ఖాసిం రజ్వీ
ఖాసిం రజ్వీ | |
|---|---|
 ఆపరేషన్ పోలో సమయంలో రజ్వీ | |
| జననం | సయ్యద్ ముహమ్మద్ ఖాసిం రజ్వీ 1902 జూలై 17 లక్నో , యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ , బ్రిటిష్ ఇండియా |
| మరణం | 1970 జనవరి 15 (వయసు: 67) కరాచీ , పాకిస్తాన్ |
| Resting place | పపోష్ నగర్ స్మశానవాటిక |
| పాఠశాల/కళాశాలలు | అలీఘర్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయం |
| వృత్తి | న్యాయవాది, రాజకీయ నాయకుడు |
| పిల్లలు | 10 (5 కుమారులు & 5 కుమార్తెలు) (సర్వార్ సుల్తానా, సయ్యద్ అహ్మద్ కాజిమ్ రజ్వీ, సయ్యద్ అహ్మద్ ఆసిఫ్ రజ్వీ, సయ్యద్ అహ్మద్ ఆరిఫ్ రజ్వీ, జకియా, ఫౌజియా , రజియా, తయ్యబా, సయ్యద్ అహ్మద్ నాసిర్ రజ్వీ, సయ్యద్ అహ్మద్ ఫరూక్) |
| తల్లిదండ్రులు | సయ్యద్ అహ్మద్ ఖాన్ రజ్వీ |
సయ్యద్ ముహమ్మద్ ఖాసిం రజ్వీ (17 జూలై 1902 - 15 జనవరి 1970) హైదరాబాద్ సంస్థానానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన డిసెంబర్ 1946 నుండి 1948లో రాష్ట్రం భారతదేశంలో విలీనం అయ్యే వరకు మజ్లిస్-ఎ-ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్ పార్టీకి అధ్యక్షుడిగా ఉన్నాడు.[1] ఆయన రాష్ట్రంలో రజాకార్ మిలీషియా స్థాపకుడు కూడా. ఆయన హైదరాబాద్ నిజాంతో అధికారాన్ని కలిగి ఉన్నారు,[2] భారత ఆధిపత్యంతో కలిసి ఉండే అవకాశాలను అడ్డుకున్నాడు.[3]
పండితుడు లూసియన్ బెనిచౌ ప్రకారం, " రజ్వీ 1947–48 కీలకమైన సంవత్సరాల్లో రాష్ట్ర ప్రయోజనాలకు అత్యంత హానికరంగా మారిన రాజకీయ వ్యక్తిగా పరిగణించబడవచ్చు."[4]
తొలినాళ్ళ జీవితం & కెరీర్
[మార్చు]ఖాసిం రజ్వీ యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ లోని లక్నో జన్మించాడు,[5] అలీఘర్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయం న్యాయశాస్త్రం అభ్యసించాడు.[6] గ్రాడ్యుయేషన్ తర్వాత హైదరాబాద్ రాష్ట్రానికి వలస వెళ్లి హైదరాబాద్ నగరంలో మహ్మద్ అలీ ఫాజిల్ వద్ద స్వల్పకాలం అప్రెంటిస్షిప్ చేశాడు. ఆయన తరువాత ఉస్మానాబాద్ జిల్లాలోని లాతూర్ న్యాయవాదిగా స్థిరపడ్డాడు, అక్కడ మాజీ డిప్యూటీ సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్గా పనిచేసిన తన మామ అబ్దుల్ హై ద్వారా పరిచయాలను ఏర్పరచుకున్నాడు.
హైదరాబాద్ మాజీ పౌర సేవకుడు మహ్మద్ హైదర్ ప్రకారం, లాతూర్లో శాంతిభద్రతలు దెబ్బతిన్నాయి. రజ్వీ రహస్య లావాదేవీలలో కొద్దిపాటి సంపదను కూడబెట్టాడు. మజ్లిస్-ఎ-ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్ చేరిన తరువాత (ఇత్తెహాదల్ రజ్వీ తన ఆస్తులన్నింటినీ పార్టీకి విరాళంగా ఇచ్చినట్లు చెబుతారు, ఇది అతనికి ప్రసిద్ధి చెంది, సిద్దిక్-ఎ-దక్కన్ బిరుదును సంపాదించింది.
1944లో బహదూర్ యార్ జంగ్ (వ్యవస్థాపక నాయకుడు) అకాల మరణం తరువాత ఇత్తెహాద్ పార్టీ విచ్ఛిన్నమైన తీవ్రవాదంలోకి పడిపోయింది. రాజకీయ సంస్కరణలు ఇత్తెహాద్ సభ్యత్వానికి నచ్చకపోయినప్పటికీ, వాటిని సమర్థించడం ద్వారా రజ్వీ తన ప్రత్యేకతను స్థాపించడానికి ప్రయత్నించాడు. అప్పుడు అతను సంస్కరణలను తీసుకురావడానికి, కానీ పార్టీ ప్రధాన స్రవంతికి దూరంగా తన స్వంత స్వతంత్ర అనుచరులను స్థాపించడానికి, లాతూర్లో మజ్లిస్-ఎ-ఇస్లాహ్ నజ్మ్-ఓ-నస్క్ అనే పేరుతో తన సొంత సంఘాన్ని స్థాపించాడు.
1946 ఫిబ్రవరిలో అబ్దుర్ రెహ్మాన్ రైస్ నేతృత్వంలోని పార్టీలోని తీవ్రవాదులు ఒక మసీదు పునర్నిర్మాణంపై హింసాత్మక నిరసన చేపట్టారు, ఛత్తారి ప్రధాన మంత్రి నవాబ్, రెవెన్యూ & పోలీసు మంత్రి సర్ విల్ఫ్రిడ్ గ్రిగ్సన్ ఇంటిని తగలబెట్టారు. ఈ సంఘటన ఇత్తెహాద్ నాయకుడి రాజీనామాకు దారి తీసింది. కొత్త అధ్యక్షుడి కోసం జరిగిన పోటీలో, ఖాసిం రజ్వీ రైస్ ను ఓడించి ఇత్తెహాద్ నాయకుడిగా ఎదిగాడు. ఆయన తీవ్రవాదం రాయ్ తో సరిపోలడంతో పార్టీలోని మితవాదులు ఇద్దరు అభ్యర్థులకు దూరంగా ఉండిపోయారు. ఈ సమయం నుండి, రజ్వీ హైదరాబాద్ రాజకీయాల్లో కాల్పులు జరిపాడు.[7]
ఇత్తెహాద్ నాయకత్వం
[మార్చు]రజాకార్లు నిజాం పాలనను కొనసాగించాలని వాదించిన ముస్లిం వేర్పాటువాదులు, పాకిస్తాన్లో చేరమని నిజాంను ఒప్పించడానికి ప్రయత్నించారు. పాకిస్తాన్ నుండి హైదరాబాద్ దూరం కారణంగా పాకిస్తాన్లో చేరడం అసాధ్యమని నిరూపించబడిన తరువాత, నిజాంను కఠినమైన వైఖరిని అవలంబించమని రజ్వీ ప్రోత్సహించాడు, కొత్తగా ఏర్పడిన భారత ప్రభుత్వంలో హైదరాబాద్ చేరికను ప్రతిఘటించమని రజాకార్లను ఆదేశించాడు. రజ్వీ ఢిల్లీ వెళ్లి భారత నాయకుడు సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ సమావేశమయ్యారు. "చేతిలో కత్తితో మరణం, కేవలం కలం దెబ్బతో అంతరించిపోవడం కంటే ఎల్లప్పుడూ ఉత్తమం" అని ఆయన చెప్పినట్లు పేర్కొనబడింది, ఇది భారత ప్రభుత్వం ఆయనను "నిజాం ఫ్రాంకెన్స్టైయిన్ రాక్షసుడు" అని పిలవడానికి ప్రేరేపించింది.[8] పి. వి. కేట్ ఆయనను "హిందువులను బానిసలుగా చేసుకునే ముస్లింల హక్కును నొక్కిచెప్పిన" మతపరమైన ముస్లిం మతోన్మాదిగా వర్ణించారు.[9] రజ్వీ హిందూ జనాభాపై నేరపూరిత దాడులను ప్రారంభించాడు, ఇది భారతదేశం సైనిక చర్యలకు దారితీసింది. రజ్వీ రజాకార్లను ఖండించి, భారతదేశంతో విలీనం చేయాలని వాదించిన షుబుల్లా ఖాన్ వంటి దేశభక్తిగల ప్రగతిశీల ముస్లింల హత్యలో కూడా అతను చిక్కుకున్నాడు.[10]
ఆపరేషన్ పోలో తరువాత, ఇందులో భారత సైన్యం రజాకార్లను ఓడించి, హైదరాబాద్ను స్వాధీనం చేసుకుని, దానిని భారతదేశంలో విలీనం చేసింది, రజ్వీని గృహ నిర్బంధంలో ఉంచారు, దేశద్రోహ కార్యకలాపాలు, మత హింసను ప్రేరేపించడంపై భారతీయ చట్టాల కింద విచారణ చేశారు. 1948 నుండి 1957 వరకు త్రిముల్గెర్రీ జైలులో జైలు శిక్ష అనుభవించాడు.[11] విడుదలైన నలభై ఎనిమిది గంటల్లోపు పాకిస్తాన్ వలస వెళతానని హామీ ఇచ్చిన తరువాత మాత్రమే అతను జైలు నుండి విడుదలయ్యాడు.[12] జైలు నుండి విడుదల కావాలనే షరతుగా పాకిస్తాన్కు వలస వెళ్ళడానికి ఆయన అంగీకరించారు, అక్కడ ఆయన 1970లో మరణించారు. ఆయన కుటుంబం 1949 నుండి అక్కడే నివసిస్తోంది.[13]
ఖాసిం రిజ్వి సరిహద్దు వివాదానికి అనుకూలంగా లేడు, ఆత్మరక్షణ, హైదరాబాద్ రాష్ట్ర పరిరక్షణ తన లక్ష్యమని పేర్కొన్నాడు.
"రజాకర్లు భారత భూభాగాలపై దాడి చేస్తే వారు హైదరాబాద్ రాష్ట్రానికి లేదా దాని ముస్లింలకు సహాయం చేయరు. హైదరాబాద్ ముస్లింలు అనవసరంగా తమను, ఇతరులను నాశనం చేయాలని ఎందుకు కోరుకుంటారు? హైదరాబాద్ ఏ ప్రయోజనం కోసం ఇటువంటి పనికిరాని చర్యలకు పాల్పడుతుంది? దీనికి విరుద్ధంగా, హైదరాబాద్ పై దాడి చేయడానికి భారత యూనియన్కు అన్ని కారణాలు ఉన్నాయి".[14]
హైదరాబాద్ రాష్ట్ర మాజీ ప్రధాన మంత్రి మీర్ లైక్ అలీ ప్రకారం, చాలా మంది "సంఘ వ్యతిరేక శక్తులు" రజాకార్లలో చేరారని, ఉద్యమం విస్తరించడంతో ఖాసిం రిజ్వీ ఇకపై రజాకార్లను నియంత్రించలేకపోయాడని విచారంగా పేర్కొన్నాడు.[15]
వ్యక్తిగత జీవితం
[మార్చు]ఖాసింకు 10 మంది పిల్లలు (5 గురు కుమారులు & 5 గురు కుమార్తెలు) ఉన్నారు, వీరిలో "ప్రొఫెసర్, డాక్టర్, ఫ్యాషన్ డిజైనర్, కౌన్సెలర్" ఉన్నారు, వీరు ప్రపంచవ్యాప్తంగా వివిధ దేశాలలో స్థిరపడ్డారు.[16]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "This day, that year: How Hyderabad became a part of the union of India". 16 September 2018.
- ↑ Nanisetti, Serish (15 September 2018). "Accession of Hyderabad: When a battle by cables forced the Nizam's hand". The Hindu.
- ↑ "Telangana polls: BJP borrows from Hyderabad history to recast Modi as Vallabhbhai Patel, paints KCR as 'new Nizam'". 17 September 2018.
- ↑ Ajaz Ashraf (23 November 2014). "Hidden history of the Owaisis: What MIM doesn't want you to know". Firstpost. Retrieved 29 August 2017.
- ↑ Syed Qasim Husain Rizvi, Geni database, 20 January 2015.
- ↑ Raghavan, War and Peace in Modern India 2010, p. 69.
- ↑ Benichou, From Autocracy to Integration 2000, Chapter 5.
- ↑ Lubar, Robert (30 August 1948). "Hyderabad: The Holdout". Time. p. 26. Archived from the original on 13 April 2020. Retrieved 23 November 2018.
- ↑ Kate, P. V., Marathwada Under the Nizams, 1724-1948, Delhi: Mittal Publications, 1987, p. 75.
- ↑ Rao, P. R., History and Culture of Andhra Pradesh: From the Earliest Times to 1991, New Delhi: Sterling Publishers, 2012. p. 284.
- ↑ Mohammed, Syed (2021-09-17). "Razakar leader sought money to take his 'essential' puff". The Hindu. Retrieved 2025-03-22.
- ↑ "Hate speech not new for Owaisi clan". The Times of India. 10 January 2013.
- ↑ "Tracing Razakar legacy: When Razvi's granddaughter visited Hyderabad". The Week (in ఇంగ్లీష్). The Week. September 30, 2021. Retrieved 2 August 2022.
- ↑ Moid, M. A.; Suneetha, A. (2018). "Rethinking Majlis' politics: Pre-1948 Muslim concerns in Hyderabad State". The Indian Economic & Social History Review. 55: 48. doi:10.1177/0019464617745929. S2CID 149328603.
- ↑ Moid, M. A.; Suneetha, A. (2018). "Rethinking Majlis' politics: Pre-1948 Muslim concerns in Hyderabad State". The Indian Economic & Social History Review. 55: 48. doi:10.1177/0019464617745929. S2CID 149328603.
- ↑ "Tracing Razakar legacy: When Razvi's granddaughter visited Hyderabad". The Week.