Jump to content

గంగా దేవి

వికీపీడియా నుండి
గంగ
17-18వ శతాబ్దానికి చెందిన గంగా దేవి శిల్పం
గంగా నది వ్యక్తిగతీకరణ
క్షమాపణ, శుద్ధీకరణ దేవత
ఇతర పేర్లు
  • భాగీరథి
  • విష్ణుపది
  • శివప్రియ
  • జాహ్నవి
  • నికిత
  • మందాకిని
అనుబంధం
మంత్రంఓం శ్రీ గంగాయై నమః
ఆయుధములుకలశం
గుర్తుగంగా నది
భర్త / భార్య
తల్లిదండ్రులుహిమవంతుడు, మైనావతి (కొన్ని గ్రంథాలలో)
తోబుట్టువులుపార్వతి, మైనాకుడు (కొన్ని గ్రంథాలలో)
పిల్లలుభీష్ముడు, శంతనుడి 7 గురు ఇతర కుమారులు
వాహనంమకరం
పండుగలు
  • గంగా దసరా
  • గంగా జయంతి
  • నవరాత్రి
  • లాయ్ క్రాథోంగ్
  • త్రియంపవాయ్ వేడుక

గంగ (Sanskrit: गङ्गा, మూస:IAST3) అనునది గంగా నదికి దేవతా రూపం. ఈమెను హిందువులు శుద్ధీకరణ, క్షమాపణలకు దేవతగా పూజిస్తారు. పలు పేర్లతో పిలువబడే గంగ తరచుగా ఒక అందమైన స్త్రీగా, మకరం అనే మొసలి లాంటి దివ్య జీవిపై స్వారీ చేస్తున్నట్లు వర్ణించబడుతుంది.

గంగకు సంబంధించిన తొలి ప్రస్తావనలు అత్యంత పవిత్రమైన నదులలో ఒకటిగా పేర్కొనబడిన ఋగ్వేదంలో కనిపిస్తాయి. ఆమె కథలు ప్రధానంగా వేదాల తర్వాత వచ్చిన రామాయణం, మహాభారతం, పురాణాలు వంటి గ్రంథాలలో కనిపిస్తాయి.

రామాయణం ఆమెను బ్రహ్మదేవుని కుమారుడు, హిమాలయాల రాజు అయిన హిమవంతుడు, మేరు పర్వత కుమార్తె మేనవతి రాణిల పెద్ద బిడ్డగా, మాతృదేవత అయిన పార్వతికి సోదరిగా వర్ణిస్తుంది. అయితే ఇతర గ్రంథాలు ఆమె మూలాన్ని రక్షకుడైన విష్ణువు నుండి ఉద్భవించినట్లు పేర్కొంటాయి. భూమిపైకి ఆమె అవతరణ గురించి పురాణాలు చెబుతాయి, ఇది రాజర్షి భగీరథుడు, దేవుడు శివుడు సహాయంతో జరిగింది.

ఇతిహాసమైన మహాభారతంలో కురు వంశ రాజు శంతనుడుతో కూడిన కలయికలో గంగ యోధుడు భీష్మునికి తల్లి అవుతుంది.

హిందూమతంలో గంగను మానవాళికి తల్లిగా పరిగణిస్తారు. యాత్రికులు తమ బంధువుల అస్థికలను గంగా నదిలో నిమజ్జనం చేస్తారు, ఇది ఆత్మలను (పవిత్రమైన ఆత్మలను) మోక్షానికి (జీవన, మరణ చక్రం నుండి విముక్తి) దగ్గర చేస్తుందని వారు నమ్ముతారు. ఆమె గౌరవార్థం గంగా దసరా, గంగా జయంతి వంటి పండుగలు గంగ ఒడ్డున ఉన్న గంగోత్రి, హరిద్వార్, ప్రయాగరాజ్, వారణాసి, కోల్‌కతాలోని కాళీ ఘాట్ వంటి అనేక పవిత్ర ప్రదేశాలలో జరుపుకుంటారు. థాయ్‌లాండ్‌లో జరిగే లాయ్ క్రాథోంగ్ పండుగలో గౌతమ బుద్ధునితో పాటు గంగను కూడా పూజిస్తారు.

వేద గ్రంథాలు

[మార్చు]

హిందూ గ్రంథాలలో అత్యంత పురాతనమైన, పవిత్రమైన ఋగ్వేదంలో గంగ ప్రస్తావించబడింది. ఋగ్వేదం (10.75)లోని నదీస్తుతి సూక్తంలో తూర్పు నుండి పడమర వరకు ఉన్న నదుల జాబితాలో గంగ గురించి ఉంది. RV 6.45.31లో కూడా గంగ అనే పదం కనిపిస్తుంది, కానీ ఇది నదిని సూచిస్తుందో లేదో స్పష్టంగా లేదు. RV 3.58.6 ప్రకారం "ఓ వీరులారా మీ ప్రాచీన నివాసం, మీ పవిత్ర స్నేహం, మీ సంపద జాహ్నవి ఒడ్డున ఉన్నాయి" అని చెబుతుంది. ఈ పద్యం గంగను సూచిస్తుంది. RV 1.116.18–19లో జాహ్నవి, గంగా నది డాల్ఫిన్ రెండు పక్కపక్క పద్యాలలో కనిపిస్తాయి.[4]

ప్రతిమా శాస్త్రం

[మార్చు]
గంగా రాతి విగ్రహం, క్రీ.శ. 8వ శతాబ్దం, ఎల్లోరా. ప్రస్తుతం భారతదేశంలోని న్యూఢిల్లీలోని నేషనల్ మ్యూజియంలో ఉంది.

గంగ మధురమైనది, అదృష్టవంతురాలు, ఎక్కువ పాలిచ్చే ఆవు, శాశ్వతంగా పవిత్రమైనది, ఆహ్లాదకరమైనది, చేపలతో నిండిన శరీరం కలిగినది, కంటికి ఆనందాన్ని ఇస్తూ పర్వతాల మీదుగా క్రీడగా దూకుతుంది, నీటిని, ఆనందాన్ని ప్రసాదించే పడకగా, ప్రాణులన్నింటికీ స్నేహితురాలు లేదా శ్రేయోభిలాషిగా వర్ణించబడింది.[5]

వేద కాలం నుండి గంగా నదిని హిందువులు అన్ని నదులలో అత్యంత పవిత్రమైనదిగా పరిగణిస్తారు. గంగ ఒక దేవతగా కూడా మూర్తీభవించి గంగా దేవిగా పూజలందుకుంటుంది. హిందూ దేవతలలో ఆమెకు ముఖ్యమైన స్థానం ఉంది. తెల్లటి కిరీటం ధరించి మొసలిపై కూర్చున్న అందమైన మహిళగా గంగను సూచిస్తారు. ఆమె కుడి చేతిలో నీటి కలువ, ఎడమ చేతిలో వేణువు పట్టుకుంటుంది. నాలుగు చేతులతో చూపినప్పుడు ఆమె నీటి కుండ, కలువ, జపమాల ధరించి ఒక చేతిని అభయ ముద్రలో ఉంచుతుంది. ఋగ్వేదం గంగను ప్రస్తావిస్తుంది, కానీ ఆమె గురించి పురాణాలలో ఎక్కువగా చెప్పారు.

గంగ నాలుగు చేతులు కలిగి మొసలిపై కూర్చున్నట్లు లేదా మొసళ్లతో చుట్టుముట్టబడిన సింహాసనంపై ఉన్నట్లు చిత్రీకరించబడుతుంది. మహా విరాట్-రూపంలో ఉన్న ఒక ప్రతిమా శాస్త్రంలో ఆమె అమృతం కలశం, జపమాల, కమలం, వరద ముద్రను కలిగి ఉంటుంది. ఆమెను ఇతర విధాలుగా కూడా చిత్రీకరించవచ్చు, కేవలం కలశం, కమలం పట్టుకుని, మిగిలిన రెండు చేతులు వరద ముద్ర, అభయ ముద్రలో ఉంటాయి.

ముఖ్యంగా బెంగాల్‌లో ప్రసిద్ధి చెందిన మరొక వర్ణనలో ఆమె శంఖం, చక్రం, కమలం, అభయ ముద్రను ధరించి కలశం నుండి పవిత్ర జలాన్ని విడుదల చేస్తున్నట్లు చూపిస్తుంది.

బ్రహ్మవైవర్త పురాణంలో గంగ తరచుగా తన దైవిక వాహనమైన మకరంతో చిత్రీకరించబడుతుంది – ఇది మొసలి తల, డాల్ఫిన్ తోక కలిగిన జంతువు.

పురాణ గాథలు

[మార్చు]

జననం

[మార్చు]

హిందూ గ్రంథాలలో గంగ పుట్టుకకు సంబంధించిన విభిన్న పురాణాలు ఉన్నాయి. భాగవత పురాణం ప్రకారం, విష్ణువు తన వామనావతారంలో తన ఎడమ పాదాన్ని విశ్వం చివరి వరకు విస్తరించి, తన కాలి గోరుతో దాని పైకప్పుకు ఒక రంధ్రం చేశాడు. ఆ రంధ్రం ద్వారా, కారణ సముద్రపు స్వచ్ఛమైన నీరు గంగా నదిగా ఈ విశ్వంలోకి ప్రవేశించింది. ఎర్రటి కుంకుమతో కప్పబడిన భగవంతుని పాదపద్మాలను కడిగినందున, గంగాజలం చాలా అందమైన గులాబీ రంగును పొందింది. ఈ విశ్వంలోకి దిగడానికి ముందు గంగ నేరుగా విష్ణువు (నారాయణుడు) పాద పద్మాలను తాకుతుంది కాబట్టి, ఆమెను భగవత్-పది లేదా విష్ణుపది అని పిలుస్తారు, అంటే భగవంతుని పాదాల నుండి వెలువడినది అని అర్థం. భగీరథుడి అభ్యర్థన మేరకు భూమిపైకి దిగడానికి ముందు బ్రహ్మ నివాసమైన బ్రహ్మలోకంలో స్థిరపడుతుంది. భూదేవి నాశనాన్ని నిరోధించడానికి శివుడు ఆమెను తన తలపై సురక్షితంగా పట్టుకుంటాడు. ఆ తరువాత దేశ అవసరాలను తీర్చడానికి శివుని జుట్టు నుండి గంగను విడుదల చేస్తారు.[6]

రామాయణం ఈ పురాణానికి భిన్నమైన కథనాన్ని వివరిస్తుంది. బ్రహ్మదేవుని కుమారుడు, హిమాలయాల రాజు అయిన హిమవంతుడు, మేరు పర్వత కుమార్తె మేనవతి దంపతుల పెద్ద బిడ్డగా గంగను వర్ణించారు. ఆమె చెల్లెలు పార్వతి, ఆమె తరువాత శివుడిని వివాహం చేసుకుంటుంది. గంగకు యవ్వనం వచ్చినప్పుడు, దేవతలు ఆమెను స్వర్గానికి తీసుకెళ్లారు, అక్కడ ఆమె నది రూపాన్ని దాల్చి ప్రవహించింది.[7][8]

నదిగా రూపాంతరం

[మార్చు]

దేవీ భాగవత పురాణంలోని ఒక పురాణం గంగను లక్ష్మి, సరస్వతులతో పాటు విష్ణువు ముగ్గురు భార్యలలో ఒకరిగా వివరిస్తుంది.[9] ఒక సంభాషణ మధ్యలో, గంగ సరదాగా విష్ణువు వైపు చూడటాన్ని సరస్వతి గమనించింది. నిరాశకు గురైన సరస్వతి గంగపై కోపంతో విష్ణువు ప్రేమను తన నుండి దొంగిలించిందని ఆరోపిస్తుంది. గంగ తన భర్తను సహాయం చేయమని వేడుకున్నప్పుడు, అతను సమానంగా ప్రేమించిన తన ముగ్గురు భార్యల మధ్య గొడవలో పాల్గొనడానికి ఇష్టపడక తటస్థంగా ఉండాలని ఎంచుకున్నాడు. సరస్వతి కోపాన్ని శాంతింపజేయడానికి లక్ష్మి ప్రయత్నించినప్పుడు, ఈర్ష్యతో ఉన్న దేవత ఆమెపై కూడా కోపం తెచ్చుకుని, తన పట్ల అవిశ్వాసం చూపిందని ఆరోపిస్తుంది. భూమిపై తులసి మొక్కగా జన్మించాలని ఆమె లక్ష్మిని శపించింది. తనను సమర్థించినందుకు లక్ష్మి శపించబడటంతో ఆగ్రహించిన గంగ, భూమిపై నదిగా అవతరించాలని సరస్వతిని శపిస్తుంది. సరస్వతి కూడా గంగపై అదే శాపాన్ని జారీ చేస్తుంది, పాపాత్ములు ఆమె నీటితో తమ పాపాలను కడిగేసుకుంటారని తెలియజేస్తుంది. దేవతల మధ్య మరింత సంఘర్షణను నివారించడానికి, విష్ణువు లక్ష్మిని తన ఏకైక భార్యగా ప్రకటించి, సరస్వతిని బ్రహ్మ వద్దకు, గంగను శివుని వద్దకు పంపుతాడు.[10][11][12]

భూమిపైకి అవతరణ

[మార్చు]
భగీరథుని తపస్సు, రాజా రవివర్మ పెయింటింగ్ c. 1910

ఒకప్పుడు దేవతలకు, అసురులకు మధ్య యుద్ధం జరిగిందని మహాభారతం వివరిస్తుంది. అసురుల నాయకుడైన వృత్రాసురుడిని దేవేంద్రుడు చంపాడు, అందువలన అతని అనుచరులు సముద్రంలో దాక్కున్నారు, దీని వల్ల దేవతలు వారిని కనుగొనలేకపోయారు. దేవతలు సహాయం చేయమని అగస్త్య మహామునిని అభ్యర్థించారు. అతను తన దైవిక శక్తులను ఉపయోగించి సముద్రం మొత్తం మింగేసి అసురులు ఎక్కడ దాక్కున్నారో వెల్లడించాడు. దేవతలు మిగిలిన అసురులను ఓడించి, నీటిని పునరుద్ధరించమని అగస్త్యుడిని కోరారు. అయితే, ముని ఎన్నిసార్లు ప్రయత్నించినా నీటిని వదలలేకపోయాడు. దీనివల్ల భూమిపై కరువు పరిస్థితులు ఏర్పడ్డాయి, అయితే గ్రహం మీద గంగ ప్రవహించడం ద్వారా సముద్రం నిండుతుందని విష్ణువు హామీ ఇచ్చాడు.[13]

సగర చక్రవర్తి వంశస్థుడైన భగీరథుడు చేసిన ప్రయత్నాల ద్వారా గంగ భూమిపైకి దిగడం గురించి రామాయణం, మహాభారతం, వివిధ పురాణాలలో వివరించబడింది.[14] తన సార్వభౌమాధికారాన్ని చూపించాలనుకున్న సగర రాజు అశ్వమేధ యాగం నిర్వహించాడు, అందులో ఒక గుర్రాన్ని ఒక సంవత్సరం పాటు తిరగడానికి వదిలిపెట్టారు. అయితే ఆచారం విజయవంతం కాకుండా నిరోధించడానికి ఇంద్రుడు ఆ గుర్రాన్ని దొంగిలిస్తాడు. గుర్రం కనిపించకుండా పోయిందని తెలుసుకున్న సగర రాజు దానిని వెతకడానికి తన అరవై వేల మంది కుమారులను పంపాడు.[14] వారు చివరకు పాతాళలోకంలోని కపిల మహాముని ఆశ్రమంలో ఆ గుర్రాన్ని కనుగొన్నారు. కపిల మహాముని ఆ గుర్రాన్ని దొంగిలించాడని భావించి, అతను గాఢ ధ్యానంలో ఉన్నప్పుడు కొడుకులు అతనికి అంతరాయం కలిగించారు. ఇది కపిలుడికి ఆగ్రహం తెప్పించింది, అతను తన తపశ్శక్తితో అరవై వేల మంది కుమారులను కాల్చి బూడిద చేశాడు.[15]

సగర రాజు తన మనవడు అంశుమంతుడిని వారి ఆత్మలకు విముక్తి కలిగించడానికి ఏమి చేయగలనని కపిల మహామునిని అడగడానికి పంపాడు. స్వర్గం నుండి ప్రవహించే గంగాజలం మాత్రమే వారికి విముక్తి కలిగిస్తుందని కపిల మహాముని సలహా ఇచ్చాడు.[15] అంశుమంతుని మనవడు భగీరథుడు కఠోర తపస్సు చేసి బ్రహ్మ, శివుని అనుగ్రహాన్ని పొందాడు. బ్రహ్మ గంగను భూమిపైకి దిగడానికి అనుమతించాడు, ఆమె బలం భూమిని నాశనం చేయకుండా శివుడు తన జుట్టుతో గంగ పతనాన్ని ఆపాడు.[15] గంగ అవతరించినప్పుడు, భగీరథుడు ఆమెను సముద్రం వద్దకు నడిపించాడు. అక్కడి నుండి నది పాతాళ లోకానికి చేరుకుని సగర రాజు అరవై వేల మంది కుమారులను విముక్తులను చేసింది.[13]

భగీరథుని ప్రయత్నాల వల్ల ఆ నదిని భాగీరథి అని కూడా అంటారు. ఆమె స్వర్గం, భూమి, పాతాళం అనే మూడు లోకాలలో ప్రవహిస్తుంది కాబట్టి ఆమెను త్రిపథగ అని కూడా పిలుస్తారు.[14] గంగకు ఉన్న మరో విశేషణం జాహ్నవి, ఎందుకంటే భగీరథుడి మార్గదర్శకత్వంలో వెళుతున్నప్పుడు ఆమె జహ్ను మహాముని ఆశ్రమాన్ని ముంచెత్తింది. ఆమె జలాలు అక్కడి యజ్ఞ అగ్నిని ఆర్పేశాయి, దీంతో జహ్ను మహాముని కోపించి గంగా జలాలన్నింటినీ తాగేశాడు. భగీరథుడు గంగ అవతరణ ఉద్దేశ్యాన్ని వివరించిన తరువాత జహ్ను ముని ఆ నీటిని తన ఎడమ చెవి ద్వారా విడుదల చేశాడు. ఈ సంఘటన కారణంగా గంగను జహ్ను ముని కుమార్తె అని అర్థం వచ్చేలా జాహ్నవి అని పిలుస్తారు.[13]

వివాహం, పిల్లలు

[మార్చు]

మహాభారతంలో, గంగ శంతనుని భార్య, భీష్మునితో సహా ఎనిమిది మంది వసువుల తల్లి.[16][17] గంగ, శంతనులను భూమిపై జన్మించాలని బ్రహ్మ శపించాడు. శంతనుడు గంగా తీరంలో గంగను కలుసుకుని వివాహం చేసుకోవాలని కోరాడు. తన చర్యల దేనిపైనా శంతనుడు ప్రశ్నించకూడదనే షరతుపై ఆమె ఆ ప్రతిపాదనను అంగీకరిస్తుంది.[17] శంతనుడు అంగీకరించడంతో వారికి వివాహం జరిగింది. వారు ప్రశాంతంగా కలిసి జీవించారు, అష్ట వసువుల అవతారమైన ఎనిమిది మంది కుమారులను పొందారు. వారు కూడా శపించబడ్డారు, భూమిపై ఆమెకు జన్మించినప్పుడు తమ జీవితాన్ని అంతం చేయమని గంగను కోరారు. వారి కోరిక మేరకు శంతనుడు ప్రశ్నించకుండా చూస్తుండగానే గంగ ప్రతి బిడ్డ పుట్టిన వెంటనే వారిని నీటిలో ముంచి చంపడం ప్రారంభించింది. అయితే ఆమె వారి ఎనిమిదో కుమారుడు భీష్ముడిని నీటిలో ముంచబోతుండగా శంతనుడు ఆమెను అడ్డుకున్నాడు.[17] ఆ తర్వాత గంగ భీష్ముడితో పాటు వెళ్లిపోయినా, పదేళ్ల వయసులో అతడిని తిరిగి శంతనుడికి ఇస్తుంది.[17]

గంగను కలుసుకుని వివాహం చేసుకోవాలని కోరుతున్న శంతనుడు.
తమ ఎనిమిదో బిడ్డను నీటిలో ముంచకుండా గంగను ఆపడానికి ప్రయత్నిస్తున్న శంతనుడు.
తన కుమారుడైన దేవవ్రతుడిని (భవిష్యత్తు భీష్ముడిని) తండ్రి శంతనుడికి అప్పగిస్తున్న గంగ.

ప్రాముఖ్యత

[మార్చు]

గంగను గంగామాత అని కూడా పిలుస్తారు, పాపాలను క్షమించే, మానవాళిని శుద్ధి చేసే సామర్థ్యానికి ప్రసిద్ధి చెంది, హిందూ సంస్కృతి, ఆరాధనలో గౌరవించబడుతుంది.[18] ఇతర దేవతల వలె కాకుండా ఆమెకు విధ్వంసక లేదా భయంకరమైన కోణం లేదు, ప్రకృతిలో నదిగా విధ్వంసకమైనప్పటికీ.[18] ఆమె ఇతర దేవుళ్లకు తల్లి లాంటిది.[16]

పండుగలు

[మార్చు]
గంగా దసరా సందర్భంగా హరిద్వార్‌లో యాత్రికులు.

గంగా జయంతి

[మార్చు]

ఈ రోజున గంగ పునర్జన్మ పొందినట్లు పరిగణించబడుతుంది. పురాణాల ప్రకారం, దేవత భూమిపైకి దిగినప్పుడు పొరపాటున జహ్ను ముని గుడిసెను నాశనం చేసిందని భావిస్తారు. ప్రతిగా ముని నది నీటిని పూర్తిగా తాగేశాడు. భగీరథుడు, గంగల అభ్యర్థన మేరకు అతను నదిని తన చెవి నుండి విడుదల చేశాడు, ఆమెకు జాహ్నవి అనే పేరు వచ్చింది.[19] గంగా జయంతి వైశాఖ మాసపు శుక్ల పక్షం సప్తమి నాడు వస్తుంది.

నవరాత్రి

[మార్చు]

ఉత్సవాల సమయంలో గంగను నవరాత్రులలో ఆదిశక్తికి సంబంధించిన అన్ని రూపాలుగా పూజిస్తారు.

లాయ్ క్రాథోంగ్

[మార్చు]

థాయ్ ప్రజలు క్రాథోంగ్ ఉపయోగించి నదీ దేవత అయిన ఫ్రా మే ఖోంగ్ఖాకు కృతజ్ఞతలు తెలుపుతారు, ఈమె హిందూ దేవత గంగకు ప్రతీక.[20]

త్రియంపవాయ్ వేడుక

[మార్చు]

త్రియంపవాయ్ వేడుకలో గంగకు అంకితం చేసిన ఆరాధన చాలా ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉంది. త్రియంపవాయ్ పండుగ ప్రారంభానికి ప్రతీకగా పరిగణించబడే నాంగ్ క్రడాన్ రూపంలో ఉన్న ఆమె చిత్రాన్ని ఫ్రా మే తోరాని, సూర్యుడు, చంద్రుడితో పాటు మూడు రోజుల పాటు పండుగ ప్రారంభంలో ఆహ్వానిస్తారు.[21][22][23][24][25]

భారత ఉపఖండం, హిందూమతం వెలుపల

[మార్చు]
భారత ఉపఖండం, హిందూమతం వెలుపల
గంగా దేవి, కేలనియా రాజ మహా విహారం
గంగా దేవి, పటాన్ దర్బార్ స్క్వేర్
శివుడు గంగ పతనాన్ని ఆపుతున్న దృశ్యం, తోమనాన్
మారిషస్‌లోని గంగా తలావ్ వద్ద గంగా దేవి విగ్రహం

నేపాల్‌లో గంగను సంరక్షక జల దేవతగా గౌరవిస్తారు, మరో నదీ దేవత అయిన యమునతో కలిసి పూజిస్తారు. ఆమె శిల్పాలు పటాన్ దర్బార్ స్క్వేర్‌లో కనిపిస్తాయి,[26][27] బాగమతి ప్రావిన్స్‌లోని ఖాట్మండు జిల్లాలోని ఒక మునిసిపాలిటీ అయిన గోకర్ణేశ్వర్ మహాదేవ్ ఆలయంలో ఉన్నాయి.[28]

శ్రీలంకలో గంగ ఇతర హిందూ దేవతలతో కలిసి బౌద్ధ వ్యక్తిత్వాన్ని పొందుతుంది. ఆమె శిల్పం కేలనియా రాజ మహా విహారంలో కనిపిస్తుంది.[29][30]

బాలి ద్వీపం హిందూమతంలో ఆమెను దేవి దను దేవతతో కలిసి పూజిస్తారు. బాలిలో ఆమె జలాలను పవిత్రమైనవిగా పరిగణిస్తారు. భీష్మునితో ఆమెకున్న మాతృసంబంధం బాలిలో ప్రసిద్ధి చెందింది. బాలిలో ఆమెకు సంబంధించిన మతపరమైన ప్రదేశాలు తీర్త గంగా, పురా తమన్ ముంబుల్ సన్గేహ్, కొంగ్కో పురా తమన్ గండసరి.[31]

మారిషస్‌లోని మారిషస్ హిందువులు గంగా తలావ్‌ను గంగతో సమానంగా పరిగణిస్తారు. 1972లో అప్పటి మారిషస్ ప్రధాన మంత్రి సర్ సీవూసాగుర్ రామ్‌గూలమ్ భారతదేశంలోని గోముఖ్ నుండి పవిత్ర జలాలను తీసుకువచ్చి, గ్రాండ్ బస్సిన్ నీటిలో కలిపి దానికి గంగా తలావ్ అని పేరు మార్చారు.[citation needed]

థాయ్‌లాండ్ రాజ వేడుక అయిన త్రియంపవాయ్‌లో హిందూ దేవతలు శివుడు, భూమి, సూర్యుడు, చంద్రుడితో పాటు గంగను కూడా పూజిస్తారు. ఆమెను థాయ్ బౌద్ధమతంలో ఫ్రా మే తోరాని దేవతతో కలిసి, తాయ్ జానపద మతంలో ఫోసోప్ దేవతతో కలిసి పూజిస్తారు. సుఫాన్ బురి ప్రావిన్స్‌లోని నాలుగు పవిత్ర కొలనులలో గంగా, యమునా నదుల జలాలు ఉంటాయి, వీటిని ఆచారాల కోసం ఉపయోగిస్తారు.[32][33][34]

గంగను ఖ్మెర్ సామ్రాజ్యం కాలం నుండి కంబోడియాలో పూజిస్తున్నారు. శివుని ఉమా-గంగాపతిస్వరార్ రూపంలో, శివుడు గంగ, అతని భార్య ఉమ (పార్వతి)తో కలిసి చిత్రీకరించబడ్డాడు. గంగ చిత్రాలు బకాంగ్, తోమనాన్ లోని లింటెల్ లో ఉన్నాయి, ఇంటర్నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ మ్యూజియమ్స్ లో ప్రదర్శించబడ్డాయి.[35][36]

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ Hawley, John Stratton; Wulff, Donna Marie (1984). The Divine Consort: Rādhā and the Goddesses of India (in ఇంగ్లీష్). Motilal Banarsidass Publishing House. ISBN 978-0-89581-441-8.
  2. ↑ Wangu, Madhu Bazaz (2003). Images of Indian Goddesses: Myths, Meanings, and Models (in ఇంగ్లీష్). Abhinav Publications. ISBN 978-81-7017-416-5.
  3. ↑ Sivaramamurti, C. (1976). Gaṅgā (in ఇంగ్లీష్). Orient Longman. ISBN 978-0-86125-084-4.
  4. ↑ Talageri, Shrikant G. (2000). The Rigveda: A Historical Analysis (in ఇంగ్లీష్). Aditya Prakashan. ISBN 978-81-7742-010-4.
  5. ↑ Kumari, M. Krishna (2018). Iconography of Gaṅgā and Yamunā (in ఇంగ్లీష్). B.R. Publishing Corporation. ISBN 978-93-86223-70-8.
  6. ↑ "Story of Gaṅgā". 28 జనవరి 2019. ఒరిజినల్ నుండి 12 నవంబరు 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 7 నవంబరు 2020.
  7. ↑ V?lm?ki; Venkatesananda, Swami (1 జనవరి 1988). The Concise R_m_ya_a of V_lm_ki (in ఇంగ్లీష్). SUNY Press. ISBN 978-0-88706-862-1.
  8. ↑ Sivkishen (23 జనవరి 2015). Kingdom of Shiva (in ఇంగ్లీష్). Diamond Pocket Books Pvt Ltd. ISBN 978-81-288-3028-0.
  9. ↑ Dalal, Roshen (18 ఏప్రిల్ 2014). Hinduism: An Alphabetical Guide (in ఇంగ్లీష్). Penguin UK. ISBN 978-81-8475-277-9.
  10. ↑ www.wisdomlib.org (15 మే 2013). "On the coming in this world of Lakṣmī, Gaṅgā and Sarasvatī [Chapter 6]". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ నుండి 21 అక్టోబరు 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 అక్టోబరు 2022.
  11. ↑ Williams, George M. (27 మార్చి 2008). Handbook of Hindu Mythology (in ఇంగ్లీష్). OUP USA. p. 137. ISBN 978-0-19-533261-2.
  12. ↑ Sharma, Bulbul (జూన్ 2010). The Book of Devi (in ఇంగ్లీష్). Penguin Books India. pp. 67–71. ISBN 978-0-14-306766-5.
  13. 1 2 3 Warrier, Shrikala (డిసెంబరు 2014). Kamandalu: The Seven Sacred Rivers of Hinduism (in ఇంగ్లీష్). MAYUR University. pp. 42–45. ISBN 978-0-9535679-7-3.
  14. 1 2 3 Eck, Diana L. (2012). India : a sacred geography. New York: Harmony Books. pp. 216–221.
  15. 1 2 3 Sen, Sudipta (2019). Ganges : the many pasts of an Indian River. New Haven: Yale University Press.
  16. 1 2 Eck 1998, p. 149
  17. 1 2 3 4 Vemsani, Lavanya (2021), Introduction: Feminine Journeys of the Mahabharata, Cham: Springer International Publishing, p. 198
  18. 1 2 Quoted in Eck 1982, p. 218
  19. ↑ Dowson, John (2004). A Classical Dictionary of Hindu Mythology, and Religion, Geography, History, and Literature (in ఇంగ్లీష్). Asian Educational Services. p. 129. ISBN 978-81-206-1786-5.
  20. ↑ "Loy Krathong 2024: Celebrations across Thailand to honour river Goddess". The Times of India. 16 నవంబరు 2024. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 26 అక్టోబరు 2025.
  21. ↑ "สำนักศิลปากรที่ ๑๒ นครศรีธรรมราช กรมศิลปากร". www.finearts.go.th. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 మార్చి 2026.
  22. ↑ Madla, Rochana (14 ఏప్రిల్ 2024). "แห่นางดาน : ประเพณีปีใหม่ของพราหมณ์เพื่อบูชาเทพบริวารทั้ง 4 ด้วยไม้กระดาน 3 แผ่น - คลังสารสนเทศวลัยลักษณ์". คลังสารสนเทศวลัยลักษณ์.
  23. ↑ "Untitled".
  24. ↑ "Thailand Festival".
  25. ↑ "แห่นางดาน-โล้ชิงช้า เมืองคอน ต้อนรับการมาเยือนของเทพแห่งพราหมณ์". 12 ఏప్రిల్ 2006.
  26. ↑ "Statue of the River Goddess Ganga in Royal Palace in Patan, Kathmandu Valley, Nepal Stock Photo - Image of Nepalese, Asian: 89398650". ఒరిజినల్ నుండి 22 జూన్ 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 జూన్ 2020.
  27. ↑ "Nepal Patan Ganga Statue High Resolution Stock Photography and Images - Alamy". ఒరిజినల్ నుండి 20 జనవరి 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 జూన్ 2020.
  28. ↑ "53 Kathmandu Gokarna Mahadev Temple Ganga Statue". Mountainsoftravelphotos.com. 10 అక్టోబరు 2010. ఒరిజినల్ నుండి 31 ఆగస్టు 2013 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 12 ఆగస్టు 2022.
  29. ↑ "Kelaniya Raja Maha Vihara". ఒరిజినల్ నుండి 21 జూన్ 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 జూన్ 2020.
  30. ↑ "The Goddess Ganga (Bas-relief depicting the goddess Ganga atop her crocodile (Makara) mount at Kelaniya Temple, Sri Lanka) | Mahavidya". ఒరిజినల్ నుండి 22 జూన్ 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 జూన్ 2020.
  31. ↑ "Taman Mumbul dengan Panglukatan Pancoran Solas di Sangeh, Simbol Dewata Nawasanga". ఒరిజినల్ నుండి 22 జూన్ 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 జూన్ 2020.
  32. ↑ "พระราชพิธีตรียัมปวาย-ตรีปวาย". ఒరిజినల్ నుండి 22 జూన్ 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 జూన్ 2020.
  33. ↑ "อุทยานศาสนาพระโพธิสัตว์กวนอิม". ఒరిజినల్ నుండి 23 జనవరి 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 జూన్ 2020.
  34. ↑ ""พันปีไม่เคยแห้ง" น้ำศักดิ์สิทธิ์ ของพญานาค จากสระทั้งสี่ ที่เมืองสุพรรณบุรี". 4 మార్చి 2019. ఒరిజినల్ నుండి 25 జూన్ 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 జూన్ 2020.
  35. ↑ "Vasudha Narayanan | Department of Religion". ఒరిజినల్ నుండి 22 జూన్ 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 జూన్ 2020.
  36. ↑ "Shiva with Uma and Ganga, sandstone, 101 x 53 x 13 cm". ఒరిజినల్ నుండి 21 జూన్ 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 జూన్ 2020.

ఆధారాలు

[మార్చు]
  • Eck, Diana L. (1982), Banaras, city of light, Columbia University, ISBN 978-0231114479
  • Eck, Diana (1998), "Gangā: The Goddess Ganges in Hindu Sacred Geography", in Hawley, John Stratton; Wulff, Donna Marie (eds.), Devī: Goddesses of India, University of California / Motilal Banarasidass, pp. 137–53, ISBN 8120814916
  • Vijay Singh: The River Goddess (Moonlight Publishing, London, 1994)

బయటి లింకులు

[మార్చు]
వికీవ్యాఖ్యలో ఈ విషయానికి సంబంధించిన వ్యాఖ్యలు చూడండి.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=గంగా_దేవి&oldid=4852936" నుండి వెలికితీశారు