గులాబ్ బాగ్ - జంతుప్రదర్శనశాల
| గులాబ్ బాగ్ - జంతుప్రదర్శనశాల | |
|---|---|
 పార్క్ ప్రవేశం | |
| స్థానం | ఉదయ్పూర్, రాజస్థాన్ |
| విస్తీర్ణం | 100 acres (40 ha) |
గులాబ్ బాగ్ (సజ్జన్ నివాస్ గార్డెన్) భారతదేశంలోని రాజస్థాన్లోని ఉదయ్పూర్లో ఉన్న అతిపెద్ద తోట. ఇది 100 acres (40 ha) విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉంది. ఈ తోటలో లెక్కలేనన్ని రకాల గులాబీలు ఉన్నాయి. ఇక్కడ సమృద్ధిగా గులాబీ పువ్వులు ఉండటం వల్ల గులాబ్ బాగ్ కు ఆ పేరు వచ్చింది.
అవలోకనం
[మార్చు]గులాబ్ బాగ్ ఒక పాత ఉప-నగర స్థాయి పార్క్, ఇది పచ్చని ప్రాంగణం, చెరువులు, గ్రంథాలయం, జంతు ప్రదర్శనశాల, దేవాలయాలు, అనేక ప్రభుత్వ కార్యాలయాలతో సహా అనేక ఆకర్షణీయమైన ప్రదేశాలను కలిగి ఉంది. ఇందులో 12 బోవ్రీలు, 5 ట్యూబ్వెల్స్, 1 పెద్ద చెరువు (కమల్ తలై - పునరుద్ధరణలో ఉంది), 1 జంతు ప్రదర్శనశాల, ఆర్య సమాజ్, హనుమాన్, దర్గా మొదలైన రెండు దేవాలయాలు, 2 అటవీ కార్యాలయాలు, 2 PHED కార్యాలయాలు, 1 PWD కార్యాలయం, 1 గ్రంథాలయం మొదలైన అనేక ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు ఉన్నాయి. ఈ పార్కుకు 4 ప్రవేశ ద్వారాలు ఉన్నాయి, ఇవి పాత రాతి నిర్మాణం వలె కళాత్మకంగా రూపొందించబడ్డాయి. ఈ 4 ద్వారాలలో, కేవలం 2 ద్వారాలు మాత్రమే సాధారణ ప్రజల కోసం తెరిచి ఉంటాయి. పనిచేస్తున్న 2 ప్రవేశ ద్వారాల వద్ద తగిన పార్కింగ్ సౌకర్యం అందుబాటులో ఉంది. ప్రస్తుతం పార్కు లోపల 350 ద్విచక్ర వాహనాలు, 50 కార్లను పార్క్ చేయడానికి వీలుంది. మొత్తం పార్క్ చుట్టూ 3-5 మీటర్ల ఎత్తు గల ప్రహరీ గోడ ఉంది, ఇది కాంక్రీట్, రాయి, ఇటుకల మిశ్రమంతో నిర్మించబడింది. [1]
చరిత్ర
[మార్చు]సజ్జన్ నివాస్ గార్డెన్ అని కూడా పిలువబడే గులాబ్ బాగ్ ను 1887 లో మహారాణా ఫతే సింగ్ నిర్మించారు. ఇది అర్ధ ఖండంలోని నాల్గవ పురాతన జంతు ప్రదర్శనశాల. ఇది 66 ఎకరాల భూమిలో విస్తరించి ఉంది,[1] రాజస్థాన్లోని అత్యంత అందమైన, అతిపెద్ద ఉద్యానవనాలలో ఒకటిగా ప్రశంసించబడింది.[2] మహారాణా గారి అభీష్టం మేరకు, 66.5 ఎకరాల భూమిలో ఔషధ గుణాలున్న మొక్కలతో తోటను నింపడానికి 1882లో మద్రాసుకు చెందిన ఉద్యానవన నిపుణుడు టి.హెచ్. స్టోరీని నియమించారు. అతను 1920 వరకు అక్కడ పనిచేశాడు. ఈ తోటలో ఒక తామర కొలను, అనేక ప్రముఖమైన చెట్లు ఉండేవి. వాటిలో అనేక జాతుల మామిడి, జామ, ద్రాక్ష, నిమ్మ, బోర్, మల్బరీ, రాయన్, దానిమ్మ, అరటి, సపోటా, చింత, బుల్లక్ హార్ట్ (రాంఫల్), లిచ్చి, అర్జున చెట్లు, వెల్గపప్పొడి, కరొండ, కర్పూరం, నిమ్మ, జామూన్, పమేలో, మీఠా వేప, కర్గీ నిమ్మ, రావి జాతులు, అనోలా, పనస, ధన్వర్జియా, గ్రాండీ ఫ్లోరా, మల్లె, దావూద్ మొదలైనవి ఉన్నాయి. 1882 సంవత్సరంలో, అన్ని చెట్లకు హిందీ, ఆంగ్లం, క్రమబద్ధమైన వృక్షశాస్త్ర నామాలను సూచించే పేరు ఫలకాలు ఉండేవి, ఇవి కావు ఇప్పుడు కూడా అలాగే ఉంది. జలవనరుల సముదాయం నిర్మాణం కోసం తోటను కూల్చివేయడానికి ముందు, అందులో ఒక చిన్న చెరువు ఉండేది. ఈ చెరువులో మొదట విక్టోరియా జాతికి చెందిన ఒక కలువ మొక్కను నాటారు. ఆ మొక్క నిర్మాణం కారణంగా, విక్టోరియా ఆకుపై కుర్చీలో కూర్చున్న పిల్లవాడి బరువును కూడా అది తట్టుకోగలదు; ఈ లక్షణం ఆ జాతికి చెందిన అన్ని కలువ మొక్కలకు సాధారణంగా ఉంటుంది.
ఈ తోటలో రకరకాల గులాబీలు సమృద్ధిగా పెరిగే ఒక క్షేత్రం ఉండటం వల్ల దీనికి గులాబ్ బాగ్ అనే పేరు వచ్చింది. ఈ తోటను గతంలో బడా బాగ్ అని కూడా పిలిచేవారు, కానీ కాలక్రమేణా ఆ పేరు వాడుకలోంచి కనుమరుగైంది.
మహారాణా సజ్జన్ సింగ్ 1890 నవంబర్ 2న తోటలో విక్టోరియా మ్యూజియం (ప్రస్తుతం సరస్వతీ భవన్ లైబ్రరీ అని పిలుస్తారు)కు శంకుస్థాపన చేశారు. దీనిని లార్డ్ లాన్స్డౌన్ ప్రారంభించారు. 1890 సంవత్సరంలో నియమితులైన శ్రీ గౌరీ శంకర్ ఓఝా ఈ మ్యూజియం మొదటి క్యూరేటర్. ఈ మ్యూజియంలో క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం నుండి క్రీ.శ. 17వ శతాబ్దం వరకు నాటి అనేక అరుదైన కళాఖండాలు, రాతి శాసనాలు ఉండేవి.
బ్రిటిష్ రాకుమారుడు ఆల్బర్ట్ విక్టర్ 1890 ఫిబ్రవరి 19న విక్టోరియా మ్యూజియం ముందు క్వీన్ విక్టోరియా రాతి విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించారు, దాని స్థానంలో ఇప్పుడు మహాత్మా గాంధీ విగ్రహాన్ని ప్రతిష్టించారు.
1888లో మహారాణా ఫతే సింగ్ ప్రారంభించిన మొదటి ప్రదర్శన నుండి ఈ తోటలో వివిధ పుష్పాలు, కూరగాయల ప్రదర్శనలు నిర్వహించబడ్డాయి. జంతుప్రదర్శనశాల వినోదం కోసం సింహాలు లేదా పులులు, అడవి పందుల మధ్య పోరాటాలను నిర్వహించింది. ప్రారంభమైన ఐదవ దశాబ్దంలో, ఈ జంతుప్రదర్శనశాలలో నల్ల చిరుతలు, ఖడ్గమృగాలు, ఉష్ట్రపక్షులు, జీబ్రాలు, హూలాక్ గిబ్బన్లు మొదలైన అనేక అరుదైన జాతుల జంతువులు ఉండేవి. స్వాతంత్ర్యం తరువాత చాలా జంతువులను భారతదేశంలోని ఇతర జంతుప్రదర్శనశాలలకు తరలించారు.[3]
స్థానం, ప్రాప్యత
[మార్చు]గులాబ్ బాగ్ నగరం మధ్యలో, సూరజ్పోల్, ఉడియాపోల్ ప్రాంతాల అంచుల నుండి విస్తరించి ఉంది, సమీప కాలనీలు నయో కి తలై, చోటి బ్రహ్మపురి, కాలాజీ-గోరాజీ, మొగ్రావాడి. మొత్తం గులాబ్ బాగ్ చుట్టూ ఉన్న ప్రధాన రహదారిని గులాబ్ బాగ్ రోడ్ అని పిలుస్తారు. సందర్శకుల కోసం ఈ ప్రదేశం చుట్టూ వివిధ హోటళ్లు, వింటేజ్ క్లాసిక్ కార్ మ్యూజియం, పాలా గణేష్ ఆలయం వంటి ఇతర ఆకర్షణలు ఉన్నాయి. లేక్ ప్యాలెస్ రోడ్లోని పిచోలా సరస్సుకు చాలా దగ్గరగా ఉన్న గులాబ్ బాగ్, సిటీ ప్యాలెస్ కాంప్లెక్స్కు ఆగ్నేయంగా ఉన్న ఒక ఆసక్తికరమైన పార్క్. స్థానిక రవాణా, టాక్సీలు లేదా ఆటోరిక్షాల ద్వారా నగరం నుండి దీనిని సులభంగా చేరుకోవచ్చు. ప్రస్తుతం పర్యాటకులతో సహా రోజుకు 3000 మంది దీనిని సందర్శిస్తున్నారు.[1]
తోటలోని ఆసక్తికరమైన ప్రదేశాలు
[మార్చు]
సరస్వతి లైబ్రరీ
[మార్చు]గులాబ్ బాగ్లో సరస్వతి లైబ్రరీ అనే ఒక గ్రంథాలయం ఉంది, ఇది వాస్తవానికి విక్టోరియా హాల్ మ్యూజియం అని పిలువబడే ఒక మ్యూజియం. ఇది రాజస్థాన్ మొత్తంలో మొట్టమొదటి మ్యూజియం, దీనిని 1887లో మహారన్ ఫతే సింగ్ నిర్మించారు. 1 నవంబర్ 1890న ప్రజల కోసం అందుబాటులోకి తెచ్చారు. 1968లో, ఈ మ్యూజియంను సిటీ ప్యాలెస్కు తరలించి, ప్రతాప్ మ్యూజియంగా పేరు మార్చారు, అదే సమయంలో ఆ భవనాన్ని పబ్లిక్ లైబ్రరీగా మార్చారు. ఈ మ్యూజియం ఇప్పటికీ పురాతన వస్తువులు, వింత వస్తువులు, రాజ కుటుంబ గృహోపకరణాలు, గతం నుండి వచ్చిన ఇతర ఆసక్తికరమైన అవశేషాల సేకరణకు ప్రసిద్ధి చెందింది.[4] ఈ గ్రంథాలయంలో చరిత్ర, పురావస్తు శాస్త్రం, ఇండాలజీకి సంబంధించిన 32000 కంటే ఎక్కువ పుస్తకాలు, తొలి మధ్యయుగ కాలం నాటి అనేక వ్రాతప్రతులు ఉన్నాయి. RRLF విభాగంలో 26215 పుస్తకాలు ఉండగా, పిల్లల విభాగంలో 3800 పుస్తకాలు ఉన్నాయి. గ్రంథాలయంలో నమోదు చేసుకున్న తర్వాత, అనేక పుస్తకాలు 14 రోజుల పాటు చదవడానికి అందుబాటులో ఉంటాయి. ఇందులో తెల్ల పాలరాయితో చెక్కబడిన క్వీన్ విక్టోరియా పెద్ద విగ్రహం కూడా ఉంది. ఈ విగ్రహాన్ని మొదట గ్రంథాలయానికి సరిగ్గా బయట ఉన్న పెద్ద తోటలో ఉంచారు. కానీ స్వాతంత్ర్యం తరువాత, సుమారు 1948లో, జాతీయవాద విజయాన్ని స్మరించుకోవడానికి ఈ విగ్రహాన్ని తొలగించి, దాని స్థానంలో మహాత్మా గాంధీ విగ్రహాన్ని ప్రతిష్టించారు.[4]
నవ్లఖా మహల్
[మార్చు]గులాబ్ బాగ్లో నవలాఖా మహల్ లేదా నవలాఖా ప్యాలెస్ ఉంది, ఇది ఆర్య సమాజ్కు చెందిన ఒక మతపరమైన ప్రదేశం. ఇది మొత్తం తోట మధ్య భాగంలో ఉంది. ఆర్య సమాజ్ వ్యవస్థాపకుడైన దయానంద సరస్వతి తన ఆధ్యాత్మిక జీవితాన్ని గడిపిన ప్రదేశాలలో ఇది ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.[5] స్వామి దయానంద్ తన సత్యార్థ ప్రకాష్ పుస్తకానికి నవలాఖా మహల్లో సవరణలు చేసి, రెండవ ఎడిషన్ను సం. 1939 (1882 CE)లో ముద్రించారు.
బొమ్మ రైలు
[మార్చు]
జంతుప్రదర్శనశాల లోపల తిరిగే ఒక చిన్న రైలు కూడా ఉంది. ఇది పిల్లలతో పాటు పెద్దలకు కూడా అందుబాటులో ఉంటుంది. ఈ ప్రయాణానికి నామమాత్రపు రుసుము ఉంటుంది. ఈ రైల్వే స్టేషన్ను లవ్ కుష్ రైల్వే స్టేషన్ అని పిలుస్తారు.
గులాబ్ బాగ్ జూ
[మార్చు]తోటలోనే, గులాబీ మొక్కలు, విశాలమైన పార్కుల గుండా కొద్ది దూరం నడిస్తే ఒక జంతుప్రదర్శనశాల ఉంది. ఆ జంతుప్రదర్శనశాల చాలా చిన్నది. అనేక రకాల జంతువులు, పక్షులను బోనులలో ఉంచారు. కానీ పులిని లేదా ఎలుగుబంటిని చూడటానికి మెడలు చాచి చూస్తున్న పిల్లలకు అక్కడ తగినంత వినోదం ఉంది.
కమల్ తలై
[మార్చు]గులాబ్ బాగ్ ఈశాన్య చివరన కమల్ తలై అనే ఒక భారీ కృత్రిమ జలాశయం ఉంది. ఇది అండాకారంలో ఉండే ఒక నిర్మాణం, దీని మధ్య కూడలి వద్ద నాలుగు వంతెనలు ఒకదానికొకటి అనుసంధానించబడి ఉంటాయి.
మిరాజ్ జ్యోతిష్ ఉపవన్
[మార్చు]మిరాజ్ ప్రొడక్ట్స్ కార్పొరేట్ గ్రూప్ నిర్మించి, నిర్వహిస్తున్న 'మిరాజ్ జ్యోతిష్ ఉపవన్' అనే ఆక్యుప్రెషర్ పార్క్ ఒకటి ఉంది. ఇందులో మానవ శరీరంలో రక్త ప్రసరణను పెంచడానికి టైల్స్ అమర్చబడి ఉన్నాయి. అంతేకాకుండా, ఆక్యుప్రెషర్ మార్గాల పొడవునా అనేక ఆయుర్వేద, ఆయుర్వేదేతర మొక్కలను కూడా ప్రదర్శిస్తారు.
మూలాలు
[మార్చు]- 1 2 3 "Make Your City Smart – Udaipur (Sajjan Niwas Park -Gulab Bagh)". mygov.in. MyGov Cell. Retrieved 9 September 2016.
- ↑ "Best Botanical gardens in India to visit during spring". freepressjournal.in. Indian National Press (Bombay) Private Limited. Retrieved 23 May 2016.
- ↑ "Gulab Bagh: Past, Present and…No Future?". Blog Post. UdaipurTimes.com. Archived from the original on 18 June 2012. Retrieved 1 July 2012.
- 1 2 "Rajasthan's first museum houses intriguing memoirs of past". The Times of India. Bennett, Coleman & Co. Ltd. 14 April 2016. Retrieved 23 May 2016.
- ↑ "Udaipur Garden Palace now a shrine to Arya Samaj founder". The Times of India. Bennett, Coleman & Co. Ltd. 7 November 2016. Retrieved 8 November 2016.