గాంధీ ఆర్ధిక పరిశోధన

గాంధీ ఆర్థికశాస్త్రం అనేది భారత నాయకుడు మహాత్మా గాంధీ వివరించిన ఆధ్యాత్మిక, సామాజిక-ఆర్థిక సూత్రాలపై ఆధారపడిన ఆర్థిక ఆలోచన విధానం. శాస్త్రీయ ఆర్థిక ఆలోచనకు ఆధారమైన భౌతిక స్వహితాన్ని పెంచడానికి ఎల్లప్పుడూ ప్రయత్నించే హేతుబద్ధమైన నటుడిగా మానవుని భావనను తిరస్కరించడం ద్వారా ఇది ఎక్కువగా వర్గీకరించబడుతుంది. పాశ్చాత్య ఆర్థిక వ్యవస్థలు ఎక్కడ ఉన్నాయో (అవి "కోరికల గుణకారం" అని ఆయన పిలిచే వాటి ఆధారంగా ఉన్నాయో, గాంధీ ఇది నిలకడలేనిది, మానవ స్ఫూర్తికి వినాశకరమైనది అని భావించారు. దీనికి విరుద్ధంగా, అతని నమూనా, అర్థం, సమాజం అవసరంతో సహా అవసరాలను నెరవేర్చడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఆర్థిక శాస్త్ర పాఠశాలగా ఫలితంగా వచ్చిన నమూనాలో రక్షణవాదం, జాతీయవాదం, అహింస సూత్రాలు, లక్ష్యాలకు కట్టుబడి ఉండటం, సామాజిక-ఆర్థిక సామరస్యానికి అనుకూలంగా వర్గ యుద్ధాన్ని తిరస్కరించడం వంటి అంశాలు ఉన్నాయి. భౌతికవాదాన్ని తిరస్కరించడంతో పాటు ఆధ్యాత్మిక అభివృద్ధి, సామరస్యాన్ని ప్రోత్సహించడమే గాంధీ ఆర్థిక ఆలోచనల లక్ష్యం. గాంధీకి సన్నిహిత మద్దతుదారు అయిన జె. సి. కుమారప్ప "గాంధీయ ఆర్థికశాస్త్రం" అనే పదాన్ని రూపొందించారు.

గాంధీ ఆర్థిక ఆలోచనలు

సామాజిక-లౌకిక సమస్యలను మనం పరిగణలోకి తీసుకునే దానిపై గాంధీ ఆలోచన (సామాజిక ప్రపంచంలో పవిత్రమైన, దాని వ్యక్తీకరణ మధ్య అతను స్వయంగా తక్కువ వ్యత్యాసాన్ని చూశాడు) జాన్ రస్కిన్, అమెరికన్ రచయిత హెన్రీ డేవిడ్ థోరో చేత ప్రభావితమైంది. తన జీవితమంతా, భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం తన విస్తృత ప్రమేయంలో భాగంగా భారతదేశం తీవ్ర పేదరికం, వెనుకబాటుతనం, సామాజిక-ఆర్థిక సవాళ్లతో పోరాడటానికి మార్గాలను అభివృద్ధి చేయడానికి గాంధీ ప్రయత్నించారు. గాంధీ స్వదేశీ, సహకార నిరాకరణలు ఆర్థిక స్వయం సమృద్ధి సూత్రాలపై కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. యూరోపియన్ పారిశ్రామిక వస్తువులు అనేక మిలియన్ల మంది భారతీయ కార్మికులను, హస్తకళాకారులను, మహిళలను జీవనోపాధి లేకుండా చేసినందున, గాంధీ యూరోపియన్ నిర్మిత దుస్తులు, ఇతర ఉత్పత్తులను బ్రిటిష్ వలసవాదానికి చిహ్నంగా మాత్రమే కాకుండా సామూహిక నిరుద్యోగం, పేదరికానికి మూలంగా కూడా లక్ష్యంగా పెట్టుకోవాలని ప్రయత్నించారు.

ఇంట్లో తయారుచేసిన ఖాదీ దుస్తులు, భారతీయ నిర్మిత వస్తువులను ప్రోత్సహించడం ద్వారా, జాతీయ స్వయం సమృద్ధిని ప్రోత్సహించే మార్గంగా శాంతియుత పౌర ప్రతిఘటనను చేర్చడానికి గాంధీ ప్రయత్నించారు. రైతులు, కార్మికులను పేదరికంలోకి నెట్టివేసి, వారి ఆర్థిక హక్కులను కాపాడుకునే అణచివేత పన్నులను, ఇతర విధానాలను అంతం చేసే ప్రయత్నంలో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం మద్దతు ఇచ్చిన మిల్లు యజమానులు, భూస్వాములకు వ్యతిరేకంగా చంపారన్, ఖేడా రైతులకు సత్యాగ్రహం (శాసనోల్లంఘన, పన్ను ప్రతిఘటన) లో గాంధీ నాయకత్వం వహించారు. ఈ తిరుగుబాటులో ప్రధాన భాగం కుల వివక్ష, మహిళలపై అణచివేత సామాజిక పద్ధతులను అంతం చేయడానికి రైతుల నుండి నిబద్ధత, అదే సమయంలో విద్య, ఆరోగ్య సంరక్షణ, స్వయం సమృద్ధిని ప్రోత్సహించడానికి సహకార ప్రయత్నాన్ని ప్రారంభించారు.

గాంధీ అతని అనుచరులు భారతదేశంలో అనేక ఆశ్రమాలను కూడా స్థాపించారు (దక్షిణాఫ్రికా ఆశ్రమ స్థావరానికి గాంధీ మార్గదర్శకత్వం వహించారు). ఆశ్రమం భావనను కమ్యూన్ పోల్చారు, ఇక్కడ నివాసితులు తమ సొంత ఆహారం, దుస్తులు , జీవన మార్గాలను ఉత్పత్తి చేయడానికి ప్రయత్నిస్తారు, అదే సమయంలో స్వయం సమృద్ధి, వ్యక్తిగత, ఆధ్యాత్మిక అభివృద్ధి విస్తృత సామాజిక అభివృద్ధి కోసం కృషి చేసే జీవనశైలిని ప్రోత్సహిస్తారు. ఆశ్రమాలలో నివాసితులు స్వయంగా నిర్మించిన చిన్న పొలాలు, ఇళ్ళు ఉండేవి. నివాసులందరూ సమానత్వ విలువలను ప్రోత్సహిస్తూ అవసరమైన ఏ పనిలోనైనా సహాయం చేయాలని భావించారు. గాంధీ "ధర్మకర్తృత్వం" అనే భావనను కూడా సమర్థించారు, ఇది భౌతిక సాధనలను తిరస్కరించడం, సంపదపై కోరికను కేంద్రీకరించింది, అభ్యాసకులు ఆర్థిక వనరులు, ఆస్తి నిర్వహణలో ఇతర వ్యక్తులు సమాజానికి "ధర్మకర్తలుగా" వ్యవహరించారు.

అనేక మంది భారతీయ సామ్యవాదులు, కమ్యూనిస్టులకు విరుద్ధంగా, వర్గ యుద్ధం, వర్గ ఆధారిత విప్లవం అన్ని భావనలను గాంధీ వ్యతిరేకించారు, వీటిని ఆయన సామాజిక హింస, అసమ్మతికి కారణాలుగా భావించారు. గాంధీ సమానత్వ భావన భౌతిక అభివృద్ధి కంటే మానవ గౌరవాన్ని కాపాడటంపై కేంద్రీకృతమై ఉంది. గాంధీకి సన్నిహిత మద్దతుదారులు, ఆరాధకులలో ఘనశ్యామదాస్ బిర్లా, అంబాలాల్ సారాభాయ్, జమ్నాలాల్ బజాజ్, జె. ఆర్. డి. టాటా వంటి పారిశ్రామికవేత్తలు ఉన్నారు, వీరు గాంధీ ఆశ్రమాలు, సామాజిక-రాజకీయ కార్యక్రమాలలో వ్యక్తిగతంగా పాల్గొంటూ కార్మిక సంబంధాలను నిర్వహించడంలో గాంధీ అనేక ప్రగతిశీల ఆలోచనలను స్వీకరించారు.

స్వరాజ్, స్వయం పాలన

తన పిరికితనాన్ని అధిగమించే ప్రయత్నంలో ఆంగ్లేయులను అనుకరించే ప్రయత్నంలో తప్పుడు ప్రారంభం తరువాత, దక్షిణాఫ్రికాలోని తన దేశప్రజలకు సహాయం చేయడం ద్వారా తాను కోరుకునే అంతర్గత ధైర్యాన్ని గాంధీ కనుగొన్నారని రుడాల్ఫ్ వాదించారు. ఈ కొత్త ధైర్యంలో సాంప్రదాయ బెంగాలీ మార్గమైన "స్వీయ-సహనం" ను గమనించడం, తన ధైర్యాన్ని కనుగొనడంలో, అతను భారతదేశం మొత్తానికి 'సత్యాగ్రహం' & 'అహింస' మార్గాన్ని చూపించడానికి కూడా వీలు కల్పించాడు. గాంధీ రచనలు స్వేచ్ఛకు నాలుగు అర్థాలను వ్యక్తం చేశాయిః భారతదేశ జాతీయ స్వాతంత్ర్యం, వ్యక్తిగత రాజకీయ స్వేచ్ఛ, పేదరికం నుండి సమూహ స్వేచ్ఛ, వ్యక్తిగత స్వీయ పాలన సామర్థ్యం.

గాంధీ స్వీయ-వర్ణన తాత్విక అరాచకవాది, భారతదేశం గురించి ఆయన దృష్టి అంతర్లీన ప్రభుత్వం లేని భారతదేశాన్ని సూచిస్తుంది. రాజకీయ వ్యవస్థలు ఎక్కువగా క్రమానుగతంగా ఉన్నప్పటికీ, వ్యక్తి నుండి కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ప్రతి పొర అధికార స్థాయిలు దిగువ పొరపై పెరుగుతున్నప్పటికీ, సమాజం ఖచ్చితమైన వ్యతిరేకతతో ఉండాలని, ఇక్కడ ఎవరి అనుమతి లేకుండా ఏమీ చేయలేమని, వ్యక్తి వరకు ఉండాలని గాంధీ విశ్వసించాడు. ఒక దేశంలో నిజమైన స్వయం పాలన అంటే ప్రతి వ్యక్తి తనను తాను పరిపాలించడం ప్రజలపై చట్టాలను అమలు చేసే రాష్ట్రం లేదని ఆయన ఆలోచన.

ఇది కాలక్రమేణా అహింసాత్మక సంఘర్షణ మధ్యవర్తిత్వంతో సాధించబడుతుంది, ఎందుకంటే అధికారం క్రమానుగత అధికారుల పొరల నుండి, చివరికి వ్యక్తికి విభజించబడుతుంది, ఇది అహింస నైతికతను కలిగి ఉంటుంది. ఉన్నత అధికారం ద్వారా హక్కులు అమలు చేయబడే వ్యవస్థ కంటే, ప్రజలు పరస్పర బాధ్యతల ద్వారా స్వీయ పాలనలో ఉంటారు. దక్షిణాఫ్రికా నుండి తిరిగి వచ్చినప్పుడు, మానవ హక్కుల కోసం ప్రపంచ చార్టర్ రాయడంలో పాల్గొనాలని కోరుతూ గాంధీకి ఒక లేఖ వచ్చినప్పుడు, "నా అనుభవంలో, మానవ విధుల కోసం చార్టర్ కలిగి ఉండటం చాలా ముఖ్యం" అని ఆయన స్పందించారు.

స్వతంత్ర భారతదేశం అంటే కేవలం స్థాపించబడిన బ్రిటిష్ పరిపాలనా నిర్మాణాన్ని భారత చేతుల్లోకి బదిలీ చేయడం కాదు. "మీరు భారతదేశాన్ని ఆంగ్లం చేస్తారని ఆయన హెచ్చరించారు. అది ఆంగ్లం అయినప్పుడు, దానిని హిందూస్తాన్ అని కాకుండా ఇంగ్లీష్తాన్ అని పిలుస్తారు. ఇది నాకు కావలసిన స్వరాజ్ కాదు". గాంధీ ప్రజాస్వామ్యాన్ని ప్రభుత్వ వ్యవస్థ కంటే ఎక్కువగా చూశారని తివారీ వాదించారు-ఇది సమాజం వ్యక్తిత్వం స్వీయ-క్రమశిక్షణ రెండింటినీ ప్రోత్సహించడమే అని ఆయన వాదించారు. ప్రజాస్వామ్యం అనేది అధికారాన్ని పంపిణీ చేసే, ప్రతి సామాజిక వర్గం, ముఖ్యంగా అణగారిన వర్గాల అభివృద్ధికి సహాయపడే నైతిక వ్యవస్థ. దీని అర్థం వివాదాలను అహింసాత్మక పద్ధతిలో పరిష్కరించడం-దీనికి ఆలోచన, భావ ప్రకటనా స్వేచ్ఛ అవసరం. గాంధీకి ప్రజాస్వామ్యం ఒక జీవన విధానం.

గాంధీ ఆర్థికశాస్త్రం, నీతి

గాంధీ ఆర్థికశాస్త్రం ఆర్థిక శాస్త్రం నైతికత మధ్య వ్యత్యాసాన్ని చూపదు. ఒక వ్యక్తి లేదా దేశం నైతిక శ్రేయస్సును దెబ్బతీసే ఆర్థికశాస్త్రం అనైతికమైనది, అందువల్ల పాపమైనది. ఒక పరిశ్రమ విలువను, దానిలో పనిచేసే వ్యక్తుల శరీరాలు, ఆత్మలపై దాని ప్రభావం కంటే వాటాదారులకు చెల్లించే డివిడెండ్ల ద్వారా తక్కువగా అంచనా వేయాలి. సారాంశంలో, డబ్బు కంటే మనిషికి అత్యధిక ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి.

గాంధీ ఆర్థిక ఆలోచన మొదటి ప్రాథమిక సూత్రం 'సాదా జీవనం' పై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టడం, ఇది మీ కోరికలను తగ్గించడానికి స్వావలంబన సాధించడానికి సహాయపడుతుంది. దీని ప్రకారం, పెరుగుతున్న వినియోగదారుల ఆకలిని జంతువుల ఆకలి తో పోల్చారు, ఇది వాటి సంతృప్తి కోసం భూమి చివరకి వెళుతుంది. అందువల్ల 'జీవన ప్రమాణాలు' & 'జీవన ప్రమాణాల' మధ్య ఒక వ్యత్యాసాన్ని గుర్తించాలి, ఇక్కడ మొదటిది కేవలం ఆహారం, వస్త్రం, గృహనిర్మాణం భౌతిక ప్రమాణాలను మాత్రమే పేర్కొంటుంది. మరోవైపు, భౌతిక పురోగతితో పాటు, సాంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక విలువలు, లక్షణాలను పెంపొందించడానికి తీవ్రమైన ప్రయత్నం చేస్తే మాత్రమే ఉన్నత జీవన ప్రమాణాలను సాధించవచ్చు.

గాంధీ ఆర్థిక ఆలోచన రెండవ సూత్రం చిన్న తరహా, స్థానిక ఆధారిత ఉత్పత్తి, స్థానిక వనరులను ఉపయోగించి, స్థానిక అవసరాలను తీర్చడం, తద్వారా ఉపాధి అవకాశాలు ప్రతిచోటా అందుబాటులో ఉంటాయి, సర్వోదయ ఆదర్శాన్ని ప్రోత్సహిస్తాయి -అందరి సంక్షేమం, దీనికి విరుద్ధంగా కొద్దిమంది సంక్షేమం. ఇది కార్మికులను ఆదా చేయడం కంటే కార్మికులను ఉపయోగించే సాంకేతికతతో వెళుతుంది. గాంధీ ఆర్థిక వ్యవస్థ ఉపాధి అవకాశాలను పెంచుతుంది-ఇది కార్మికులను స్థానభ్రంశం చేయకూడదు. యంత్రాంగానికి గాంధీకి పూర్తి వ్యతిరేకత లేదు, అతను దానిని స్వాగతించారు, అక్కడ అది శ్రమను నివారిస్తుంది, టెడియంను తగ్గిస్తుంది. అతను సింగర్ కుట్టు యంత్రాన్ని కావాల్సిన సాంకేతికతకు ఉదాహరణగా ఉదహరించేవాడు. అతను శ్రమ గౌరవాన్ని కూడా నొక్కిచెప్పాడు, శారీరక శ్రమ పట్ల సమాజం ధిక్కారం వైఖరిని విమర్శించాడు. ప్రతి ఒక్కరూ కొంత 'బ్రెడ్ లేబర్' చేయాలని ఆయన పట్టుబట్టారు.  

ట్రస్టీషిప్ సూత్రం అని పిలువబడే గాంధీ ఆర్థిక ఆలోచన మూడవ సూత్రం ఏమిటంటే, ఒక వ్యక్తి లేదా వ్యక్తుల సమూహం ఆర్థిక సంస్థ ద్వారా మంచి జీవనం గడపడానికి మాత్రమే కాకుండా, సంచితం చేయడానికి కూడా స్వేచ్ఛగా ఉన్నప్పటికీ, వారి మిగులు సంపద ప్రాథమిక అవసరాలు, పెట్టుబడులను తీర్చడానికి అవసరమైన దానికంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది, ఇది అందరి, ముఖ్యంగా పేద, అత్యంత అణగారిన వారి సంక్షేమానికి ఒక ట్రస్ట్గా పరిగణించాలి. పైన పేర్కొన్న మూడు సూత్రాలు, అనుసరించినప్పుడు, ఆర్థిక, సామాజిక అసమానతను తగ్గించి, సర్వోదయను సాధిస్తాయని భావిస్తున్నారు.

పర్యావరణవాదం

గాంధీ అనుచరులు చాలా మంది పర్యావరణ సిద్ధాంతాన్ని అభివృద్ధి చేశారు. 1930లు, 1940లలో అనేక సంబంధిత పుస్తకాలను రచించిన మొదటి వ్యక్తి జె. సి. కుమారప్ప. చిన్న ప్రాజెక్టులు మరింత సమర్థవంతంగా ఉన్నాయని, మానవ నిర్మిత రసాయనాల కంటే సేంద్రీయ ఎరువులు మంచివి, తక్కువ ప్రమాదకరమైనవి అని, ఆదాయాన్ని పెంచడం కంటే నీటి సంరక్షణ లక్ష్యంతో అడవులను నిర్వహించాలని, పెద్ద ఎత్తున ఆనకట్టలు, నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులకు వ్యతిరేకంగా ఆయన, మీరా బెహన్ వాదించారు. రాజ్, నెహ్రూ ప్రభుత్వాలు వాటిపై పెద్దగా శ్రద్ధ చూపలేదు. గుహ కుమారప్పను "ది గ్రీన్ గాంధీయన్" అని పిలుస్తారు, ఆయనను భారతదేశంలో ఆధునిక పర్యావరణవాద స్థాపకుడిగా చిత్రీకరించారు.

ప్రముఖ గాంధీ ఆర్థికవేత్తలు

• జె. కె. మెహతా
• జె. సి. కుమారప్ప

ఇవి కూడా చూడండి

• గాంధీ ఫౌండేషన్
• క్విట్ ఇండియా ప్రసంగం
• క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం
• సహాయ నిరాకరణోద్యమం
• తెనాలిలో క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం
• బ్రిటిషు రాజ్
• భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం