గుజ్రాన్వాలా
గుజ్రాన్వాలా
گوجرانوالہ | |
|---|---|
మెట్రోపాలిస్ | |
నిషాన్-ఎ-మంజిల్ సెంట్రల్ పంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయం, గుజ్రాన్వాలా జిన్నా ఇంటర్చేంజ్ ఫ్లైఓవర్ మాల్ ఆఫ్ గుజ్రాన్వాలా | |
| Nickname(s): ఆహారాలు & మల్లయోధుల నగరం[1] | |
| దేశం |  Pakistan |
| ప్రావిన్స్ | పంజాబ్ |
| విభాగం | గుజ్రాన్వాలా |
| జిల్లా | గుజ్రాన్వాలా |
| తహసీల్(లు) | 2
|
| స్వయంప్రతిపత్తి గల పట్టణాలు | 7 |
| యూనియన్ కౌన్సిల్లు | 19 |
| ప్రభుత్వం | |
| • రకం | మెట్రోపాలిటన్ కార్పొరేషన్ |
| • డిప్యూటీ కమిషనర్ | నవీద్ అహ్మద్ (పిఎఎస్/బిఎస్-19) |
| • డిప్యూటీ మేయర్(లు) | ఏదీ లేదు (ఖాళీ)[2] |
| విస్తీర్ణం | |
• City | 240 కి.మీ2 (90 చ. మై) |
| • Metro | 3,198 కి.మీ2 (1,235 చ. మై) |
| ఎత్తు | 231 మీ (758 అ.) |
| జనాభా (2023)[4] | |
• City | 25,11,118 |
| • స్థానం | 4వ, పంజాబ్ 5వ, పాకిస్తాన్ |
| • సాంద్రత | 10,000/కి.మీ2 (27,000/చ. మై.) |
| కాల మండలం | UTC+5 (PKT) |
| పోస్టల్ కోడ్ | 52250 |
| Area code | 055 |
.jpg)
.jpg)
గుజ్రాన్వాలా పాకిస్తాన్లోని పంజాబ్ రాష్ట్రంలో నాల్గవ అతిపెద్ద నగరం, ఇది అదే పేరు గల జిల్లా, విభాగానికి ప్రధాన కార్యాలయంగా పనిచేస్తుంది. దీనికి "మల్లయోధుల నగరం" అని మారుపేరు ఉంది, ఇది దాని వంటకాలు & చారిత్రక ప్రాముఖ్యతకు ప్రసిద్ధి చెందింది.[5] రచనా దోఆబ్లో ఉన్న ఇది, ఈశాన్య పంజాబ్లో ఒక ప్రధాన మహానగర కేంద్రం, పాకిస్తాన్లో ఐదవ అత్యధిక జనాభా కలిగిన నగరం.
18వ శతాబ్దంలో స్థాపించబడిన గుజ్రాన్వాలా, ఉత్తర పంజాబ్లోని సమీపంలో ఉన్న అనేక వేల సంవత్సరాల పురాతన నగరాలతో పోలిస్తే సాపేక్షంగా ఆధునిక పట్టణం. రంజిత్ సింగ్ జన్మస్థలమైన ఈ నగరం 1763 నుండి 1799 వరకు సుకర్చాకియా మిస్ల్కు, 1799 నుండి 1801 వరకు సిక్కు సామ్రాజ్యానికి రాజధానిగా పని చేసింది, ఆ తర్వాత రాజధాని లాహోర్కు మార్చబడింది.
కరాచీ, ఫైసలాబాద్ల తర్వాత గుజ్రాన్వాలా పాకిస్తాన్లో మూడవ అతిపెద్ద పారిశ్రామిక కేంద్రం.[1] ఇది జాతీయ జీడీపీ కి సుమారుగా 5% నుండి 9% వరకు దోహదపడుతుంది.[6] ఈ నగరం ఈశాన్య పంజాబ్ ప్రావిన్స్లోని పెద్ద పట్టణ కేంద్రాల నెట్వర్క్లో భాగం, ఇది పాకిస్తాన్లోని అత్యంత పారిశ్రామిక ప్రాంతాలలో ఒకటిగా ఏర్పడింది.[7] సమీపంలోని సియాల్కోట్, గుజరాత్ నగరాలతో పాటు గుజ్రాన్వాలా ఎగుమతి-ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థలతో కూడిన పారిశ్రామిక నగరాల "గోల్డెన్ ట్రయాంగిల్" అని పిలవబడే దానిలో భాగంగా ఉంది.[8][1]
వ్యుత్పత్తి శాస్త్రం
[మార్చు]గుజ్రాన్వాలా పేరుకు పంజాబీలో " గుజ్జర్ల నివాసం" అని అర్థం, దీనికి ఉత్తర పంజాబ్లో నివసించే గుజ్జర్ తెగ పేరు పెట్టారు.[9][10] పట్టణానికి నీటిని సరఫరా చేసే పట్టణ పర్షియన్ చక్రం యజమాని అయిన చౌదరి గుజ్జర్ అనే గుజ్జర్ పేరు మీద ఈ పట్టణానికి పేరు పెట్టినట్లు ఒక స్థానిక కథనం సూచిస్తుంది.[1] అయితే, ఈ నగరం దాని పేరును సెరాయ్ గుజ్రాన్ (అంటే "గుజ్జర్ల సత్రం") నుండి తీసుకున్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి, ఇది ఒకప్పుడు ప్రస్తుతం గుజ్రాన్వాలా ఖియాలి గేట్ సమీపంలో ఉన్న ఒక గ్రామం.[1]
చరిత్ర
[మార్చు]స్థాపన
[మార్చు]గుజ్రాన్వాలాను పద్దెనిమిదవ శతాబ్దంలో గుర్జర్లు స్థాపించారు, అయితే, గుజ్రాన్వాలా ఖచ్చితమైన మూలాలు అస్పష్టంగా ఉన్నాయి.[11] సమీపంలోని పురాతన నగరాలైన సియాల్కోట్, లాహోర్ల వలె కాకుండా, గుజ్రాన్వాలా సాపేక్షంగా ఆధునిక నగరం. ఇది 16వ శతాబ్దం మధ్యలో ఒక గ్రామంగా స్థాపించబడి ఉండవచ్చు.[12] స్థానికులు సాంప్రదాయకంగా గుజ్రాన్వాలా అసలు పేరు ఖాన్పూర్ సంసీ అని నమ్ముతారు, అయితే ఇటీవలి పరిశోధనలు ఈ గ్రామం బహుశా సెరాయ్ గుజ్రాన్ అయి ఉండవచ్చని సూచిస్తున్నాయి - ఇది ఒకప్పుడు ఇప్పుడు గుజ్రాన్వాలా ఖియాలీ గేట్ సమీపంలో ఉన్న గ్రామం, దీనిని 18వ శతాబ్దంలో అహ్మద్ షా అబ్దాలీ దండయాత్ర సమయంలో అనేక ఆధారాలు ప్రస్తావించాయి.[1]
సిక్కు
[మార్చు]
1707లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు మరణంతో, ముఖ్యంగా 1739లో నాదర్ షా దండయాత్ర తరువాత మొఘల్ శక్తి వేగంగా బలహీనపడటం ప్రారంభించింది, తరువాత 1747, 1772 మధ్య పంజాబ్పై అనేకసార్లు దాడి చేసిన అహ్మద్ షా అబ్దాలీ దండయాత్రల కారణంగా పంజాబ్ ప్రాంతం నుండి పూర్తిగా చెల్లాచెదురైంది, ఇది చాలా విధ్వంసం, గందరగోళానికి కారణమైంది.[13]
18వ శతాబ్దం చివరి భాగంలో సిక్కు మిస్ల్ల (సాధారణంగా అధిపతి బంధువులతో కూడిన స్వతంత్ర అధిపత్యాలు) పెరుగుదలతో ఆ ప్రాంతంపై అబ్దాలీ నియంత్రణ బలహీనపడటం ప్రారంభమైంది, ఇవి పంజాబ్ను ముంచెత్తాయి.[13] సుకేర్చాకియా మిస్ల్ పాలకుడైన చరత్ సింగ్ 1756 & 1758 మధ్య గుజ్రాన్వాలా ప్రాంతంలో తాను నిర్మించిన కోటలో స్థిరపడ్డాడు.[1]
జమ్మూకు చెందిన ఆఫ్ఘన్ (పష్తూన్) జనరల్ అయిన నూరుద్దీన్ను సిక్కులను లొంగదీసుకోవాలని
అబ్దాలీ ఆదేశించాడు, కానీ చరత్ సింగ్ నాయకత్వంలోని సిక్కు సైనికులు అతడిని సియాల్కోట్ వద్ద తరిమికొట్టారు.[13] 1761లో, లాహోర్లో అబ్దాలీ గవర్నర్ అయిన ఖ్వాజా అబేద్ ఖాన్, గుజ్రాన్వాలాలోని చరత్ సింగ్ స్థావరాన్ని ముట్టడించడానికి ప్రయత్నించాడు, కానీ ఆ ప్రయత్నం విఫలమైంది. సిక్కు మిస్ల్లు అతనికి మద్దతుగా నిలిచి, ఆఫ్ఘన్ అధికారులు ఎక్కడ కనిపించినా వారిపై దాడి చేశాయి.[13] పారిపోతున్న అబేద్ ఖాన్ను అహ్లువాలియా మిస్ల్ నాయకత్వంలోని సిక్కు దళాలు లాహోర్ వరకు వెంబడించి, అక్కడ అతడిని హతమార్చాయి.[13] చరత్ సింగ్ 1763లో గుజ్రాన్వాలాను తన మిస్ల్ రాజధానిగా చేసుకున్నాడు.[1][14]
1774లో జమ్మూలో జరిగిన యుద్ధంలో సుకేర్చాకియా మిస్ల్కు చెందిన చరత్ సింగ్, శక్తివంతమైన భంగీ మిస్ల్కు చెందిన ఝండా సింగ్, చెరో పక్షంలో పోరాడుతూ, ఇద్దరూ మరణించారు.[13] తన మరణానికి ముందు చరత్ సింగ్ సింధు, రావి నదుల మధ్య ఉన్న మూడు దోఆబ్లలోని విస్తారమైన, అవిచ్ఛిన్నమైన భూభాగాలకు అధిపతి అయ్యాడు. అతని తరువాత అతని కుమారుడు మహా సింగ్ అధికారంలోకి వచ్చాడు, అతను చరత్ సింగ్ స్వాధీనం చేసుకోవడమే కాకుండా సమర్థవంతంగా పరిపాలించిన భూములకు మరిన్నింటిని జోడించాడు.[13]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 Naz, Neelum. "Historical Perspective of Urban Development of Gujranwala". Dept. of Architecture, University of Engineering and Technology, Lahore, Pakistan. Retrieved 5 December 2025.
- ↑ "Administrators' appointments planned as Punjab LG system dissolves today". The Nation (newspaper). 31 December 2021. Archived from the original on 31 December 2021. Retrieved 6 January 2022.
- ↑ "Complaint Management System: Municipal Corporation, Gujranwala". The Urban Unit, Planning & Development (Punjab). Archived from the original on 27 April 2018. Retrieved 2018-04-26.
- ↑ "POPULATION AND HOUSEHOLD DETAIL FROM BLOCK TO DISTRICT LEVEL: PUNJAB" (PDF). Pakistan Bureau of Statistics, Government of Pakistan website. Archived from the original (PDF) on 8 May 2018. Retrieved 2025-12-07.
- ↑ Jamal, Nasir (10 November 2014). "Industry profile of Gujranwala". Dawn newspaper. Pakistan. Archived from the original on 23 February 2025. Retrieved 5 December 2025.
- ↑ "Punjab at a Glance". Punjab Board of Investment and Trade. Government of Punjab. Archived from the original on 16 April 2017. Retrieved 23 December 2017.
- ↑ Azhar, Annus; Adil, Shahid. "Effect of Agglomeration on Socio-Economic Outcomes: A District Level Panel study of Punjab" (PDF). Pakistan Institute of Developmental Economics. Retrieved 2 June 2017.
- ↑ Mehmood, Mirza, Faisal; Ali, Jaffri, Atif; Saim, Hashmi, Muhammad (2014-04-21). An assessment of industrial employment skill gaps among university graduates: In the Gujrat-Sialkot-Gujranwala industrial cluster, Pakistan. Intl Food Policy Res Inst. p. 2.
{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link) - ↑ "Imperial Gazetteer2 of India, Volume 12, page 363 -- Imperial Gazetteer of India -- Digital South Asia Library". dsal.uchicago.edu. Archived from the original on 2024-06-03. Retrieved 2026-05-14.
- ↑ Ramesh Chandra Majumdar; Bhāratīya Itihāsa Samiti (1954). The History and Culture of the Indian People: The classical age. G. Allen & Unwin. p. 64.
- ↑ Mahmood, Amjad (22 March 2021). "The importance of Gujranwala". Dawn. Pakistan. Retrieved 22 March 2021.
- ↑ Gazetteer of the Gujranwala District, 1883-4. Punjab Govt. 1895. Retrieved 22 December 2017.
- ↑ Minhas, Salman (2004). "Gujranwala – its people and tradition of light industry". The South Asian. Retrieved 22 December 2017.
