక్కు మతం, ఇస్లాం అనుచరుల సంఖ్య కూడా గణనీయంగా ఉంది.[12] క్రింది పట్టికలో 2011 జనగణన ప్రకారం ఖాదియాన్‌లోని వివిధ మత సమూహాల జనాభా, వారి లింగ నిష్పత్తి ఇవ్వబడ్డాయి.
| మతం | మొత్తం జనాభా | స్త్రీలు | పురుషులు | లింగ నిష్పత్తి |
|---|---|---|---|---|
| హిందూ | 12,263 | 5,764 | 6,499 | 886 |
| సిక్కు | 7,431 | 3,599 | 3,832 | 939 |
| ముస్లిం | 3,065 | 1,312 | 1,753 | 748 |
| క్రైస్తవులు | 788 | 375 | 413 | 907 |
| జైనులు | 2 | 0 | 2 | -- |
| ఇతర మతాలు | 13 | 6 | 7 | 857 |
| తెలియజేయనివారు | 70 | 27 | 43 | 627 |
| మొత్తం | 23,632 | 11,083 | 12,549 | 883 |
ఇస్లాం
[మార్చు]ప్రస్తుతం ఖాదియాన్‌లో అహ్మదీయా సమాజానికి చెందిన 11 మసీదులు ఉన్నాయి. వీటిలో ఎక్కువ భాగం భారత విభజనకు ముందునాటివే. ప్రారంభంలో ఎక్కువ మసీదులకు ఉర్దూ ప్రాంతాల పేర్లు ఉండేవి (అక్సా మసీదు, ముబారక్ మసీదు మినహా). అయితే 2012లో పునర్నిర్మాణం అనంతరం అనేక మసీదులకు కొత్త పేర్లు పెట్టబడ్డాయి.[14]
- అక్సా మసీదు (1876)
- ముబారక్ మసీదు (1883)
- నూర్ మసీదు (1910)
- నాసిరాబాద్ మసీదు (1913)
- ఫజల్ మసీదు (1914)
- రహ్మాన్ మసీదు (1927)
- సుభాన్ మసీదు (1935)
- ముమ్తాజ్ మసీదు (1936)
- అన్వార్ మసీదు (1939)
- మస్రూర్ మసీదు (2015)
అదనంగా, విభజనకు ముందు నుంచే ఉన్న మూడు మసీదులు ప్రస్తుతం ఆక్రమణలో ఉన్నాయి:[14]
- దారుల్ ఫజల్ మసీదు
- దారుస్ సాఅత్ మసీదు
- స్టార్‌హౌస్రీ ఫ్యాక్టరీ మసీదు
ఖాదియాన్ వెలుపల సమీప ప్రాంతాలైన కహ్ల్వాన్, నంగల్ బగ్బానా ప్రాంతాలలో మరో నాలుగు మసీదులు ఉన్నాయి:[14]
| పేరు | సంవత్సరం | ప్రాంతం |
|---|---|---|
| తాహిర్ మసీదు | 1997 | నంగల్ |
| బషారత్ మసీదు | విభజనకు ముందు | |
| బషీర్ మసీదు | ||
| మెహ్దీ మసీదు | 2004 | కహ్ల్వాన్ |
| మహ్మూద్ మసీదు | 2012 |
రవాణా
[మార్చు]రైల్వే
[మార్చు]ఖాదియాన్ తన రైల్వే స్టేషన్ ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంది. ఈ స్టేషన్ 1928 నవంబరులో నిర్మించబడింది.[15] ఇది దారుల్ బరకాత్ ప్రాంతంలో ఉంది. ‘మేళా స్పెషల్ లైన్’ అనే 55 కిలోమీటర్ల రైల్వే మార్గం ద్వారా బటాలా మీదుగా అమృతసర్తో అనుసంధానం కల్పించబడింది.[16] 2011లో ప్రతిపాదించబడిన ఖాదియాన్-బియాస్ రైల్వే లైన్ కూడా ఆమోదించబడింది.[17]
రాజకీయాలు
[మార్చు]ఈ పట్టణం ఖాదియాన్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గంలో భాగంగా ఉంది.
ముఖ్య స్మారక కట్టడాలు
[మార్చు]ఆసుపత్రులు
[మార్చు]విద్య
[మార్చు]భారత విభజనకు ముందు ఖాదియాన్‌లో రెండు ప్రధాన విద్యాసంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి. తాలిమ్-ఉల్-ఇస్లాం హై స్కూల్ 1889లో స్థాపించబడింది. తాలిమ్-ఉల్-ఇస్లాం కాలేజ్ 1898లో స్థాపించబడింది. విభజన సమయంలో ఈ సంస్థలు బలవంతంగా ఆక్రమించబడ్డాయి. ఆ కళాశాల తరువాత సిక్కు నేషనల్ కాలేజీగా మారి ఇప్పటికీ కొనసాగుతోంది.[18][7]
ప్రస్తుతం సుమారు 13 విద్యాసంస్థలు ఉన్నాయి. వీటిలో ప్రభుత్వ పాఠశాలలతో పాటు అనేక ప్రైవేటు విద్యాసంస్థలు కూడా ఉన్నాయి:[19]
- జామియా అహ్మదీయా ఖాదియాన్
- తాలిమ్-ఉల్-ఇస్లాం సీనియర్ సెకండరీ స్కూల్
- నుస్రత్ గర్ల్స్ హై స్కూల్
- నుస్రత్ ఉమెన్స్ కాలేజ్
ప్రముఖ వ్యక్తులు
[మార్చు].jpg)
ఖాదియాన్ చిన్న జనాభా కలిగిన దూర ప్రాంత పట్టణం అయినప్పటికీ, అనేక చారిత్రక, మతపర, రాజకీయ ప్రముఖులకు జన్మస్థలంగా నిలిచింది.
మత నాయకులు
[మార్చు]- హకీమ్ నూర్-ఉద్-దీన్ — 1908 నుండి 1914 వరకు
- మిర్జా బషీర్-ఉద్-దీన్ మహ్మూద్ అహ్మద్ — 1914 నుండి 1965 వరకు
- మిర్జా నాసిర్ అహ్మద్ — 1965 నుండి 1982 వరకు
- మిర్జా తాహిర్ అహ్మద్ — 1982 నుండి 2003 వరకు
కవులు
[మార్చు]సైనిక నాయకులు
[మార్చు]రాజకీయ నాయకులు
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)". Census Commission of India. Archived from the original on 2004-06-16. Retrieved 2008-11-01.
- ↑ Shahid, Dost Mohammad (2007) [2000]. Taareekhe–Ahmadiyyat (Tareekh E Ahmadiyyat) [History of Ahmadiyyat] (PDF) (in ఉర్దూ). Vol. 1. India: Nazarat Nashro Ishaat Qadian. p. 40. ISBN 978-81-7912-121-4.
- 1 2 Fitzpatrick, Hannah (2024-04-29). Mapping Partition: Politics, Territory and the End of Empire in India and Pakistan (in ఇంగ్లీష్). John Wiley & Sons. ISBN 978-1-119-67383-5.
- ↑ Kobeisy 2004, p. 44.
- 1 2 تاریخِ احمدیت [History of Ahmadiyya] (PDF) (in ఉర్దూ). Vol. 10. Islamabad, Tilford: Islam International Publications. 2007. p. 92.
متحدہ ہندوستان میں احمدی افراد کی مجموعی تعداد پانچ لاکھ اور مشرقی پنجاب میں کم و پیش ایک لاکھ ہو گی جس میں سے چودہ ہزار کے لگ بھگ مرکز احمدیت قادیان میں آباد تھے۔
- ↑ Khan, Adil Hussain (6 April 2015). From Sufism to Ahmadiyya: A Muslim Minority Movement in South Asia. Indiana University Press. ISBN 9780253015297. Archived from the original on 10 February 2020. Retrieved 20 September 2015.
- 1 2 3 Ahmad, Mirza Bashir. The Qadian Diary (PDF) (in ఇంగ్లీష్). Islam International Publications. p. 90.
- ↑ "Qadian in India is Situated Exactly to the East of Damascus in Syria". Flickr. 16 February 2009. Archived from the original on 8 January 2017. Retrieved 2009-07-03.
- ↑ "The Divine guidance about leadership in the latter days". Ahmaddiya Muslim Community. 16 February 2009. Archived from the original on 8 January 2017. Retrieved 2009-07-03.
- ↑ "Religion PCA" (PDF). Census India. Office of the Registrar General & Census Commissioner, India. Retrieved 8 February 2022.
- ↑ "Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)". Census Commission of India. Archived from the original on 2004-06-16. Retrieved 2008-11-01.
- ↑ "Religion PCA" (PDF). Census India. Office of the Registrar General & Census Commissioner, India. Retrieved 8 February 2022.
- ↑ https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11389, India - C-01: Population by religious community, Punjab - 2011, Qadian (M Cl + OG)
- 1 2 3 "قادیان دارالامان کی چند مساجد کا تعارف" [A brief introduction of some mosques in Qadian]. Daily Al-Fazl (in ఉర్దూ). 2022-12-30. Retrieved 2023-09-14.
- ↑ Hakam, Al (2021-04-02). "Arrival of electric train engine in Qadian: A new milestone". www.alhakam.org (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 2024-03-20.
- ↑ "Railway to operation Mela Special Train between Amritsar-Batala-Kadian Stations". www.babushahi.com. Retrieved 2024-03-20.
- ↑ "Minister: Qadian-Beas rail line project derailed due to protests". The Times of India. 2023-02-04. ISSN 0971-8257. Retrieved 2024-03-20.
- ↑ "Qadian's man of letters makes a point". The Tribune (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2024-10-06.
- ↑ Dikshit, V. (2017-02-03). "Punjab Polls: The mood in Malerkotla and Qadian". National Herald (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2024-10-18.
గ్రంథసూచి
[మార్చు]- Kobeisy, Ahmed Nezar (2004). Counseling American Muslims: Understanding the Faith and Helping the People. Greenwood Publishing Group. ISBN 9780313324727.
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]
Media related to ఖాదియన్ at Wikimedia Commons
