గల్ఫ్ రూపాయి
 ఒక గల్ఫ్ రూపాయి నోటు. ఇది భారతదేశంలో జారీ చేసిన సాధారణ ఒక రూపాయి నోటుకు సమానంగా ఉన్నప్పటికీ, ఎరుపు రంగులో ముద్రించబడి, సీరియల్ నంబరులో "Z" అక్షర ఉపసర్గను కలిగి ఉంటుంది. | |
| Denominations | |
|---|---|
| Banknotes | 1, 5, 10, 100 గల్ఫ్ రూపాయలు |
| Demographics | |
| Replaced | భారత రూపాయి ( బ్రిటిష్ రాజ్)(పర్షియన్ గల్ఫ్ ప్రాంతంలో ఉపయోగించబడిన భారత రూపాయిని భర్తీ చేసింది) |
| Replaced by | కువైటీ దినార్ ( కువైట్)బహ్రెయినీ దినార్ (  ఒమాన్) |
| User(s) |  బహ్రెయిన్ (1965 వరకు)
 ట్రూషియల్ స్టేట్స్ |
| Issuance | |
| Central bank | భారతీయ రిజర్వు బ్యాంకు |
| Valuation | |
| Pegged with | భారత రూపాయి |
| This infobox shows the latest status before this currency was rendered obsolete. | |
గల్ఫ్ రూపాయి 1959 నుండి 1966 వరకు (ఒమాన్లో 1970 వరకు) పర్షియన్ గల్ఫ్ చుట్టుపక్కల ఉన్న అరేబియా ద్వీపకల్పంలోని బ్రిటిష్ సంరక్షిత ప్రాంతాలలో అధికారిక కరెన్సీగా ఉపయోగించబడింది. ఈ ప్రాంతాలు ప్రస్తుతం కువైట్, బహ్రెయిన్, ఖతర్, ఒమాన్,, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ దేశాలుగా ఉన్నాయి. దీనిని భారత ప్రభుత్వం, భారతీయ రిజర్వు బ్యాంకు జారీ చేశాయి. దీని విలువ భారత రూపాయితో సమానంగా ఉండేది.
చరిత్ర
[మార్చు]20వ శతాబ్దం మధ్యకాలం వరకు భారత రూపాయి తూర్పు అరేబియా ద్వీపకల్పంలోని కువైట్, బహ్రెయిన్, ఖతర్, ట్రూషియల్ స్టేట్స్,, మస్కట్, ఒమాన్ ప్రాంతాల్లో కూడా అధికారిక కరెన్సీగా ఉపయోగించబడింది. అంటే, భారతదేశంతో పాటు ఈ ప్రాంతాల్లో కూడా భారత రూపాయి సాధారణ కరెన్సీగా ఉండేది. భారత రూపాయి బ్రిటిష్ పౌండ్ స్టెర్లింగ్తో 13⅓ రూపాయలు = 1 పౌండ్ అనే మారకపు రేటుకు అనుసంధానించబడింది. గల్ఫ్ ప్రాంతంలో బంగారం అక్రమ రవాణా విస్తరించడం గురించి భారత ప్రభుత్వం ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది. ముఖ్యంగా కువైట్, బహ్రెయిన్, దుబాయ్ కేంద్రాలుగా పనిచేసేవి. అక్రమ రవాణాదారులు బంగారాన్ని భారత ఉపఖండానికి తీసుకువచ్చి, అక్కడ భారత రూపాయిలను పొందేవారు. ఆ రూపాయిలు గల్ఫ్ ప్రాంతంలో చెల్లుబాటు అయ్యేవి. వాటిని మరింత విలువైన విదేశీ కరెన్సీలకు మార్పిడి చేసి మళ్లీ బంగారం కొనుగోలు చేసేవారు. 1950ల చివరికి ఈ అక్రమ వ్యాపారం తీవ్రంగా పెరగడంతో భారత విదేశీ మారక నిల్వలు గణనీయంగా తగ్గిపోయాయి. దీని ఫలితంగా భారత విదేశీ నిల్వలపై ఒత్తిడి పెరిగింది. అందువల్ల 1959లో భారత ప్రభుత్వం గల్ఫ్ రూపాయిని ప్రవేశపెట్టింది. మొదట ఇది భారత రూపాయితో సమాన విలువ కలిగి ఉండేది. భారతదేశం వెలుపల మాత్రమే చలామణి కావడానికి భారత రూపాయికి ప్రత్యామ్నాయంగా దీనిని ప్రవేశపెట్టారు. ఫలితంగా సాధారణ కరెన్సీ ప్రాంతంలో భారతదేశం ఇక భాగంగా ఉండలేదు. 1966 జూన్ 6న భారత ప్రభుత్వం రూపాయి విలువను తగ్గించింది (డీవాల్యుయేషన్ చేసింది). ఆ తరువాత గల్ఫ్ రూపాయిని ఉపయోగిస్తున్న అనేక ప్రాంతాలు తమ స్వంత కరెన్సీలను ప్రవేశపెట్టాయి.[1]
కువైట్ 1961లోనే కువైటీ దినార్ను ప్రవేశపెట్టింది. బహ్రెయిన్ 1965లో బహ్రెయినీ దినార్ను ప్రవేశపెట్టింది. 1 దినార్ = 10 రూపాయలు. ఖతర్, చాలా ట్రూషియల్ స్టేట్స్ ఖతారీ, దుబాయ్ రియాల్ను స్వీకరించాయి. దీని విలువ డీవాల్యుయేషన్కు ముందు గల్ఫ్ రూపాయితో సమానంగా ఉండేది. అబూదాబి 1973 వరకు బహ్రెయినీ దినార్ను ఉపయోగించింది. ఒమాన్ 1970 వరకు గల్ఫ్ రూపాయినే ఉపయోగించింది. ప్రభుత్వం దానిని పాత పౌండ్ మారకపు రేటుతో మద్దతు ఇచ్చింది. అనంతరం ఒమానీ రియాల్ను ప్రవేశపెట్టింది.[2]
బ్యాంకు నోట్లు
[మార్చు]భారత ప్రభుత్వం 1 రూపాయి నోటును జారీ చేసింది. భారతీయ రిజర్వు బ్యాంకు 5, 10, 100 రూపాయల నోట్లను జారీ చేసింది. ఈ నోట్లు సాధారణ భారతీయ నోట్ల నమూనాలతో చాలా పోలి ఉండేవి, కానీ వేర్వేరు రంగుల్లో ముద్రించబడ్డాయి. 1 రూపాయి, 10 రూపాయల నోట్లు – ఎరుపు రంగులో 5 రూపాయల నోట్లు – నారింజ రంగులో 100 రూపాయల నోట్లు – ఆకుపచ్చ రంగులో అన్ని నోట్ల సీరియల్ నంబర్ల ముందు Z అక్షరం ఉపసర్గగా ఉండేది.
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Taryam, Abdulla Omran (2019). The Establishment of the United Arab Emirates 1950–1985. Routledge. pp. 59–60.
- ↑ Reserve Bank of India (Amendment) Act, 1 May 1959
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]ఖతర్, దుబాయ్ కరెన్సీ బోర్డు బ్యాంకు నోట్లు గల్ఫ్ రూపాయి – ఒక చరిత్ర