గోకులోత్సవ్జీ మహారాజ్
గోకులోత్సవ్జీ మహారాజ్ | |
|---|---|
 2015 ఏప్రిల్ 8న న్యూఢిల్లీ రాష్ట్రపతి భవన్లో అప్పటి భారత రాష్ట్రపతి ప్రణబ్ ముఖర్జీ చేతుల మీదుగా పద్మభూషణ్ పురస్కారం స్వీకరిస్తున్న గోకులోత్సవ్జీ మహారాజ్ | |
భారతదేశం | |
| వృత్తి | శాస్త్రీయ సంగీతకారుడు, స్వరకర్త, రచయిత, గాయకుడు, సంగీత శాస్త్రవేత్త |
| వెబ్సైటు |
|
పండిట్ గోకులోత్సవ్జీ మహారాజ్ హిందుస్తానీ శాస్త్రీయ సంగీతానికి చెందిన ప్రముఖ సంగీత విద్వాంసుడు. ఖ్యాల్, ధ్రుపద్, ధమ్మార్, ప్రబంధ గాయన వంటి ప్రాచీన భారతీయ గాన శైలీలలో ఆయనకు అపారమైన ప్రావీణ్యం ఉంది. ఆయన గాయకుడు మాత్రమే కాకుండా స్వరకర్త, రచయిత, కవి, సంగీత శాస్త్రవేత్త కూడా.
ఆయన మధుర్ పియా అనే కలం పేరుతో స్వర రచనలు చేస్తారు. సంస్కృతం, హిందీ, బ్రజ్ భాష, ఫార్సీ, ఉర్దూ భాషల్లో ఖ్యాల్, ధ్రుపద్, ధమ్మార్, ప్రబంధ గానం మొదలైన శైలుల్లో 5000కు పైగా బందిష్లు (స్వర రచనలు) సృష్టించారు.[1][2]
ఆయన భారతీయ సంగీతానికి మూలమైన సామవేదం, కృష్ణ యజుర్వేదం సంప్రదాయానికి చెందినవారు.[3]
పురస్కారాలు, గౌరవాలు
[మార్చు]భారత ప్రభుత్వం ఆయనకు పద్మశ్రీ, పద్మభూషణ్ పురస్కారాలను ప్రదానం చేసింది.[4]
అలాగే:
- జాతీయ తాన్సేన్ సమ్మాన్ అవార్డు (2007)
- ధ్రుపద్ రత్న అవార్డు (దర్భంగా ఘరానా)
- ఆకాశవాణి, దూరదర్శన్లలో టాప్ గ్రేడ్ కళాకారుడు
సంగీత కృషి
[మార్చు]గోకులోత్సవ్జీ మహారాజ్ అనేక కొత్త రాగాలుసృష్టించారు. వాటిలో:
- భాత్ కల్యాణ్
- అద్భుత్ రంజని
- హేమ గౌడ్
- మధుర్ మల్హార్
- దివ్య గంధర్
- ఖట్ శృంగార్
- ప్రసన్న పాడా
వంటి రాగాలు ముఖ్యమైనవి.[5]
ఆయన బ్రహ్మ తాళం (28 మాత్రలు), మత్త తాళం (18 మాత్రలు) వంటి అరుదైన ప్రాచీన తాళాలలో గానం చేస్తారు. ధ్రుపద్ ఆలాపనలో వినిపించే **నోమ్, తోమ్, దేరే** వంటి అక్షరాలకు వేద మంత్రాల మూలం ఉందని ఆయన విశ్లేషించారు. ఇది భారతీయ సంగీత తత్వానికి విశేషమైన కృషిగా గుర్తించబడింది.
సర్వాంగ సంపూర్ణ గాయకి
[మార్చు]ఆయన స్థాపించిన ప్రత్యేక గాన శైలి సర్వాంగ సంపూర్ణ గాయకి భారతీయ సంగీత శాస్త్రాల్లో చెప్పబడిన అన్ని గానాంశాల సమ్మేళనంగా రూపొందింది.
గ్రంథాలు
[మార్చు]డాక్టర్ నీతా మాథూర్ రచించిన శాస్త్రీయ సంగీత్ కే సూర్య – ఆచార్య పండిట్ గోకులోత్సవ్జీ మహారాజ్ అనే జీవిత చరిత్ర గ్రంథం ఆయన సంగీత సేవలను విస్తృతంగా వివరిస్తుంది.
రికార్డింగ్స్
[మార్చు]| ఆల్బమ్ పేరు | రాగాలు | రూపం |
|---|---|---|
| ఉస్తాదీ గాయకి (సిరీస్) | గుజ్రీ టోడి, దరబారి మొదలైనవి | ఆడియో క్యాసెట్లు / CDలు |
| హవేలీ సంగీత్ | వివిధ రాగాలు | క్యాసెట్ |
మూలాలు
[మార్చు]ఇతర పఠనాలు
[మార్చు]- Shastriya Sangeet Ke Surya Archived 2025-03-27 at the Wayback Machine [biography]. Neeta Mathur. Radha Publication. Delhi. 2011.
- gokulotsavji.com
- goswamigokulutsavji.com
- sarvanggayki.com
- Sastriya Sangita ke Surya : Acharya (Pt) Gokulotsav Ji Maharaj book Archived 2025-03-27 at the Wayback Machine, Author Neeta Mathur, Publisher Radha Publications, New Delhi ISBN 9788174787769, OCLC 769743702