ఖాలెద్ చౌధురీ

ఖాలెద్ చౌధురీ
జననం	(1919-12-20)1919 డిసెంబరు 20 కరీంఘంజ్, అస్సాం, భారతదేశం
మరణం	2014 ఏప్రిల్ 30(2014-04-30) (వయసు: 94) కోల్‌కతా, భారతదేశం
జాతీయత	భారతీయుడు
వృత్తి	రంగస్థల & సెట్ డైరెక్టర్, బెంగాలీ, హిందీ నాటకాలు, చిత్రకారుడు, సంగీతకారుడు

ఖాలెద్ చౌధురీ (20 డిసెంబర్ 1919 – 30 ఏప్రిల్ 2014) బెంగాల్ ప్రాంతానికి చెందిన ప్రముఖ రంగస్థల వ్యక్తిత్వం, బహుముఖ ప్రతిభావంతుడైన కళాకారుడు. ఆయన బెంగాలీ, హిందీ నాటక రంగంలో ప్రసిద్ధ దర్శకులు అయిన సంభు మిత్ర, త్రిప్తి మిత్ర, శ్యామానంద్ జలాన్ వంటి వారితో కలిసి పనిచేశారు. ప్రధానంగా రంగస్థల రూపకల్పన, వేదిక అమరిక, వేషధారణలు రూపొందించడం, తరువాత సంగీత దర్శకుడిగా కూడా ఆయన సేవలందించారు.

భారత నాటక రంగానికి ఆయన చేసిన అపూర్వ సేవలకు గాను భారత ప్రభుత్వం 26 జనవరి 2012న గణతంత్ర దినోత్సవ పురస్కారాల జాబితాలో ఆయనకు పద్మ భూషణ్ పురస్కారాన్ని ప్రకటించింది. ఆయన జీవితాంతం అవివాహితుడిగా ఉన్నారు. 30 ఏప్రిల్ 2014న కోల్‌కతాలో ఆయన మరణించారు.

కుటుంబ నేపథ్యం

ఖాలెద్ చౌధురీ 20 డిసెంబర్ 1919న అప్పటి అవిభాజిత అస్సాంలోని కరీంఘంజ్‌లో జన్మించారు. ఆయన తండ్రి చంద్రనాథ్ దత్త చౌధురీ, తల్లి హేమ నలిని. ఆయనకు మొదట పెట్టిన పేరు ‘చిరకుమార్’. తరువాత తండ్రి పేరు ‘చిరరంజన్ దత్త చౌధురీ’గా మార్చారు. తండ్రితో ఏర్పడిన విభేదాల కారణంగా 1943లో తన పేరును ఖాలెద్ చౌధురీగా మార్చుకున్నారు (మతం మాత్రం మార్చుకోలేదు). 1945లో కోల్‌కతాకు వెళ్లి అక్కడే స్థిరపడ్డారు. దీర్ఘకాల అనారోగ్యం తరువాత 30 ఏప్రిల్ 2014న ఆయన కన్నుమూశారు.

నాటక రంగానికి చేసిన సేవలు

1945లో ఆయన భారతీయ ప్రజానాట్య సంఘం (Indian People's Theatre Association)లో చేరారు. 1953లో ప్రముఖ నాటక సంస్థ బహురూపీలో పనిచేయడం ప్రారంభించారు. వేదిక రూపకల్పన, సెట్ డిజైన్, వేషధారణలు, సంగీతం—ఈ అన్ని రంగాల్లో ఆయన నాటకాలకు ప్రత్యేక గుర్తింపును తీసుకువచ్చారు.

ఖాలెద్ చౌధురీ పనిచేసిన నాటకాలు సంఖ్యలోనే కాకుండా నాణ్యతలోనూ అపూర్వమైనవి. బెంగాలీ నాటక రంగంలో ఆధునిక వేదిక రూపకల్పనకు ఆయనే మార్గదర్శకుడు అని పలువురు విమర్శకులు పేర్కొన్నారు.

జానపద సంగీతం & ప్రజాసంస్కృతి పరిశోధన

1960వ దశకంలో ఖాలెద్ చౌధురీ జానపద సంగీతం, ప్రజాసంస్కృతి పరిశోధనలో నిమగ్నమయ్యారు. 1965లో స్థాపితమైన Folk Music and Folklore Research Institute కు కార్యదర్శిగా వ్యవహరించారు. తూర్పు భారతదేశానికి చెందిన అనేక జానపద గీతాలను సేకరించారు. ఈ సంపూర్ణ సేకరణను తరువాత పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వానికి చెందిన ‘‘లోకసంస్కృతి, ఆదివాసీ సంస్కృతి కేంద్రం’’కు అందజేశారు.

రచనలు

• Theatere Shilpo Bhabona – నాటక కళా భావన
• Lokoshongiter Prasangikota o Onyano Prabondho – జానపద సంగీత ప్రాసంగికత
• Smritir Sarani – జ్ఞాపకాల బాట (2011)

ఖాలెద్ చౌధురీపై గ్రంథాలు

• ‘‘Khaledda’’ – సుదేశ్నా బోసు (2000)
• ‘‘Khaled Choudhury’’ – దేబాశిష్ రాయ్‌చౌధురీ (2005)

పురస్కారాలు

• సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు – 1986
• నందికార్ పురస్కారం – 1987
• డి.లిట్ (గౌరవ డాక్టరేట్) – రవీంద్ర భారతి విశ్వవిద్యాలయం – 2000
• కళిదాస్ సమ్మాన్ – మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వం – 2005
• సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్ – 2008
• పద్మ భూషణ్ – భారత ప్రభుత్వం – 2012

బాహ్య లింకులు

• సంగీత నాటక అకాడమీ వ్యాసం (ఆర్కైవ్)
• The Hindu లో ప్రచురితమైన వ్యాసం