గొంగళి పురుగు

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
This article is about the insect form. For other uses, see గొంగళి పురుగు (disambiguation).
బెండేడ్ ఊలి బేర్ గొంగళిగా అందరికి తెలిసిన పైర్హర్క్శియ ఇసబెల్ల యొక్క డింభకం
పశ్చిమాన కనిపించే టెంట్ గొంగళి

గొంగళి పురుగు లెపిడొప్టెర క్రమానికి చెందిన ఒక సభ్య జాతి డింభక దశ. సీతాకోక చిలుకలు, చిమ్మటలు లాంటి కీటకాలు ఈ క్రమమానికి చెందినవే. చాలా వరకు ఇవి శాకాహారులే అయినప్పటికీ కొన్ని జాతులు కీటకహారులు కూడా. నిరనతరం తినే గుణం కలిగి ఉండటం వలన చాలా రకాల గొంగళి పురుగులను వ్యవసాయంలో తెగులుగా పరిగణిస్తారు. పళ్ళు మరియు వ్యవసాయ ఉత్పత్తులకు చేసే హాని వలన చాలా చిమ్మట జాతులు గొంగళి దశలోనే చాలా సుపరిచితాలు.

16వ శతాబ్దం మొదట్లో మధ్య యుగాల ఆంగ్లంలోని కార్టిర్‍పెల్, కార్టిర్‍పెల్లర్ (బహుశ పాత ఉత్తర ఫ్రెంచి నుండి వచ్చిన కాటెపెలో్జ నుండి) కాటె (లాటిన్ లోని కాట్టస్ = పిల్లి లాంటి) + పెలో్జ, జుట్టున్న (లాటిన్ లోని పిలోసస్ ) నుండి ఆవిర్భవించింది.[1]

శరీర నిర్మాణం[మార్చు]

శ్వాస రంధ్రాలు చూపిస్తూ అక్తియాస్ సేలేనే

గొంగలి పురుగులు సాధారణంగా గొట్టపు ఆకారంలో ఖండాలతో కూడిన శరీరం కలిగి ఉంటాయి. మూడు వక్ష ఖండాలకు చెరి రెండు చొప్పున మూడు జతల నిజ కాళ్ళు, నాలుగు జతల కీళ్ళతో కూడిన కాళ్ళు మధ్య ఉదర ఖండం మీద, మరియు చాలాసార్లు ఒక జత కీళ్ళతో కూడిన కాళ్ళు చివరి ఉదర ఖండం మీద ఉంటాయి. దీనికి పది ఉదర ఖండాలు ఉంటాయి. లెపిడొప్టెరా క్రమానికి చెందిన వివిధ కుటుంబాలలో తేడాలు ముఖ్యంగా కీళ్ళతో కూడిన కాళ్ళ సంఖ్యలోను, స్థానాలలోను ఉంటాయి. కొన్ని గొంగళులు వెంట్రుకలతో కూడి అస్పష్టంగా ఉండటమే కాక ముట్టుకుంటే చేతులకు దురద పుట్టిస్తాయి.

కొన్ని దశల పరంపర గుండా గొంగళులు పెరుగుతాయి. దశల మధ్యకాలాన్ని ఇన్‍స్టార్ గా పిలుస్తారు. ఆఖరి దశ వీటిని కదలిక లేని డింభక దశలోకి తీసుకువెడుతుంది.

అన్ని కీటకాల లాగె ఇవి కూడా వక్షం మరియు ఉదరం మీద ఉండె స్పిరకిల్స్ అనబడే చిన్న చిన్న రంధ్రాలతో గాలి పీల్చుకుంటాయి. ఈ స్పిరకిల్స్ అన్ని శాఖోపశాఖలగా శరీరంలోకి చొచ్చుకుపోయి, ఊపిరి నాళాల (ట్రాఖియాల) జాలంతో కలుస్తాయి. పైరలిడె అనె కుటుంబంకి చెందిన కొన్ని గొంగళిపురుగులు నీటిలో జీవిస్తూ మొప్పల ద్వారా ఊపిరి పీల్చుకుంటాయి.[2]

గొంగళిపురుగులుకు సుమారు 4000 కండరాలు వుంటయి (పోల్చి చూస్తే మనుషులకి ఉండేవి 629 కండరాలే!) . వెనక భాగం కుదించడం ద్యారా రక్తాన్ని ముందుకు పపించి అక్కది భాగాలను వ్యాకోచింప చేసి ముందుకు కదులుతాయి. సాధారణంగా గొంగళుల తల భాగంలోనే 248 కండరాలు ఉంటాయి.

జ్ఞానేంద్రియాలు[మార్చు]

గొంగళి పురుగు ముఖం యొక్క దగ్గరి చిత్రం

గొంగళిపురుగులకి మంచి దృష్టి లేదు. వాటికి తల క్రింది భాగంలో రెండు ప్రక్కల చెరి ఆరు చిన్న చిన్న కళ్ళు (స్టెమ్మాటా) ఉంటాయి. ఈ కళ్ళతో గొంగళి పురుగులు తమ దృష్టిని బాగానే కేంద్రీకరిస్తాయి కాని స్పష్టత ఉండదు.[3] ఇవి వస్తువులు (ముఖ్యంగా చెట్లు) ఎంత దూరంగా ఉన్నాయో తెలుసుకొవడానికి వాటి తలలను ఇరు ప్రక్కలకి కదుపుతాయి. అవి వాటి ఆహారం కనుగోనడానికి వాటి చిన్న స్పర్శశృంగాల పై ఆధారపడతాయి.

కొన్ని గొంగళి పురుగులు ప్రత్యేకమైన పౌనఃపున్యంతో ఉన్న ప్రకంపనలని గుర్తుపడతాయి. సామాన్యంగా దొరికే చివరన కొంకి ఉన్న చిమ్మటల (డ్రెపనొయిడియకు చెందిన డ్రెపన అర్క్యూట ) గొంగళులు ఆకు గీటగా వచ్చిన శబ్దంతో వాటి పట్టు గూడులను వాటి జాతి సభ్యుల నుండి[4] కాపాడుకుంటాయి. చెట్టు వాహకంగా ఉండే శబ్దాన్ని గ్రహిస్తాయి తప్ప ఇవి గాలి వాహకంగా ఉండే శబ్దాన్ని గ్రహించలేవు. ఇలాగే చెర్రి ఆకు చుట్టలు చుట్టే కాలోప్‍టిలియా సెరొటినెల్లా కూడా వాటి చుట్టలను కాపాడుకుంటాయి.[5] టెన్ట్ గొంగళిపురుగులు వాటి సహజ శత్రువులు చేసే రెక్కల చప్పుళ్ళ పౌనఃపున్యంతో ఉండే ప్రకంపనలని గుర్తుపడతాయి.[6]

వర్గీకరణ[మార్చు]

ఇంచ్ వార్మ్ లేదా భూమిని కోలుస్తున్నట్లు నడిచే గొంగళి
గొంగళి పురుగు కీళ్ళ వంటి కాళ్ళకి ఉండే పంగ

సామాన్యంగా ఇంచ్ వార్మ్ లేదా లూపర్స్ గా పిలువబడే జియొమెట్రిడ్ లు భూమిని కొలుస్తూ నడుస్తున్నట్లు కనిపిస్తాయి. జియొమెట్రిడ్ అనే పదానికి గ్రీకు భాషలో భూమిని కొలిచే వారని అర్ధం. ఇటువంటి కదలికకి ప్రధాన కారణం తుది ఖండానికి ఉండే కొక్కెం లాంటి కాళ్ళు తప్ప వేరే కీళ్ళ వంటి కాళ్ళు లేకపోవడమే.

గొంగళికి దశల మధ్య తొందరగా ఎదిగే మృదువైన శరీరం ఉంటుంది. వీటి తలకు ఉన్న పొర ఒక్కటె గట్టి పడుతుంది. గొంగళికి ఆకులు నమలడానికి తగినట్ట్లు దవడలు గట్టిగాను మరియు పదునైనదిగాను ఉంటాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, పెరిగిన చిమ్మట లెపిడొప్టెర దవడలు చాల మృదువుగాను మరియు చిన్నవిగాను ఉంటాయి. గొంగళికి దవడ వెనకాల పట్టుని ఉత్పత్తి చేసే అంగాలు ఉంటాయి.

కొన్ని హైమనొప్టెర క్రమం (చీమ, తుమ్మెద, కందిరీగ) యొక్క డింభకాలు లెపిడొప్టెర గొంగళీల లాగ కనిపిస్తాయి. ఇలా ఎక్కువగా సొఫ్లి కుటుంబంలో కనిపిస్తుంది. పైపైన చూసినప్పుడు వీటి డింభకాలు గొంగళి లాగ కనిపించినా వాటి ప్రతి ఉదరఖండం పై ఉన్న కీళ్ళ వంటి కాళ్ళుతో వీటిని గుర్తించవచ్చు. లెపిడొప్టెర గొంగళికి కీళ్ళ వంటి కాళ్ళ పై పంగలు ఉండి సొఫ్లి డింభకానికి లేక పొవడం ఇంకో తేడా. లెపిడొప్టెర గొంగళికి తలకి ముందు తిరగేసిన Y ఆకారంలో రెండు ఎముకలు అతుకు వేసినట్లు ఉండటం మరో తేడా.[3] సొఫ్లి డింభకానికి తల పైన ప్రతేకంగా కనిపించే నేత్రాలు ఉండటం ఇంకో తేడా.

రక్షణ ప్రక్రియలు[మార్చు]

దస్త్రం:Saddlebackcater.jpg
బాధించేలా కుట్టే సేద్దల్బెక్ గొంగళి

మాంసకృత్తులు సమృద్ధిగా వున్నందున చాలా జంతువులకి గొంగళులు మేత అవుతాయి. అందుచేత, వాటి రక్షణార్ధం గొంగళిపురుగులు కూడా పరిణామ క్రమంలో రకరకాల రక్షణ మార్గాలను అలవరచుకున్నాయి. గొంగళి పురుగు ఆకారమే వేటాడే జంతువులను వికర్శించేదిగా వుంటుంది. వాటి శరీర భాగాలు మరియు వాటిమీద వున్న చిహ్నాలు వాటిని విషపూరితమైనవిగాను, భయపెట్టెంత పెద్దవిగాను, లేక తిననలవి కానటువంటి వాటిగాను కనిపింటేటట్లు చేస్తాయి. కొన్ని గొంగళులు నిజంగానే విషపూరితమై ఉండి, ఆమ్లాన్ని వేగంగా బహిష్కరించగలుగుతాయి.[ఆధారం కోరబడింది]

కొన్ని గొంగళి పురుగుల శరీరం చివర పొడుగైన కొరడాల్లాంటి భాగాలు తగిలించి ఉంటాయి. వాటిని ఝుళిపించి ఈగలను అవి భయపెడతాయి.[7]

చల్లటి, వేడైన లేదా ఎండిన పర్యావరణ పరిస్థితుల వల్ల ఎదురుపడే భౌతిక పరమైన విపత్తులనుంచి కూడా గొంగళి పురుగులు రక్షణ మార్గాలను అలవరచుకున్నాయి. గైనేఫోరా గ్రోన్‍లాండికా వంటి ఆర్క్టిక్ జాతులకి ఎండ కాచుకునే మరియు సముదాయంగా ఉండే ప్రవర్తన[8] అలవడటమే కాక, నిద్రాణావ్స్థలో కొంతకాలంపాటు ఉండటానికి తగిన విధంగా శరీర రూపాంతరణం కూడా జరిగింది.[9]

ఆకృతి[మార్చు]

బిరుసైన వెంట్రుకల ఆత్మ రక్షణ వ్యవస్థ
కోస్త రిక యొక్క జుట్టున్న గొంగళి

చాలా గొంగళి పురుగులు నిగూఢమైన రంగులను అలవరచుకోవడమే కాక, అవి తినే చెట్లను పోలి ఉంటాయి. కొన్నింటి అవయవాలు ముళ్ళలాంటి చెట్ల భాగాలను అనుకరిస్తాయి. వాటి యొక్క పరిమాణం 1 మి.మి. నుండి దాదాపు 3 అంగుళాల వరకు ఉంటుంది. కొన్ని పక్షి రెట్టల వంటి సహజ సిద్ధమైన ఆకారాలలోనూ ఉంటాయి. చాలా గొంగళి పురుగులు పట్టులాంటి గూళ్ళలోను, చుట్టబడిన ఆకుల మధ్య లేదా ఆకు పొరల మధ్య గుండా వెడుతూను మేస్తూ ఉంటాయి. నెమోరియా ఆరిజోనారియా జాతికి చెందిన గొంగళీలు వసంతంలో ఓక్ చెట్ల పూలగుత్తులను తిని ఆకుపచ్చగా కనిపిస్తాయి. అదే ఎండాకాలంలో పొదిగిన గొంగళీలు ఓక్ చెట్టు రెమ్మలలాగా కనిపిస్తాయి. ఈ భేదక లక్షణాలు ఆహారంలోని టానిన్ పదార్ధంలోని తేడాతో వస్తాయి.[10]

గొంగళి పురుగులు చేపట్టే అత్మ రక్షణ చర్యలు చాలా దౌర్జన్యపూర్వకంగా కూడా ఉంటాయి. ఈ గొంగళి పురుగులకు బిరుసైన వెండ్రుకలు లేదా పొడుగైన సన్నటి దారం వంటి సెటేలు చివర విడిపోయే పదునైన మొనలు కలిగి వుంటాయి. ఈ మొనలు చర్మము లేదా బంకవంటి పదార్ధంతో చుట్టుకొన్న లోపలి భాగాలలో చేరి ఇబ్బంది పెడతాయి.[3] కోకిల లాంటి కొన్ని పక్షులు కేశాలు ఎక్కువగా ఉన్న గొంగళి పురుగులను సైతం మింగ గలవు. విష గ్రంథులతో నిండి వుండి దురద పుట్టించే వెండ్రుకలు కలిగి ఉండటం అన్నిటి కంటే మేలైన దౌర్జన్యపూరిత రక్షణ విధానం. లోనోమియా ప్రజాతికి చెందిన దక్షిణ అమెరికాలోని పట్టు చిమ్మటలు తయారు చేసే విషం అన్ని జంతువుల రసాయనాల కంటే శక్తివంతమైనది. ఇది రక్తాన్ని గడ్డ కట్టకుండా చేసి మనుషులుని రక్తస్రావంతో మరణించేటట్లు చేయగల శక్తివంతమైన రసాయనం (లోనోమియసిస్ చూడండి) [11] ఈ రసాయనానికి వైద్య రంగంలో వినియోగ సంభవాన్ని పరిశోధిస్తున్నారు. చాలా దురద కలిగించే వెంట్రుకుల యొక్క ప్రభావం స్వల్ప చిరాకు నుంచి దర్మతితిస్ అనే చర్మ రోగం దాక ఉండవచ్చు.

చెట్లు కూడా వాటిని తినే జంతువుల నుండి కాపాడుకోవటం కోసం విషాలని ఉత్పత్తి చేసే విధంగా పరిణామం చెందాయి. అయితే కొన్ని గొంగళి పురుగులు దీనిని కూడా తట్టుకునే విధంగా పరిణామం చెంది ఈ విషపూరితమైన చెట్లని తింటాయి. ఈ విషాన్ని తట్టుకోవడమేకాక, గొంగళి పురుగులు ఈ విషాన్ని తమ ఉపరితలంలో ఉంచుకోవటం ద్వారా వాటిని తిన ప్రయత్నించే జంతువులకు విషహారంగా మారతాయి. ఈ రసాయనాలు వాటి ప్రౌఢ దశలోకి కూడా తీసుకువెళ్లబడతాయి. సిన్నబార్ చిమ్మట్లు (త్య్రియా జకోబే ) మరియు మోనార్క్ (దానౌస్ ప్లేక్సిప్పుస్ ) వంటి విషపూరిత జాతులకు చెందిన గొంగళి పురుగులు కాంతివంతమైన గీతలతోను లేదా నలుపు, ఎరుపు మరియు పసుపు వంటి అపాయాన్ని సూచించే రంగులలో ఉంటాయి. (అపోసేమతిసాన్ని చూడండి) . ఇలాంటి రక్షణ ప్రక్రియ ఉన్న గొంగళి పురుగుని తినటానికి ప్రయత్నించే శత్రువులు పాఠం నేర్చుకుని భవిష్యత్ ప్రయత్నాలను మానుకుంటాయి.

తన రక్షణ కోసం ఒస్మేతెరియంని బయటకు చూపిస్తున్న జైంట్ స్వలోటైల్ కటేర్పిల్లర్.

కొన్ని గొంగళి పురుగులు తమ పై దాడి చేసే శత్రువుల మీదకి ఆమ్ల లక్షణాలతో కూడుకున్న జీర్ణ కారి ద్రవాలు వెళ్ళగక్కుతాయి. చాలా పపిలియోనిడ్ జాతికి చెందిన డింభకాలు ఒస్మేతెరియ అనే గ్రంథుల నుండి దుర్వాసన వెదజల్లుతాయి.

గొంగళి పురుగులు వాటిని కదిలించినప్పుడు శత్రువుల చేతికి చిక్కకుండా తమను తాము రక్షించుకోవటానికి పట్టు (లాంటి) తీగ సహాయంతో కొమ్మల నుండి వేల్లాడతాయి.

కొన్ని గొంగళి పురుగులు తమ రక్షణ కోసం చీమలతో కలిసి పోతాయి. లైసేనిడ్ సీతాకోక చిలుకలు దీనికి ప్రసిద్ధి. వాటికీ రక్షణ కల్పించే చీమలతో గొంగళి పురుగులు ప్రకంపనల ద్వారా మరియు రసాయనాల ద్వారా సంకేతాలు పంపుతాయి. వాటికి ఆహారాన్ని కూడా ప్రతిఫలంగా ఇస్తుంటాయి.[12]

కొన్ని గొంగళి పురుగులు గుంపులో జీవిస్తాయి. అలా నివసించటం పరాశ్రయాన్ని మరియు పరులకు ఆహారం అయ్యే సందర్భాలని తగ్గించడంలో తోడ్పడుతుంది అని నమ్ముతున్నారు.[13] గుంపుగా జీవించడం వాటి రంగులు నుంచి ఉత్పన్నమయ్యే అపాయకరం అనే భావాన్ని పెద్దదిగా చేస్తుంది మరియు ప్రతి ఒక్కటి గుంపుగా వెళ్ళగక్కటంలో లేదా ప్రదర్శనలో పాల్గొంటాయి.

ప్రవర్తన[మార్చు]

ఒక పస్చుర్ డే చిమ్మట గొంగళి పురుగు కేప్వీడ్ అనే అడవి మొక్కని తింటున్నది.

చాలా ఎక్కువగా ఆకులను తినే కారణంగా గొంగళి పురుగులను 'తినే యంత్రాలు'గా కూడా పిలుస్తారు. చాలా జాతులు శరీరం పెరిగే క్రమంలో నలుగు అయిదు సార్లు చర్మాన్ని విడుస్తూ చివరికి కోశాస్త దశలోకి వెళ్లి ప్రౌఢ దశగా మారతాయి.[14] గొంగళి పురుగులు చాలా త్వరిత గతిన పెరుగుతాయి. ఉదాహరణకి పొగాకు కొమ్ముపురుగు బరువు ఇరవై రోజులలో పదివేల రెట్లు పెరుగుతుంది. మధ్యోదరంలోని ఒక ప్రత్యేక ప్రక్రియ అయాన్ లను త్వరిత గతిన మధ్యోదర కుహరంలోకి తీసుకుని రావటం వలన రక్తంలో కంటే మధ్యోదర కుహరంలో పొటాషియం స్థాయిని ఎక్కువగా ఉంచే రూపాంతరణ గొంగళి పురుగులు ఇలా తిన గలిగే తాతలు చేస్తుంది.[15]

ఒక జిప్సీ చిమ్మట గొంగళి పురుగు

చాలా గొంగళి పురుగులు శాకాహారులే. కొన్ని గొంగళి పురుగులు చాలా జాతుల మొక్కలను మేస్తాయి, కానీ ఎక్కువ భాగం ఒకే జాతి మొక్కల మీద ఆధారపడతాయి. బట్టలలో వుండే చిమ్మటలు లాంటి కొన్ని అరిగిన రాళ్ళ పోగులను భుజిస్తాయి. మంసాహారులైన గొంగళి పురుగులు ఇతర కీటకాల గుడ్లు, మొక్కలను ఆశ్రయించి ఉండే పురుగులను, పొలుసు కీటకాలను లేదా చీమల డింభకాలను భుజిస్తాయి. కొన్ని అదే జాతి గొంగళి పురుగులను తినగా, హవయియకు చెందిన యుపితేసియ వంటివి వేరే జాతి గొంగళి పురుగులను తింటాయి. కొన్ని కీచురాయి లేదా మిడత మీద ఆధారపడే పరాన్న భుక్కులు.[16] హవయియకు చెందిన కొన్ని గొంగళి పురుగులు (హైపోస్మోకమ మోల్లుస్కివోర ) వాటి పట్టు దారాలతో నత్తలను పట్టుకునే వలను వాడతాయి.[17]

చాలా రకాల గొంగళి పురుగులు రాత్రి పూట మేల్కొంటాయి. ఉదాహరణకు (నోక్తుయిదే కుటుంబానికి చెందిన) "కట్ వార్మ్" పగటి పూట చెట్టుమొదట్లో దాగి ఉండి రాత్రి పూట మాత్రమే మేస్తాయి.[18] మరి కొన్ని, జిప్సీ చిమ్మట (లైమంత్రియ దిస్పర్) యొక్క డింభకం లాంటివి, సాంద్రత మరియు వాటి దశను బట్టి వాటి ఆహారపు అలవాట్లను మార్చుకుంటాయి. ముందు దశలలో ఇవి ఎక్కువగా పగటి పూట మేస్తాయి.[19]

ఆర్ధిక ప్రభావాలు[మార్చు]

బ్రజిల్ లో హిప్సిప్య్ల గ్రండేలా చెక్కకు చాలా నష్టం కలిగిస్తుంది.

ప్రధానంగా ఆకులూ తినడం ద్వారా గొంగళి పురుగులు చాలా నష్టం కలిగిస్తాయి. ప్రత్యేకించి సాగు చేసే పంటకు గొంగళి పురుగు అలవాటు పడినవి అయితే ఒకే పంట వేసే పద్ధతులలో ఈ నష్టానికి అవకాశం ఎక్కువ. ప్రత్తి పంటను ఆశ్రయించే ప్రత్తి కాయ పురుగు ఎక్కువ మోతాదులో నష్టాన్ని కలిగిస్తుంది. ఇంకొన్ని జాతులు ఆహార ధాన్యాల పంటలని ఆశ్రయిస్తాయి. కీటక నశినులు, జీవ నియంత్రణ ప్రక్రియ మరియు వ్యవసాయార్ధిక పద్ధతులు లాంటి చీడ నిరోధకాలకు గొంగళి పురుగులు లక్ష్యంగా ఉన్నాయి. చాలా జాతులు కీటక నాశినులకు నిరోధక శక్తిని పెంచుకున్నాయి. లేపిదోప్తెర పేగును ప్రభావితం చేసే బాసిల్లస్ తురింజిఎంసిస్ వంటి సుక్ష్మక్రిమిల నుండి స్రవించే విష పదార్ధాలను పిచకారిలలో వాడారు. ఈ సుక్ష్మ క్రిముల జన్యువులు ఇవి ఎక్కువగా ఆశ్రయించే మొక్కలలో కూడా చేర్చారు. గొంగళి పురుగులలో వీటికి నిరోధక ప్రక్రియలు ఆవిర్భవించటం వలన ఈ విధానాలు కాలక్రమంలో పనికి రాకుండా పోయాయి.[20]

మొక్కలు కూడా గొంగళి పురుగులు తమను తినకుండా ఉండేందుకు గాను రసాయన విషపదార్ధాలను మరియు వెంట్రుకల లాంటి భౌతిక పరమైన అడ్డంకులు కల్పించుకున్నాయి. వృక్ష ప్రజాననంతో ఆశ్రయించే మొక్కలలో నిరోధకం పెంచడం వ్యవసాయ మొక్కల పై గొంగళి పురుగుల నష్టాన్ని తగ్గించే వేరొక పధ్ధతి.[21]

కొన్ని గొంగళి పురుగులను పరిశ్రమలలో కూడా వాడతారు. పట్టు పరిశ్రమ పట్టు పురుగు గొంగళి మీద ఆధారపడి ఉన్నదే.

మానవ ఆరోగ్యం[మార్చు]

విక్టోరియ, బిసి, కెనడాలో ఆపిల్ చెట్టు పై గుడ్డు లోంచి బయటకు వస్తున్న గొంగళి

గొంగళిల వెండ్రుకలు మనవ ఆరోగ్య సమస్యలకి కారణాలని తెలిసు. కొన్ని గొంగళి పురుగుల వెంట్రుకలకి విషం ఉంటుంది. ప్రపంచం మొత్తం మీద 12 కుటుంబాల చిమ్మటలు మరియు సీతాకోక చిలుకలకు చెందిన జాతులలో మనుషులకు హాని కలిగించే అంత విషం ఉంటుంది. ఈ హాని కుక్క ముళ్ళనే చర్మ రోగం, చాలా ఎక్కువ అసహనీయతతో కూడిన ఉబ్బసం, మృదులాస్థి బాధ, రక్తం గడ్డకట్టకుండా ఉండే వ్యాధి, మూత్రపిండాలు పనిచేయక పోవటం, మెదడులో రక్త స్రావం.[22] చర్మం మీద బొబ్బలు చాలా సాధారణం, కానీ ప్రాణాంతకం కూడా కావచ్చు.[23] లోనోమియా వ్యాధి బ్రజిల్ లో తరచుగా చావులకు కారణమైంది. 1989 - 2005 మధ్యలో 354 మందికి ఈ జబ్బు వచ్చిందని సమాచారం. దీని యొక్క పరిణామం 20% వరకు చావుగా పరిణమించింది - చాలా సార్లు కపాలంలో రక్తస్రావం వల్లనే.[24]

గొంగళి పురుగుల వెండ్రుకలు శుక్లం కను రెప్ప కంటి గుడ్డును కలిపే పొరకు రెంటికి కలిపి వచ్చే వ్యాధికి కూడా కారణం. గొంగళి వెంట్రుకల చివర ఉండే పదునైన మొనలు కళ్ళ వంటి మృదువైన కణాలలో మరియు బంక వంటి పదార్ధంతో చుట్టుకొన్న లోపలి భాగాలలో చేరగలవు. ఒకసారి అటువంటి కణాలలోకి చేరిన తర్వాత వాటిని తీసి వేయటం కష్టమే. ఒక చోటి నుంచి ఇంకొక చోటికి ఆ కణాలలో కదలి బాధని ఇంకా పెంచుతాయి.[25]

గృహాంతర సందర్భాలలో ఇది ప్రత్యేక సమస్య. ఈ వెండ్రుకలు చిన్నవి కావటం వలన గ్రుహాలలోకి సులువుగా వాయు ప్రసారాల కోసం నిర్మించిన ప్రవేశ మార్గాల గుండా ప్రవేశించి పోగు అవుతాయి. వీటిని బయటకు తోలటం కష్టమైనా పని. ఈ పోగుల వల్ల మనుషులకు తగిలే సంభావన ఎక్కువ అవుతుంది.[26]

వీటిని పరిశీలించండి[మార్చు]

  • గొంగళి పురుగుల వల్ల వచ్చే చర్మ వ్యాధి
  • తినదగిన గొంగళి పురుగులు
  • లేపిదోప్తెర డింభకాల ఆహార మొక్కలు
  • గులబిలలో వచ్చే పురుగులు మరియు ఛీడలు

మూలం[మార్చు]

లాంకాస్టార్, పెన్సిల్వేనియా లోని వ్యక్తిగత తోటలో చిత్తడి నెలలో పెరిగి పాలవంటి రసి కార్చే అడవి మొక్క (అస్క్లేపియాస్ ఇంకర్నత) ఆకూ భుజిస్తున్న మోనార్క్ సీతాకోక చిలుక (దానౌస్ ప్లేక్సిప్పాస్) గొంగళి.
ద్రియాస్ ఇయులియ
సాధారణ ఆకుపచ్చ ద్రాక్ష తీగ పాము ఆహేతుల్ల నాసుతను పోలి వుండే గ్రేట్ అరేంజ్ టిప్ గొంగళి.
  1. "గొంగళి". Dictionary.com. ది అమెరికన్ హెరిటేజ్ డిక్షనరీ ఆఫ్ ది ఇంగ్లీష్ లాంగ్వేజ్, నాలుగవ కూర్పు. హాటన్ మిఫ్లిన్ కంపెనీ, 2004. (అందుకొన్నది: మార్చి 26, 2008).
  2. Berg, Clifford O., C. O. (1950). "Biology of Certain Aquatic Caterpillars (Pyralididae: Nymphula spp.) Which Feed on [[Potamogeton]]". Transactions of the American Microscopical Society. Transactions of the American Microscopical Society, Vol. 69, No. 3. 69 (3): 254–266. doi:10.2307/3223096. ISSN 0003-0023.  URL–wikilink conflict (help)
  3. 3.0 3.1 3.2 స్కోబ్ల్, ఎంజే. 1995. ద లేపిదోప్తెర: ఫొర్మ్, ఫంక్షన్ అండ్ డైవర్సిటి. ఆక్స్ ఫర్డ్ యూనివర్సిటి ప్రెస్. ISBN 0262081504
  4. Yack, JE; Smith, ML; Weatherhead, PJ (2001). "Caterpillar talk: Acoustically mediated territoriality in larval Lepidoptera" (Free full text). Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 98 (20): 11371–11375. doi:10.1073/pnas.191378898. PMC 58736Freely accessible. PMID 11562462.  More than one of |author= and |last1= specified (help)
  5. Fletcher LE, Yack JE, Fitzgerald TD, Hoy RR . (2006. Vibrational communication in the cherry leaf roller caterpillar Caloptilia serotinella (Gracillarioidea : Gracillariidae)). "Vibrational Communication in the Cherry Leaf Roller Caterpillar Caloptilia serotinella (Gracillarioidea: Gracillariidae)". Journal of Insect Behavior. 19 (1): 1–18. doi:10.1007/s10905-005-9007-y.  Check date values in: |date= (help)
  6. ఫిత్గేరల్ద్, టిడి. 1995. ద టెంట్ కటర్ పిల్లర్. కార్నెల్ యునివర్సిటీ ప్రెస్ ISBN 0262081504
  7. Darby, Gene (1958). What is a Butterfly. Chicago: Benefic Press. p. 13. 
  8. Kukal, O., B. Heinrich, and J. G. Duman (1988). "Behavioral thermoregulation in the freeze-tolerant arctic caterpillar, Gynaeophora groenlandica". J. Exper. Biol. 138 (1): 181–193. 
  9. Bennett, V. A. Lee, R. E. Nauman, L. S. Kukal, O. (2003). "Selection of overwintering microhabitats used by the arctic woollybear caterpillar, Gynaephora groenlandica" (PDF). Cryo Letters. 24 (3): 191–200. PMID 12908029. 
  10. Greene, E (1989). "A Diet-Induced Developmental Polymorphism in a Caterpillar". Science. 243 (4891): 643–646. doi:10.1126/science.243.4891.643. PMID 17834231. 
  11. Malaque, Ceila M. S., Lúcia Andrade, Geraldine Madalosso, Sandra Tomy, Flávio L. Tavares, And Antonio C. Seguro. (2006). "A case of hemolysis resulting from contact with a Lonomia caterpillar in southern Brazil". Am. J. Trop. Med. Hyg. 74 (5): 807–809. PMID 16687684. 
  12. ఆస్ట్రేలియా లోని సంగ్రహాలయం
  13. Entry, Grant L. G., Lee A. Dyer. (2002). "On the Conditional Nature Of Neotropical Caterpillar Defenses against their Natural Enemies". Ecology. 83 (11): 3108–3119. doi:10.1890/0012-9658(2002)083[3108:OTCNON]2.0.CO;2. 
  14. మోనార్క్ సీతకొక చిలుక
  15. Chamberlin, M.E. and M.E. King (1998). "Changes in midgut active ion transport and metabolism during the fifth instar of the tobacco hornworm (Manduca sexta)". J. Exp. Zool. 280: 135–141. doi:10.1002/(SICI)1097-010X(19980201)280:2<135::AID-JEZ4>3.0.CO;2-P. 
  16. Pierce, N.E. (1995). "Predatory and parasitic Lepidoptera: Carnivores living on plants". Journal of the Lepidopterist's Society. 49 (4): 412–453. 
  17. Rubinoff, D; Haines, WP (2005). "Web-spinning caterpillar stalks snails". Science. 309 (5734): 575. doi:10.1126/science.1110397. PMID 16040699.  More than one of |author= and |last1= specified (help)
  18. "Caterpillars of Pacific Northwest Forests and Woodlands". USGS. 
  19. Lance, D. R.; Elkinton, J. S.; Schwalbe, C. P. (1987). "Behaviour of late-instar gypsy moth larvae in high and low density populations". Ecological Entomology. 12: 267. doi:10.1111/j.1365-2311.1987.tb01005.x. 
  20. టెంట్ గొంగళి మరియు జిప్సీ చిమ్మట్లు
  21. van Emden, H. F. (1999). "Transgenic Host Plant Resistance to Insects—Some Reservations". Annals of the Entomological Society of America. 92 (6): 788–797. 
  22. Diaz, HJ (2005). "The evolving global epidemiology, syndromic classification, management, and prevention of caterpillar envenoming". Am. J. Trop. Med. Hyg. 72 (3): 347–357. PMID 15772333. 
  23. Redd, JT; Voorhees, RE; Török, TJ (2007). "Outbreak of lepidopterism at a Boy Scout camp". Journal of the American Academy of Dermatology. 56 (6): 952–955. doi:10.1016/j.jaad.2006.06.002. PMID 17368636.  More than one of |author= and |last1= specified (help)
  24. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  25. Patel RJ, Shanbhag RM (1973). "Ophthalmia nodosa - (a case report)". Indian J Ophthalmol. 21 (4): 208. 
  26. Corrine R Balit, Helen C Ptolemy, Merilyn J Geary, Richard C Russell and Geoffrey K Isbister, CR (2001). "Outbreak of caterpillar dermatitis caused by airborne hairs of the mistletoe browntail moth (Euproctis edwardsi)." (Free full text). The Medical journal of Australia. 175 (11-12): 641–3. ISSN 0025-729X. PMID 11837874.  |first2= missing |last2= in Authors list (help); |first3= missing |last3= in Authors list (help); |first4= missing |last4= in Authors list (help); |first5= missing |last5= in Authors list (help)

చిత్రశ్రేణి[మార్చు]

బాహ్య లింకులు[మార్చు]