గోర్ఖా జిల్లా
గోర్ఖా జిల్లా
गोरखा जिल्ला | |
|---|---|
 | |
 Interactive map of గోర్ఖా జిల్లా | |
| నిర్దేశాంకాలు: 28°17′N 84°41′E / 28.28°N 84.68°E | |
| దేశం |  Nepal |
| ప్రావిన్స్ | గండకి ప్రావిన్స్ |
| స్థాపించబడింది | క్రీ.శ. 1559 |
| ప్రభుత్వం | |
| • రకం | సమన్వయ కమిటీ |
| • ప్రధానభాగం | జిల్లా సమన్వయ కమిటీ, గోర్ఖా |
| విస్తీర్ణం | |
• మొత్తం | 3,610 కి.మీ2 (1,390 చ. మై) |
| జనాభా (2021) | |
• మొత్తం | 2,52,201 |
| • జనసాంద్రత | 70/కి.మీ2 (180/చ. మై.) |
| టైమ్ జోన్ | UTC+05:45 (NPT) |
| టెలిఫోన్ కోడ్ | 064 |
| ప్రధాన భాషలు | నేపాలీ, ఘలే, గురుంగ్, మగర్, నేవారి |
గోర్ఖా జిల్లా మధ్య నేపాల్లోని గండకి ప్రావిన్స్ కు చెందిన ఒక జిల్లా. ఇది నేపాల్లోని 77 జిల్లాలలో ఒకటి. దీని విస్తీర్ణం 3610 చదరపు కిలోమీటర్లు ఉండి, వైశాల్య పరంగా నేపాల్లో నాల్గవ అతిపెద్ద జిల్లాగా నిలుస్తుంది. 2021 నేపాల్ జనాభా లెక్కలు ప్రకారం ఈ జిల్లా జనాభా 252,201. దీని పరిపాలనా కేంద్రం గోర్ఖా మునిసిపాలిటీ.
గోర్ఖా జిల్లా నేపాల్ చరిత్రలో విశిష్ట స్థానం కలిగి ఉంది. ఇది పృథ్వీ నారాయణ షా జన్మస్థలం మాత్రమే కాకుండా, పూర్వపు గోర్ఖా రాజ్యంకు కేంద్రంగా కూడా ఉండేది. ఇక్కడి నుంచే 1744 సెప్టెంబరు 25న ప్రారంభమైన నేపాల్ ఏకీకరణ ఉద్యమం నేపాల్ ఆధునిక రాజ్య నిర్మాణానికి పునాది వేసింది.[1] గోర్ఖా జిల్లా ప్రసిద్ధ గుర్ఖా సైనికులతో కూడా సన్నిహిత సంబంధం కలిగి ఉంది. "గుర్ఖా" అనే పేరు కూడా గోర్ఖా అనే పేరునుంచే ఉద్భవించింది.
ఈ జిల్లాలో అనేక ప్రముఖ మత, సాంస్కృతిక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. వాటిలో మనకామన దేవాలయం, గోరఖ్నాథ్ దేవాలయం, గోరఖ్ కాళీ దేవాలయం ముఖ్యమైనవి.[2] ఈ జిల్లా గుండా ప్రవహించే ప్రధాన నదులలో బుఢీ గండకి నది, చెపే నది, దరౌడి నది, మార్ష్యాంగ్డి నది, త్రిశూలీ నదిలు ఉన్నాయి.
వ్యుత్పత్తి
[మార్చు]చారిత్రకంగా, కాస్కీ జిల్లా, లమ్జుంగ్ జిల్లాలకు చెందిన రాజు ద్రవ్య షా, 1559 సెప్టెంబరులో జరిగిన విజయదశమి (బిజయదశమి) పండుగ సందర్భంగా లిగ్లిగ్ రాజ్యంను జయించి గోర్ఖా రాజ్యంను స్థాపించాడు. పురాణగాథల ప్రకారం, ఈ రాజ్యానికి "గోర్ఖా" అనే పేరు ప్రఖ్యాత హిందూ యోధ-యోగి గోరఖ్నాథ్ పేరు మీద పెట్టబడింది. గోర్ఖాలోని ఒక గుహలో ఇప్పటికీ ఆయన పాదముద్రలు ఉన్నాయని స్థానిక విశ్వాసం. ఆ మహర్షి మొదట ప్రత్యక్షమైన ప్రదేశానికి గౌరవార్థం ఈ రాజ్యానికి "గోర్ఖా" అనే పేరు పెట్టారని చెబుతారు.[మూలాలు అవసరం]
పృథ్వీ నారాయణ షా ప్రారంభించిన నేపాల్ ఏకీకరణ యుద్ధాల సమయంలో అనేక సైనిక దళాలు ఏర్పాటయ్యాయి. వాటిలో ఒకటి "పురానో గోరఖ్ బెటాలియన్" (పాత గోరఖ్ దళం). ఇది నేపాల్ సైన్యంలోని ఐదవ, అత్యంత ప్రాచీన బెటాలియన్లలో ఒకటి. ఆ కాలంలో నేపాల్ సైన్యాన్ని "గోర్ఖాలి సైన్యం" అని పిలిచేవారు. ఈ బెటాలియన్ పేరు కూడా యోధసంతుడు గురు గోరఖ్నాథ్ పేరు నుంచే ఉద్భవించి ఉండవచ్చని భావిస్తారు.
భౌగోళికం, వాతావరణం
[మార్చు]| వాతావరణ మండలం[3] | ఎత్తు పరిధి | విస్తీర్ణంలో శాతం |
|---|---|---|
| దిగువ ఉష్ణమండల | 300 మీటర్ల కంటే తక్కువ (1,000 అడుగులు) |
0.1% |
| ఎగువ ఉష్ణమండల | 300 నుండి 1,000 మీటర్లు 1,000 నుండి 3,300 అడుగులు |
19.8% |
| ఉపఉష్ణమండల | 1,000 నుండి 2,000 మీటర్లు 3,300 నుండి 6,600 అడుగులు |
14.6% |
| సమశీతోష్ణ | 2,000 నుండి 3,000 మీటర్లు 6,400 నుండి 9,800 అడుగులు |
13.3% |
| ఉపఆల్పైన్ | 3,000 నుండి 4,000 మీటర్లు 9,800 నుండి 13,100 అడుగులు |
14.9% |
| ఆల్పైన్ | 4,000 నుండి 5,000 మీటర్లు 13,100 నుండి 16,400 అడుగులు |
10.6% |
| నివాల్ | 5,000 మీటర్ల కంటే ఎక్కువ | 11.5% |
| ట్రాన్స్-హిమాలయ ప్రాంతం[4] | 3,000 నుండి 6,400 మీటర్లు 9,800 నుండి 21,000 అడుగులు |
14.8% |
పర్వతాలు
[మార్చు]- మనాస్లు (8,163 మీ.)
- హిమాల్చులి (7,895 మీ.)
- శృంగి హిమాల్ (7,177 మీ.)
- బుద్ధ హిమాల్ (6,674 మీ.)
- గణేష్ హిమాల్ (7,422 మీ.)
- న్గాడి చులి (7,871 మీ.)
- నార్ ఫూ : పెరి శ్రేణి (5,748 మీ.)
- గణేష్ VI : గణేష్ హిమాల్ శ్రేణి (6,480 మీ.)
- టోబ్సర్ శిఖరం : శృంగి హిమాల్ శ్రేణి (6,100 మీ.)
రవాణా
[మార్చు]గోర్ఖా పట్టణం నుండి ఖాట్మండు, పోఖరా నగరాలకు ప్రతిరోజూ బస్సు సర్వీసులు నడుస్తాయి. ఖాట్మండుకు ప్రయాణ సమయం సుమారు నాలుగు నుండి ఐదు గంటలు కాగా, పోఖరాకు సుమారు మూడు గంటలు పడుతుంది.[6]
జనాభా గణాంకాలు
[మార్చు]| చారిత్రికంగా జనాభా | ||
|---|---|---|
| జనాభా లెక్కల సంవత్సరం | జనాభా | ±% p.a. |
| 1981 | 2,31,294 | — |
| 1991 | 2,52,524 | +0.88% |
| 2001 | 2,88,134 | +1.33% |
| 2011 | 2,71,061 | −0.61% |
| 2021 | 2,52,201 | −0.72% |
| Source: Citypopulation[7] | ||
2021 నేపాల్ జనాభా లెక్కలు ప్రకారం, గోర్ఖా జిల్లా జనాభా 251,027. జిల్లాలోని జనాభాలో 8.04% మంది ఐదు సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు. అక్షరాస్యత రేటు 72.59% కాగా, ప్రతి 1,000 మంది పురుషులకు 1,040 మంది మహిళలు ఉన్నారు. మొత్తం జనాభాలో 89,877 మంది (35.80%) మునిసిపాలిటీ ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు.[8]
గోర్ఖా జిల్లాలో కులాలు/జాతి సమూహాలు (2021)[9]
కొండ ప్రాంతాలకు చెందిన జనజాతులు (హిల్ జనజాతులు) గోర్ఖా జిల్లాలో అతిపెద్ద సామాజిక వర్గంగా ఉన్నాయి. వీరు మొత్తం జనాభాలో దాదాపు 50% ఉన్నారు. వీరిలో గురుంగ్లు అత్యధిక సంఖ్యలో ఉండగా, మగర్, తమాంగ్, కుమాల్ సమూహాలు కూడా గణనీయంగా ఉన్నాయి. జిల్లా ఉత్తర ప్రాంతాల్లో ఘలే, చుమానుబ్రి వంటి టిబెటన్ మూలాల జాతి సమూహాలు నివసిస్తున్నాయి.
ఖస్ సమూహం రెండవ అతిపెద్ద వర్గంగా ఉంది. వీరు మొత్తం జనాభాలో సుమారు 41% ఉన్నారు. నేవార్లు సుమారు 7% జనాభాను కలిగి ఉన్నారు. నేపాల్లోని ఇతర కొండ ప్రాంతాలకంటే భిన్నంగా, ఈ జిల్లాలో ముస్లింలు కూడా నివసిస్తున్నారు. వీరిలో ఎక్కువ మంది గోర్ఖా మునిసిపాలిటీలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు.[9]
గోర్ఖా జిల్లాలో భాషలు (2021)[10]
2021 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, గోర్ఖా జిల్లా జనాభాలో 67.37% మంది నేపాలీ భాషను, 16.04% మంది గురుంగ్ భాషను, 5.41% మంది మగర్ భాషను, 2.67% మంది తమాంగ్ భాషను, 2.22% మంది ఘలే భాషను, 1.61% మంది చుమ్/నుబ్రి భాషను, 1.07% మంది నేపాల్ భాష (నేవారి)ను, 0.95% మంది చేపాంగ్ భాషను తమ మాతృభాషగా మాట్లాడుతున్నారు.[10]
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, జిల్లాలో 73.0% మంది నేపాలీ భాషను తమ మాతృభాషగా పేర్కొన్నారు.[11]
ఆరోగ్య సంరక్షణ
[మార్చు]
PHASE నేపాల్ వెబ్సైట్ ప్రకారం జిల్లాలో ఆరోగ్య సదుపాయాల పరిస్థితి క్రింది విధంగా ఉంది:
- కేంద్ర/ప్రాంతీయ/జోనల్ ఆసుపత్రులు : 0
- జిల్లా ఆసుపత్రులు : 2
- ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలు : 3
- ఆరోగ్య పోస్టులు : 10
- ఉప-ఆరోగ్య పోస్టులు : 55
- వైద్యుల సంఖ్య : 8
జిల్లా ప్రధాన ఆసుపత్రి గోర్ఖా మునిసిపాలిటీలో ఉంది. అంపిపాల్లోని మునిసిపల్ ఆసుపత్రికి ఒక జర్మన్ స్వచ్ఛంద సంస్థ (NGO) మద్దతు అందిస్తోంది.
అనేక గ్రామ అభివృద్ధి కమిటీల (VDCలు) పరిధిలోని చిన్న ఆరోగ్య కేంద్రాలలో సహాయక ఆరోగ్య కార్యకర్తలు (AHWs), సహాయక నర్సు మిడ్వైఫ్లు (ANMs),, సమాజ ఆరోగ్య కార్యకర్తలు (CHWs) లేరు. దీనివల్ల అత్యవసర వైద్య సహాయం అవసరమైన ప్రజలు జిల్లా కేంద్రానికి లేదా ఖాట్మండుకు చాలా దూరం ప్రయాణించాల్సి వస్తోంది. కొన్నిసార్లు చికిత్స అందక ప్రాణాలు కోల్పోయే పరిస్థితులు కూడా ఎదురవుతున్నాయి.
ఇప్పటికీ అనేక మంది స్థానికులు ధామి, ఝాక్రి వంటి సంప్రదాయ వైద్య విధానాలపై విశ్వాసం ఉంచి, ఆధునిక వైద్యం లేదా ఆసుపత్రి చికిత్సను స్వీకరించడానికి వెనుకంజ వేస్తున్నారు.
PHASE Nepal అనే స్వచ్ఛంద సంస్థ సిర్డిబాస్, బిహి/ప్రోక్, చుమ్చెట్ అనే మూడు VDCలలో ఆరోగ్య సేవలు, శిక్షణ కార్యక్రమాలు, వివిధ వైద్య సదుపాయాలను అందిస్తోంది. ఈ కార్యక్రమాల వల్ల ఆ ప్రాంతాల్లో నివసించే అనేక మంది ప్రజలు ప్రయోజనం పొందుతున్నారు.[13]
విద్యా స్థితి
[మార్చు]
నేపాల్ 2011 జాతీయ జనాభా, గృహ గణన ప్రకారం, గోర్ఖా జిల్లా అక్షరాస్యత రేటు 66.34% ఉంది. మహిళల అక్షరాస్యత రేటు 59.44% కాగా, పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 75.09% ఉంది.
జిల్లాలోని ముఖ్య ఉన్నత విద్యా సంస్థలు:
- ద్రవ్య షా బహుళ క్యాంపస్, గోర్ఖా మునిసిపాలిటీ–8, లక్ష్మీ బజార్
- గోర్ఖా క్యాంపస్, గోర్ఖా మునిసిపాలిటీ, గోర్ఖా
- భవానీ బహుళ క్యాంపస్, పలుంగ్తార్, గోర్ఖా
- దుల్లవ్ క్యాంపస్, మసేల్, ఘ్యాంపేసాల్, గోర్ఖా
- పరోపకార్ ఆదర్శ బహుళ క్యాంపస్, జౌబారి, గోర్ఖా
- భీమోదయ బహుళ క్యాంపస్, ఆరూఘాట్, గోర్ఖా
పరిపాలన
[మార్చు]గోర్ఖా జిల్లాలో మొత్తం 11 స్థానిక పాలనా సంస్థలు ఉన్నాయి. వీటిలో రెండు పట్టణ మునిసిపాలిటీలు (Urban Municipalities), తొమ్మిది గ్రామీణ మునిసిపాలిటీలు (Rural Municipalities) ఉన్నాయి.[15]
అవి క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:
పట్టణ మునిసిపాలిటీలు
[మార్చు]గ్రామీణ మునిసిపాలిటీలు
[మార్చు]పూర్వ గ్రామ అభివృద్ధి కమిటీలు
[మార్చు]జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు, గోర్ఖా జిల్లాలో క్రింది మునిసిపాలిటీలు, గ్రామ అభివృద్ధి కమిటీలు (VDCలు) ఉండేవి:
- ఆన్పిపాల్
- ఆరూ అర్బాంగ్
- ఆరూ చనౌటే
- ఆరూపోఖరి
- అస్రాంగ్
- బాగువా
- బక్రాంగ్
- భీర్కోట్
- భూమ్లిచోక్
- బిహి
- బోర్లాంగ్
- బార్పాక్
- బుంకోట్
- ఛైకాంపర్
- ఛోప్రాక్
- చుమ్చెట్
- చ్యాంగ్లీ
- దర్భుంగ్
- దేవురాలి
- ధావా
- ధువాకోట్
- గైఖూర్
- గాఖు
- ఘైరుంగ్
- ఘ్యాచోక్
- ఘ్యాల్చోక్
- గోరఖ్కాళీ
- గోర్ఖా మునిసిపాలిటీ
- గుమ్డా
- హన్సాపూర్
- హర్మీ
- జౌబారి
- కాశిగౌన్
- కెరాబారి
- కెరౌజా
- ఖరిబోట్
- ఖోప్లాంగ్
- లాప్రాక్
- లాపు
- లో
- మకైసింగ్
- మనకామన
- మన్బు
- మసేల్
- మిర్కోట్
- ముచ్ఛోక్
- నామ్జుంగ్
- నరేశ్వర్
- పలుంగ్తార్ మునిసిపాలిటీ
- పంచఖువా దేవురాలి
- పాండ్రుంగ్
- ఫినామ్
- ఫుజెల్
- ప్రోక్
- రణీశ్వర్
- సమగౌన్
- సౌర్పాని
- శ్రీనాథ్కోట్
- సిమ్జుంగ్
- సిర్డిబాస్
- స్వరా
- తక్లుంగ్
- తకుకోట్
- తకుమఝాలకురిబోట్
- తాండ్రాంగ్
- తాంగ్లిచోక్
- తాప్లే
- తారా నగర్
- థాలాజుంగ్
- థుమి
- ఉయియా
- బార్పాక్
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Regmi, D.R. Ancient and Medieval Nepal.
- ↑ "Dakshinkali and Manakamana Temple tours". Mission Eco Trek. Archived from the original on 2015-05-26. Retrieved 2014-08-13.
- ↑ The Map of Potential Vegetation of Nepal - a forestry/agroecological/biodiversity classification system (PDF), Forest & Landscape Development and Environment Series 2-2005 and CFC-TIS Document Series No.110, 2005, ISBN 87-7903-210-9, retrieved Nov 22, 2013
- ↑ Shrestha, Mani R.; Rokaya, Maan B.; Ghimire, Suresh K. (2005). "Vegetation pattern of Trans-Himalayan zone in the North-West Nepal". Nepal Journal of Plant Sciences. 1: 129–135.
- ↑ Banerji, Gargi; Basu, Sejuti. "Climate Change and Himalayan Cold Deserts: Mapping vulnerability and threat to ecology and indigenous livelihoods" (PDF). Pragya. గురుగ్రామ్, హర్యానా, భారతదేశం. Retrieved February 7, 2014.
- ↑ "Gorkha, Gorkha, Nepal, Kathmandu & Surrounds". Tourism Kathmandu. Retrieved 2023-01-08.
- ↑ "NEPAL: Administrative Division". www.citypopulation.de (in ఇంగ్లీష్).
- ↑ "Provincial/District/Local reports: Gandaki Province" (PDF). Census Nepal 2021. నేపాల్ కేంద్ర గణాంక బ్యూరో.
- 1 2 "Table 1: Caste/Ethnicity and sex". Census Nepal 2021. నేపాల్ కేంద్ర గణాంక బ్యూరో. Retrieved 2024-03-16.
- 1 2 "Table 5: Mother tongue and sex". Census Nepal 2021. నేపాల్ కేంద్ర గణాంక బ్యూరో.
- ↑ NepalMap Language Archived 2023-03-08 at the Wayback Machine
- ↑ "Table 5: Religion and sex". Census Nepal 2021. నేపాల్ కేంద్ర గణాంక బ్యూరో. Retrieved 2024-03-16.
- ↑ "Project Area: Gorkha". PHASE Nepal.
- ↑ EduSanjal – Colleges in Gorkha District
- ↑ "स्थानिय तह" (in నేపాలీ). Ministry of Federal Affairs and General Administration. Archived from the original on 31 August 2018. Retrieved 1 September 2018.
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]
Gorkha travel guide from Wikivoyage- "నేపాల్ జిల్లాలు". Statoids.
