ఖేర్సన్
ఖెర్సన్ (ఉక్రేనియన్ & రష్యన్: Херсон , ఉక్రేనియన్: [ xerˈsɔn ] ⓘ ,రష్యన్: [ xʲɪrˈson ] ) అనేది దక్షిణ ఉక్రెయిన్‌లోని ఒక ఓడరేవు నగరం,ఇది ఖేర్సన్ ఓబ్లాస్ట్‌కు పరిపాలనా కేంద్రంగా, నల్ల సముద్రం, డ్నీపర్ నది ఒడ్డున ఉన్న ఖేర్సన్ ఒక ప్రధాన నౌకానిర్మాణ పరిశ్రమకు నిలయం, ఇది ఒక ప్రాంతీయ ఆర్థిక కేంద్రం.[1] 2022 ప్రారంభంలో దాని జనాభా 279,131 గా అంచనా వేయబడింది.[1]
గతంలో జాపోరోజియన్ కోసాక్కులు స్థాపించిన కోట ఉన్న ప్రదేశంలో రష్యన్ సామ్రాజ్యం నల్ల సముద్రపు నౌకాదళానికి స్థావరంగా ఈ నగరం స్థాపించబడింది.[2] 19వ & 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఖేర్సన్ అదే పేరుతో ఉన్న గవర్నరేట్ ప్రాంతీయ రాజధానిగా పనిచేసి, వాణిజ్య, రవాణాకు ప్రధాన కేంద్రంగా మారింది. సోవియట్ పాలన ఈ నగరం నౌకానిర్మాణ పరిశ్రమకు ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రధాన శాస్త్రీయ, సాంస్కృతిక & పారిశ్రామిక కేంద్రంగా మారింది.[3] ఈ నగరం ఆధునిక ఉక్రెయిన్‌లో దాని పుచ్చకాయలకు కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది.
2022 మార్చి నుండి నవంబర్ వరకు ఉక్రెయిన్‌పై దాడి సమయంలో రష్యన్ దళాలు ఈ నగరాన్ని ఆక్రమించాయి. ఉక్రేనియన్ దళాలు 2022 నవంబర్ 11న నగరాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. జూన్ 2023లో, సమీపంలోని కఖోవ్కా ఆనకట్ట రష్యా నాశనం చేసిన తరువాత నగరంలో కొంత భాగం వరదలు సంభవించాయి.[4][5] విముక్తి తరువాత, ఖేర్సన్ పౌరులను ఉద్దేశపూర్వకంగా డ్రోన్‌లతో లక్ష్యంగా చేసుకునే 'హ్యూమన్ సఫారీ' రష్యన్ ఉగ్రవాద ప్రచారానికి లక్ష్యంగా మారింది, ఐక్యరాజ్యసమితి నివేదిక ప్రకారం అక్టోబర్ 2025 నాటికి సుమారు 200 మంది మరణించారు.[6]
వ్యుత్పత్తి
[మార్చు]ఎంప్రెస్ కేథరీన్ & ఆమెకు ఇష్టమైన గ్రిగోరీ పొటెమ్కిన్ "గ్రీకు ప్రాజెక్ట్" లో మొదటి కొత్త స్థావరంగా, దీనికి చెర్సోనెసస్ హెరాక్లియా పోంటిక్ కాలనీ పేరు పెట్టారు (Anient గ్రీకు: χερσονησος, రోమనీకరించబడింది: Khersónēsos [kʰer.só.nɛː.sos] ′ ఇది క్రిమియన్ ద్వీపకల్పం ఉంది, దీని అర్థం 'ద్వీపకల్ప తీరం'.[7][8]
చరిత్ర
[మార్చు]పూర్వపు స్థావరాలు & ఖేర్సన్ స్థాపన
[మార్చు]
ఖెర్సన్కు ముందు బిలెచోవిస్ పట్టణం ఉంది, దీనిని 1648 నుండి గుయిల్లౌమ్ లే వస్సూర్ డి బ్యూప్లాన్ మొదటిసారిగా పటంలో గుర్తించారు. 1701లో ఆంగ్ల పటనిర్మాత హెర్మన్ మోల్ రాసిన ఒక పుస్తకంలో బిల్చోవిస్సేను యెడిసాన్‌లోని మూడు ప్రధాన పట్టణాలలో ఒకటిగా పేర్కొన్నారు.[9] 1769లో ఫ్రెంచ్ భాషలో ఈ ప్రదేశం పటం (ఇన్సేట్) సెయింట్ అలెగ్జాండర్ అనే రష్యన్-నిర్మిత కోట లేదా స్కాన్ చూపిస్తుంది. ఇది 1737లో రష్యా-టర్కిష్ యుద్ధం సమయంలో నిర్మించబడింది, స్థానిక కోసాక్కులు నడుపుతున్న జాపోరిజియాన్ సిచ్ కు పరిపాలనా కేంద్రంగా పనిచేసింది.
రష్యన్ సామ్రాజ్యం 1774లో క్రిమియన్ ఖానేట్ నుండి భూభాగాన్ని స్వాధీనం చేసుకుంది, కేథరీన్ ది గ్రేట్ డిక్రీ 18 జూన్ 1778న నల్ల సముద్రపు నౌకాదళానికి కేంద్ర కోటగా డ్నీపర్ ఎత్తైన ఒడ్డున ఖేర్సన్‌ను స్థాపించింది.
1783లో నగరానికి జిల్లా పట్టణం హక్కులు మంజూరు చేయబడ్డాయి, రష్యన్ నల్ల సముద్రం నౌకాదళపు పొట్టు వేయబడిన స్థానిక నౌకాగారాన్ని ప్రారంభించారు. ఒక సంవత్సరం లోపల ఖేర్సన్ షిప్పింగ్ కంపెనీ కార్యకలాపాలు ప్రారంభించింది. 18వ శతాబ్దం చివరి నాటికి, ఈ నౌకాశ్రయం ఫ్రాన్స్, ఇటలీ, స్పెయిన్ ఇతర యూరోపియన్ దేశాలతో వాణిజ్యాన్ని స్థాపించింది. 1783 & 1793 మధ్య, నల్ల సముద్రం ద్వారా పోలాండ్ సముద్ర వాణిజ్యం 'కొంపానియా హ్యాండ్లోవా పోల్స్కా' ద్వారా ఖేర్సన్లో నిర్వహించబడింది . పోల్స్ తీరప్రాంతంలోని కొంత భాగాన్ని లీజుకు తీసుకుని ఇళ్ళు, వినిమయ కార్యాలయాలు, వర్క్‌షాప్‌లు, గిడ్డంగులను నిర్మించారు.[10] పోల్స్ గణనీయంగా వలస వచ్చారు, 1783లో ఒక పోలిష్ కాన్సులేట్ స్థాపించబడింది.[10] 1791లో కొత్తగా నిర్మించిన సెయింట్ కేథరీన్ కేథడ్రల్‌లో పోటెంకిన్‌ను ఖననం చేశారు. 1803లో ఈ నగరం ఖేర్సన్ గవర్నరేట్‌కు రాజధానిగా మారింది.[11]
1850ల నుండి బ్రూవరీలు, టానరీలు ఇతర ఆహార, వ్యవసాయ ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమలు అభివృద్ధి చెందాయి. 1880 నాటి పోలాండ్ రాజ్యం ఇతర స్లావిక్ దేశాల భౌగోళిక నిఘంటువు ప్రకారం , ఈ నగరంలో ఎక్కువగా ఉక్రేనియన్లు , గ్రీకులు, యూదులు నివసించేవారు.[12] 1897 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, నగర జనాభా 59,076. వీరిలో, వారి మొదటి భాష ఆధారంగా, 47.2% మంది రష్యన్లుగా, 29.1% మంది యూదులుగా, 19.6% మంది ఉక్రేనియన్లుగా, 1.7% మంది పోలిష్‌లుగా నమోదయ్యారు.[13][14] 1905 విప్లవం సమయంలో నగరంలో కార్మికుల సమ్మెలు, సైనిక తిరుగుబాటు (10వ క్రమశిక్షణా బెటాలియన్ సైనికుల సాయుధ ప్రదర్శన) జరిగాయి.[15]
ప్రారంభ ఉక్రేనియన్ & సోవియట్ పాలన
[మార్చు]1917 నవంబరులో జరిగిన రష్యన్ రాజ్యాంగ సభ ఎన్నికలలో-70 సంవత్సరాలలో ఖేర్సన్లో జరిగిన మొదటి, చివరి ఉచిత ఎన్నిక-పెట్రోగ్రాడ్, మాస్కో అధికారాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్న బోల్షెవిక్లు ఖేర్సన్ గవర్నరేట్ కేవలం 13.2% ఓట్లను పొందారు. జిల్లాలో అతిపెద్ద ఎన్నికల కూటమి, 43 శాతం ఓట్లతో, ఉక్రేనియన్ సోషలిస్ట్ రివల్యూషనరీస్ (ఎస్. ఆర్. ఎస్.) రష్యన్ సోషలిస్టు రివల్యూషరీస్, యునైటెడ్ జ్యూయిష్ సోషలిస్ట్ వర్కర్స్ పార్టీల కూటమిగా ఉంది.[16]
మూలాలు
[మార్చు]- 1 2 "Херсон" [Kherson].
- ↑ "Kherson". Encyclopedia of Ukraine. Retrieved 2026-02-16.
- ↑ Енциклопедія українознавства. Словникова частина (ЕУ-II). Vol. 9. 2000. p. 3586.
- ↑ Glanz, James; Santora, Marc; Robles, Pablo; Willis, Haley; Leatherby, Lauren; Koettl, Christoph; Khavin, Dmitriy (16 June 2023). "Why the Evidence Suggests Russia Blew Up the Kakhovka Dam". The New York Times. Retrieved 30 October 2024.
- ↑ Sabbagh, Dan (6 June 2023). "As flood waters rise around them, Kherson residents cast blame for destroyed dam on 'inhumane' Moscow". The Guardian (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0261-3077. Archived from the original on 6 June 2023. Retrieved 6 June 2023.
- ↑ Kramer, Andrew E. (2025-10-27). "Russia Aims Drone Attacks at Civilians, a War Crime, U.N. Inquiry Says". The New York Times (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-11-16.
- ↑ Yanko, M. T. (1998). Toponimichnyi slovnyk Ukrainy: slobnyk-doidnyk Топонімічний словник України: словник-довідник [Toponymic dictionary of Ukraine: Reference Dictionary].
- ↑ Luchyk, V. V. (2014). Etymolohichnyi slovnyk toponimiv Ukrainy Етимологічний словник топонімів України [Etymological dictionary of Toponyms of Ukraine].
- ↑ Moll, Herman (1701). A System Of Geography: Or, A New & Accurate Description Of The Earth In all its Empires, Kingdoms and States. Illustrated with History and Topography, And Maps of every Country, Fairly Engraven on Copper, according to the latest Discoveries and Corrections. London. p. 442.
- 1 2 Error on call to Template:cite paper: Parameter title must be specified
- ↑ "Херсон" [Kherson].
- ↑ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I (in పోలిష్). Warszawa. 1880. p. 571.
{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link) - ↑ Первая Всеобщая перепись населения Российской империи, 1897 г. (in రష్యన్). Vol. XLVII. 1904. pp. 90–95.
- ↑ Демоскоп Weekly – Приложение. Справочник статистических показателей. Demoscope.ru. Archived from the original on 11 June 2022. Retrieved 19 July 2022.
- ↑ "Херсон" [Kherson].
- ↑ Oliver Henry Radkey (1989). Russia goes to the polls: the election to the all-Russian Constituent Assembly, 1917. Cornell University Press. pp. 161–163. ISBN 978-0-8014-2360-4.
