గంధర్వుడు
గంధర్వుడు (Sanskrit: गन्धर्व, lit. 'సంగీతకారుడు') అనేది భారతీయ మతాలలో, ముఖ్యంగా హిందూమతం, బౌద్ధమతం, , జైనమతంలలో ప్రస్తావించబడే దివ్యజీవుల వర్గానికి చెందిన సభ్యుడు. వీరిలో పురుషులు దివ్య సంగీతకారులు, గాయకులు కాగా, స్త్రీలు దివ్య నర్తకులు. హిందూమతంలో వీరు దేవతలకు సేవలందించే దివ్య సంగీతకారులుగా భావించబడతారు.[1]
ఈ పదం భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతంలో నైపుణ్యం కలిగిన గాయకులను సూచించడానికి కూడా ఉపయోగించబడుతుంది. బౌద్ధమతంలో, ఈ పదం మరణం , పునర్జన్మ మధ్య ఉండే బార్డో (మధ్యస్థితి)లోని జీవిని కూడా సూచిస్తుంది.
హిందూమతంలో
[మార్చు]హిందూమతంలో గంధర్వులు హిందూ పురాణాలలో దివ్య సంగీతకారులుగా సేవలందించే ఉపదేవతల వర్గంగా పేర్కొనబడ్డారు.[2]
గంధర్వ అనే పదం వేదసాహిత్యంలో (ప్రత్యేకంగా ఋగ్వేదంలో) ఏకవచన దైవంగా కూడా కనిపిస్తుంది. ఒబెర్లీస్ ప్రకారం, ఋగ్వేదంలోని మొదటి, తొమ్మిదవ , పదవ మండలాలలో గంధర్వుడు సూర్యుని సమీపంలో లేదా స్వర్గీయ జలాలలో నివసించే దివ్యజీవిగా వర్ణించబడ్డాడు. అతడు దేవతల , యజ్ఞకర్తల ప్రయోజనార్థం సోమంను సంరక్షిస్తాడు.[4]
గంధర్వుడు సూర్యకుమార్తె నుండి సోమాన్ని స్వీకరించి దానిని సోమలతలో స్థాపిస్తాడని, అంటే దానిని ఈ లోకానికి తీసుకువస్తాడని ఋగ్వేదం (9.113.3) పేర్కొంటుంది.[4] అదేవిధంగా, గంధర్వుడు మానవులను (RV 10.10.4), గుర్రాలను (RV 1.163.2) , ఇతర వస్తువులను పరలోక స్థితి నుండి ఈ లోకానికి తీసుకువస్తాడని చెప్పబడింది.[4] అందువల్ల గంధర్వుని ప్రధాన విధి “బాహ్య లోకాల నుండి వస్తువులను ఈ ప్రపంచానికి తీసుకురావడం , వాటి ప్రమాదకర స్వభావాన్ని తొలగించడం”గా భావించబడింది.[4] తరువాతి కాలంలో గంధర్వుని సంతానోత్పత్తి, శక్తి, పురుషత్వం వంటి భావనలతో కూడా అనుసంధానించారు.[4]
అథర్వవేదంలో 6,333 మంది గంధర్వుల ప్రస్తావన ఉంది. వీరు సాధారణంగా అప్సరసల భర్తలుగా చెప్పబడతారు. వీరు సుగంధభరిత వస్త్రాలు ధరించిన అందమైన జీవులుగా, స్త్రీల పట్ల ఆసక్తి కలిగినవారిగా వర్ణించబడ్డారు. కొందరు గంధర్వులు పక్షి లేదా గుర్రం వంటి జంతు లక్షణాలను కూడా కలిగి ఉంటారు. వీరికి అసాధారణ సంగీత నైపుణ్యం ఉంటుంది.[5]
వీరు పవిత్రమైన సోమరసాన్ని కాపాడుతూ, దేవతల రాజభవనాలలో వారికి మధురమైన సంగీతాన్ని అందిస్తారు. గంధర్వులు సాధారణంగా ఇంద్రలోకంలో నివసిస్తూ ఇంద్రుని సభలో సేవలందిస్తారు. అయితే వీరికి ప్రత్యేకంగా గంధర్వలోకం అనే స్వంత లోకం కూడా ఉన్నదని పురాణాలు పేర్కొంటాయి.[6] స్త్రీ గంధర్వులను గంధర్వీలు అని పిలుస్తారు.
హిందూ ధర్మశాస్త్రాలలో, గాంధర్వ వివాహం అనేది పరస్పర సమ్మతితో, ఎటువంటి అధికారిక వైదిక కర్మకాండలు లేకుండా జరిగే వివాహంగా పేర్కొనబడింది.
గంధర్వుల గురించి మహాభారతంలో విస్తృతంగా ప్రస్తావించబడింది. అక్కడ వారు దేవతలతో (గాయకులు, నర్తకులుగా) , యక్షులతో అనుబంధం కలిగినవారిగా, అలాగే పరాక్రమశాలి యోధులుగా వర్ణించబడ్డారు. వీరు వివిధ గంధర్వ రాజ్యాలు , ప్రాంతాలలో విస్తరించి ఉన్నారని చెప్పబడింది.
ప్రసిద్ధ గంధర్వులలో తుంబురు, విశ్వావసు (ప్రమద్వర తండ్రి), చిత్రాంగదుడు (రాజు శంతను , సత్యవతిల కుమారుడైన చిత్రాంగదుడిని సంహరించిన గంధర్వుడు), చిత్రసేనుడు (ఘోషయాత్ర సందర్భంలో కౌరవులు, పాండవులతో యుద్ధం చేసినవాడు), ద్రుమిలుడు (కొన్ని గ్రంథాల ప్రకారం కంసుడు యొక్క జీవసంబంధ తండ్రి), , పురంజనుని నగరంపై దండెత్తిన గంధర్వరాజు చండవేగుడు ప్రముఖులు.[7]
వంశావళి
[మార్చు]గంధర్వుల పుట్టుకకు సంబంధించి వివిధ గ్రంథాలు భిన్నమైన వివరాలను అందిస్తాయి. కొన్నిచోట్ల వారిని ప్రజాపతి సృష్టులుగా, మరికొన్నిచోట్ల బ్రహ్మ సంతానంగా, ఇంకొన్నిచోట్ల కశ్యపుడు , ప్రధల కుమారులుగా, లేదా మునుల సంతానంగా, అరిష్టకు జన్మించినవారిగా, లేక వాక్ నుండి ఉద్భవించినవారిగా పేర్కొంటాయి.[8]
భాగవత పురాణం ప్రకారం, సృష్టి సమయంలో బ్రహ్మ కొన్ని కామప్రవృత్తి గల అసురుల ప్రవర్తనను చూసి నవ్వాడు. ఆయన నవ్వు నుండి గంధర్వులు ఉద్భవించారని పేర్కొనబడింది.
ఆరాధన
[మార్చు]భారతదేశంలో గంధర్వుల ఆరాధన చాలా అరుదుగా కనిపిస్తుంది. ఇది ప్రధానంగా కేరళ రాష్ట్రంలో మాత్రమే ప్రాచుర్యం పొందింది. అక్కడ గంధర్వులను కొన్నిసార్లు యక్షిణులతో పాటు ఆలయాలలో ప్రతిష్ఠించి, సంతానప్రాప్తి , శుభఫలాల కోసం పూజిస్తారు.
గంధర్వులను కోపగించుకుంటే గంధర్వ దోషం అనే శాపం కలుగుతుందని స్థానిక విశ్వాసం. ఈ దోషం ముఖ్యంగా సంతానోత్పత్తి, గర్భధారణ , ప్రసవానికి సంబంధించిన ఇబ్బందులను కలిగిస్తుందని నమ్ముతారు.
అదనంగా, కేరళలో గంధర్వన్ పట్టు అనే సంప్రదాయం కూడా ఉంది. ఇది తేయ్యం , కాలంపట్టు ఆచారాలకు సంబంధించిన ఒక ప్రత్యేక ఆరాధనా విధానం. ఈ కర్మకాండల ఉద్దేశ్యం గంధర్వులను ఆవాహన చేయడం , వారి అనుగ్రహాన్ని పొందడం. కేరళలో గంధర్వులను దేవతలుగా ప్రతిష్ఠించి ఆరాధించే కొన్ని దేవాలయాలు:
- వాజప్పుల్లి శ్రీ రాజరాజేశ్వరి దేవాలయం
- శ్రీ ఐశ్వర్య గంధర్వ స్వామి దేవాలయం, ఉరులికున్నం, చెంగళం
- అండూర్ శ్రీ గంధర్వస్వామి దేవాలయం, ఎలక్కాడ్
- శ్రీ వైష్ణవ గంధర్వ స్వామి దేవాలయం, చంపక్కర
- గంధర్వ స్వామి దేవాలయం, కోతల
- గంధర్వ దేవాలయం, తలయాజం
- మణియస్సేరి వైష్ణవ గంధర్వ స్వామి దేవాలయం, మరవంతురుత్తు
- కున్నంతానం తురంగనట్టు ఐశ్వర్య గంధర్వ స్వామి దేవాలయం, పతనంతిట్ట
- శ్రీ యక్షి–గంధర్వ స్వామి దేవాలయం, పరవంతురుత్తు, కల్లర
- కడువినాత్ గంధర్వ దేవాలయం, భరణిక్కാവ്, అలప్పుజ
- ఊరికట్టిల్ శ్రీ గంధర్వ స్వామి దేవాలయం, కొట్టాయం
- ముల్లేతు గంధర్వ స్వామి దేవాలయం, చందిరూర్, అలప్పుజ
- మార్తాండంపరంబు గంధర్వ దేవాలయం, పళవీడు, అలప్పుజ
- శ్రీ పొన్నుంపూమాల గంధర్వ దేవాలయం, పరుదూర్
- వైక్కత్తుస్సెరిల్ శ్రీ గంధర్వ నాగరాజ భద్రకాళి దేవాలయం, కుమారకం
బౌద్ధమతంలో
[మార్చు].jpg)
బౌద్ధ విశ్వసృష్టి సిద్ధాంతంలో గంధర్వుడు అత్యల్ప స్థాయి దేవతలలో ఒకడు. వీరు చాతుర్మహారాజిక దేవతల వర్గానికి చెందినవారు. తూర్పు దిక్కు సంరక్షకుడైన మహారాజు ధృతరాష్ట్రుడు వీరికి అధిపతి. ప్రాథమిక నైతిక నియమాలను (శీలం) ఆచరించిన ఫలితంగా జీవులు గంధర్వులలో పునర్జన్మ పొందుతారని జనవసభ సుత్త (DN 18) పేర్కొంటుంది.
గంధర్వులు ఆకాశంలో సంచరించగలరు , సంగీతంలో అపూర్వ నైపుణ్యాన్ని కలిగి ఉంటారు. వీరికి వృక్షాలు, పుష్పాలతో సన్నిహిత సంబంధం ఉంది. చెట్ల బెరడు, రసం, పుష్పాల సువాసనలలో నివసించేవారిగా వీరిని వర్ణిస్తారు. అడవుల్లో ఏకాంత ధ్యానం చేసే భిక్షువులను కలవరపెట్టగల జీవులలో వీరు కూడా ఒకరని బౌద్ధ గ్రంథాలు పేర్కొంటాయి.
కొన్ని సందర్భాల్లో గంధర్వ , యక్ష అనే పదాలు ఒకే జీవిని సూచిస్తాయి. అటువంటి సందర్భాలలో యక్ష అనే పదం మరింత విస్తృతమైనది; అది వివిధ రకాల ఉపదేవతలను కలిగి ఉంటుంది.
మధ్యంతర పునర్జన్మ
[మార్చు]మజ్ఝిమ నికాయలోని మహాతణ్హాసంఖయ సుత్తంలో, ఒక భ్రూణం ఏర్పడటానికి మూడు పరిస్థితులు అవసరమని బుద్ధుడు భిక్షువులకు బోధిస్తాడు:
- స్త్రీ ఋతుచక్రంలో గర్భధారణకు అనుకూలమైన దశలో ఉండాలి.
- పురుషుడు , స్త్రీ సంభోగంలో పాల్గొనాలి.
- ఒక గంధబ్బ (గంధర్వుడు) అక్కడ ఉండాలి.
ఈ సుత్తంపై వ్యాఖ్యానాల ప్రకారం, ఇక్కడ గంధబ్బ అనే పదం స్వర్గీయ దేవతను సూచించదు. అది తన కర్మఫలాల వలన పునర్జన్మ పొందబోయే జీవిని సూచిస్తుంది. మరణం , తదుపరి జన్మ మధ్య ఉండే స్థితిని ఇది సూచిస్తుంది.[9]
ప్రముఖ గంధర్వులు
[మార్చు]దీఘ నికాయ (DN 20 , DN 32)లో ప్రస్తావించబడిన ప్రముఖ గంధర్వులలో:
- పనాద
- ఓపమఞ్ఞ
- నల
- చిత్తసేన
- మాతలి
- జనేసభ
ఉన్నారు.
ఈ జాబితాలోని జనేసభను సాధారణంగా జనవసభతో సమానుడిగా పరిగణిస్తారు. అతడు మగధ రాజైన బింబిసారుడు పునర్జన్మ పొందిన రూపమని బౌద్ధ సంప్రదాయం చెబుతుంది.
మాతలి శక్రుని రథసారథి. తింబరూ గంధర్వుల అధిపతిగా పేర్కొనబడాడు. అతని కుమార్తె భద్దా సూర్యవచ్చసా (సంస్కృతం: Bhadrā Sūryavarcasā) , మరో గంధర్వుడైన పంచశిఖ (సంస్కృతం: Pañcaśikha) మధ్య ప్రేమకథ బౌద్ధ సాహిత్యంలో ప్రసిద్ధి చెందింది.
సూర్యవచ్చసా శక్రుని సమక్షంలో నృత్యం చేస్తుండగా ఆమెను చూసిన పంచశిఖుడు ఆమెపై ప్రేమలో పడ్డాడు. అయితే ఆ సమయంలో ఆమె మాతలి కుమారుడైన శిఖండి (లేదా శిఖద్ది) పట్ల ప్రేమాభిమానాలు కలిగి ఉండేది. పంచశిఖుడు తింబరూ గృహానికి వెళ్లి, తాను అత్యంత నైపుణ్యంతో వాయించే బేలువా చెక్కతో చేసిన వేణువుపై ఒక మధురమైన రాగాన్ని ఆలపించాడు. ఆ ప్రేమగీతంలో బుద్ధుడు , అర్హతుల గురించిన భావాలను కూడా చక్కగా మేళవించాడు.
తరువాత శక్రుడు బుద్ధునితో తనకు సమావేశం కల్పించమని పంచశిఖుణ్ణి కోరాడు. అతడు ఆ కార్యాన్ని విజయవంతంగా నిర్వహించినందుకు ప్రతిఫలంగా, పంచశిఖుని నైపుణ్యం , భక్తితో సంతోషించిన సూర్యవచ్చసా అతనిని వివాహం చేసుకోవడానికి అంగీకరించేలా శక్రుడు సహకరించాడు.
పంచశిఖుడు నాలుగు స్వర్గరాజుల దూతగా కూడా వ్యవహరిస్తాడు. వారి సందేశాలను శక్రుని , త్రాయస్త్రింశ దేవతల ప్రతినిధి అయిన మాతలికి చేరవేస్తాడు.
జైనమతంలో
[మార్చు]
జైనమతంలో గంధర్వులు ఎనిమిది వ్యంతర దేవతల (వ్యంతర దేవులు) వర్గాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడతారు.
తిలోయపణ్ణత్తి గ్రంథంలో పది మంది గంధర్వుల జాబితా ఇవ్వబడింది:
- హాహా
- హుహూ
- నారదుడు
- తుంబరుడు
- వాసవుడు
- కదంబుడు
- మహాస్వరుడు
- గీతరతి
- గీతరసుడు
- వజ్రవాన్
శ్వేతాంబర సంప్రదాయానికి చెందిన సంగ్రహణీ సూత్రంలో కొంత భిన్నమైన జాబితా కనిపిస్తుంది:
- హాహా
- హుహూ
- తుంబురు
- నారదుడు
- ఋషివాదిక
- భూతవాదిక
- కదంబుడు
- మహాకదంబుడు
- రైవతుడు
- విశ్వావసు
- గీతరతి
- గీతయశస్
దిగంబర సంప్రదాయం ప్రకారం గంధర్వుల వర్ణం బంగారు కాంతితో ఉంటుంది. అయితే శ్వేతాంబర సంప్రదాయం వారిని నలుపు-గోధుమ వర్ణంలో ఉన్నవారిగా వివరిస్తుంది. తుంబరు వృక్షం (Tumbaru tree) వీరికి పవిత్ర వృక్షంగా పరిగణించబడుతుంది.[10]
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- ↑ www.wisdomlib.org (2009-04-12). "Gandharva, Gāndharva, Gamdharva, Gamdharvadurve: 40 definitions". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2022-11-02.
- ↑ Shendge, Malati J. (June 2003). The Civilized Demons: The Harappans in Rigveda (in ఇంగ్లీష్). Abhinav Publications. p. 100. ISBN 978-81-7017-064-8.
- ↑ Singh, Upinder (2008). A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century (in ఇంగ్లీష్). Pearson Education India. p. 435. ISBN 978-81-317-1120-0.
- 1 2 3 4 5 Oberlies, Thomas 2005: "Der Gandharva und die Drei Tage Währende 'Quarantäne'", in Indo-Iranian Journal, vol. 48 pp. 97-109.
- ↑ Bhatt, Dr G. P. (2013-01-01). The Brahma Purana Part 4: Ancient Indian Tradition and Mythology Volume 36 (in ఇంగ్లీష్). Motilal Banarsidass. p. 879. ISBN 978-81-208-3903-8.
- ↑ Dalal, Roshen (2014-04-18). Hinduism: An Alphabetical Guide (in ఇంగ్లీష్). Penguin UK. p. 490. ISBN 978-81-8475-277-9.
- ↑ Bhagavata Purana translation of Motilal Bansaridadss Book 2 Skandha IV Chapter 27
- ↑ Monier-Williams, Sir Monier; Leumann, Ernst; Cappeller, Carl. A Sanskrit-English dictionary: etymologically and philologically arranged, by Sir Monier Monier-Williams. ISBN 9788120831056. Retrieved 2012-12-19 – via Google Books.
- ↑ Thanissaro Bhikkhu (30 November 2013). "The Greater Craving-Destruction Discourse (MN 38)". Access to Insight (BCBS Edition). Retrieved 14 October 2017.
- ↑ Shah, Umakant Premanand (1987). Jaina-Rūpa-Maṇḍana, Volume 1. Abhinav Publications. ISBN 9788170172086.
హిందూ దేవతలు మరియు గ్రంథాలు | ||
|---|---|---|
| దేవతలు |  | |
| దేవతలు | ||
| దేవతల సమూహాలు | ||
| గ్రంథాలు (జాబితా) | ||
| ఇతరములు | ||